Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# بازنشستگی افتخاری

**بازنشستهٔ افتخاری**، لقب **استاد برجسته** یا **امریت** (انگلیسی: Emeritus) در کاربرد کنونی، صفتی است که برای بیان جایگاه بازنشستگی یک استاد، کشیش، اسقف، پاپ، مدیر، رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر، خاخام، امپراتور یا شخص دیگری که «مجاز به حفظ عنوان افتخاری؛ با توجه به آخرین پست و مقامی که برخوردار بوده، داده می‌شود». این اصطلاح که از لاتین گرفته شده، دارای جنسیت است: امریت (emeritus) برای مرد و امریتا (emerita) برای زن به‌کار می‌رود.

در برخی موارد، این اصطلاح به‌طور خودکار به همهٔ افرادی که در یک درجه مشخص بازنشسته می‌شوند، اعطا می‌شود، اما در این موارد هم این همچنان نشان دهندهٔ خدمات برجسته‌ای است که فقط به تعداد اندکی در بازنشستگی اعطا می‌شود. عنوان *بازنشستهٔ افتخاری* همچنین هنگامی که استفاده می‌شود و فردی با تمایز در یک حرفه بازنشسته می‌شود یا موقعیت را تحویل می‌دهد، به او این امکان را می‌دهد که درجهٔ سابق خود را در عنوان خود حفظ کند، به عنوان مثال، «استاد برجسته». اصطلاح Emeritus لزوماً به معنای این نیست که شخصی از همهٔ وظایف سمت قبلی خود چشم پوشی کرده است. او ممکن است برخی از آن‌ها را ادامه دهد.

عنوان *بازنشستهٔ افتخاری* برای شخص متوفی استفاده نمی‌شود، مگر در مجالس ترحیم او، که می‌تواند بازتاب موقعیت فرد در هنگام مرگ باشد.

## در آموزش عالی

### در ایالات متحده

در ایالات متحده آمریکا و سایر کشورها یک استاد تمام که در وضعیت خوبی در یک مؤسسهٔ آموزشی بازنشسته می‌شود می‌تواند عنوان «استاد برجسته» را به خود اختصاص دهد. در بیشتر سیستم‌ها و مؤسسات، این درجه به همهٔ اساتیدی اعطا می‌شود که در وضعیت خوبی بازنشسته شده‌اند، در حالی که در برخی دیگر، به شامل شدن مقرراتی خاص یا به رأی‌گیری نیاز دارد.

### در بریتانیا

## جستارهای وابسته

* رئیس موقت سنای ایالات متحده آمریکا
* دایجو تننو

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Emeritus». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۲۱.
# تنائیم

**تنائیم** (به عبری: *תנאים*، جمع *تنا* به معنی «معلم») واژه‌ای است که درباره مدرسان شریعت شفاهی یهود در سدهٔ اول و دوم میلادی به کارگرفته می‌شود. این واژه اصلاً آرامی است. دورهٔ تنائیم از زمان مرگ هیلل و شمّای در حدود سال دهم میلادی آغاز می‌شود و با نسل پس از یهودا هناسی در حدود سال ۲۲۰ میلادی پایان می‌یابد. پس از دوره تنائیم، دوره آمورائیم («مفسران») آغاز شد.

## دوره تنائیم

در سنت یهودیان تلمودی و معتقد به شریعت شفاهی ، دانشمندان بزرگی نقش داشته اند که در طول زمان دوره هایی را تشکیل داده اند. نشانه پایان هر دوره ، کتابی است که مورد مقبولیت عمومی قرار گرفته و پس از آن کتاب ، دوره بعدی شروع شده است.

بدین ترتیب نشانه پایان دوره تنائیم ( معلمان ) و آغاز دوره آمورائیم ( مفسران ) ، نوشته شدن کتاب میشنا است . البته کتاب های دیگری هم در این دوره نگاشته شده ولی چون میشنا مورد اقبال عمومی قرار گرفته ، این جایگاه را پیدا کرده است.

## برخی از بزرگان تنائیم

* هیلل
* شمّای
* شمعون بن هیلل
* گملئیل هازاکن ( گملئیل پیرتر )
* شمعون بن گملئیل
* یوحنان بن زاکای
* گملئیل یاونه
* العازار بن آزاریا ، کسی که مدت کوتاهی پس از ربان گملئیل ، عنوان ناسی داشته و سپس کنار گذاشته شد.
* شمعون بن گملئیل یاونه
* یهودا هناسی ( مولف کتاب میشنا )

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tannaim». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۵.
# برگچه‌خوار

| برگچه‌خوار |
| --- |
|  |
| در پانتانال، برزیل |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| زیرشاخه: | مهره‌داران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | خوگچگان هندی |
| زیرخانواده: | Hydrochoerinae |
| سرده: | *Hydrochoerus* |
| گونه: | H. hydrochaeris |
| نام دوبخشی |
| Hydrochoerus hydrochaeris (Linnaeus, 1766) |
|  |
| زیستگاه |

**برگچه‌خوار** یا **کَپی‌بارا** (به انگلیسی: capybara، /ˌkæp. ɪˈbɑ:r. ə/)، بزرگ‌ترین جانور از تیرهٔ خوگچگان هندی است و بومی آمریکای جنوبی است. این جاندار بزرگ‌ترین جوندهٔ جهان است، و گاهی طولش به یک متر می‌رسد. برگچه‌خوار دم ندارد؛ این جانور ظاهری مانند خوکچه دارد، و خوکچهٔ هندی از خویشاوندانِ دورِ او می‌باشد. برگچه‌خوار بیش‌تر نزدیکِ آب یافت‌می‌شود. این جاندار، بسیار اجتماعی بوده، و در گروه‌های بزرگِ صدتایی یا در گروه‌های کوچکِ ده‌ تا بیست‌تایی، یافت‌می‌شوند. برگچه‌خوار گونه‌ای در معرضِ تهدید نیست؛ هرچند که برای پوست و گوشتش او را شکارمی‌کنند.

برگچه‌خوار بدن و سرِ بشکه‌‌ای و کوتاهی دارد. پوستِ او قهوه‌ایٔ مایل به قرمز در بخشِ بالاییٔ بدن، و در زیر بدن، زردرنگِ مایل به قهوه‌ای است. اندازه‌ٔ درازای برگچه‌خوارِ بالغ، به ۱۰۷ تا ۱۳۴ سانتی‌متر می‌رسد. ارتفاعِ بدنش در هنگامِ ایستادگی، ۵۰ تا ۶۵ سانتی‌متر است. جرمِ میانگینش از ۳۵ تا ۶۶ کیلوگرم است؛ و گونهٔ مادهٔ آن، سنگین‌تر از گونهٔ نر است. پاهای پشتِ آن‌ها، کمی بلندتر از پاهای پیشین‌شان است.

برگچه‌خواری در حیاتِ‌وحشِ پارکِ شپرت (Shepreth) درگیرِ خوردن.
نگاره‌ای از استخوان‌بندیٔ یک برگچه‌خوار.
## زیستگاه

برگچه‌خوارِ نیمه‌آبزی، پستانداری وحشی است؛ که در بخشِ بزرگِ آمریکای جنوبی (همچون کلمبیا، اکوادور، بولیوی، ونزوئلا، برزیل، آرژانتین، گویان، سورینام، اروگوئه و پرو) یافت‌می‌شود. بیش‌ترین تراکمِ شمارِ آن‌ها، در بخش‌های جنگلیٔ نزدیکِ آب، مانند دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، مرداب‌ها، برکه‌ها و باتلاق‌ها می‌باشد.

## رژیم غذایی

این پستانداران گیاه‌خوار هستند، و غذای آن‌ها بیش‌تر علف‌ها و گیاهانِ آبزی و نیز میوه و پوستِ درخت است. آن‌ها همچنین از گیاهان و علف‌های درونِ آب می‌خورند.

## جانورانِ تهدید‌کننده

برگچه‌خوار، خوراکِ پسندیده‌ای برای جگوار، شیرِ کوهی، پلنگِ آمریکایی، و عقاب به‌شمارمی‌آید.

## فعالیت

برگچه‌خوارها شناگرانی توانا هستند، و می‌توانند کاملاً در زیر آب فرورفته، و تا پنج‌دقیقه نیز، در زیرِ آب بمانند؛ و اگر نیاز باشد برای فرار از شکارچیان، در آب بخوابند. به‌خوبی شنامی‌کنند، شیرجه‌می‌زنند و در آب بسیار آسوده هستند. هنگامی‌ که در معرضِ تهدید هستند، به آب پناه‌می‌برند. از پاهای خود که کمابیش پرده‌دار هستند، برای شناکردن بهره‌می‌گیرند. و چربیٔ ذخیره‌شده در بدنشان نیز، به آن‌ها در شناورماندن یاری‌می‌دهد.

## منابع

* *تاثیر حیوانات بر سرنوشت ما جلد۳*. ترجمهٔ امام وردی، مریم. شابک ۹۶۴-۸۴۸۶-۰۸-۵.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Capybara». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۰۷ فوریه ۲۰۱۲.
# خرگوش‌های جهنده

| خرگوش‌های جهنده محدودهٔ زمانی: Early Pliocene to Recent in Africa |
| --- |
|  |
| خرگوش‌های جهنده، *Pedetes* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | آبزیان |
| تیره: | جهنده‌خرگوشان |
| سرده: | خرگوش‌های جهنده ایلیگر، ۱۸۱۱ |

**خرگوش‌های جهنده** (نام علمی: *Pedetes*) نام یک سرده از تیره جهنده‌خرگوشان است.

## گونه‌ها

* خرگوش جهنده جنوب آفریقا *Pedetes capensis*
* خرگوش جهنده شرق آفریقا *Pedetes surdaster*

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Pedetes». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# سنجاب زمینی زرین‌پوش

| سنجاب زمینی زرین‌پوش |
| --- |
|  |
| سنجاب زمینی زرین‌پوش، *Callospermophilus lateralis* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | سنجاب |
| سرده: | سنجاب‌های زمینی زرین‌پوش |
| گونه: | C. lateralis |
| نام دوبخشی |
| Callospermophilus lateralis |
|  |

**سنجاب زمینی زرین‌پوش** (نام علمی: *Callospermophilus lateralis*) نام یک گونه از سرده سنجاب‌های زمینی زرین‌پوش است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Golden-mantled ground squirrel». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۵.

## پیوند به بیرون
# سگ آبی آمریکای شمالی

| سگ آبی آمریکای شمالی |
| --- |
|  |
| سگ آبی آمریکای شمالی، *Castor canadensis* |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| سرده: | سگ آبی |
| گونه: | C. canadensis |
| نام دوبخشی |
| Castor canadensis |
|  |

**سگ آبی آمریکای شمالی** (نام علمی: *Castor canadensis*) نام یک گونه از سرده سگ آبی است.

سگ‌های آبی آمریکای شمالی به میزان زیادی به شریک‌های جنسی خود خیانت می‌کنند. این در حالی است که سگ آبی اوراسیایی که خویشاوندی نزدیکی با سگ آبی آمریکای شمالی دارد نه تنها یک شریک جنسی اختیار می‌کند و بلکه تا پایان به شریک جنسی خود نیز وفادار می‌ماند.
سگ‌های آبی آمریکای شمالی کمتر از سگ‌های آبی اوراسیایی تمایل به خشونت دارند. جمعیت آنها نیز بیشتر از سگ‌های آبی اوراسیایی است.

## منابع

## پیوند به بیرون
# موش خانگی

| موش خانگی |
| --- |
|  |
| یک موش خانگی |
| وضعیت حفاظت |
|  کمترین نگرانی  (IUCN 3.1) |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | موشان |
| زیرخانواده: | نیاموشان |
| سرده: | *Mus* |
| زیرسرده: | *Mus* |
| گونه: | M. musculus |
| نام دوبخشی |
| Mus musculus کارل لینه, ۱۷۵۸ |
| زیرگونه ها |
| * *Mus musculus bactrianus*
* *Mus musculus castaneus*
* *Mus musculus domesticus*
* *Mus musculus gentilulus*
* *Mus musculus musculus*
 |
|  |

**موش خانگی** (نام علمی: *Mus musculus*) جونده‌ای کوچک است که از پرشمارترین انواع پستانداران محسوب می‌شود که هرچند جانوری وحشی است اما بیشتر در کنار انسان‌ها زندگی می‌کند. این حیوان پوزه دراز، دم بلند و دارای مو، گوش‌های گرد و کوچک و دست و پاهای کوتاهی دارد. طول بدن آن ۷.۵ تا ۱۰ سانتیمتر، طول دم ۵ تا ۱۰ سانتیمتر و وزن بدن آن ۱۰ تا ۲۵ گرم است. موش های خانگی گاهی به عنوان حیوان خانگی نگهداری می شوند. همچنین این جانور یکی از مهم ترین حیوانات آزمایشگاهی بوده و به عنوان یکی از گونه های مدل در پزشکی و زیست شناسی مورد توجه و استفاده است.

توالی یابی ژنتیکی این حیوان در سال 2002 انجام شد.

موش خانگی در اصل بومی آسیا بوده‌است اما با آغاز عصر کشاورزی به همراه انسان‌ها وارد نقاط مختلف دنیا شده‌است. آن‌ها هشت هزار سال قبل از میلاد به حوزه دریای مدیترانه وارد شدند اما هفت هزار سال طول کشید تا در مناطق دیگر اروپا پراکنده شوند. با توجه به ارتباط موش خانگی و انسان در تحقیقات تاریخی از قدمت حضور موش خانگی در یک منطقه برای ترسیم مسیرهای مهاجرت انسان استفاده می‌شود.

این حیوان نرخ زاد و ولد سریعی دارد و قادر است هر سال پنج تا ده بار زایمان کرده و در هر نوبت به طور میانگین ۶ تا ۸ بچه به دنیا بیاورد.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| فرانخستی‌ها |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Glires** |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
جوندگانia (rodents) |
|   |
|   |
خرگوش‌سانان (rabbits, hares, pikas) |
|   |

 |
|   |
| هونیاکان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
حشره‌خواران درختی (treeshrews) |
|   |
| نخستی‌ریختان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
پوست‌پر (flying lemurs) |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
نخستی‌سانانs (†آداپیس‌نماشکلان, خیس‌بینیان, خشک‌بینیان) |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «House mouse». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ سپتامبر ۲۰۱۱.
# تشی‌ریختان

| تشی‌ریختان |
| --- |
|  |
| تشی‌ریختان، *Hystricomorpha* |
| رده‌بندی علمی |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | synapsid |
| راسته: | therapsid |

**تشی‌ریختان** یا **تشی‌سانیان** (نام علمی: *Hystricomorpha*) نام یک زیرراسته از راسته جوندگان است. تشی و تشی هندی از این گروهند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Hystricomorpha». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ فوریه ۲۰۱۴.
# دم‌پولکی‌ریختان

| دم‌پولکی‌ریختان |
| --- |
|  |
| دم‌پولکی‌ریختان، *Anomaluromorpha* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |

**دم‌پولکی‌ریختان** یا **دم‌پولکی‌سانیان** (نام علمی: *Anomaluromorpha*) نام یک زیرراسته از راسته جوندگان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Anomaluromorpha». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ فوریه ۲۰۱۴.
# سنجاب‌ریختان

| سنجاب‌ریختان |
| --- |
|  |
| سنجاب‌ریختان، *Sciuromorpha* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| زیرراسته: | **سنجاب‌ریختان** برانت، ۱۸۵۵ |
| خانواده‌ها |
|
سنجابان موش‌های زمستان‌خواب †Allomyidae Aplodontiidae †Mylagaulidae †Reithroparamyidae |

**سنجاب‌ریختان** یا **سنجاب‌سانیان** (نام علمی: *Sciuromorpha*) نام یک زیرراسته از راسته جوندگان است. سنجاب از این گروه است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sciuromorpha». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ فوریه ۲۰۱۴.
# بیدسترریختان

| بیدسترریختان |
| --- |
|  |
| بیدسترریختان، *Castorimorpha* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |

**بیدسترریختان** یا **بیدسترسانیان** (نام علمی: *Castorimorpha*) نام یک زیرراسته از راسته جوندگان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Castorimorpha». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ فوریه ۲۰۱۴.
# میلیون سال پیش

**میلیون سال پیش** (انگلیسی: Myr) یا **میلیون سال** (million years) است که برابر با دورهٔ زمانیِ یک‌میلیون‌ساله است. نمونه‌ای از کاربرد این یکا، سن تخمینی کیهان است که حدود ۱۳٫۷۹۸ میر (میلیون سال)، برابر با ۱۳ میلیارد و ۷۹۸ میلیون سال برآورد شده‌است.

## کاربرد

یکای میر در دانش‌هایی مانند علوم زمین و کیهان‌شناسی کاربرد دارد. این یکا هنگامی که به‌صورت *mya* نوشته شود به‌معنی «میلیون سال پیش» (million years ago) است.

این یکا در کیهان‌شناسی، برخلاف زمین‌شناسی، یکایی استاندارد است. معمولاً یکای "myr" در زمین‌شناسی به‌شکل "Myr" (یکایی از سال‌های بزرگ) نوشته می‌شود، ولی استفاده از آن در اخترشناسی (که اکنون تا اندازه‌ای منسوخ گردیده) به‌صورت "MYR" (میلیون سال) نوشته می‌شده‌است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Myr». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۵.
# کرتاسه

| سامانه | ردیف | اشکوب | سن (میلیون سال) |
| --- | --- | --- | --- |
| پالئوژن | پالئوسن | دانین | **→ پس از آن** |
| کرتاسه |  پسین | ماستریختین | ۶۶–۷۲,۱ |
| کامپانین | ۷۲,۱–۸۳,۶ |
| سانتونین | ۸۳,۶–۸۶,۳ |
| کنیاسین | ۸۶,۳–۸۹,۸ |
| تورونین | ۸۹,۸–۹۳,۹ |
| سنومانین | ۹۳,۹–۱۰۰,۵ |
|  پیشین | آلبین | ۱۰۰,۵–~۱۱۳ |
| آپتین | ~۱۱۳–~۱۲۵ |
| بارمین | ~۱۲۵–~۱۲۹,۴ |
| هاتریوین | ~۱۲۹,۴–~۱۳۲,۹ |
| والانجینین | ~۱۳۲,۹–~۱۳۹,۸ |
| بریاسین | ~۱۳۹,۸–~۱۴۵ |
| ژوراسیک | پسین | تیتونین | **→ پیش از آن** |

**دوره کرتاسه** یا **‌گِل‌سِفیدی** بعد از تریاس و ژوراسیک سومین دوره دوران میانه‌زیستی است که در ۱۴۵٫۵ تا ۶۶ میلیون سال پیش بود و در واقع ۷۹ میلیون سال به طول انجامید و از این لحاظ طولانی‌ترین دوره در میانه‌زیستی است. نام این دوران اولین بار در سال ۱۸۲۲ (میلادی) توسط امالیوس دالوا به رسوبات کربناته گِل‌سفیدی در جنوب انگلستان گرفته شد. کرتاسه به دو دوره کرتاسه پیشین و کرتاسه پسین تقسیم می‌شود. در دوره کرتاسه آب و هوا گرم و معتدل بوده و گیاهان پرگل و گیاهان نهان‌دانه در سطح زمین پراکنده شدند. بی‌مهرگانی همچون شاخ‌قوچی‌ها ammonite و فشنگچه‌ها belemnite نیز در این دوران وجود داشتند.

تیرانازور از بزرگ‌ترین شکارچیانی بود که در دوره کرتاسه پسین می‌زیست
در اواخر دوره کرتاسه برخی پستانداران کوچک به وجود آمدند و همچنین دراین دوره دایناسورها و آمونیت‌ها منقرض شدند. قاره‌ها در دوره‌های قبلی از یکدیگر جدا شده بودند و تنها قاره آفریقا از آمریکای جنوبی در دوره کرتاسه پیشین از هم جدا شدند. همچنین دانشمندان به این نتیجه رسیدند که در این دوره و در ۹۴ الی ۹۵ میلیون سال قبل به مدت هشتصد هزار سال هوای زمین به حدی گرم بوده که تنها ۴۵ درصد قاره قطب جنوب پوشیده از یخ بوده.

## کرتاسه در ایران

در ایران، مرز بین ژوراسیک و کرتاسه به خوبی توصیف نشده و باور همگان بر آن است که این مرز با رخداد زمین‌ساختی سیمرین پسین مشخص می‌شود که از نوع کوهزایی است. ولی یافته‌های نوین نشان می‌دهند که بر خلاف پندارهای موجود، در بسیاری از نقاط ایران، مرز اشکوب‌های تیتونین (ژوراسیک پایانی)و بریازین (کرتاسه آغازی) تدریجی و از نوع محیط‌های ژرف است. به سخن دیگر، رویداد نامگذاری شده به سیمرین پسین، در اوایل کرتاسه پیشین و پس از اشکوب بریازین و به احتمال قوی در زمان نئوکومین (پیش از بارمین) رویداده که موجب خروج گسترده زمین از آب و برقراری شرایط قاره‌ای شده‌است. به همین‌رو است که به جز زاگرس، حوضه فلیشی خاور ایران و مکران، نهشته‌های پس از رخداد سیمرین پسین انباشته‌های آواری سرخ رنگ است که با یک گذر تدریجی به ردیف‌های کربناتی اُربیتولین‌دار بارمین – آپتین می‌رسد.

## نگارخانه

*
*
*
*

## منابع

سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی ایران

* دوره‌های زمین‌شناسی دوره مزوزوئیک-آفتاب

| دوره کرتاسه |
| --- |
| پیشین | پسین |
| بریاسین | والانجینین | هاتریوین بارمین| آپتین | آلبین | سنومانین | تورونین | کنیاسین سانتونین |کامپانین | ماستریختین |
# پالئوسن

| سامانه | ردیف | اشکوب | سن (میلیون سال) |
| --- | --- | --- | --- |
| نئوژن | میوسن | آکیتانین | **→ پیش از آن** |
| پالئوژن | الیگوسن | چاتین | ۲۳٫۰۳–۲۸٫۴ |
| روپلین | ۲۸٫۴–۳۳٫۹ |
| ائوسن | پریابونین | ۳۳٫۹–۳۷٫۲ |
| بارتونین | ۳۷٫۲–۴۰٫۴ |
| لوتتین | ۴۰٫۴–۴۸٫۶ |
| ایپرزین | ۴۸٫۶–۵۵٫۸ |
| پالئوسن | تانتین | ۵۵٫۸–۵۸٫۷ |
| سلاندین | ۵۸٫۷–۶۱٫۷ |
| دانین | ۶۱٫۷–۶۵٫۵ |
| کرتاسه | پسین | ماستریختین | → پس از آن |

**پالئوسن** (Paleocene یا Palaeocene) یکی از دورهای زمین‌شناسی است که از حدود ۶۵٫۵ میلیون سال پیش آغاز شد و تا حدود ۵۵٫۸ میلیون سال پیش ادامه یافت.
دور پالئوسن نخستین دور در دورهٔ پالئوژن (دیرین‌زاد) است و جزئی از دوران نوزیستی به‌شمار می‌آید.

## سنگ‌های تفتالی پالئوسن ایران

آنچه از سنگ‌های تفتالی (ماگمائی) ایران با قاطعیت و منحصراً به پالئوسن نسبت داده شده، شامل پاره‌ای سنگ‌های آتشفشانی یا آتشفشانی- رسوبی است که غالباً ترکیب آندزیتی دارند.
سنگ‌های اخیر شامل سنگهای آندزیتی (قائن، تبریز)، آندزیتی همراه با آتشفشانی رسوبی (منطقه اردبیل) و پاره‌ای از سنگ‌های متاآندزیتی (منطقه بیرجند) است. در شرق ایران یعنی در حوالی دریاچه هامون مجموعه‌های آتشفشانی- رسوبی و در منطقه الله‌آباد سنگهای بازالتی و رسوبی نیز به پالئوسن منسوب‌اند.

## منابع
# الیگوسن

| سامانه | ردیف | اشکوب | سن (میلیون سال) |
| --- | --- | --- | --- |
| نئوژن | میوسن | آکیتانین | **→ پیش از آن** |
| پالئوژن | الیگوسن | چاتین | ۲۳٫۰۳–۲۸٫۴ |
| روپلین | ۲۸٫۴–۳۳٫۹ |
| ائوسن | پریابونین | ۳۳٫۹–۳۷٫۲ |
| بارتونین | ۳۷٫۲–۴۰٫۴ |
| لوتتین | ۴۰٫۴–۴۸٫۶ |
| ایپرزین | ۴۸٫۶–۵۵٫۸ |
| پالئوسن | تانتین | ۵۵٫۸–۵۸٫۷ |
| سلاندین | ۵۸٫۷–۶۱٫۷ |
| دانین | ۶۱٫۷–۶۵٫۵ |
| کرتاسه | پسین | ماستریختین | → پس از آن |

یک سگ دریایی از اواخر الیگوسن در آمریکای شمالی.
**اُلیگوسن** (با نماد زمین‌شناسی OG) دوری از مقیاس زمانی زمین‌شناسی است که میان ۳۴ میلیون تا ۲۳ میلیون سال پیش وجود داشته. همانند دیگر دوره‌های زمین‌شناسی، بسترهای سنگی مشخص‌کننده این دوره به خوبی مشخص هستند ولی زمان دقیق آغاز و پایان دوره اندکی نامشخصند. نام الیگوسن از دو واژهٔ یونانی ὀλίγος (الیگوس به معنای «کم») و καινός (کاینوس به معنای «نوین») گرفته شده‌است؛ انتخاب چنین ترکیبی اشاره به گسترش تعداد پستانداران در پی انفجاری فرگشتی در دور ائوسن دارد.

الیگوسن، اغلب دوران گذار مهمی دانسته می‌شود میان جهان کهن گرمسیری ائوسن و اکوسیستم نوین میوسن. دگرگونی‌های بزرگ در این دوره، شامل گسترش چمنزارها در سراسر جهان و پسرفت جنگل‌های پهن‌برگ استوایی و محدود شدنشان به مناطق نزدیک به خط استوا می‌شود.

آغاز الیگوسن با یک انقراض مهم همراه بود؛ جایگزین شدن جانوران اروپایی با جانوران آسیایی به استثنای تیره‌های بومی جوندگان و کیسه‌داران. مرز میان الیگوسن و میوسن اتفاقی مشخص و جهانی نیست و برای هر منطقه این مرز هنگامی است که دوران گرم الیگوسن پایانی به دوران خنک‌تر میوسن می‌پیوندد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Oligocene». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ اوت ۲۰۱۲.
# میوسن

| سامانه | ردیف | اشکوب | میلیون سال پیش |
| --- | --- | --- | --- |
| کواترنری | پلیستوسن | گالئاسین | **→ پس از آن** |
| نئوژن | پلیوسن | پیاچنزین | ۲٫۵۸۸–۳٫۶۰۰ |
| زانکلین | ۳٫۶۰۰–۵٫۳۳۲ |
| میوسن | مسینین | ۵٫۳۳۲–۷٫۲۴۶ |
| تورتونین | ۷٫۲۴۶–۱۱٫۶۰۸ |
| سراوالین | ۱۱٫۶۰۸–۱۳٫۶۵ |
| لانگین | ۱۳٫۶۵–۱۵٫۹۷ |
| بوردیگالین | ۱۵٫۹۷–۲۰٫۴۳ |
| آکوئیتانین | ۲۰٫۴۳–۲۳٫۰۳ |
| پالئوژن | الیگوسن | چاتین | → **پیش از آن** |

پرنده ای بدون پرواز از اواخر میوسن، استرالیا
**میوسن** یا مایوسن، یک دوره زمین‌شناسی از دوره نئوژن است که در زمان تقریبی ۲۳٫۰۳ تا ۵٫۳۳۳ میلیون سال پیش وجود داشته‌است. نام میوسن به پیشنهاد سر چارلز لایل گذاشته شد. این نام از دو واژه یونانی μείων (مِیئون به معنی «کم‌تر») و καινός (کاینوس به معنای «نو») گرفته شده و به معنای «کم‌تر نزدیک به دوران کنونی» است چرا که در آن هنگام تعداد گونه‌های بی‌مهرگان در جهان ۱۸ درصد کم‌تر از دوره پلیوسن بود. میووسن پس از اولیگوسن شکل گرفت و به دوره پلیوسن ختم شد و نخستین دوره نئوژن به‌شمار می‌آید.

زمین با گذر از میوسن به دوران اولیگوسن رسید. با به پایان رسیدن اولیگوسن، دوره پلیوسن پدید آمد که پس از آن زمین شاهد دوره‌هایی از عصرهای یخبندان شد. مرزهای زمانی میان میوسن را پدیده‌های بزرگ در مقیاس جهانی تشکیل نمی‌دهند بلکه مرزهایی زمانی به صورت منطقه‌ای هستند که تفاوت میان اولیگوسن گرمتر و پلیوسن سردتر را مشخص می‌کنند.

گیاهان و جانداران میوسن به نسبت نوین بودند. پستانداران و پرندگان تا آن هنگام به خوبی شکل گرفته بودند. نهنگها، خوک‌های دریایی، و کتانجکها در زمین پراکنده شده بودند. دوره میوسن از آن رو برای دانشمندان منبع کنجکاوی است که بالا آمدن رشته کوه‌های هیمالیا در این دوره شکل گرفت؛ پدیده‌ای که خود باعث ایجاد باران‌های موسمی در شبه‌جزیره هند شد و با یخ‌بندان‌های نیمکره شمالی ارتباط داشت.

## منابع

## پیوند به بیرون
# پلیوسن

| سامانه | ردیف | اشکوب | میلیون سال پیش |
| --- | --- | --- | --- |
| کواترنری | پلیستوسن | گالئاسین | **→ پس از آن** |
| نئوژن | پلیوسن | پیاچنزین | ۲٫۵۸۸–۳٫۶۰۰ |
| زانکلین | ۳٫۶۰۰–۵٫۳۳۲ |
| میوسن | مسینین | ۵٫۳۳۲–۷٫۲۴۶ |
| تورتونین | ۷٫۲۴۶–۱۱٫۶۰۸ |
| سراوالین | ۱۱٫۶۰۸–۱۳٫۶۵ |
| لانگین | ۱۳٫۶۵–۱۵٫۹۷ |
| بوردیگالین | ۱۵٫۹۷–۲۰٫۴۳ |
| آکوئیتانین | ۲۰٫۴۳–۲۳٫۰۳ |
| پالئوژن | الیگوسن | چاتین | → **پیش از آن** |

دور **پلیوسن** دوره‌ای در مقیاس زمانی زمین‌شناسی است که از ۵٫۳۳۲ میلیون تا ۲٫۵۶ میلیون سال پیش ادامه داشته‌است. این دور دومین و جوانترین دور نئوژن در عصر نوزیستی است.

## نگارخانه

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## پانویس

## منابع

* "International Chronostratigraphic Chart" (PDF). stratigraphy.org. Retrieved 2018-12-12.

## پیوند به بیرون

* دوران سنوزوئیک
# تانتین

| سامانه | ردیف | اشکوب | سن (میلیون سال) |
| --- | --- | --- | --- |
| نئوژن | میوسن | آکیتانین | **→ پیش از آن** |
| پالئوژن | الیگوسن | چاتین | ۲۳٫۰۳–۲۸٫۴ |
| روپلین | ۲۸٫۴–۳۳٫۹ |
| ائوسن | پریابونین | ۳۳٫۹–۳۷٫۲ |
| بارتونین | ۳۷٫۲–۴۰٫۴ |
| لوتتین | ۴۰٫۴–۴۸٫۶ |
| ایپرزین | ۴۸٫۶–۵۵٫۸ |
| پالئوسن | تانتین | ۵۵٫۸–۵۸٫۷ |
| سلاندین | ۵۸٫۷–۶۱٫۷ |
| دانین | ۶۱٫۷–۶۵٫۵ |
| کرتاسه | پسین | ماستریختین | → پس از آن |

**تانتین** (انگلیسی: Thanetian) در مقیاس زمانی زمین‌شناسی تعریف‌شده توسط کمیسیون بین‌المللی چینه‌شناسی آخرین عصر از دور پالئوسن یا بالاترین اشکوب از ردیف پالئوسن به‌شمار می‌رود. این عصر بازه زمانی از ۵۹،۲ تا ۵۶ میلیون سال پیش را در بر می‌گیرد.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Thanetian». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
# هولوسن

مراحل زمانی هولوسن| ردیف | مراحل اقلیمی | طبقه‌بندی گَرده‌ای | بازه زمانی |
| --- | --- | --- | --- |
| *هولوسن* | *زیراطلسی* Subatlantic | X ده | ۴۵۰ پیش از میلاد تاکنون |
| IX نه |
| *زیرشمالگون* Subboreal | VIII هشت | ۳٫۷۱۰–۴۵۰ پ.م. |
| *اطلسی* Atlantic | VII هفت | ۷٫۲۷۰–۳٫۷۱۰ پ.م. |
| VI شش |
| *شمالگون* Boreal | V پنج | ۸٫۶۹۰–۷٫۲۷۰ پ.م. |
| *پیشاشمالگون* Preboreal | IV چهار | ۹٫۶۱۰–۸٫۶۹۰ پ.م. |
| *پلیستوسن* |
| *داغ‌گلی نورس* Younger Dryas | III سه | ۱۰٫۷۳۰–۹٫۷۰۰ پ.م. |

گردنبند متعلق به دوره هولوسن
**هولوسن** یا **هولوسین** (به انگلیسی: holocene) نام آخرین دور زمین‌شناسی است که در پایان پلیستوسن شروع و همچنان تا به امروز ادامه دارد. هولوسین بخشی از دوره کواترنری به‌شمار می‌رود.

به عبارت دیگر، نام دور دوم از دوره کواترنری است که ما در همین دور زندگی می‌کنیم. هولوسن از حدود ۱۱۷۰۰ سال پیش شروع شده و هم‌اکنون نیز ادامه دارد.

این دوره پس از تغییرات نور خورشید دریافتی زمین که آب شدن لایه‌های یخ در نیمکره شمالی را به همراه داشت، آغاز شد. دانشمندان معتقدند آب و هوای معتدل دوره هولوسن شرایط لازم برای ظهور تمدن بشری در حدود ۸ هزار سال پیش و حفظ روند پایدار آن را موجب شد که از آن جمله می‌توان به فراهم شدن شرایط برای افزایش تولید مواد غذایی اشاره کرد.

نام هولوسین از یونانی گرفته شده و به معنی «کاملاً نو» است.

## منابع