Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# جفت‌داران

| جفت‌داران محدودهٔ زمانی: Early کرتاسه - Recent ۶۶ تا ۰ میلیون سال پیش
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| سنگوارهٔ *طلوع مادر*, قدیمی‌ترین جفت‌دار شناخته شده |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| زیررده: | ددان |
| فرورده: | **جفت‌داران** توماس هنری هاکسلی، ۱۸۸۰ (میلادی) |
| راسته‌ها |
| * *Bobolestes*
* *طلوع مادر*
* *Maelestes*
* *Montanalestes*
* *Murtoilestes*
* *Prokennalestes*
* **جفت‌داران**
 |

**جُفت‌داران** یک فرورده از پستانداران بچه‌زایی هستند که جفت دارند و بدون استخوان کیسه هستند. جفت‌داران دارای ۱۷ راسته‌اند. در این جانوران جنین در رحم مادر توسط جفت تغذیه می‌کند.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **جفت‌داران** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اطلس‌ژن‌داران |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
آفریقاددان |
|   |
|   |
شگفت‌بندان |
|   |

 |
|   |
| شمال‌هوددان |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| هونیاسنجابک‌مانان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
هونیاکان |
|   |
|   |
سنجابک‌سانان |
|   |

 |
|   |
| لوراسیاددان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
هوچرب‌کورسانان |
|   |
| خاگ‌پوش‌داران |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
خفاش |
|   |
| فراسم‌داران |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| سم‌داران |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
جفت‌سم‌سانان |
|   |
|   |
تک‌سم‌سانان |
|   |

 |
|   |
| نارام‌زیان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
پولک‌پوست |
|   |
|   |
گوشت‌خوارسانان |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

## منابع
# هونیاسنجابک‌مانان

| هونیاسنجابک‌مانان |
| --- |
|  |
| لمور دم‌حلقه‌ای |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| فرورده: | جفت‌داران |
| کلان‌راسته: | شمال‌هوددان |
| بالاراسته: | **Euarchontoglires** مورفی و همکاران، ۲۰۰۱ |
| راسته‌ها |
| * سنجابک‌سانان
	+ †Anagaloidea
	+ جونده‌سانان
	+ خرگوش‌سانان
* هونیاکان
	+ پوست‌پرسانان
	+ حشره‌خواران درختی
	+ نخستی‌سانان
 |

**هونیاسنجابک‌مانان** (نام علمی: *Euarchontoglires*) – مترادف با **زبَرنخستیان** (به انگلیسی: Supraprimates) – کلادی (بالاراسته‌ای) از پستانداران است که شامل جونده‌سانان، خرگوش‌سانان، حشره‌خواران درختی، پوست‌پرسانان و انسان‌ها می‌شود.

## جایگاه

رابطهٔ فرضی کنونی میان هونیاسنجابک‌مان‌ها به صورت زیر است:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **هونیاسنجابک‌مانان** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| سنجابک‌سانان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
†Anagaloidea (در تردید) |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
جونده‌سانان |
|   |
|   |
خرگوش‌سانان (خرگوش‌ها، خرگوش‌های صحرایی، پایکاها) |
|   |

 |
|   |

 |
|   |
| هونیاکان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
حشره‌خواران درختی |
|   |
| نخستی‌ریختان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
پوست‌پرسانان |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
نخستی‌سانان |
|   |
|   |
†آداپیس‌نماسانان |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Euarchontoglires». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۱ مرداد ۱۳۹۲.
# دندان پیش

| *دندان پیش* |
| --- |
| Permanent teeth of right half of lower dental arch, seen from above. |
| The permanent teeth, viewed from the right. |
| جزئیات |
| شناسه‌ها |
| لاتین | *dentes incisivi* |
| MeSH | D007180 |
| TA98 | A05.1.03.004 |
| TA2 | 906 |
| FMA | 12823 |

**دندان‌های پیش** یا **دندان‌های پیشین** (به انگلیسی: Incisors)، همان چهار دندان پیشین (جلویی) پستانداران چنددندانی است. این دندان‌ها هم در آروارهٔ پایین و هم فک بالا جای دارد.

## کاربرد

این دندان‌ها در پستانداران همه‌چیزخوار مانند انسان، برای تیز بریدن مواد پیشرفت پیدا کرده‌اند. در گربهها بریدن گوشت با دندان‌های نیش و Carnassial انجام می‌شود برای همین این دندان‌ها، کوچک مانده‌اند. در فیلها دندان‌های پیشین بالایی خم شده‌اند و به شکل عاج در آمده‌اند. در ناروالها این عاج به صورت مستقیم و پیچ خورده به دور خود، رشد کرده‌است. در جوندگان دندان‌های پیشین در طول زندگی همواره رشد می‌کند و با جویدن ساییده و کوتاه می‌شود.

## انسان

انسان بزرگسال معمولاً هشت دندان پیش در چهار گونه دارد، از هر گونه، دو دندان:

* دندان‌های پیش میانی در بالا (فک بالا، نزدیک‌ترین به مرکز لب‌ها)
* دندان‌های پیش کناری در بالا (فک بالا، در دو سوی دندان‌های پیش مرکزی)
* دندان‌های پیش میانی در پایین (فک پایین، نزدیک‌ترین به مرکز لب‌ها)
* دندان‌های پیش کناری در پایین (فک پایین، در دو سوی دندان‌های پیش مرکزی) کودکان اگر تمام دندان‌های شیری شان در آمده باشد، آن‌ها هم هشت دندان پیش دارند و این دندان‌ها هم نام دندان‌های دائمی اند.

### دیگر پستانداران

برخی از نخستی‌سانان مانند گربه و اسب، ۱۲ دندان پیش و جوندگان، چهار دندان پیش دارند در حالی که روباه، ۹ و خرگوش ۶ دندان پیش دارد.

## نگارخانه

*
*
*

## جستارهای وابسته

* دندان نیش
* دندان‌های آسیاب کوچک
* دندان‌های آسیای بزرگ
# خرگوش‌سانان

| خرگوش‌سانان محدودهٔ زمانی: پالئوسن پسین تا امروزه
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| فرورده: | جفت‌داران |
| کلان‌راسته: | شمال‌هوددان |
| بالاراسته: | هونیاسنجابک‌مانان |
| راسته: | **خرگوش‌سانان** برانت، ۱۸۵۵ |
| تیره‌ها |
|
خرگوشان خرگوش بی‌دم پیش‌خرگوش (منقرض) |
|  |
| محدوده خرگوش‌سانان |

**خرگوش‌سانان** (نام علمی: *Lagomorpha*) راسته‌ای از بالاراسته هونیاسنجابک‌مانان هستند. راسته خرگوش‌سانان خود شامل دو تیره خرگوش‌های بی‌دم و خرگوشان (خرگوش صحرایی و خرگوش) وخرگوش اهلی می‌باشد.

## منابع

* Wikipedia contributors, 'Lagomorpha', Wikipedia, The Free Encyclopedia, 3 April 2013, 17:40 UTC, < [accessed 29 April 2013]
# بی‌بندوباری جنسی

ارتباط جنسی همزمان با افراد مختلف و بی تعهدی.
**بی‌بندوباری**، **وِلِنگاری**، **بی‌قیدی جنسی** یا **اِختِلاط جنسی** (به انگلیسی: Promiscuity)، به رابطه جنسی بی‌تعهد یا بی‌تفاوتی در انتخابات شریک جنسی گفته می‌شود به این معنی که فرد بی‌بندوبار بی به‌طور مرتب سکس غیررسمی با شریک‌های جنسی مختلف انجام می‌دهد. این اصطلاح می‌تواند حاوی یک ارزیابی اخلاقی باشد که معیار آن ایده‌آل‌هایی است که جامعه برای چگونگی فعالیت جنسی در رابطه‌های جنسی در نظر گرفته است. اینکه چه کاری بی بند و باری تلقی بشود بسته به فرهنگ متفاوت است.

بی بند و باری در بسیاری از گونه‌های جانوری رایج است. برخی از گونه‌ها دارای سیستم‌های جفت‌گیری بی‌وقفه هستند، از polygyny و polyandry گرفته تا سیستم‌های جفت‌گیری بدون روابط پایدار که در آن جفت‌گیری بین دو جانور یک رویداد یکباره است. بسیاری از گونه‌ها پیوندهای جنسی پایداری تشکیل می‌دهند، اما همچنان با دیگری جفت می‌شوند که در زیست‌شناسی، معمولاً جفت اضافی نامیده می‌شوند.

## دیدگاه ادیان

## جستارهای وابسته

* چندمهری
* بچه‌مثبت

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
# پراکندگی جهان‌میهنی

در جغرافیای زیستی، **پراکندگی جهان‌میهنی** (به انگلیسی: Cosmopolitan distribution)، به یک آرایه گفته می‌شود که دارای پراکندگی جهانی است، اگر دامنه آن در تمام یا بیشتر نقاط جهان در زیستگاه‌های مناسب گسترش یابد. گفته می‌شود که چنین آرایه‌ای، معمولاً یک گونه، جهان‌میهنی یا جهان‌وطنی را نشان می‌دهد. نقطه مقابل یک گونه جهان‌میهنی یک گونه بومی است که تنها در یک مکان جغرافیایی یافت می‌شود.

## جنبه‌ها و درجه‌ها

اصطلاح «پراکندگی جهان‌میهنی» معمولاً نباید به معنای واقعی کلمه در نظر گرفته شود، زیرا اغلب به‌طور آزاد در زمینه‌های مختلف به کار می‌رود. معمولاً هدف شامل مناطق قطبی، ارتفاعات شدید، اقیانوس‌ها، بیابان‌ها یا جزایر کوچک و منزوی نیست. به عنوان مثال، مگس خانگی تقریباً به اندازه هر گونه جانوری جهان‌میهن است، اما در پراکنش آن نه اقیانوسی و نه قطبی است. به‌طور مشابه، اصطلاح «علف هرز جهان‌میهنی» بیش از این دلالت ندارد که گیاه مورد بحث در همهٔ قاره‌ها به جز قطب جنوب وجود دارد. منظور این نیست که این گونه در همهٔ مناطق هر قاره وجود دارد.

## اقیانوسی و خشکی

مفهوم دیگر در جغرافیای زیستی، جهان‌میهنی و بومی‌گرایی اقیانوسی است. اگرچه این وسوسه وجود دارد که اقیانوس جهانی را به عنوان یک رسانه بدون مرزهای زیستی در نظر بگیریم، اما این امر دور از واقعیت است. بسیاری از موانع فیزیکی و زیستی با گسترش یا ادامه اقامت بسیاری از گونه‌ها تداخل دارند. برای مثال، شیب دما از مهاجرت آزاد گونه‌های گرمسیری بین اقیانوس اطلس و اقیانوس هند و اقیانوس آرام جلوگیری می‌کند، حتی اگر گذرگاهی باز از کنار توده‌های قاره‌ای مانند قاره آمریکا و آفریقا/اوراسیا وجود داشته باشد. باز هم، تا آنجا که به بسیاری از گونه‌ها مربوط می‌شود، اقیانوس‌های جنوبی و مناطق دریایی شمالی به دلیل دمای غیرقابل بردباری در مناطق گرمسیری کاملاً از یکدیگر جدا شده‌اند. در پرتو چنین دیدگاه‌هایی، شگفت نیست که دریابیم بومی‌گرایی و جهان‌میهنی‌گرایی در اقیانوس‌ها به اندازه خشکی مشخص است.

## محدودسازی بوم‌شناختی

یکی دیگر از جنبه‌های جهان‌میهنی، محدودیت‌های زیست‌محیطی است. گونه‌ای که ظاهراً جهان‌وطنی است، زیرا در همه اقیانوس‌ها وجود دارد، ممکن است در واقع تنها مناطق ساحلی، یا تنها محدوده‌های خاصی از اعماق، یا فقط مصب‌ها را اشغال کند. به‌طور مشابه، گونه‌های زمینی ممکن است تنها در جنگل‌ها، یا مناطق کوهستانی، یا مناطق خشک شنی یا مانند آن وجود داشته باشند. چنین پراکندگی‌های ممکن است تکه‌تکه یا گسترده اما باریک باشد. عواملی با چنین ماهیتی به‌طور گسترده‌ای بدیهی پنداشته می‌شوند، بنابراین به ندرت در ذکر پراکندگی‌های جهان‌میهنی به‌طور آشکارا به آنها اشاره می‌شود.

## باستانی و مدرن

پراکندگی جهان‌میهنی را می‌توان هم در گونه‌های منقرض‌شده و هم در گونه‌های زنده دید. به عنوان نمونه، *Lystrosaurus* در تریاس آغازین پس از رویداد انقراض پرمین-تریاس جهان‌میهنی بود.

## منابع