Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# فرمانرو

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک دامنه از یک یا چند فرمانرو تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**سلسله** یا **فرمانرو** (به انگلیسی: kingdom)، (به لاتین: regnum جمع واژه regna) در زیست‌شناسی یک رتبه آرایه‌شناختی است، که در برخی رده‌بندی‌ها بالاترین رتبه و در سامانه سه‌حوزه‌ای جدید یک رتبه پایین‌تر از دامنه قرار دارد. فرمانروها به گروه‌های کوچک‌تری به نام شاخه (در جانورشناسی) و دسته (در گیاه‌شناسی) تقسیم می‌شوند. توالی کامل طبقه‌های اصلی از این قرار است: جاندار، دامنه، فرمانرو، شاخه، رده، راسته، خانواده، سرده و گونه.

شماری از کتاب‌های مرجع در آمریکا و کانادا از سیستم تقسیم‌بندی شش فرمانرویی بهره می‌گیرند (جانوران، گیاهان، قارچ‌ها، آغازیان، باستانیان/آرکیا و باکتری‌ها) درحالی که در دیگر نقاط همچون بریتانیا و ایران سیستم پنج فرمانرویی به‌کار می‌رود (جانوران، گیاهان، قارچ‌ها، آغازیان، و پروکاریوت یا مونرا)

از نظر تاریخی، شمار فرمانروهای پذیرفته‌شده از دو به شش افزایش یافته است. هرچند، پژوهش‌های فیلوژنتیک از ۲۰۰۰ به این طرف هیچ‌کدام از این سامانه‌های سنتی را تأیید نمی‌کند.

## پیشینه

تا آوریل ۲۰۱۰ هنوز پژوهشی طبقه‌بندی درست یوکاریوت‌ها را در هیچ‌یک از این سامانه‌ها تأیید نمی‌کند. وضعیت به این صورت به نظر می‌رسد که هیچ‌کدام از دسته فرمانروها توسط پژوهش‌های اخیر مقبولیت عام نیافته است؛ به‌طوری که راجر و سیمپسونز می‌گویند: «با سرعت تغییر کنونی فهم ما از درخت زندگی یوکاریوتی، ما بایستی که با احتیاط جلو برویم.»

## سامانه زیست‌شناختی

| لینه ۱۷۳۵ | هکل ۱۸۶۶ | چاتون ۱۹۲۵ | کوپلند ۱۹۳۸ | ویتیکر ۱۹۶۹ | ووز و دیگران ۱۹۹۰ | کاوالیر-اسمیت ۱۹۹۸ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۲ فرمانرویی | ۳ فرمانرویی | دوقلمرویی | ۴ فرمانرویی | ۵ فرمانرویی | سه‌حوزه‌ای | ۶ فرمانرویی |
| *(در نظر گرفته نشده)* | آغازیان | پروکاریوت‌ها | مونرا | مونرا | باکتری‌ها | باکتری‌ها |
| باستانیان (Archaea) |
| یوکاریوت‌ها | آغازیان | آغازیان | یوکاریا | پروتوزوآ |
| کرومیست‌ها |
| گیاهان | گیاهان | گیاهان | گیاهان | گیاهان |
| قارچ‌ها | قارچ‌ها |
| جانوران | جانوران | جانوران | جانوران | جانوران |

## جستارهای وابسته

* سامانه‌شناسی
* شاخه‌بندی

## منابع
# شاخه (زیست‌شناسی)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک فرمانرو از یک یا چند شاخه تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**شاخه** (Phylum) یکی از آرایه‌های رده‌بندی علمی جانداران است که پایین‌تر از فرمانرو و بالاتر از رده جای دارد.

در گیاه‌شناسی به شاخه، **دسته** نیز گفته می‌شود.

## شاخه‌های جانوران

| نام پارسی | نام علمی |
| --- | --- |
| خارسران | Acanthocephala |
| بی‌کاواک‌سانان | Acoelomorpha |
| کرم حلقوی | Annelid |
| بندپایان | Arthropoda |
| بازوپایان | Brachiopoda |
| خزه‌زیان | Bryozoa |
| کرم‌های پیکانی | Chaetognatha |
| طنابداران | Chordate |
| مرجانیان | Cnidaria |
| شانه‌داران | Ctenophora |
| هم‌زیکان | Cycliophora |
| خارپوستان | Echinodermata |
| درون‌مورزیان | Entoprocta |
| شکم‌تاران | Gastrotricha |
| کرم‌های آرواره‌دار | Gnathostomulida |
| نیم‌طنابداران | Hemichordata |
| کرم‌های تیغ‌به‌سر | Kinorhyncha |
| سینه‌بندداران | Loricifera |
| لیم ناگناتیا مارسکی | Limnognathia |
| نرم‌تنان | mollusca |
| کرم‌های لوله‌ای | Nematode |
| کرم‌های موی اسبی | Nematomorpha |
| روبانیان | Nemertea |
| کرم‌های مخملی | Onychophora |
| راست‌شناوران | Orthonectida |
| کرم‌های نعل اسبی | Phoronida |
| تخت‌زیان | Placozoa |
| کرم‌های پهن | Flatworm |
| اسفنج دریایی | Sponge |
| استوانه‌ای‌ها | Priapulida |
| لوزی‌زیان | Dicyemida |
| چرخ‌داران | Rotifer |
| کرم‌های بادام‌زمینی | Sipuncula |
| خرس آبی | Tardigrade |
| زنوتوربلا | Xenoturbella |
| تعداد کل | ۳۵ |

## دسته‌بندی گیاهان

| نام پارسی | نام علمی |
| --- | --- |
| خزه | Bryophyta |
| شاخ‌واش | Anthocerotophyta |
| گیاهان گلدار | Flowering plant |
| گنتوم‌تباران | Gnetophyta |
| کهن‌دارسانان | Ginkgoales |
| خزه‌زیان | Ginkgoales |
| سرخس نخلی | Cycad |
| مخروطیان | Pinophyta |
| سرخس‌تباران | Pteridophyte |
| جگرواشان | Marchantiophyta |
| تعداد کل | ۱۰ |

## دسته‌بندی قارچ‌ها

| نام پارسی | نام علمی |
| --- | --- |
| قارچ‌های چتری | Basidiomycota |
| قارچ‌های کیسه‌ای | Ascomycota |
| قارچ‌های کلافی | Glomeromycota |
| قارچ‌های تخمی | Zygomycota |
| قارچ‌های ناقص | Fungi imperfecti |
| قارچ‌های دیگچه‌ای | Chytridiomycota |
| تعداد کل | ۶ |

## جستارهای وابسته

* رده‌بندی علمی جانداران

## پانویس

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Phylum». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۳.
# زیرشاخه

در ژنتیک، یک **زیرشاخه** (به انگلیسی: subclade) زیرگروهی از یک هاپلوگروپ است.

## قرارداد نام‌گذاری

اگرچه هاپلوگروه‌ها و زیرشاخه‌های دی ان آیه میتوکندری انسان (mtDNA) و دی ان آیه کروموزوم Y (Y-DNA) به روشی مشابه نامگذاری شده‌اند، نام آنها متعلق به سیستم‌های کاملاً جداگانه است.

### دی‌ان‌آی میتوکندری

هاپلوگروه‌های دی ان آیه میتوکندری (mtDNA) با حضور یک سری از نشانگرهای پلی‌مورفیسم تک نوکلئوتیدی (SNP) در نواحی بیش‌متغیر و ناحیه کدکننده DNA میتوکندری تعریف می‌شوند. آنها با حروف بزرگ A تا Z نامگذاری می‌شوند و زیرشاخه‌های دیگر با استفاده از اعداد و حروف کوچک نامگذاری می‌شوند.

### دی‌ان‌آی کروموزوم Y

هاپلوگروه‌های Y-DNA با حضور یک سری نشانگر SNP در کروموزوم Y تعریف می‌شوند. زیرکلیدها توسط یک *SNP انتهایی* تعریف می‌شوند، SNP در انتهای درخت فیلوژنتیک کروموزوم Y قرار دارد.

### Y-DNA انسان

کنسرسیوم کروموزوم Y (YCC) سیستمی برای نام‌گذاری هاپلوگروپ‌های اصلی Y-DNA انسانی با حروف بزرگ A تا T ایجاد کرد که زیرشاخه‌های دیگر با استفاده از اعداد و حروف کوچک نام‌گذاری شدند (نام‌گذاری YCC longhand). نامگذاری مختصر YCC، هاپلوگروه‌های Y-DNA و زیرشاخه‌های آنها را با حرف اول هاپلوگروپ اصلی Y-DNA به همراه یک خط تیره و نام SNP پایانه تعیین‌کننده نام می‌برد. نامگذاری هاپلوگروپ Y-DNA در طول زمان در حال تغییر است تا با تعداد فزاینده SNPهای کشف و آزمایش شده، و در نتیجه گسترش درخت فیلوژنتیک کروموزوم Y سازگار شود. این تغییر در نامگذاری منجر به استفاده از نامگذاری متناقض در منابع مختلف شده است. این ناهماهنگی، و نامگذاری دست و پاگیر فزاینده دراز، باعث حرکت به سمت استفاده از نامگذاری ساده‌تر شده است.

## جستارهای وابسته

* کلید
* کلاسدیستی
* هاپلوتایپ

## منابع
# رده (زیست‌شناسی)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک شاخه از یک یا چند رده تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**رده** (به لاتین: classis) یکی از آرایه‌های رده‌بندی علمی جانداران است که پایین‌تر از Division: دسته (در مورد گیاهان)، شاخه: Phylum (در مورد جانورها) و بالاتر از راسته جای دارد.

## تقسیم‌بندی‌ها در جانورشناسی

| نام | معنای پیشوند | مثال ۱ | مثال ۲ | مثال ۳ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Superclass = بالارده | super: بالا | چهاراندامان |  |  |
| Class = رده |  | پستانداران | آرواره‌پایان | خزنده‌چهرگان |
| Subclass = زیررده | sub: زیر |  | Thecostraca | پرنده‌سانان |
| Infraclass = فرورده | infra: فرو |  | کشتی‌چسب | پرندگان |
| Parvclass = خردرده | parvus: خرد، کوچک، بی‌اهمیت |  |  | پرندگان |

## رتبه‌های آرایه‌شناختی

در رده‌بندی جانداران هشت رتبهٔ اصلی وجود دارد که از بزرگ به کوچک به این صورت هستند:

* Domain: دامنه
* Kingdom: فرمانرو (سلسله)
* Division: دسته (در مورد گیاهان)، شاخه: Phylum (در مورد جانورها)
* Class: رده
* Order: راسته
* Family: خانواده (با کاربردی عمومی‌تر)، تیره (بیشتر در مورد گیاهان و پرندگان)
* Genus: سرده (جنس)
* Species: گونه

رتبه‌ها (طبقه‌ها) ی گیاه‌شناسی و جانورشناسی گاه اندکی متفاوتند.

## جستارهای وابسته

* طبقه‌بندی علمی جانداران

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی
# ددان

| ددان محدودهٔ زمانی: ژوراسیک پسین تا دوران اخیر ۱۶۰ تا ۰ میلیون سال پیش
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| زیررده: | **ددانTheria** پارکر و هاسول، ۱۸۹۷ |
| فرورده‌ها |
| * پس‌ددان
* هوددان
 |

**ددان** (به لاتین: theria) جانور وحشی (دد به فارسی به معنی وحشی، درنده است)) زیررده‌ای از پستانداران هستند که فرزندان خود را بدون گذاشتن تخم به دنیا می‌آورند و شامل پس‌ددان و هوددان (جفت‌داران) می‌شوند.

در استخوان‌های کمربند سینه‌ای ددان، پیش‌غرابی و بین ترقوه‌ای وجود ندارد. به دو بالا راسته و ۱۸ راسته تقسیم می‌شوند. کلاد خواهری آنها پیش‌ددان (Prototheria) یعنی پیش از ددان. این نام‌گذاری به دلیل آن است که علاوه بر تک سوراخیان (monotremata) جانوران دیگری (اغلب منقرض شده) نیز در یک کلاد خواهری تک‌نیا با ددان قرار می‌گیرند) می‌باشد.

## رده‌بندی

رده‌بندی ددان بسته به سامانهٔ طبقه‌بندی که رده‌بندی بر پایه آن انجام شده متفاوتند. سامانهٔ طبقه‌بندی به کاررفته توسط ویگن و همکاران (۲۰۰۰) چنین رده‌بندی‌ای ارائه می‌دهد:

|  |
| --- |
| **رده پستاندارانزیررده ددان**: پستانداران زنده‌زا
	+ فرورده پس‌ددان: کیسه‌داران
	+ فرورده هوددان:جفت‌داران
 |

## منابع
# هوددان

| هوددان محدودهٔ زمانی: ژوراسیک پسین تا دوران اخیر ۱۶۰ تا ۰ میلیون سال پیش
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| یک شیر در حال خوردن گوشت |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| زیررده: | ددان |
| (طبقه‌بندی‌نشده): | **Eutheria** هاکسلی، ۱۸۷۲ |
| زیرگروه‌ها |
| * †*Acristatherium*
* †Adapisoriculidae
* †Asioryctitheria
* †*Bobolestes*
* †خاک‌سفیددزدسانان
* †Didymoconidae
* †*Deltatherium*
* †*Endotherium*
* †*Juramaia*
* †Leptictida
* †*Montanalestes*
* †*Murtoilestes*
* †*Prokennalestes*?
* †Zalambdalestidae
* †Zhelestidae
* جفت‌داران
 |

**هودَدان** یا **راستین دَدان** (نام علمی: *Eutheria*) یکی از دو کلاد پستانداران موجود است که خط‌های فرگشتی اعضای آن در کرتاسه آغازین یا شاید ژوراسیک پسین از هم جدا شدند. کلاد دیگر، پس‌ددان است که شامل کیسه‌داران می‌شود؛ جانورانی که برخلاف هوددان، فرزندان خود را در کیسه بزرگ می‌کنند. به جز صاریغ ویرجینیا ساکن آمریکای شمالی، که پس‌دد است، همه دیگر پستانداران بومی اروپا، آفریقا، آسیا، و آمریکای شمالی در شمال مکزیک، هودد هستند. هوددان موجود و نیاکانشان، همگی در گروه جفت‌داران قرار می‌گیرند.

هوددان پستانداران زنده‌زایی هستند که جفت دارند. آن‌ها بدون استخوان کیسه هستند. هوددان دارای ۱۷ راسته‌اند.

هوددان و غیرهوددان دارای تفاوت‌های فنوتیپی پاها، قوزک، آرواره، و دندان هستند. یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های هوددان جفت‌دار و غیرجفت‌دار، در نبود استخوان روزَهاری در میان جفت‌داران است که در همه دیگر پستانداران زنده، از جمله کیسه‌داران و تک‌سوراخیان، دیده می‌شود. قدیمی‌ترین هودد شناخته شده، *Juramaia sinensis* است که در ۱۶۰ میلیون سال پیش در دوره ژوراسیک در چین زندگی می‌کرد.

## طبقه‌بندی

* سگ‌دندان‌ها
	+ † دیگر سگ‌دندان‌ها
	+ † سه‌تکمه‌دندان‌ها
	+ پستاندارریختان
		- † دیگر پستاندارریختان
		- † *Hadrocodium*
		- پستانداران
			* جنوب‌گوه‌ایان
				+ † دیگر جنوب‌گوه‌ایان
				+ تک‌سوراخ‌سانان
			* ددان
				+ † دیگر ددان
				+ پس‌ددان
					- † دیگر پس‌ددان
					- کیسه‌داران
				+ **هوددان**
					- † دیگر هوددان
					- جفت‌داران

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| سگ‌دندان‌ها |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
سه‌تکمه‌دندان‌ها |
|   |
| پستاندارریختان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
دیگر پستاندارریختان |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Hadrocodium* |
|   |
| پستانداران |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| جنوب‌گوه‌ایان |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
دیگر جنوب‌گوه‌ایان |
|   |
|   |
تک‌سوراخ‌سانان |
|   |

 |
|   |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
پس‌ددان |
|   |
|   |
هوددان |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

## منابع
# راسته (زیست‌شناسی)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک رده از یک یا چند راسته تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**راسته** (به لاتین: ordo) یک طبقه آرایه‌شناختی است که بالاتر از خانواده (در جانوران) یا تیره (در گیاهان) و پایین‌تر از رده جای دارد. یک طبقه بالاتر مجاور آن **بالاراسته** و یک طبقه پایین‌تر **زیرراسته** نام دارد.

همچنین به‌عنوان واحد آرایه‌شناختی، آرایه‌ای در آن طبقه است.

پسوند لاتین *-i)formes)* به معنی «سانان» برای نام علمی راسته‌های پرندگان و ماهیان به‌کار می‌رود ولی ممکن است این پسوند برای برخی پستانداران و بی‌مهرگان کمتر به کار رود.

## دسته‌بندی‌ها

| نام | معنای پیشوند | پسوند | مثال ۱ | مثال ۲ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Magnorder = کلان‌راسته | magnus: کلان، بزرگ، عظیم، مهم، large, great, important | -ان | شمال‌هوددان |  |
| Superorder = بالاراسته | super: بالا | -مانان | غازماکیان‌مانان، هونیاسنجابک‌مانان | پیراخزندگان |
| Grandorder = بزرگ‌راسته | grand: بزرگ، large | - | هونیاکان |  |
| Mirorder = میرراسته | mirus: میر، شگفت، wonderful, strange | - | نخستی‌ریختان | پیش‌انجامه‌ریختان |
| Order = راسته |  | -سانان | کبوترسانان، نخستی‌سانان |  |
| Suborder = زیرراسته | sub: زیر | -سانیان | کاکایی‌سانیان، گاوماهی‌سانیان |  |
| Infraorder = فروراسته | infra: فرو | -وارگان | کلاغ‌وارگان، میمون‌وارگان، تشی‌آروارگان | Hallucicrania |
| Parvorder = خردراسته | parvus: خرد، کوچک، بی‌اهمیت | -واریان | راست‌بینی‌واریان |  |

## جستارهای وابسته

* آرایه‌شناسی
* سامانه‌شناسی
* شاخه‌بندی
* فیلوژنتیک
* طبقه آرایه‌شناختی
* طبقه‌بندی علمی جانداران

## پانویس
# تیره (زیست‌شناسی)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک راسته از یک یا چند خانواده تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**تیره**یا **خانواده** (به انگلیسی: Family) (به لاتین familia)، نام یکی از گروه‌ها در دسته‌بندی جانداران است که پس از یک راسته و بالاتر از یک سرده قرار می‌گیرد.

جانوران معمولاً پسوند «ان» دارند مانند چکاوکان که در واژه‌هایی که حرف پایانی آنها «ا» باشد تبدیل به «یان» می‌شود مانند توکایان و برای واژه‌هایی که حرف پایانی آنها «ه» است تبدیل به «گان» می‌شود مانند صعوگان. در گیاهان بر اساس شیوهٔ رایج، معمولاً پسوند «یان» می‌گیرند مانند سوسنیان.

## خانواده‌های پرندگان

شماری از خانواده‌های پرندگان:

* کشیمان Podicipedidae
* لک‌لکان Ciconidae
* مرغابیان Anatidae
* کبوتران Columbidae
* شبگردان Caprimulgidae
* زنبورخواران Meropidae
* هدهدان Upupidae
* چکاوکان Alaudidae
* دم‌جنبانکان Motacillidae
* سنگ‌چشمان Lanidae
* بال‌لاکیان Bombycillidae
* توکایان Turdidae
* سسکان Sylviidae
* پرستویان Hirundinidae
* مگس‌گیران Muscicapidae
* چرخ‌ریسکان Paridae
* کمرکولیان Sittidae
* گنجشکان Ploceidae
* ساران Sturnidae
* کلاغان Corvidae
* سیاه‌خروسان Tetraonidae
* باکلانان Phalacrocoracidae
* شاهینان Falconidae
* بازان Accipitridae
* جغدان (Strigidae)
* جغدان انبار (Tytonidae)

## جستارهای وابسته

* فهرست تیره‌های متداول گیاهان گلدار

## منابع
# موش‌ریختان

| موش‌ریختان |
| --- |
|  |
| موش خاردار شرقی |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |

**موش‌ریختان** یا **موش‌سانیان** (نام علمی: *Myomorpha*) نام یک زیرراسته از راسته جوندگان است که دارای ۱٬۱۳۷ گونهٔ شناسایی شده‌است. این تعداد از گونه‌ها نزدیک به یک چهارم کل گونه‌های پستانداران را در بر می‌گیرد. این گونه‌ها جوندگانی شبیه موش هستند که برخی از مهم‌ترین آنان عبارت اند از موش، موش صحرایی، جربیل، همستر، ول و موش قطبی. این جانوران در سراسر خشکی‌های کره زمین به استثنای جنوبگان و در انواع زیستگاه‌های مختلف یافت می‌شوند. این جانوران عموماً شب‌زی و دانه خوار هستند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Myomorpha». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ فوریه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# موشان

| موشان |
| --- |
|  |
| موشان، *Muridae* |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | **Muridae** |

**موشان** (نام علمی: *Muridae*) نام یک تیره از راسته جوندگان است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Muridae». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ فوریه ۲۰۱۴.

## پیوند به بیرون
# زیرتیره

**زیرتیره** یا **زیرخانواده** (به انگلیسی: Subfamily) در علم زیست‌شناسی یک رتبه آرایه‌شناختی میانی در آرایه‌شناسی موجودات زنده است. این رتبه پایین‌تر از تیره و بالاتر از طبقه سرده (جنس) قرار می‌گیرد. بر اساس قوانین جهانی نام‌گذاری برای جلبک‌ها، قارچ‌ها و گیاهان نام‌های گیاه‌شناسی زیرتیره‌ها، با پسوند "-oideae" و نام‌های جانورشناسی بر اساس قوانین جهانی نام‌گذاری جانوران با "-inae" به پایان می‌رسند.

* در نام فارسی جانوران، برای زیرتیره‌ها پسوند «یان» به کار می‌رود.

## جستارهای وابسته

* قوانین جهانی نام‌گذاری برای جلبک‌ها، قارچ‌ها و گیاهان
* قوانین جهانی نام‌گذاری برای جانوران
* رتبه آرایه‌شناختی

## منابع
# جربیل

| جربیل |
| --- |
|  |
| جرد مغولی |
| رده‌بندی علمی |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پستانداران |
| راسته: | جوندگان |
| تیره: | موش‌سانان |
| زیرخانواده: | جربیلیان |

**جِربیل** یا **جِرد** نام گروهی از جوندگان کوچک است که در زیرخانوادهٔ **جربیلیان** از خانوادهٔ موش‌سانان قرار می‌گیرند. برخی از جربیل‌ها ممکن است جرد یا موش صحرایی نامیده شوند. طول بدن جربیل‌ها معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متر است ولی جربیل بزرگ بزرگ‌ترین نوع جربیل تا ۴۰ سانتی‌متر هم رشد می‌کند. جربیل‌ها برخلاف بیشتر جوندگان دیگر معمولاً روزگرد می‌باشند.

برخی انواع جربیل به‌ویژه جربیل مغولی به‌عنوان حیوان خانگی در برخی کشورها نگهداری می‌شوند.

## منابع

* Wikipedia contributors, "Gerbil," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed May 3, 2010).
# سرده

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک خانواده از یک یا چند سرده تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**سَرده** یا **جِنس** (به لاتین: Genus) یکی از هشت رتبهٔ آرایه‌شناختی در طبقه‌بندی علمی جانداران است.

بسیاری از سرده‌ها خود نیز به زیرسرده‌هایی تقسیم می‌شوند.

«سرده» واژه‌ای فارسی به‌معنی رده و دسته، یا نوع (جمع: انواع) است.
اولین صفت فراگونه‌ای به‌شمار می‌رود که از جنس‌های همسایه به وسیله یک بریدگی مشخص مجزا می‌گردد.
بین افراد یک سرده توان تولیدمثلی مطرح نیست.

## جستارهای وابسته

* رده‌بندی علمی جانداران

## پانویس
# اولدفیلد توماس

| اولدفیلد توماس |
| --- |
|  |
| زادهٔ | ۲۱ فوریهٔ ۱۸۵۸ Millbrook, Bedfordshire، |
| درگذشت | ۱۶ ژوئن ۱۹۲۹ (۷۱ سال) ، |
| ملیت | بریتانیا |
| شناخته‌شده برای | پستاندارشناسی |
| **پیشینه علمی** |
| شاخه(ها) | جانورشناسی |
|  |

**اولدفیلد توماس** (انگلیسی: Oldfield Thomas؛ ۲۱ فوریه ۱۸۵۸ – ۱۶ ژوئن ۱۹۲۹) یک دانشمند در زمینه جانورشناسی اهل بریتانیا بود.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Oldfield Thomas». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۴.
* «Oldfield\_Thomas». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۴.
# مترادف (زیست‌شناسی)

**مترادف**، در نام‌گذاری علمی، نام علمی‌ای است که به یک تاکسون گفته می‌شود که با نام‌های علمی مختلفی شناخته می‌شود. استفاده زیست‌شناسان از این واژه تا اندازه‌ای با هم متفاوت است. به‌طور مثال، لینه که اولین نام‌گذار علمی به کاج نوئل نروژ بود (تحت سیستم حال حاضر در استفاده از نام‌گذاری علمی) آن را *پینوس آبی‌یس* (Pinus abies) نامید. این نام دیگر در حال استفاده نیست و اکنون نام مترادفی برای کاج نوئل است.

## منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «(Synonym (taxonomy». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱.
# اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت

اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت «آی‌یوسی‌ان» (IUCN)|  |
|  |
| تأسیس | اکتبر ۱۹۴۸، فونتنبلو، فرانسه |
| نوع | سازمان بین‌المللی |
| تمرکز | حفاظت تنوع طبیعت و محیط زیست، تنوع زیستی در سطح جهانی |
| مکان | * رو موروانی ۲۸، ۱۱۹۶ گلان، سوئیس
 |
| ناحیه فعالیت | جهانی |
| اعضا | ۱۲۱۸ |
| افراد کلیدی | Inger Andersen (Director General) Zhang Xinsheng (President) |
| بازدهی | CHF ۱۱۴ میلیون / US$ ۱۱۶ میلیون (۲۰۱۳) |
| کارمندان | بیش از ۱٬۰۰۰ (در سطح جهانی) |
| داوطلبان | ۱۱٬۰۰۰ |
| وبگاه | www.iucn.org |

**اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت** (به انگلیسی: International Union for Conservation of Nature) که بیشتر با نام اختصاری **آی‌یوسی‌ان** (IUCN) شناخته می‌شود، سازمانی بین‌المللی با هدف حفاظت از منابع طبیعی در سراسر کره زمین است. این شامل جمع‌آوری داده‌ها و تجزیه و تحلیل، بررسی، پروژه‌های درست، حمایت، لابی و آموزش و پرورش است. مأموریت آی‌یوسی‌ان تأثیرگذاری، تشویق، و کمک به جوامع سراسر جهان برای حفظ طبیعت و حصول اطمینان به این که هر گونه استفاده از منابع طبیعی و محیط زیست یک بهره‌گیری عادلانه و پایدار است.

این سازمان در ۱۹۴۸ بنا نهاده شد و مقر آن در شهر ژنو در کشور سوئیس است. ۸۳ کشور، ۱۰۸ دولتی، ۷۶۶ مؤسسه غیردولتی، ۸۱ سازمان بین‌المللی و در حدود ۱۰٬۰۰۰ کارشناس و دانشمند با این سازمان همکاری دارند.

IUCN از ناظر و مشاور در سازمان ملل متحد برخوردار است و در اجرای چندین کنوانسیون بین‌المللی در مورد حفاظت از طبیعت و تنوع زیستی نقش دارد. این شرکت در تأسیس صندوق جهانی طبیعت و مرکز نظارت بر حفاظت از جهان شرکت داشت. در گذشته، IUCN به دلیل قرار دادن منافع طبیعت بر منافع مردم بومی مورد انتقاد قرار گرفته‌است. در سال‌های اخیر، روابط نزدیکتر آن با بخش تجاری بحث و مجادله ایجاد کرده‌است.

دفتر *آی‌یوسی‌ان* در ژنو
## جستارهای وابسته

* سازمان بین‌المللی حفاظت

## منابع

Wikipedia contributors, "World Conservation Union," Wikipedia, The Free Encyclopedia,

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
* IUCN and UNEP World Database on Protected Areas
* Red List of Threatened Species
# کمترین نگرانی

گونه‌های **کمترین نگرانی** رده‌ای از سوی اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) است که در فهرست سرخ این سازمان برای جانورانی در نظر گرفته شده‌است که دارای وضعیت حفاظتی خوب و دارای تعادل هستند و نگرانی برای ریسک انقراضشان وجود ندارد.

تا هنگامی که بررسی کافی و دقیقی برای تعداد و جمعیت یک گونه زیستی توسط این سازمان انجام نشود، برچسب "کمترین نگرانی" به گونه داده نمی‌شود. این بررسی‌ها می‌توانند مستقیم یا غیرمستقیم توسط IUCN انجام شوند.

از سال ۲۰۰۱ به این سو، پس از نسخه موسوم به «رده‌بندی و معیارهای ۳٫۱»، این رده‌بندی به صورت مخفف (LC) شناخته می‌شود.

## نمونه‌هایی از گونه‌های کمترین نگرانی

* انسان
* کبوتر چاهی
* موش خانگی
* گربه شنی
* گربه کاراکال

* هدهد
* مرغ جیرفتی
* دلفین نواری
* مار جعفری
* سینه‌سرخ صورتی

## منابع

## پیوند به بیرون

* «گونه‌های با کمترین نگرانی در فهرست آی‌یوسی‌ان». اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت.
# گونه‌های پستانداران جهان

گونه‌های پستانداران
کتاب **گونه‌های پستانداران جهان** اثر ویلسون و ریدرز که الان به چاپ سوم رسیده است، کتاب مرجع استاندارد در رشته جانورشناسی است که گونه‌های شناخته شدهٔ پستانداران را توصیف کرده و در مورد آنها اطلاعات کتاب‌شناختی ارائه می‌دهد. این کتاب توسط دون ای. ویلسون و دیان ام. ریدر ویرایش شده است.

جلد سوم به‌روزشدهٔ این کتاب بعدها در سال ۲۰۰۵ منتشر شد.

نسخه کام کتاب توسط موزه ملی تاریخ طبیعی و دانشگاه بوکنل روی اینترنت قرار داده شده است؛ و بخش‌هایی از کتاب هم توسط کتاب‌های گوگل روی اینترنت وجود دارد.

چاپ چهارم کتاب توسط چندین نویسندهٔ بین‌المللی تألیف شده است، و توسط دیان ام. ریدر و کریستوفر ام. هلگن ویرایش شده است.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mammal Species of the World». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۵سپتامبر ۲۰۱۶.

## پیوند به بیرون

* Site hosted by the Smithsonian
* Site hosted by Bucknell University
* *Mammal Species of the World* at Google Books
# سامانه اطلاعات آرایه‌شناسی یکپارچه

**سامانه اطلاعات آرایه‌شناسی یکپارچه** (به انگلیسی: Integrated Taxonomic Information System) که به اختصار به آن ITIS هم می‌گویند، یک شراکت آمریکایی است که برای فراهم کردن اطلاعات منسجم و یکپارچه قابل اطمینان درباره آرایه‌شناسی گونه‌های زیستی ایجاد شده‌است. ITIS در ابتدا در سال ۱۹۹۶ به صورت یک گروه چندسازمانی در دولت فدرال ایالات متحده بنیان نهاده شد که چندین آژانس فدرالی ایالات متحده در آن مشارکت داشتند و امروزه تبدیل به یک گروه بین‌المللی شده‌است و آژانس‌های دولتی کانادا و مکزیک هم در آن مشارکت دارند.

## منابع

Wikipedia contributors. Integrated Taxonomic Information System. Wikipedia, The Free Encyclopedia. November 10, 2014, 11:18 UTC. Available at:  Accessed February 19, 2015.
# سازمان ۵۰۱ (سی)

یک **سازمان ۵۰۱ (سی)** (انگلیسی: 501(c) organization) یک سازمان ناسودبر معاف از مالیات در ایالات متحده آمریکا است. بخش ۵۰۱(سی) از قانون درآمد داخلی ایالات متحده بیان می کند که ۲۹ نوع سازمان غیرانتفاعی از برخی مالیات‌های بر درآمد فدرال معافند. بخش ۵۰۳ تا ۵۰۵ مجموعه‌ای از الزامات مورد نیاز برای کسب چنین معافیتی را برمی‌شمرند. بسیاری از ایالت‌ها برای تعاریف سازمان معاف از مالیات ایالتی نیز به تعاریف بخش ۵۰۱(سی) مراجعه می‌کنند. سازمان‌های ۵۰۱(سی) می‌توانند از افراد و شرکت‌ها و اتحادیه‌های کارگری به طور نامحدود کمک مالی دریافت کنند. رایج‌ترین نوع سازمان ناسودبر معاف از مالیات ذیل بخش ۵۰۱(سی)(۳) قرار می‌گیرد و در آن سازمان ناسودبر در صورتی از مالیات بر درآمد فدرال معاف می‌شود که فعالیت‌هایش مقاصد خیریه، مذهبی، آموزشی، علمی، ادبی، آزمودن به منظور ایمنی عمومی، پیشبرد رقابت‌های ورزشی آماتوری، یا پیشگیری از خشونت علیه کودکان یا حیوانات باشد. دسته‌بندی‌های ۵۰۱(سی)(۴) و ۵۰۱(سی)(۶) برای سازمان‌های غیرانتفاعی دارای فعالیت سیاسی است که به طور فزاینده‌ای از انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۰۴ به بعد مهم شده‌اند.

## منابع

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «501(c) organization». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ آوریل ۲۰۱۶.