Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Krustazeo

| Krustazeo |
| --- |
|  |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Animalia |
| Filuma | Arthropoda
 |
| Subfiluma  | **Crustacea** Brünnich, 1772
 |
|  |
| Azpiklaseak |
| Datu orokorrak |
| Gizakiak ateratzen dizkion produktuak | itsaski eta crab's eye |

**Krustazeoak** edo **oskoldunak** (**Crustacea**; latinatik *crusta*, ‘kortika’ eta *aceum*, ‘zerbaiten izeaera’) *Arthropoda* filumeko azpifilume bat osatzen duten animaliak dira.

## Espezieak

Oso filum zabala da. 27.000 espezie izan daitezke baina askoz gehiagoa, zifra hori bost edo hamal aldiz gehiago, oraindik deskubritu gabe daude. Barruan animalia talde desberdinak daude: mantxinsaltoak, karramarroak, otarrainxka eta lanpernak. Krustazeo gehienak uretan bizi dira: itsasoan, ur gazian, ur gezan. Batzuek ere lehorrean moldatu dira; hori da kukurutxen (Isopoda) subordenaren kasua. Krustazeoek, bizi diren habiten zein espezien arabera biologikoki arrakasta handia izan dute. Itsasoak menperatzen dituzte intsektuek lehorra menperatzen duten parean. Krustazeoak ikertzen dituen zientzia kartzinologia da.

## Fosilak

Fosilen erregistroetan ezagutzen diren lehenengo krustazeoak Kanbriar garai erdikoak dira, *Burgess Shale* aztarnategian. Han *Canadaspis* eta *Perspicaris* aurkitu ziren.

## Sailkapena

Gaur egun honako sailkapen hau proposatzen da krustazeoentzat:

* Branchiopoda klasea
	+ Phyllopoda (*Triops*, kusku biko brankiopodoak)
	+ Sarsostraca
* Remipedia klasea
* Cephalocarida klasea
* Maxillopoda klasea
	+ Mystacocarida
	+ Copepoda
	+ Branchiura
	+ Pentastomida
	+ Tantulocarida
	+ Thecostraca (lanpernak, balanoak)
* Ostracoda klasea
	+ Myodocopa
	+ Podocopa
* Malacostraca klasea
	+ Phyllocarida
	+ Hoplocarida
	+ Eumalacostraca (krill, izkirak, karramarroak, ganbak, otarrainak)

## Anatomia

*Homarus americanus* edo otarrain amerikarra
Itsaski gehienak klase honetakoak dira: karramarroak, izkirak, ostrakodoak... Euren gorputza 3 zati ezberdinetan banatuta dute: abdomena, toraxa eta burua. Kanpo eskeletua dute eta brankeak. Gehienak itsastarrak dira eta marea artean bizi ohi dira. Baina badaude ur gezatakoak eta baita lehortarrak ere. Gazteak direnean nauplius izeneko larba osatzen dute. Buruan dituzten apendize kopuruaren arabera banatzen dira krustazeoak. Askok lau antena pare dituzte buruan, begi handiak euren buruari itsasiak eta euren atzean barailak izaten dituzte janaria murtxikatzeko. Euren atzean bi maxila dituzte laguntzeko.

Toraxean oinez egiteko hankak dituzte eta askok hagin edo pintzak dituzte hemen ere. Abdomenean beste apendize pare batzuk dituzte eta emeek hauek arraultzak heltzeko erabiltzen dituzte.

Tamaina aldakorra da oso, 100 μm eta 4 metro arteko beso-luzera izanik (handiena Japoniako *Macrocheira kaempferi* da).

## Erreferentziak
# Pertsonaganako kultu

Kim Il-sungen monumentua Piongiangen.
**Pertsonaganako kultua** buruzagi edo lider karismatiko bat gehiegi adoratzea eta lausengatzea da, batez ere estatuburu bat denean.

Terminoa (Nikita Khrustxovek 1956an Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren XX. Kongresuan egindako hitzaldi batean kontzeptu gisa sortua) gizarteko edo politikako lider karismatikoen irudiak dimentsio ia erlijioso edo sakratuetara igotzea da. Erregimen totalitarioetan, buruzagi gorena gurtzeko modu bat izaten da askotan.

Oso esparru historiko eta politiko zehatzean dagoen kontzeptu bat denez, ez da beharrezkoa horrekin antzinako fenomenoak deskribatzea, hala nola egiptoar faroiaren gurtza edo Erromatar Inperioko Zesarren estatu-kultua (K. a. 46). C.), nahiz eta Iosif Stalinek tipifikatutako dinamika berean aipa dezakegun, hala nola Alemania nazia Adolf Hitlerrekin.

Nolanahi ere, ordutik hona, bere ezaugarrietako batzuk partekatzen dituen buruzagi edo agintari bati akusazioz edo gutxiespenez erabiltzen zaio.

Agintariak hainbat titulu eta ohore ematen dizkio bere buruari, besteak beste, "meritu onekoa", "jeneralisimo" edo "txit gorena".

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau politikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Richard Neville, Warwickeko 16. kondea

| Richard Neville, Warwickeko 16. kondea |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Lord Great Chamberlain (en)  |
| --- |

 1464 - 1471

|  Lord High Admiral (en)  |
| --- |

 1461 - 1462

|  Lord Warden of the Cinque Ports (en)  |
| --- |

 1460 - 1470

|  Lorden Ganberako kidea |
| --- |

 ezezaguna |
| Bizitza |
| Jaiotza | Norwich, 1428ko azaroaren 22a |
| Herrialdea |  Ingalaterrako Erresuma |
| Heriotza | Barnet, 1471ko apirilaren 14a (42 urte) |
| Hobiratze lekua | Bisham Abbey (en)  |
| Heriotza modua | borrokan hilda |
| Familia |
| Aita | Richard Neville, 5th Earl of Salisbury |
| Ama | Alice Montacute, 5th Countess of Salisbury |
| Ezkontidea(k) | Anne Beauchamp (1426-1492)  (1434 - |
| Bikotekidea(k) |
ikusi[erakutsi]
* NN (en)
 |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* Ana Neville Isabel Neville Margaret Neville (en)
 |
| Haurrideak |
ikusi[erakutsi]
* Cecily Neville, Duchess of Warwick (en)  Alice Neville (en)  Katherine Neville, Baroness Hastings (en)  George Neville John Neville, 1st Marquess of Montagu (en)  Eleanor Neville (en)  Lady Margaret Neville (en)
 |
| Leinua | House of Neville (en)  |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | buruzagi militarra, diplomazialaria eta politikaria |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* Knight of the Garter  (1461eko otsailaren 8a)
 |
| Kidetza | Galtzariaren Ordena |
| Zerbitzu militarra |
| Parte hartutako gatazkak | First Battle of St Albans (en)  |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | katolizismoa |
|  |

**Richard Neville, Warwickeko 16. kondea** (?, 1428ko azaroaren 22a - Barnet, Hertfordshire, 1471ko apirilaren 12a), izengoitiz **Warwick Erregegilea** (ingelesez: *Warwick the Kingmaker*) deitua, aitoren seme, administrari eta militar ingelesa izan zen.

## Bizitza

Bi Arrosen Gerran York etxearen alde, eta Henrike VI.aren eta Lancaster etxearen kontra jardun zuen. Saint Albanseko Guduan garaipena lortu zuen, eta Northamptongo Guduan Henrike VI.a erregea garaitu eta atxilotu zuen; azkenik York etxea hautatu zuten erregetzarako.

Henrike VI.a errege ohiaren osteek, ordea, Yorkeko dukea menderatu zuten eta Warwickek ihes egin behar izan zuen. Londresera itzuli zenean, Yorkeko seme Eduardo IV.ak errege izendatu zuen bere burua (1461), eta Margarita Anjoukoaren armadari nagusitu zitzaion. Eduardo IV.a errege berriak ohorez hartu zuen Warwick, baina honen esanaren kontra, Elizabeth Woodvillerekin ezkondu izanagatik, Margarita Anjoukoaren zerbitzuan jarri zen Warwick, eta Henrike VI.a izendarazi zuen berriro errege. Azkenik, Eduardoren osteek garaitu eta hil zuten Warwick.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# 719

| 719. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | VII.a • **VIII.a** • IX.a |
| Hamarkadak | 690(e)koa • 700(e)koa • **710(e)koa** • 720(e)koa • 730(e)koa |
| Urteak | 716  • 717  • 718 • **719** • 720 • 721 • 722 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 719 *DCCXIX* |
| *Ab urbe condita* | 1472 |
| Armeniar egutegia | 168 ԹՎ ՃԿԸ |
| Bahá'í egutegia | -1125 – -1124 |
| Bengaliar egutegia | 126 |
| Berber egutegia | 1669 |
| Egutegi budista | 1263 |
| Myanmarko egutegia | 81 |
| Bizantziar egutegia | 6227 – 6228 |
| Koptoen egutegia | 435 – 436 |
| Etiopiar egutegia | 711 – 712 |
| Hebrear egutegia | 4479 – 4480 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 775 – 776 |
| *Shaka Samvat* | 641 – 642 |
| *Kali Yuga* | 3820 – 3821 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 97 – 98 |
| Islamiar egutegia | 100 – 101 |
| Korear egutegia | 3052 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1262 |
| Holozeniar egutegia | 10719 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

* Lisboa Ipar Afrikatik etorritako mairuek hartu zuen.

## Jaiotzak

## Heriotzak

---

## Kanpo estekak
# Hirutasun

Hirutasun Santuaren irudia: Aita, Semea eta Espiritu Santua (Usoa)
**Hirutasuna** edo **Hirutasun Santua** kristautasunaren doktrina garrantzitsuenetakoa da. Doktrina horren arabera, Jainkoa bakarra da, baina betiere hiru pertsonaren elkartasuna: Aita, Semea eta Espiritu Santua. IV. mendetik aurrerako kristau gehienek bat egiten dute doktrina horrekin, "Jainko bakarra hiru pertsonarengan" dagoela adierazten dute. Pertsona horiek Jainko esentzia berbera daukate, eta izate berekoak dira.

Doktrina horren baitako puntu garrantzitsu bat Semearen izateari buruzkoa da. Puntu hori historian eztabaidagai sutsu bihurtu da, baita heterodoxia akusazioen iturri ere kutsu erlijiosoko gerra eta gatazketan. Kristau katolikoen arabera, Semea gizon egin zen (Jesukristo), eta horren ondorioz natura bi ditu: jainkozkoa eta gizakizkoa. Nizeako I. kontzilioan (325ean) ezarri zen doktrina hura, Hirutasuna berariaz aipatuz. Aldi berean, Arrioren kristautasuna —Semearen gizatasuna defendatzen zuen— baztertu zen, heterodoxotzat jota. Hala ere, kristautasunaren lehen oinarri *Apostoluen Sinismena* deituriko kredoan hiru pertsonak aipatzen dira, nahiz eta ez den beraien arteko harreman zuzenik agertzen.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau erlijioari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Suhiltzaile

Suhiltzaileak hegazkin sute baten simulazio ariketa batean.
**Suhiltzailea** suteak itzaltzea lanbide edo jarduera duen pertsona da. Suteez gain, erreskate lanetan eta beste hainbat larrialdi egoeretan ere parte hartzen du, tartean trafiko eta hegazkin istripuak, uholdeak, hurakanak, lurrikarak, suizidioak eta abar. Zenbait herrialdetan larrialdietako medikuntza zerbitzuak ere eskeintzen dituzte.

1922ko Donostiako suhiltzaileen ibilgailua.
## Kanpo estekak
# Ohaidetza

Yang Guifei (719-756), Tang Xuanzong enperadorearen ohaidea.
**Ohaidetza** ezkontza-loturarik gabeko bi pertsonaren arteko ezkondu-harremana da. Ezkontzan bion eskubideak bereak badira, ohaidetzan ohaideak gizarte-maila baxuagoa du. Antzinako Txinan eta Antzinako Erroman estatus legala izan arren, egun monogamia da nagusi Mendebaldeko kulturan, eta ohaidea maitale bat besterik ez da.

Ohaidetza ohikoa zen Erdi Aroan, bereziki elizjendean. 1022an, Erromako Eliza katolikoak apaizek emazterik ez izateko debekua ezarri zuen eta, ordutik aurrera, bikote ez ofizial horiek ohaidetza bihurtu ziren. Hierarkia katolikoak gaitz iritzi egin zion ohaidetza horri, eta gero eta diziplina zorrotzagoa ezarri Mendebaldeko Europan. Trentoko kontzilioak (1563) ohelagunei eskumiku zigorra ezarri zien.

## Ikus, gainera

* Poligamia
* Monogamia
* Ezkontza morganatiko
* Haren

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# 727

| 727. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | VII.a • **VIII.a** • IX.a |
| Hamarkadak | 700(e)koa • 710(e)koa • **720(e)koa** • 730(e)koa • 740(e)koa |
| Urteak | 724  • 725  • 726 • **727** • 728 • 729 • 730 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 727 *DCCXXVII* |
| *Ab urbe condita* | 1480 |
| Armeniar egutegia | 176 ԹՎ ՃՀԶ |
| Bahá'í egutegia | -1117 – -1116 |
| Bengaliar egutegia | 134 |
| Berber egutegia | 1677 |
| Egutegi budista | 1271 |
| Myanmarko egutegia | 89 |
| Bizantziar egutegia | 6235 – 6236 |
| Koptoen egutegia | 443 – 444 |
| Etiopiar egutegia | 719 – 720 |
| Hebrear egutegia | 4487 – 4488 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 783 – 784 |
| *Shaka Samvat* | 649 – 650 |
| *Kali Yuga* | 3828 – 3829 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 105 – 106 |
| Islamiar egutegia | 108 – 109 |
| Korear egutegia | 3060 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1270 |
| Holozeniar egutegia | 10727 |

**727 beste egutegi batzuetan**| Gregoriotar egutegia | 727 *DCCXXVII* |
| *Ab urbe condita* | 1480 |
| Armeniar egutegia | 176 ԹՎ ՃՀԶ |
| Bahá'í egutegia | -1117 – -1116 |
| Bengaliar egutegia | 134 |
| Berber egutegia | 1677 |
| Egutegi budista | 1271 |
| Myanmarko egutegia | 89 |
| Bizantziar egutegia | 6235 – 6236 |
| Koptoen egutegia | 443 – 444 |
| Etiopiar egutegia | 719 – 720 |
| Hebrear egutegia | 4487 – 4488 |
| Egutegi hinduak |  |
|  - *Bikram Samwat* | 783 – 784 |
|  - *Shaka Samvat* | 649 – 650 |
|  - *Kali Yuga* | 3828 – 3829 |
| Holozeniar egutegia | 10727 |
| Iraniar egutegia | 105 – 106 |
| Islamiar egutegia | 108 – 109 |
| Japoniar egutegia |  |
| Korear egutegia | 3060 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1270 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

## Heriotzak

---

## Kanpo estekak
# Pertz

Pertza laratzetik dilindan, Gurbrüko (Berna kantonamendua, Suitza) XVIII. mendeko sukalde batean
**Pertza**, halaber **galdara**, **pazia** edo **panderoa** (Ipar.), egosteko-eta erabiltzen den ontzia da, euskarri bakarra eta mugikorra duena, bereziki, laratzean zintzilikatzen dena.

Janaria egosi edo su motelean sukaldatzeko erabiltzen da, adibidez, eltzekariak edo zopak prestatzeko.

Antzinako Erroman, batzuetan tortura gisa erabiltzen zen, biktima olio edo bike beroz beteriko pertz handi batean sartuz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2012/09/13 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Eltze
* Kazola
* Marmita

## Kanpo estekak
# 750

| 750. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | VII.a • **VIII.a** • IX.a |
| Hamarkadak | 730(e)koa • 740(e)koa • **750(e)koa** • 760(e)koa • 770(e)koa |
| Urteak | 747  • 748  • 749 • **750** • 751 • 752 • 753 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 750 *DCCL* |
| *Ab urbe condita* | 1503 |
| Armeniar egutegia | 199 ԹՎ ՃՂԹ |
| Bahá'í egutegia | -1094 – -1093 |
| Bengaliar egutegia | 157 |
| Berber egutegia | 1700 |
| Egutegi budista | 1294 |
| Myanmarko egutegia | 112 |
| Bizantziar egutegia | 6258 – 6259 |
| Koptoen egutegia | 466 – 467 |
| Etiopiar egutegia | 742 – 743 |
| Hebrear egutegia | 4510 – 4511 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 806 – 807 |
| *Shaka Samvat* | 672 – 673 |
| *Kali Yuga* | 3851 – 3852 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 128 – 129 |
| Islamiar egutegia | 132 – 133 |
| Korear egutegia | 3083 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1293 |
| Holozeniar egutegia | 10750 |

**750 beste egutegi batzuetan**| Gregoriotar egutegia | 750 *DCCL* |
| *Ab urbe condita* | 1503 |
| Armeniar egutegia | 199 ԹՎ ՃՂԹ |
| Bahá'í egutegia | -1094 – -1093 |
| Bengaliar egutegia | 157 |
| Berber egutegia | 1700 |
| Egutegi budista | 1294 |
| Myanmarko egutegia | 112 |
| Bizantziar egutegia | 6258 – 6259 |
| Koptoen egutegia | 466 – 467 |
| Etiopiar egutegia | 742 – 743 |
| Hebrear egutegia | 4510 – 4511 |
| Egutegi hinduak |  |
|  - *Bikram Samwat* | 806 – 807 |
|  - *Shaka Samvat* | 672 – 673 |
|  - *Kali Yuga* | 3851 – 3852 |
| Holozeniar egutegia | 10750 |
| Iraniar egutegia | 128 – 129 |
| Islamiar egutegia | 132 – 133 |
| Japoniar egutegia |  |
| Korear egutegia | 3083 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1293 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

* Urtarrilaren 25a – Leon IV.a, Bizantziar enperadorea (h. 780).
* Leon III.a, aita santua (h. 816).

## Heriotzak

---

## Kanpo estekak
# Eslogan

**Eslogana** publikoaren arreta piztu eta erakartzeko esaldi bat da, produktu edo ideia bati buruz pertsonek duten jarrera aldatu edo finkatzea helburu duena eta bereziki publizitatean eta propagandan erabiltzen dena.

## Hitzaren jatorria

"Eslogan" *slogorn* hitzetik dator; aldi berean azken honek Eskoziako gaelerazko *sluagh-gairm* edo *sluagh-ghairm* (*sluagh*="armada" + *gairm*="oihu") hitzetan du jatorria.. Eskoziarrek guduan hasteko oihukatzen zutena da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Edari destilatu

| Edari destilatu |
| --- |
| edari bizi |
|  |

**Edari destilatua** ardo, fruitu edo barazkien destilazioak eragindako edari alkoholikoa da. Destilazio prozesuak likidoa kontzentratzen du alkohol-graduazioa handitzeko.

### Destilatutako edariak

1. Absenta
2. Aquiavit
3. Arak Baliko irlako
4. Arak Libanokoa
5. Baiju txinatarra
6. Boukha
7. Bourbon
8. Brandya
9. Brennivín
10. Cachaça Brasilgo edaria
11. Calvados
12. Caribeko rona
13. Dolo Burkina fasoko edaria
14. Gin
15. Grappa
16. Guaro edaria
17. Jenever Herberehetako edaria
18. Koñac,
19. Mezkala edaria
20. Palinka: Hungariako edaria da 37,5-70% artekoa aurkitu daiteke. Aranak, sagarrak, gereziak, udareak, abrikot, fruituen zukua hartzitu eta destilatu ondoren lortzen den edaria da. Normalean txuria izaten da baina kasu batzuen barriketan zahartzearen ondorioz kolore gorrixka izan dezake. Gehienetan txupitoko edalontzietan eta trago txikietan edaten da. Urrian Budapesten Saltxitxak eta palinka festibal ezaguna izaten da.
21. Pastis
22. Pattarra
23. Pattarra Galiziarra
24. Pisto hegoamerikako edaria
25. Rakija
26. Rona Karibekoa
27. Rona Reunión irlakoa
28. Sagardoz
29. Sake japoniarra
30. Shochu japoniarra
31. Singani edaria
32. Single malt
33. Sobadi
34. Soju Coreako edaria
35. Tequila
36. Vodka
37. Whiskia
38. Whisky irlandesa
39. Whisky Japoniarra

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau gastronomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Ingalaterrako Iraultza

| Ingalaterrako Iraultza |
| --- |
|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Mota | gerra gerra zibila |
| Honen parte da | Hiru Erresumen Gerrak |
| Denbora-tarte | 1642 - 1651ko irailaren 3a |
| Kokaleku | Ingalaterrako Erresuma |
|  |
|  |
| Parte-hartzaile |  Karlos I.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa Oliver Cromwell Cavalier (en)  roundhead
 |
| Osagai hau/hauek du/ditu |
| **Ingalaterrako Lehen Gerra ZibilaTrial of Charles I, King of England, Scotland and Ireland (en)**  |
|  |

**Ingalaterrako Iraultza** (ingelesez: *English Civil War*) 1640 eta 1660 artean eman zen, Ingalaterrako historiaren errepublika bakarraren ezarpena ekarri zuena. Oliver Cromwell izan zuen buru.

Lehen fasea botere parlamentarioa izan zen, 1640tik 1643ra. Orduan parlamentuak absolutismoaren aurkako hainbat lege onartu zituen.

Bigarren fasea gerra zibila izan zen, 1643tik 1649ra. Zaldunen gerra bat izan zen, Oliver Cromwellek eta bere Santuen Batailoiak (*Ironsides*) irabazi zutena, monarkiaren aldekoak garaituz. Oliver Cromwellen agindupean parlamentu berria eratu zen, non Karlos I. erregeak heriotza-zigorra jaso zuen.

Hirugarren fasea Errepublika izan zen, Oliver Cromwell buru zuelarik.

Errepublika Oliver Cromwellekin batera hil zen. George Monck jeneralak parlamentua konbokatu zuen, non monarkiaren berrezarpena erabaki zen 1660an.

## Kanpo estekak
# Ahizpa

Spencer familiako hiru ahizpa.
**Ahizpa** guraso berberak, edo bietako bat, beste emakume edo neska batekin partekatzen dituen emakumezkoa da, emakumezko haurride bat beste emakume batentzat. guraso berberak gizonezko batekin partekatzen badu, **arreba** esaten zaio. Euskaraz desberdintzen da haurridea emakumezkoa edo gizonezkoa den, inguruko hizkuntzetan ez bezala. Terminoa ahaidetasun erlazioa izendatzeko erabiltzen bada ere, batzuetan familiarenak ez diren harremanak izendatzeko ere erabiltzen da, ahizpatasun terminoan bezala. Era berean, ordena erlijioso bateko emakumezko kideentzat ere erabil daiteke, mojak kasu.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Gitarra akustiko

| Gitarra akustiko |
| --- |
|  |
| Deskribapena |
| Mota | gitarra eta acoustic musical instrument (en)  |
| Hornbostel-Sachs sailkapena | 321.322-5 |

**Gitarra akustikoa** gitarra mota bat da, non soinua harien bibrazioaren bidez sortzen den eta intentsitate entzungarrietara hedatzen den kaxa harmonikoaren erresonantziaren bidez, anplifikazio elektrikorik behar izan gabe. "Gitarra akustikoa" terminoa gitarra elektrikoaren etorreraren ondoren sortutako erretronimo bat da, baina anplifikazio elektronikoa erabiltzen du soinua entzunarazteko, harizko instrumentu honentzat jatorrizko termino orokorra gitarra besterik ez den bitartean. Sarritan terminoa gaizki erabiltzen da altzairuzko hariak dituen folk gitarra adierazteko.

Gitarra akustiko ugari daude, hala nola folk gitarra, gitarra espainola, tiplea, hamabi hariko gitarra edo gitarra durundatzailea, zeinen soinua kono metaliko batek edo gehiagok sortzen duten, besteak beste.

Gitarra espainola gitarra akustikoaren arbasoa da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau musikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Klasto

Egitura polikristalino ezberdinak
Mineralogian **klasto** bat arroka, fosil edo mineral baten edozein tamainako zatia da, bereziki beste arroka baten barnean dagoena. Solte dagoenean, **detritu** deitzen zaio. Arroka batean 0,063 eta 2 mm arteko tamainako zatiei **garaua** deitzen zaie. Arroka metamorfiko baten barruan baldin badago **blasto** deitzen zaio.

Sarritan eragile geologikoek eratzen dituzte klastoak, arrokak meteorizatzen doazen heinean. Arrokak kanpo ingurunearekin kontaktuan dauden une orotan hausturak edo mineralen eraldaketa kimikoak jasan ditzakete, hala, klastoak askatuz. Denboraren poderioz, arroka hauek desegin edo disgregatu egingo dira, klastoetan zatituta geratu arte.

Arroka orok pairatzen duen meteorizazio mekaniko, kimiko edota biologikoak klastoak eratzen dituenean, hauek garraiatuak izaten dira agente geologikoen bidez, azkenik, eremu jakin batean behin-behinean metatu arte. Agente geologiko hauek, besteak beste, grabitatea, errekak, haizea edo glaziarrak izan daitezke. Grabitateak ordea, klasto hauek maldan behera baino ezin ditu higiarazi, malda malkartsua bada, klasto handiagoak ere higiarazi ditzake, betiere, maldaren oinera iritsi arte. Aipatu beharra dago, lurzorua hezea badago, buztinak, haren plastikotasuna dela eta, grabitatearen eragina handitzen duela, luizien bidez. Hala ere, maldaren oinetik aurrera beste agente geologikoek parte hartu behar dute garraioan eta hauek guztiek klastoen higadura eragiten dute.

Demagun arroka batetik erauzitako klasto bat grabitateak aldapa baten oineraino higiarazi duela eta ondoren, erreka batera erori dela. Errekak garraio hautakor bidez (klastoaren tamainaren arabera, motelago edo azkarrago garraiatuko du) eramango du klastoa, kolpeen ondorioz higatzen eta beraz, borobiltzen doan bitartean. Agente geologiko honek urrun eraman dezake klastoa, baina azkenean, behe-ibilgura iritsi eta errekak klastoa garraiatzeko beharrezko indarra galduko du. Orduan jalki egingo da, baina ziurrenik, beste eragile geologiko batek garraiatzen jarraituko du.

## Kanpo estekak