Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Caprinae

| Caprinae |
| --- |
|  |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Artiodactyla |
| Familia | Bovidae
 |
| Subfamilia  | **Caprinae** Gray, 1821
 |
|  |

**Caprinae** Bovidae familiako artiodaktilo hausnarkari subfamilia bat da. Bere barruan ahuntzak, ardiak eta ibexak aurki daitezke.

## Sailkapena

* *Ammotragus* Blyth, 1840.
	+ *Ammotragus lervia* (Pallas, 1777)

* *Budorcas* Hodgson, 1850.
	+ *Budorcas taxicolor* Hodgson, 1850

* *Capra* Linnaeus, 1758
	+ *Capra aegagrus* Erxleben, 1777
		- *Capra aegagrus aegagrus*
		- *Capra aegagrus creticus*
		- *Capra aegagrus hircus* Linnaeus, 1758
	+ *Capra caucasica* Güldenstädt & Pallas, 1783
	+ *Capra cylindricornis* (Blyth, 1841)
	+ *Capra falconeri* (Wagner, 1839)
	+ *Capra ibex* Linnaeus, 1758
	+ *Capra nubiana* F. Cuvier, 1825
	+ *Capra pyrenaica* Schinz, 1838
	+ *Capra sibirica* (Pallas, 1776)
	+ *Capra walie* Rüppell, 1835

* *Hemitragus* Hodgson, 1841
	+ *Hemitragus hylocrius* (Ogilby, 1838)
	+ *Hemitragus jayakari* Thomas, 1894
	+ *Hemitragus jemlahicus* (H. Smith, 1826)

* †*Myotragus* Bate, 1909
	+ †*Myotragus balearicus* Bate, 1909

* *Naemorhedus* Hamilton Smith, 1827
	+ *Naemorhedus baileyi* Pocock, 1914
	+ *Naemorhedus caudatus* (Milne-Edwards, 1867)
	+ *Naemorhedus crispus* (Temminck, 1845)
	+ *Naemorhedus goral* (Hardwicke, 1825)
	+ *Naemorhedus sumatraensis* (Bechstein, 1799)
	+ *Naemorhedus swinhoei* (Gray, 1862)

* *Oreamnos* Rafinesque, 1817.
	+ *Oreamnos americanus* (Blainville, 1816)

* *Ovibos* Blainville, 1816.
	+ *Ovibos moschatus* (Zimmermann, 1780)

* *Ovis* Linnaeus, 1758
	+ *Ovis ammon* (Linnaeus, 1758)
	+ *Ovis aries* (Linnaeus, 1758)
	+ *Ovis canadensis* Shaw, 1804
	+ *Ovis dalli* Nelson, 1884
	+ *Ovis nivicola* Eschscholtz, 1829
	+ *Ovis vignei* Blyth, 1841

* *Pseudois* Hodgson, 1846
	+ *Pseudois nayaur* (Hodgson, 1833)
	+ *Pseudois schaeferi* Haltenorth, 1963

* *Rupicapra* Blainville, 1816
	+ *Rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845
	+ *Rupicapra rupicapra* (Linnaeus, 1758)

## Kanpo estekak
# V. mendea

**V. mendeak** 401etik 500. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

|  |
| --- |
| **Mendeak:** |
| IV.a - **V.a** - VI.a |
| **Hamarkadak:** |
| 400koa 410koa 420koa 430koa 440koa450koa 460koa 470koa 480koa 490koa |
| **Kategoriak:** |
| Jaiotakoak - Hildakoak |

## Gertaerak

### Kultura

* Kora eliza eraikitzen hasi zen Konstantinopolisen (egungo Istanbulen).

## Kanpo estekak
# VI. mendea

**VI. mendeak** 501etik 600. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

|  |
| --- |
| **Mendeak:** |
| V.a - **VI.a** - VII.a |
| **Hamarkadak:** |
| 500koa 510koa 520koa 530koa 540koa550koa 560koa 570koa 580koa 590koa |
| **Kategoriak:** |
| Jaiotakoak - Hildakoak |

### Gertaerak

* Gundeshapurreko Akademia ireki zen Iranen.
* Irlandako *Scots* tribua Kaledoniara iritsi zen, eta hortik datorkio Eskozia izena.
* Zen budismoa Vietnamera sartu zen Txinatik.
* Konstantinopolisen izurri bubonikoa sortu zen, eta hortik Erromatar Inperiora hedatu.
* Karantania sortu zen, eslaviar eta esloveniarren lehen estatu independentea.
* Bulgariako Kutriguriak Errumaniara iritsi ziren.
* Nubia kristautasun koptikora aldatu zen.
* Aargau frankoen esku geratu zen.
* Funaneko erreinua erori zen.
* Zetaren bidea Europara iritsi zen.
* Backgammon jokoa asmatu zen Persian.
* Xakea Persian sartu da Indiatik.
* Bizantziar Inperioak zeta lortu zuen Txinatik.

### Kultura

* Justiniano I.a bizantziar enperadoreak Konstantinopoliseko eraikin nagusiak eraikiarazi zituen, horien artean Hagia Sofia, Hagia Sofia Txikia, Hagia Irene eta Basilika uhaska

## Kanpo estekak
# Uigur

| Uigur ئۇيغۇر |
| --- |
|
Uigur jendea, Khotan hiriko (Xinjiang) igandeko azokan. |
| Biztanleak guztira |
| 11,37 milioi |
| Biztanleria nabarmena duten eskualdeak |
| Txinako Xinjiang eskualdea Kazakhstan Kirgizistan Uzbekistan Turkia Errusia Tajikistan Pakistan |
| Hizkuntza |
| Uigurrera |
| Erlijioa |
| Musulman sunia Musulman sufia |
| Zerikusia duten beste giza taldeak |
| Herri turkikoak |

**Uigur** (uigurrera: ئۇيغۇر, txinera tradizionalez: 維吾爾; txinera sinplifikatuz: 维吾尔; pinyinez: *Wéiwú'ěr*) Ekialdeko Asian eta Erdialdeko Asian bizi den talde etniko turkikoa da. Gaur egun uigurrak Txinako Herri Errepublikaren mende dagoen Xinjiang edo *Ekialdeko Turkestan* eskualde autonomoan bizi dira gehien bat. Uigurren komunitateak daude, baita ere, Erdialdeko Asiako herrialde askotan, batez ere Kazakhstanen, Kirgizistanen eta Uzbekistanen.

Talde txikiagoak daude Mongolian, Pakistanen, Afganistanen, Errusian eta Txinako Hunan probintziako Taoyuang konderrian, Txinaren hego-erdialdean. Bestalde, Txinako hiri handienetan uigurren auzoak daude.

Txinako gobernuak uigurren kontrako eskala handiko errepresio neurri gogorrei ekin zien 2014an, Xi-Jinping txinatar presidentearen urte horretako bisitaren kontrako protesten ondoren. Mendebaldeko hainbat herrialdek eta hedabidek berretsi dute Txinako agintariak uigurren genozidio bat eramaten ari direla aurrera, metodo hauexen bitartez: atxiloketa masiboak, han etniako txinatar funtzionarioen immigrazioa, berreziketa programak, erabateko kontrol teknologikoa eta emakumeen antzutze behartua.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Uigur Khaganerria
* Ekialdeko Turkestan

## Kanpo estekak

* **(Frantsesez)** (2022-09-01) La lente prise de conscience du sort des Ouïghours

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau antropologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Urri

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<  | **Urria** |  >>  |
| Al | As | Az | Og | Or | Lr | Ig |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| 2026 |

**Urria**, halaber **urrila** edo **urrieta** (Zub.), gregoriotar egutegiaren urteko hamargarren hila da eta hogeita hamaika egun ditu.

Beste izenak: *ürrieta* (Zuberoa), *urrieta* (Bizkaia), *lastaila* (Nafarroa), *urrila* (Bizkaia), *urri bigarrena* (Bizkaia, Nafarroa Beherea)

Iritsi zaigun *Kalendrera* euskarazko egutegi antzinakoenean (1571koa), Joanes Leizarragak lehenetsi zuen *Urria* forma.

## Kanpo estekak
# Sinonimo

**Sinonimo**ak esanahi bera edo bertsua duten hitzak dira, idazketa eta ortografia ezberdina izanik ere.

Hizkuntzalariek bereizketa hau egiten dute:

* **Erabateko sinonimoak**: testuinguru guztietan esanahi bera daukatenak. Adibidez, *arkatz* eta *lapitz*.
* **Sinonimo partzialak**: testuinguru askotan esanahi bera dutenak, baina ez beti. Adibidez, *dastatu* eta *probatu*.
	+ Sinonimoak dira kasu honetan:
		- *Piper beteak probatu ditut*.
		- *Piper beteak dastatu ditut*.
	+ Baina ez beste honetan:
		- *Kotxe berria probatu dut*.
		- \**Kotxe berria dastatu dut*.

## Ikus, gainera

* Antonimo
* Definizio

## Kanpo estekak
# Aire

*Artikulu hau atmosferako gasen multzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aire (argipena)».*
Lurreko atmosferaren konposizioa (1987ko abenduan neurtua). Behealdeko grafikoan, bakanagoak diren eta atmosferaren % 0,038 hartzen duten gasak ageri dira. Kopuruak biribilduta daude.
**Airea** Lurraren atmosfera osatzen duten gasen multzoa da, konposizio kimiko eta proportzio jakinetan. Bolumenean hau da airearen konposizioa: % 21 oxigenoa, % 78 nitrogenoa, eta % 1 beste zenbait gas.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Haize

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Kang Youwei

| Kang Youwei |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | 康有為 |
| Jaiotza | Nanhai barrutia, 1858ko martxoaren 19a |
| Herrialdea | Qing dinastia  1911ko abenduaren 31) Txinako Errepublika (1912–1949)  (1912ko urtarrilaren 1a - |
| Heriotza | Qingdao, 1927ko martxoaren 31 (69 urte) |
| Hobiratze lekua | Tomb of Kang Youwei (en)  |
| Familia |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* Kang Tongbi (en)
 |
| Haurrideak |
ikusi[erakutsi]
* Kang Youpu (en)
 |
| Hezkuntza |
| Hezkuntza-maila | jinshi (en)  |
| Doktorego ikaslea(k) | Liang Qichao |
| Hizkuntzak | txinera klasikoa Old Mandarin (en)  |
| Ikaslea(k) |
ikusi[erakutsi]
* *Liang Qichao*
 |
| Jarduerak |
| Jarduerak | idazlea, kazetaria, filosofoa, politikaria, Q115793173  eta pedagogoa |
|
Parte-hartzailea[erakutsi]
* Hundred Days' Reform (en)
 |
| Genero artistikoa | tratatua |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | Konfuzianismoa |
| Alderdi politikoa |  Kuomintang |

**Kang Youwei**, (txinera sinplifikatua: 康有为, txinera tradizionala: 康有為), pinyin: *Kāng Yǒuwéi*) (Guangdong, Qing Inperioa, 1858ko martxoaren 19a - Qingdao, Taiwan, 1927ko martxoaren 31) Txinako idazlea, filosofoa eta politikaria izan zen, 1898ko Erreforma Mugimenduaren buruetakoa, eta Txina modernoaren bilakaera intelektualaren giltzarrietako bat.

## Biografia

Txinako inperioaren azkeneko urteetan eta errepublikaren lehenengoetan, Konfuzioren doktrina zabaltzen ahalegindu zen, hondamen moralari eta sartaldeko bizimoduaren zabaltze mugagabeari aurre egiteko. Txinara itzuli zenean (1914) erregetza konstituzionalaren alde egin zuen, errepublika demokratikorako bitarteko gisa.

Hainbat liburu idatzi zituen Txinako pentsalari klasikoei, politikari eta ekonomiari buruz. Horrez gainera, olerki bilduma bat ere utzi zuen. Kaligrafo ospetsua izan zen, gainera, bere garaian.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# 1312

| 1312. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | XIII.a • **XIV.a** • XV.a |
| Hamarkadak | 1290(e)koa • 1300(e)koa • **1310(e)koa** • 1320(e)koa • 1330(e)koa |
| Urteak | 1309  • 1310  • 1311 • **1312** • 1313 • 1314 • 1315 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 1312 *MCCCXII* |
| *Ab urbe condita* | 2065 |
| Armeniar egutegia | 761 ԹՎ ՉԿԱ |
| Bahá'í egutegia | -532 – -531 |
| Bengaliar egutegia | 719 |
| Berber egutegia | 2262 |
| Egutegi budista | 1856 |
| Myanmarko egutegia | 674 |
| Bizantziar egutegia | 6820 – 6821 |
| Koptoen egutegia | 1028 – 1029 |
| Etiopiar egutegia | 1304 – 1305 |
| Hebrear egutegia | 5072 – 5073 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 1368 – 1369 |
| *Shaka Samvat* | 1234 – 1235 |
| *Kali Yuga* | 4413 – 4414 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 690 – 691 |
| Islamiar egutegia | 711 – 712 |
| Korear egutegia | 3645 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1855 |
| Holozeniar egutegia | 11312 |

**1312 beste egutegi batzuetan**| Gregoriotar egutegia | 1312 *MCCCXII* |
| *Ab urbe condita* | 2065 |
| Armeniar egutegia | 761 ԹՎ ՉԿԱ |
| Bahá'í egutegia | -532 – -531 |
| Bengaliar egutegia | 719 |
| Berber egutegia | 2262 |
| Egutegi budista | 1856 |
| Myanmarko egutegia | 674 |
| Bizantziar egutegia | 6820 – 6821 |
| Koptoen egutegia | 1028 – 1029 |
| Etiopiar egutegia | 1304 – 1305 |
| Hebrear egutegia | 5072 – 5073 |
| Egutegi hinduak |  |
|  - *Bikram Samwat* | 1368 – 1369 |
|  - *Shaka Samvat* | 1234 – 1235 |
|  - *Kali Yuga* | 4413 – 4414 |
| Holozeniar egutegia | 11312 |
| Iraniar egutegia | 690 – 691 |
| Islamiar egutegia | 711 – 712 |
| Japoniar egutegia |  |
| Korear egutegia | 3645 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1855 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

## Heriotzak

* Apirilaren 7a – Fernando IV.a Gaztelakoa, Gaztela eta Leongo erregea (j. 1285).
* Azaroaren 9a – Oton III.a Bavariakoa, Bavaria Beheko dukea eta Hungariako eta Kroaziako erregea (j. 1261).
* Azaroaren 13a – Eduardo III.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (h. 1377).

---

## Kanpo estekak
# Mordente

Goranzko eta beheranzko mordenteen notazioa
Goranzko eta beheranzko mordenteen interpretazioa
**Mordentea** musika-apaindura mota da. Apaindutako notaren aurrean idatzitako (edo ikurrez adierazitako) bi nota dira, arin jotzen direnak. Bi nota hauek, ordena jarraituz, nota bera eta hurrengo goikoa (goranzko mordentea) edo behekoa (beheranzko mordentea) dira. Goiko edo beheko notak alteratuak egon daitezke.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# 268

| 268. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | II.a • **III.a** • IV.a |
| Hamarkadak | 240(e)koa • 250(e)koa • **260(e)koa** • 270(e)koa • 280(e)koa |
| Urteak | 265  • 266  • 267 • **268** • 269 • 270 • 271 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 268 *CCLXVIII* |
| *Ab urbe condita* | 1021 |
| Armeniar egutegia | *N/A* |
| Bahá'í egutegia | -1576 – -1575 |
| Bengaliar egutegia | -325 |
| Berber egutegia | 1218 |
| Egutegi budista | 812 |
| Myanmarko egutegia | -370 |
| Bizantziar egutegia | 5776 – 5777 |
| Koptoen egutegia | -16 – -15 |
| Etiopiar egutegia | 260 – 261 |
| Hebrear egutegia | 4028 – 4029 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 324 – 325 |
| *Shaka Samvat* | 190 – 191 |
| *Kali Yuga* | 3369 – 3370 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 354 BP – 353 BP |
| Islamiar egutegia | 365 BH – 364 BH |
| Korear egutegia | 2601 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 811 |
| Holozeniar egutegia | 10268 |

*Artikulu hau 268. urteari buruzkoa da, zenbakiari buruzkoaren bila bazabiltza, ikus **Berrehun eta hirurogeita zortzi**.*

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

## Heriotzak

* Abenduaren 26a – Dionisio, aita santua.
* Galieno, erromatar enperadorea.

---

## Kanpo estekak
# 1677

| 1677. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | XVI.a • **XVII.a** • XVIII.a |
| Hamarkadak | 1650(e)koa • 1660(e)koa • **1670(e)koa** • 1680(e)koa • 1690(e)koa |
| Urteak | 1674  • 1675  • 1676 • **1677** • 1678 • 1679 • 1680 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 1677 *MDCLXXVII* |
| *Ab urbe condita* | 2430 |
| Armeniar egutegia | 1126 ԹՎ ՌՃԻԶ |
| Bahá'í egutegia | -167 – -166 |
| Bengaliar egutegia | 1084 |
| Berber egutegia | 2627 |
| Egutegi budista | 2221 |
| Myanmarko egutegia | 1039 |
| Bizantziar egutegia | 7185 – 7186 |
| Koptoen egutegia | 1393 – 1394 |
| Etiopiar egutegia | 1669 – 1670 |
| Hebrear egutegia | 5437 – 5438 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 1733 – 1734 |
| *Shaka Samvat* | 1599 – 1600 |
| *Kali Yuga* | 4778 – 4779 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 1055 – 1056 |
| Islamiar egutegia | 1087 – 1088 |
| Japoniar egutegia | Enpō 5 (延宝5年) |
| Korear egutegia | 4010 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 2220 |
| Holozeniar egutegia | 11677 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

### Arte eta kultura

### Zientzia eta teknologia

### Kirolak

## Jaiotzak

* Otsailaren 18a – Jacques Cassini, astronomo italiar-frantziarra (h. 1756).
* Irailaren 17a – Stephen Hales, britainiar kimikaria eta biologoa (h. 1761).
* Urriaren 20a – Stanisław Leszczyński, Poloniako erregea (h. 1766).
* Abenduaren 31 – Manuel Sada, Nafarroako erregeordea (h. 1764).
* Ustez, Li Ching Yuen, ustez behin ere izan den gizonik zahar edo adinduena (h. 1933).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 18a – Jan van Riebeeck, herbeheretar nabigatzaile eta administratzaile koloniala (j. 1619).
* Otsailaren 21a – Baruch Spinoza, holandar filosofo judu sefardia, kartesianismo kritikoaren oinordekoa (j. 1632).
* Maiatzaren 4a – Isaac Barrow, britainiar teologo, irakasle eta matematikaria (j. 1630).
* Uztailaren 9a – Angelus Silesius, alemaniar idazle, apaiz katoliko eta mistikoa (j. 1624).
* Abuztuaren 28a – Wallerant Vaillant, holandako Urre Aroko margolaria (j. 1623).
* Azaroaren 9a – Aert van der Neer, herbeheretar margolaria (j. 1603).
* Azaroaren 11 – Barbara Strozzi, barrokoko italiar abeslari eta musikagilea (j. 1619).
* Franciscus Junius, alemaniar hizkuntzalaria (j. 1589).
* Willem van Herp, flandriar margolari barrokoa (j. c. 1614).

---

## Kanpo estekak
# 1800eko hamarkada

**1800ko hamarkada**k 1800etik 1809. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

|  |  |
| --- | --- |
| **Hamarkadak:** | 1790koa - **1800koa** - 1810koa |
| **Urteak:** | 1800 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 |

## Gertaerak

### Zientzia eta teknologia

### Gertaerak

### Kultura

### Pertsona nabarmenak

## Kanpo estekak