Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Baekjeong

Baekjeongak (koreeraz: 백정) Koreako kasta ukiezin bat zen, minoria etniko edo talde nomada ezezagun batetik sortutakoa. Goryeo aroaren hasieran (918-1392) minoria hauek sedentarioak ziren eta komunitateetan finkatuta bizi ziren. Hala ere, Korearen mongol inbasioak alderrai utzi zituen, eta talde hauek nomada bilakatu ziren. *Baekjeong* azpitaldeen artean zeuden *chaein*ak (才人 "entretenitzaileak") eta *hwachae* (禾尺) edo *suchae* (水尺), batez ere harakinak zirela. *Baekjeong*ek ogibide finkoak izaten zituzten, batez ere harakin, larrugile, saskigile eta entretenimenduan. Goryeo aroan zehar, terminoa neutrala zen, eta *jende xehea* esan nahi zuen. Joseon dinastiaren garaian, irain bilakatu zen eta gizarteko klase sozialik baxuenari buruz hitz egiten erabiltzen hasi zen. Hortik aurrera, pertsonak gutxiesteko terminoa zen.

1894an Koreako kasta sistema abolitu zen Gabo erreformaren bidez. Hala ere, gizarte estratifikazioa eta bazterkeriak jarraitu zuen *baekjeong*en aurka. Familia erregistroa oraindik bereizia zen, eta *lanbide* esparruaren barnean, euren izenetan 屠漢 ("harakina") edo puntu gorri bat ezartzen zen. Gaur egungo Hego Korean terminoa harakinekin lotuta dago, eta hainbat jatetxeen izenetan ere agertzen da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Espetxe-zigor

Espetxe-zigorretan presoak espetxe batean sartzen dituzte.
**Espetxe-zigorra** edo **kartzela-zigorra** askatasunaz gabetzeko zigorra da, non kondenatua kondena-epaiak zehaztutako denboran espetxe batean sartu behar den.

Espetxeratzea mugagabea denean, biziarteko kartzela zigorra esaten zaio.

Eskubideez gabetzeko zigorraren zehaztapena bada ere, doktrina juridikoak aparteko eremu batean kokatzen du, duen garrantziagatik. Zigor penalik ohikoena eta zorrotzena da mendebaldeko ordenamenduetan (heriotza-zigorra izan ezik).

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau zuzenbideari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# 549

| 549. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | V.a • **VI.a** • VII.a |
| Hamarkadak | 520(e)koa • 530(e)koa • **540(e)koa** • 550(e)koa • 560(e)koa |
| Urteak | 546  • 547  • 548 • **549** • 550 • 551 • 552 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 549 *DXLIX* |
| *Ab urbe condita* | 1302 |
| Armeniar egutegia | *N/A* |
| Bahá'í egutegia | -1295 – -1294 |
| Bengaliar egutegia | -44 |
| Berber egutegia | 1499 |
| Egutegi budista | 1093 |
| Myanmarko egutegia | -89 |
| Bizantziar egutegia | 6057 – 6058 |
| Koptoen egutegia | 265 – 266 |
| Etiopiar egutegia | 541 – 542 |
| Hebrear egutegia | 4309 – 4310 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 605 – 606 |
| *Shaka Samvat* | 471 – 472 |
| *Kali Yuga* | 3650 – 3651 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 73 BP – 72 BP |
| Islamiar egutegia | 75 BH – 74 BH |
| Korear egutegia | 2882 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1092 |
| Holozeniar egutegia | 10549 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

## Heriotzak

* Finnian Clonardekoa, fraide irlandar monastiko goiztiarra (j. 470).

---

## Kanpo estekak
# Feudo

*Jauna feudo bat berreskuratzen* (1315-1325)
**Feudoa** (*feodum* edo *feudum* Erdi Aroko latinean) errege edo jaun baten eta bere basailuaren arteko hitzarmena zen, horren bidez basailuak jaunaren lurrak landu eta erabili ahal izateko.

IX. mendetik aurrera, jopuak bere biziko leialtasuna eskaintzen zion jaunari omenaldi baten bidez, eta feudoa izaten zen, ez beti, jaunak ordainean emanikoa. Lur eremu bat izaten zen gehienetan feudoa, baina bestelakoa ere izan zitekeen (errota bat, eliza bat, hamarrenak, diru kopuru bat...). Feudoaren ordainetan, diru eta militar laguntza gerra garaian (*auxilium*) eta aholkua arazo zibiletan (*consilium*) eman behar zizkion basailuak jaunari. Denboraren ariaz, feudorako eskubideak oinordekotzan igaro zitezen utzi zuten jaunek, beste diru kopuru baten ordainean (*relevium*). Gizarte feudaleko oinarri juridiko nagusi bihurtu zen feudoa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015-05-19 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Feudalismo

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# 500

| 500. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | IV.a • **V.a** • VI.a |
| Hamarkadak | 480(e)koa • 490(e)koa • **500(e)koa** • 510(e)koa • 520(e)koa |
| Urteak | 497  • 498  • 499 • **500** • 501 • 502 • 503 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 500 *D* |
| *Ab urbe condita* | 1253 |
| Armeniar egutegia | *N/A* |
| Bahá'í egutegia | -1344 – -1343 |
| Bengaliar egutegia | -93 |
| Berber egutegia | 1450 |
| Egutegi budista | 1044 |
| Myanmarko egutegia | -138 |
| Bizantziar egutegia | 6008 – 6009 |
| Koptoen egutegia | 216 – 217 |
| Etiopiar egutegia | 492 – 493 |
| Hebrear egutegia | 4260 – 4261 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 556 – 557 |
| *Shaka Samvat* | 422 – 423 |
| *Kali Yuga* | 3601 – 3602 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 122 BP – 121 BP |
| Islamiar egutegia | 126 BH – 125 BH |
| Korear egutegia | 2833 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1043 |
| Holozeniar egutegia | 10500 |

*Artikulu hau 500. urteari buruzkoa da, zenbakiari buruzkoaren bila bazabiltza, ikus **Bostehun**.*

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

## Heriotzak

* Zu Chongzhi, Txinatar matematikaria eta astronomoa (j. 429).

## Kanpo estekak
# 542

| 542. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | V.a • **VI.a** • VII.a |
| Hamarkadak | 520(e)koa • 530(e)koa • **540(e)koa** • 550(e)koa • 560(e)koa |
| Urteak | 539  • 540  • 541 • **542** • 543 • 544 • 545 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 542 *DXLII* |
| *Ab urbe condita* | 1295 |
| Armeniar egutegia | *N/A* |
| Bahá'í egutegia | -1302 – -1301 |
| Bengaliar egutegia | -51 |
| Berber egutegia | 1492 |
| Egutegi budista | 1086 |
| Myanmarko egutegia | -96 |
| Bizantziar egutegia | 6050 – 6051 |
| Koptoen egutegia | 258 – 259 |
| Etiopiar egutegia | 534 – 535 |
| Hebrear egutegia | 4302 – 4303 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 598 – 599 |
| *Shaka Samvat* | 464 – 465 |
| *Kali Yuga* | 3643 – 3644 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 80 BP – 79 BP |
| Islamiar egutegia | 83 BH – 81 BH |
| Korear egutegia | 2875 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1085 |
| Holozeniar egutegia | 10542 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

Maiatza – Justinianoren Izurria Konstantinoplara iritsi zen eta lau hilabetetan 300.000 hildako eragin zituen, hau da, populazioaren %40-50.

## Jaiotzak

## Heriotzak

---

## Kanpo estekak
# 565

| 565. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | V.a • **VI.a** • VII.a |
| Hamarkadak | 540(e)koa • 550(e)koa • **560(e)koa** • 570(e)koa • 580(e)koa |
| Urteak | 562  • 563  • 564 • **565** • 566 • 567 • 568 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 565 *DLXV* |
| *Ab urbe condita* | 1318 |
| Armeniar egutegia | 14 ԹՎ ԺԴ |
| Bahá'í egutegia | -1279 – -1278 |
| Bengaliar egutegia | -28 |
| Berber egutegia | 1515 |
| Egutegi budista | 1109 |
| Myanmarko egutegia | -73 |
| Bizantziar egutegia | 6073 – 6074 |
| Koptoen egutegia | 281 – 282 |
| Etiopiar egutegia | 557 – 558 |
| Hebrear egutegia | 4325 – 4326 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 621 – 622 |
| *Shaka Samvat* | 487 – 488 |
| *Kali Yuga* | 3666 – 3667 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 57 BP – 56 BP |
| Islamiar egutegia | 59 BH – 58 BH |
| Korear egutegia | 2898 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1108 |
| Holozeniar egutegia | 10565 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

## Heriotzak

* Azaroa – Justiniano I.a, Bizantziar Inperioko agintaria.
* Belisario, Bizantziar Inperioko jenerala.

---

## Kanpo estekak
# Jinjiang (zaldi)

| Jinjiang zaldia |
| --- |
| Zaldi arraza |
|  |
| Espeziea | *Equus ferus caballus* |
| Jatorria |  Txina |
| Egoera FAOren arabera | arriskuan |

**Jinjiang zaldia**, (Txinera sinplifikatuaz:hinois,Txinera tradizionalez:晉江馬|s=晋江马, pinyinez:Jìnjiāng mǎ), Txinako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik jinjian ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Bere jatorria Futian Barrutian dago.

Abere hauek batez besteko 1,25 m-ko altuera daukate soin gurutzera. Txinako hegoaldeko ponien taldekoa da genetikoki.

Arrazak gainbehera handia izan du garraioaren motorizazioarekin. Galzorian dagoela eta babes-neurriak hartu dituzte irauteko. FAOren arabera arraza hau desagertzeko arrisku larrian dago.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Itsas armada

**Itsas armada** edo **itsas gudarostea** herrialde bat itsasoz edo lurrez defendatzeaz arduratzen den zerbitzu armatua da. Horretarako, destruktoreekin, fragatekin, korbetekin, balizatzeko ontziekin, atoiontziekin, minaketariekin, eraso anfibioko ontziekin eta, batzuetan, hegazkinak, urpekoak eta minisubmarinoak erabiltzen ditu. Gainera, itsas abiazio bat dute, itsas infanteriako indar bat, operazio anfibioetarako, komunikabideetarako, entrenamendurako eta abarretarako erabiltzen dena, eta hori langile guztiei gehitzen zaie, militarrei zein zibilei.

Italiako itsas armada
Armada baten ofentsiba funtzio estrategikoa herrialde baten kostaldeaz haraindiko eremuetan indarra proiektatzea da (adibidez, itsas ibilbideak babesteko, pirateriari aurre egiteko, tropak garraiatzeko edo beste armatuei, portuei edo kostaldeko instalazioei erasotzeko). Armada baten helburu estrategiko defentsiboa etsaien indarraren itsas proiekzioa zapuztea da. Armadaren zeregin estrategikoak disuasio nuklearra ere barne har dezake, itsaspekoetatik jaurtitako misil balistikoak erabiliz. Itsasontzi-eragiketak, oro har, ibai- eta itsasertz-aplikazioen (ur marroien armada), itsaso zabaleko aplikazioen (ur urdinen armada) eta tarteko aplikazio batzuen (ur berdeen armada) artean bana daitezke, nahiz eta bereizketa horiek irismen estrategikoari gehiago lotzen zaizkion banaketa taktikoari edo operatiboari baino.

## Historia

Itsas gerra gizakiak lehen aldiz uretako ontzietatik borrokatu zuenean garatu zen. Kanoia eta haiek eramateko behar adinako gaitasuna zuten itsasontziak sartu aurretik, itsas gerra eraso eta abordatzeetan oinarritzen zen nagusiki. Antzinako Greziaren eta Erromatar Inperioaren garaian, ontzi luze eta estuetan oinarritzen zen itsas gerra. Arraunlarien bankuek bultzatuak izaten ziren itsasontziak , etsaien ontziak jo eta hondoratzeko edo haien ondoan jartzeko diseinatzen ziren okupatzaileei buruz buru eraso ahal izateko. Itsas gerrak ildo horretan jarraitu zuen Erdi Aroan, harik eta kanoia arrunt bihurtu zen arte, eta borroka berean berrerabiltzeko bezain azkar kargatzeko gai.

Antzinako Txinan, itsas gudu handiak ezagutzen ziren Qin dinastiatik (ikus Labar Gorrien Gudua, 208), Han dinastian ihien gerra erabiliz. Hala ere, Txinako lehen armada ofizial iraunkorra ez zen Hegoaldeko Song dinastiara arte ezarri, XII. mendean, bolbora gerrarako aplikazio berri eta iraultzailea zen garaia. Chola dinastiak, India hegoaldean, itsasoz haraindiko armadak garraiatzen zituzten merkataritza-ontziz osatutako armada bat zuen. Chola Armadak goia jo zuen Rajendra I.aren pean, eta batez ere, Sri Lankako eta Asiako hego-ekialdeko inbasioetan erabili zen.

## Itsas armada ospetsuak

* Eusko Itsas Gudarostea
* Itsas Armada Garaiezina

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Poyang

**Poyang** (txineraz: 鄱阳湖; pinyineraz: Póyáng Hú), Txinako Herri Errepublikako Jiangxi probintzian dagoen aintzira bat da. 3.585 kilometro koadro dituelarik, Txinako aintzira handiena da.

## Ezaugarriak

Aintziraren batez-besteko sakonera 8 metro da, eta milaka hegazti migralariren bizitokia da. Gan eta Xiu ibaiek hornitzen dute aintzira, eta ibai horiek Ibai Urdinarekin loturik daude ubide baten bidez.

Negualdian, aintziran Siberiatik hegoalderantz datozen milaka hegaztiren bizitoki bihurtzen da. Aintziraren azalera aldatu egiten da urtarotik urtarora, uda garaiko montzoian aintzira 4.400 km² izatera hel daiteke, eta neguko garai lehorrean 1.000 km² baino ez.

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Aintzirako animaliei buruzko albistea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau geografiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Zeremonia

Gortetar zeremonia Prinsjesdag egunean
**Zeremonia** urratsez urrats eta araututako erregelei jarraituz egiten den ageriko ekitaldi edo hotsandiko ospakizuna da. Bere zentzurik oinarrizkoenean erritu bat da. Latin arrunteko *ceremonia* hitzetik- eta, era berean, hau latin klasikozko *caeremonia/caerimonia* hitzetik- dator: erritu erlijiosoa, gurtza edo erreberentzia esan nahi duena. Hasieran zentsu erlijioso zuten arren, gero arlo zibilera zabaldu ziren.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau erlijioari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Maltera

| Maltera |
| --- |
| Malti |
|  eta  |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | Malta, Kanada, Australia, AEB, Erresuma Batua, Gibraltar |
| Hiztunak | 371.900 |
| Ofizialtasuna | Malta, Europar Batasuna |
| UNESCO sailkapena | 1: ziurra |
| Araugilea | Il-Kunsill Nazzjonali ta' l-Ilsien Malti |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza afroasiar hizkuntzak Hizkuntza semitikoak arabiera Maghrebi Arabic (en)  Sicilian Arabic (en)  |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | subjektu aditza objektua, SOV hizkuntza, hizkuntza malgukaria, izen-adjektiboa eta hizkuntza sintetikoa |
| Denbora gramatikalak | orainaldia eta lehenaldia |
| Genero gramatikalak | genero maskulinoa eta genero femeninoa |
| Alfabetoa | Maltese alphabet (en)  eta Maltese Braille (en)  |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-1 | `mt` |
| ISO 639-2 | `mlt` |
| ISO 639-3 | `mlt` |
| Ethnologue | `mlt` |
| Glottolog | `malt1254` |
| Wikipedia | `mt` |
| Linguasphere | 12-AAC-c |
| ASCL | 2501 |
| IETF | mt |

**Maltera** (*Lingwa Maltija*) Maltako bi hizkuntza ofizialetako bat da, ingelesarekin batera. Haren jatorria arabieran zein feniziarren hizkuntzan ipintzen da, baina historian zehar, italieraren, sizilieraren nahiz ingelesaren mailegu eta eragin handia jaso du.

Alfabeto latindarraz idazten den hizkuntza semitiko bakarra da. Maltera Australian ere hitz egiten da, bertara joandako Maltako herritar kopuru handia dela eta.

1934an, uharteko hizkuntza ofiziala bihurtu zen, ingelesarekin batera, ordu arte italiera ofiziala izan baitzen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Malteraren Nazio Kontseilua
* Malterazko literatura
* Malterazko hedabideak
# Sung Jae-gi

*Hau korear izena da, abizena* Sung *du.*

| Sung Jae-gi |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Daegu, 1967ko irailaren 11 |
| Herrialdea |  Hego Korea |
| Heriotza | Seul, 2013ko uztailaren 26a (45 urte) (45 urte) |
| Heriotza modua | suizidioa: itotzea |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Park Eun-kyong  (1994ko abuztua - |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Yeungnam University (en)  |
| Hizkuntzak | koreera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | giza eskubideen aldeko ekintzailea, ekintzailea eta autobiografialaria |
| Zerbitzu militarra |
| Adar militarra | service civil |
| Gradua | sarjentu |
|

---

 |
|   |

**Sung Jae-gi** (koreeraz: 성재기, sʰəːŋ dʑɛgi ahoskatua; Daegu, Hego Korea, 1967ko irailaren 11 – 2013ko uztailaren 26a) Hego Koreako feminismoaren aurkako ekintzailea izan zen. Giza eskubideen aldeko ekintzaile eta gizarte-ekintzailea, filosofo libertarioa izan zen. Koreako Gizonen Elkartearen(남성연대 男性連帶) sortzailea izan zen, eta baita 2008 eta 2013 bere buruzagia ere.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Hego Koreako biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Vuk Stefanović Karadžić

| Vuk Stefanović Karadžić |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Belgradeko alkate |
| --- |

 |
| Bizitza |
| Jaiotza | Tršić (en) , 1787ko urriaren 26a (juliotar egutegia) |
| Herrialdea |  Otomandar Inperioa Serbiako printzerria |
| Heriotza | Viena, 1864ko urtarrilaren 26a (76 urte) |
| Hobiratze lekua | St. Michael's Cathedral (en)  St. Marx Cemetery (en)   |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Ana Karadžić (en)   (1818ko urtarrilaren 28a - |
| Seme-alabak |
ikusi
* Mina Karadžić (en)  Dimitrije Karadžić (en)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Gymnasium of Karlovci (en)  |
| Hizkuntzak | alemana serbiera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | hizkuntzalaria, historialaria, itzultzailea, idazlea, Bibliaren itzultzailea, diplomazialaria, collector of fairy tales (en) , filologoa, etnografoa eta folklorista |
| Enplegatzailea(k) | Belgradeko Unibertsitatea |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Kleine serbische Grammatik (en)  Narodne srpske pjesme skupio i na svijet izdao (en)  Narodna srbska pjesnarica Srpski rječnik (en)*
 |
| Influentziak | Sava Mrkalj |
| Kidetza | Society of Serbian Letters (en)  Zientzien Errusiar Akademia Prusiako Zientzien Akademia Towarzystwo Naukowe Krakowskie (en)  Göttingengo Zientzien Akademia |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | Serbiako Eliza Ortodoxoa |
|

---

 |
|    |

**Vuk Stefanović Karadžić** (serbieraz: Вук Стефановић Караџић, ʋûːk stefǎːnoʋit͡ɕ kârad͡ʒit͡ɕ ahoskatua; Tršić, Serbia, 1787ko azaroaren 7a - Viena, Austria-Hungaria, 1864ko otsailaren 7a) serbierazko idazlea eta folklore-biltzailea izan zen. Alfabeto zirilikoa serbieraren fonetikari egokituz, serbieraren literatura-hizkuntza sortu zuen. 1814an serbieraren lehen gramatika argitaratu zuen, eta 1818an lehen hiztegia. Serbiar herri-kantak eta ipuinak argitaratu zituen, sei liburutan; Itun Berriaren itzulpen bat ere egin zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Serbiako biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |