# Ekainaren 24

**Ekainaren 24**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita hamabosgarren eguna da, 176garrena bisurteetan. Donibane eguna da, Euskal Herrian eta beste hainbat tokitan ospatua, udako solstizioaren karietara. 190 egun falta dira urtea amaitzeko.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  **Jaiotzak** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Euskal Herrian**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Joseba ZalduaJaiotza:** Donostia, 1992

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ángel GarmaJaiotza:** Bilbo, 1904
 **Heriotza:** Buenos Aires, 1993ko urtarrilaren 29a
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Juan UrkizuJaiotza:** Ondarroa, 1901
 **Heriotza:** Ondarroa, 1982ko azaroaren 22a
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Jon AltunaJaiotza:** Ibarra, 1980

 |

Eskuz gaurkotu
**+** Jaiotza gehiago...
 | **Munduan**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Lionel MessiJaiotza:** Rosario, 1987

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Giovanni BoccaccioJaiotza:** Florentzia, Certaldo eta Paris, 1313, 1313 eta 1313
 **Heriotza:** Certaldo, 1375eko abenduaren 21a
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ambrose BierceJaiotza:** Meigs konderria, 1842
 **Heriotza:** Chihuahua, 1914
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Julia KristevaJaiotza:** Sliven, 1941

 |

Eskuz gaurkotu
**+** Jaiotza gehiago...
 |

**Artikulurik ez duten Ekainaren 24ko jaiotzak**
Gustav von Schmoller •
Ernst Heinrich Weber •
Robert Dudley, 1st Earl of Leicester •

Eskuz gaurkotu |
|  **Heriotzak** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Euskal Herrian**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Tomas ZumalakarregiJaiotza:** Ormaiztegi, 1788ko abenduaren 29a
 **Heriotza:** Zegama, 1835
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Joaquin LarreglaJaiotza:** Irunberri, 1865eko abuztuaren 20a eta 1865
 **Heriotza:** Madril, 1945
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Pilar ZubiaurreJaiotza:** Garai, 1884ko uztailaren 24a
 **Heriotza:** Mexiko Hiria, 1970
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Jesús Prados ArrarteJaiotza:** Bilbo, 1909ko azaroaren 8a
 **Heriotza:** Madril, 1983
 |

Eskuz gaurkotu
**+** Heriotza gehiago...
 | **Munduan**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **AvizenaJaiotza:** Afshona (en) , 980 eta 980 (egutegi gregorianoa)
**Heriotza:** Hamadan, 1037
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Grover ClevelandJaiotza:** Caldwell, 1837ko martxoaren 18a
 **Heriotza:** Princeton, 1908
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio SantukoaJaiotza:** Haguenau, 1122ko abendua eta 1122
 **Heriotza:** River Göksu (en) , 1190
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Alfred DöblinJaiotza:** Szczecin, 1878ko abuztuaren 10a
 **Heriotza:** Emmendingen, 1957
 |

Eskuz gaurkotu
**+** Heriotza gehiago...
 |

**Artikulurik ez duten Ekainaren 24ko heriotzak**
Nicolas-Claude Fabri de Peiresc •
Joachim Raff •
Hibari Misora •
István Örkény •

Eskuz gaurkotu |

 |  |

|  |
| --- |
|  **Gertaerak** |
|
Donibane eguna
* 1571 - Migel Lopez Legazpikoak (*irudian*) Manila hiria fundatu zuen Filipinetan.
* 1948 - Gerra hotza: Berlingo Blokeoari hasiera eman zitzaion.
* 2010 - Wimbledon txapelketako Mahut-Isner partida tenisaren historiako partidarik luzeena bilakatu zen (11 ordu eta 5 minutu, hiru egunetan banatuta).

**+** Gertaera gehiago...
 |
|  **Egutegia** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<  | **Ekaina** |  >>  |
| Al | As | Az | Og | Or | Lr | Ig |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |
| 2026 |

 |
| **Aurreko eta hurrengo urteetan 2023: Larunbata
* 2024: Astelehena
* 2025: Asteartea
* 2027: Osteguna
* 2028: Larunbata
* 2029: Igandea
 |
|  **Izendegia** |
| **Santutegia:**
Joan Bataiatzailearen jaiotza, María Guadalupe García Zavala, Joan Tuikoa, Runbold Malinaskoa

**Seaska egutegia:**
Jon, Jone, Joanes, Joan eta Joana.

 |

 |

*Daturen bat falta bada, urtearen lotura jarraitu han sartzeko.*

---

## Gertaerak

### Euskal Herria

* 1571 – Migel Lopez Legazpikoa zumarragar esploratzaileak Manila hiri filipinarra fundatu zuen.
* 1607 – Aurpegia estalitako hamabi zaldunek Donibane Lohizuneko herritarrak jipoitu zituzten. Erasoaren jatorrian Urruñako Urtubia jauntxoaren eta Donibane Lohizuneko agintarien arteko liskarrak zeuden, portuaren eta Ziburuko zubiaren eskumenak tarteko.
* 2025 – Gipuzkoako Hernani herrian liskar handiak izan ziren, 50 - 60 gaztek magrebtar batzuen aurka jo zutenean. Gutxienez hiru magrebtar jipoitu zituzten, eta udaltzainen polizia etxeari eraso zioten.

### Mundua

* 1497 – Ingelesek Michael An Gof eta Thomas Flamank matxinatu kornuallestarrak urkatu zituzten.
* 1894 – Lyonen Sante Geronimo Caserio anarkista italiarrak Frantziako presidente Marie François Sadi Carnot hil zuen, jendaurreko ekitaldi batean bularrean labana sartuta.
* 1910 – *Anonima Lombarda Fabbrica Automobili* edo A.L.F.A. automobil etxe italiarra sortu zen, geroago Alfa Romeo izena hartuko zuena.
* 1948 – Gerra hotza: Berlingo Blokeoari hasiera eman zuen Sobietar Batasunak.
* 1983 – Sally Ride, lehenengo emakume estatubatuarra espazioan, Lurrera itzuli zen.
* 1994 – Austriak, Suediak eta Finlandiak Europar Batasunean sartzeko ituna sinatu zuten.
* 2004 – New York (Estatu Batuak): heriotza zigorra konstituzioaren aurkakotzat jo zuten.
* 2010 –
	+ Pertsona bat hil zen Greziako barne ministerioan jarritako lehergailu baten eraginez.
	+ 13 pertsona hil ziren Castelldefelsen (Katalunia) tren batek harrapatuta.
* 2022 – Melillako sarraskia: 40 hildako inguru Nador eta Melilla artean, muga zeharkatzen saiatzen ari zirela.
* 2026 – Venezuelan 7,1 eta 7,5 Mw eskalako lurrikara bikoitz gertatu zen, Kariben tsunami-alerta bat eragin zutenak.

## Arte eta kultura

### Mundua

* 1950 – *The White Tower* ("Dorre Txuria") filma estreinatu zen, Ted Tetzlaffek zuzendu eta Glenn Ford, Alida Valli, Claude Rains, Oscar Homolka, Lloyd Bridges eta Cedric Hardwicke aktoreek antzeztu zuten.
* 1954 – *The Caine Mutiny* ("Caine Ontziko Matxinada") filma estreinatu zen, Edward Dmytrykek zuzendu eta Humphrey Bogart, José Ferrer, Van Johnson eta Fred MacMurray aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1964 – *The Masque of the Red Death* ("Heriotz Gorriaren Mozorroa") filma estreinatu zen, Roger Cormanek zuzendu eta Vincent Price, Hazel Court eta Jane Asher aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1981 – *For Your Eyes Only* ("Zure Begientzako Bakarrik") filma estreinatu zen, John Glenek zuzendu eta Roger Moore, Julian Glover, Carole Bouquet, Chaim Topol eta Lynn-Holly Johnson aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia

### Mundua

* 1982 - Baikonurreko kosmodromotik jaurti zuten Soiuz T espazio-ontzia Soiuz T-6 franko-sobietar misio tripulatua burutzeko.
* 2023 – Ruwiki entziklopedia abiarazi zen Errusian.

## Kirolak

### Euskal Herria

* 2007 – Eibar KE futbol taldea bigarren mailara igo zen.

### Mundua

* 2010 – Wimbledon txapelketako Mahut-Isner partida tenisaren historiako partidarik luzeena bilakatu zen.

## Jaiotzak

### Euskal Herria

* 1343 – Joana Frantziakoa, Nafarroako erregina ezkontidea (h. 1373).
* 1600 – Juan Palafox, euskal apezpiku eta politikaria (h. 1659).
* 1606 – Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga, nafar apaiza, Calahorrako eta La Calzadako apezpikua (h. 1686).
* 1682 – Juan José Bertiz, nafar funtzionarioa, Yucatángo gobernadore izandakoa (h. 1738).
* 1785 – Juan de la Granja, bizkaitar enpresaburu eta diplomazialaria (h. 1853).
* 1802 – Bruno Villarreal, arabar jeneral karlista (h. 1860).
* 1878 – Miguel Otamendi, gipuzkoar ingeniaria (h. 1958).
* 1891 – Juan Bautista Azkarate, *Mondragonés*, gipuzkoar pilotaria (h. 1965).
* 1894 – Bedita Larrakoetxea, bizkaitar idazlea eta itzultzailea (h. 1990).
* 1896 – Juana Tejedor Garrastazu, 108 urte eta 336 egun bizi izandako euskal herritarra (h. 2005).
* 1901 –
	+ Juan Antonio Ansaldo, gipuzkoar aristokrata eta militarra, Espainiako Armadako hegazkinlaria (h. 1958).
	+ Juan Urkizu, euskal herritar futbolaria (h. 1982).
* 1904 – Ángel Garma, bizkaitar psikiatra eta psikoanalista (h. 1993).
* 1917 – Juan Maria Araluze, bizkaitar notario eta politikaria (h. 1976).
* 1924 – Juan Bautista Adarraga, euskal atleta eta ingeniaria (h. 1996).
* 1946 – Alfonso Fanjul, nafar futbolari eta entrenatzaile ohia.
* 1950 – Teresa Toda, euskal kazetaria, Porto Alegren.
* 1951 – Evaristo De los Reyes Moreno, Euskal Herrian aritutako andaluziar musikagilea, Sanlúcar de Barramedan.
* 1952 – Koro Mariezkurrena Gastearena, gipuzkoar arkeozoologoa.
* 1957 –
	+ Kike Turmix, debar-bilbotar rock abeslari eta musika sustatzailea (h. 2005).
	+ Pilar Unzalu, arabar politikaria (h. 2021).
* 1962 –
	+ Joxean Llorente, bizkaitar musikaria (h. 2026).
	+ Javier Ubanell, nafar pilotari ohia.
* 1967 – Antonio Caballero, gipuzkoar boxeolari amateur ohia.
* 1970 – Goizalde Núñez, bizkaitar aktorea.
* 1974 – Estibaliz Armendaritz, nafar arraunlari paralinpikoa.
* 1980 –
	+ Jon Altuna, gipuzkoar futbolari ohia.
	+ Nora Arbelbide, euskal idazle eta Berria egunkariko kazetaria.
	+ Arantza Ezenarro, gipuzkoar opera abeslaria, sopranoa.
* 1987 – Jon Gaizka Apraiz, gipuzkoar futbolaria.
* 1992 – Joseba Zaldua, gipuzkoar futbolaria.
* 1996 –
	+ Alaia Belaunzaran Arruabarrena, gipuzkoar harpista.
	+ Nicolás Quijera, nafar atleta, jaurtiketan aditua.
* 2004 – Ainhoa Azpitarte, bizkaitar abeslaria, futbolaria eta aktorea.

### Mundua

* 1081 – Urraka Gaztelakoa, Leon eta Gaztelako erregina (h. 1126).
* 1310 – Filipa Hainautekoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (h. 1369).
* 1386 – San Joan Capistranokoa, italiar santu katolikoa (h. 1456).
* 1535 – Joana Austriakoa, Espainiako infanta, Austriako artxidukesa, Portugalgo printzesa ezkontidea eta Espainiako erregeordea (h. 1573).
* 1542 – San Joan Gurutzekoa, espainiar fraidea, Espainiako Urrezko Mendeko poeta (h. 1591).
* 1616 – Ferdinand Bol, herbeheretar margolari, grabatzaile eta marrazkilaria (h. 1680).
* 1777 – Sir John Ross, eskoziar itsasgizona eta esploratzailea (h. 1856).
* 1783 – Johan Heinrich von Thünen, alemaniar ekonomialaria (h. 1850).
* 1784 – Juan Antonio Lavalleja, Uruguaiko abertzalea (h. 1853).
* 1788 – Thomas Blanchard, estatubatuar asmatzaile emankorra (h. 1864).
* 1789 – Silvio Pellico, italiar idazlea (h. 1854).
* 1796 – Charles Cousin-Montauban, Frantziako lehen ministroa (h. 1878).
* 1803 – Juan Bravo Murillo, Espainiako Elisabet II.aren garaietan Ministro-Kontseiluaren Presidentea (h. 1873).
* 1822 – Nadezhda Stasova, errusiar feminista eta filantropoa (h. 1895).
* 1833 – Gustaf Åkerhielm, Suediako lehen ministroa (h. 1900).
* 1838 – Jan Matejko, poloniar margolaria (h. 1893).
* 1840 – Émile Duclaux, frantziar biokimikaria (h. 1904).
* 1842 – Ambrose Bierce, estatubatuar idazlea.
* 1850 – Horatio Herbert Kitchener, Kitchenerreko 1. kondea, ingeles militar eta politikaria (h. 1916).
* 1860 –
	+ Juan González Arintero, espainiar domingotarra, teologoa eta zientzia gizona (h. 1928).
	+ Maria de las Mercedes Orleanskoa, Espainiako erregina ezkontidea (h. 1878).
* 1865 – Robert Henri, estatubatuar margolaria (h. 1929).
* 1869 – Caroline Furness, estatubatuar astronomoa (h. 1936).
* 1870 – Edwin Foster Coddington, estatubatuar astronomoa (h. 1950).
* 1873 – Hugo Simberg, finlandiar margolaria (h. 1917).
* 1883 –
	+ Victor Franz Hess, austriar fisikaria, 1936ko Fisikako Nobel Saria (h. 1964).
	+ Jean Metzinger, frantziar margolaria eta idazlea (h. 1956).
* 1887 – Amalia de Isaura, espainiar antzerki eta zinemako kupletista eta aktorea (h. 1971).
* 1888 – Gerrit Rietveld, herbeheretar altzari-diseinatzaile eta arkitektoa (h. 1964).
* 1893 – Roy O. Disney, estatubatuar enpresaburua, The Walt Disney Companyren sortzaileetako bat (h. 1971).
* 1895 –
	+ Jack Dempsey, estatubatuar boxeolaria (h. 1983).
	+ Ángeles Ottein, espainiar sopranoa (h. 1981).
* 1904 – Matilde Landa, Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militante nabarmena (h. 1942).
* 1905 – Georgia Hale, estatubatuar aktorea (h. 1985).
* 1908 – Alfons Rebane, estoniar militarra (h. 1976).
* 1911 –
	+ Juan Manuel Fangio, 1 Formulako argentinar gidaria, historiako onenetakoa (h. 1995).
	+ Ernesto Sabato, argentinar idazle, saiakeragile, fisikari eta pintorea (h. 2011).
* 1913 – Gustave Deloor, flandriar txirrindularia (h. 2002).
* 1914 – Luis Sánchez Agesta, espainiar legelaria, historialaria eta politikaria (h. 1997).
* 1915 – Fred Hoyle, ingeles astronomoa eta matematikaria (h. 2001).
* 1917 – Joan Clarke, ingeles kriptoanalista eta numismatikaria, Bigarren Mundu Gerran Bletchleyen egin zituen kode-deszifratzaile lanengatik ezaguna (h. 1996).
* 1923 – Yves Bonnefoy, frantziar poeta (h. 2016).
* 1924 – Kurt Furgler, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 2008).
* 1925 – Masanori Tokita, japoniar futbolaria (h. 2004).
* 1927 – Martin Lewis Perl, estatubatuar fisikaria, 1995eko Fisikako Nobel Saria (h. 2014).
* 1929 –
	+ Jean-Baptiste Hachème, Dahomeyko presidentea (h. 1998).
	+ Carolyn Shoemaker, estatubatuar astronomoa, gizabanako batek aurkitutako kometa gehienen errekorra edukitakoa (h. 2021).
* 1930 – Claude Chabrol, frantziar zinema zuzendaria (h. 2010).
* 1932 –
	+ Margit Korondi, hungariar gimnasta (h. 2022).
	+ Heli Lääts, estoniar abeslaria (h. 2018).
	+ David McTaggart, kanadar ekologista, Greenpeace taldearen sortzaileetako bat (h. 2001).
* 1933 – Sam Jones, estatubatuar saskibaloi jokalaria (h. 2021).
* 1934 – Maria Carta, sardiniar abeslari eta idazlea (h. 1994).
* 1937 – Anita Desai, indiar idazlea.
* 1938 –
	+ Lawrence Block, eleberri beltzen estatubatuar idazlea.
	+ Abulfaz Elxibei, Azerbaijango presidentea (h. 2000).
* 1940 –
	+ Vittorio Storaro, italiar zinema argazkilaria.
	+ Claude Vasconi, frantziar arkitektoa (h. 2009).
* 1941 – Julia Kristeva, bulgariar filosofoa.
* 1942 –
	+ Antoine Berman, frantziar filosofoa, hizkuntzalaria eta itzulpen ikasketen teorialari eta kritikoa (h. 1991).
	+ Queta Claver, espainiar vedettea eta aktorea (h. 2003).
	+ Eduardo Frei Ruiz-Tagle, Txileko presidente ohia.
* 1944 –
	+ Jeff Beck, blues zein rock musikako britainiar gitarra-jotzailea (h. 2023).
	+ Petra Martínez, espainiar aktorea eta zuzendaria.
	+ Chris Wood, ingeles musikaria, *Traffic* taldeko kide sortzailea (h. 1983).
* 1948 – Armando Calderón Sol, El Salvadorko presidentea (h. 2017).
* 1950 –
	+ Nancy Allen, estatubatuar aktorea.
	+ Moshe Ya'alon, israeldar politikaria.
* 1952 – Irina Levinskaia, errusiar historialaria (h. 2025).
* 1953 –
	+ Fátima Langa, mozambiketar idazle, poeta eta kazetaria (h. 2017).
	+ William E. Moerner, estatubatuar fisikari-kimikaria, 2014ko Kimikako Nobel Saria.
	+ Mar Villaespesa, espainiar filologoa, historialaria, arte-kritikaria eta erakusketa-komisarioa.
* 1954 – Mark Edmondson, australiar tenislari ohia.
* 1955 – Gustavo Bazterrica, argentinar musikari, musikagile eta gitarrista.
* 1958 – Tom Lister, Jr., estatubatuar aktorea (h. 2020).
* 1959 – Celia Sánchez-Ramos, espainiar farmazialari eta ikertzailea.
* 1961 –
	+ Sylvie Fleury, suitzar pop artista garaikidea.
	+ Iain Glen, eskoziar aktorea.
	+ Rebecca Solnit, estatubatuar idazle, historialari eta aktibista.
* 1962 –
	+ Norma Alicia Moreno Figueroa, mexikar kazetari eraila (h. 1986).
	+ Claudia Sheinbaum, Mexikoko 1. emakume presidentea.
* 1965 – Vladimir Luxuria, italiar emakumezko aktore, idazle, politikari eta telebista aurkezle transgeneroa.
* 1967 – Mia St. John, esttaubatuar-mexikar psikologoa, boxeolari, modelo eta negozio-emakumea.
* 1970 –
	+ Silvia Bel, kataluniar aktorea.
	+ Daniel Sánchez Arévalo, espainiar zinema zuzendari eta gidoigilea.
* 1972 – Robbie McEwen, australiar txirrindulari ohia.
* 1976 –
	+ Alika Kinan, emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea, sexu-esplotaziorako gizakien salerosketatik bizirik ateratakoa.
	+ Ricardinho, brasildar futbolari ohia.
* 1977 – Amir Talai, estatubatuar aktore eta umorista.
* 1978 –
	+ Shunsuke Nakamura, japoniar futbolaria.
	+ Juan Román Riquelme, argentinar futbolari ohia.
* 1979 – Petra Němcová, txekiar modeloa.
* 1982 – Joanna Kulig, poloniar aktorea eta abeslaria.
* 1983 – Sofia Mulanovich, perutar surflari ohia.
* 1984 – Javier Ambrossi, espainiar aktore, zuzendari, gidoilari eta aurkezlea.
* 1986 –
	+ Solange Knowles, estatubatuar abeslari, modelo eta aktorea.
	+ Vilija Matačiūnaitė, lituaniar abeslari eta aktorea.
* 1987 –
	+ Lionel Messi, argentinar futbolaria, inoizko futbolari onenetarikoa.
	+ *Snow Tha Product*, mexikar-estatubatuar rapera eta aktorea.
* 1988 – Micheal Eric, nigeriar saskibaloi jokalaria.
* 1989 – Lorena Mateo, espainiar aktorea.
* 1991 – Hiba Kamal Abu Nada, palestinar poeta, eleberrigilea, biokimikaria, aktibista feminista (h. 2023).
* 1992 –
	+ David Alaba, austriar futbolaria.
	+ Stuart Hogg, eskoziar errugbilaria.
* 1996 – Duki, argentinar raperoa.
* 1999 –
	+ Babi (abeslaria), espainiar abeslari eta musikagilea.
	+ Chiara Consonni, italiar txirrindularia.
* 2003 – Amber Dútta, italiar aktore eta dantzaria.

## Heriotzak

### Euskal Herria

* 1835 – Tomas Zumalakarregi, gipuzkoar militar karlista (j. 1788).
* 1883 – Santiago Arana, bizkaitar ontzigilea, Abandoko Errepublikako alkatea eta Sabin, Luis eta Paulina Arana Goiri anai-arreben aita (j. 1823).
* 1945 – Joaquin Larregla, nafar piano-jotzaile eta musikagilea, Madrilen (j. 1865).
* 1970 – Pilar Zubiaurre, gaztelaniazko idazle, feminista eta piano jotzaile bizkaitarra, Mexiko Hirian (j. 1884).
* 1983 – Jesús Prados Arrarte, bizkaitar ekonomialaria, Madrilen (j. 1909).
* 1990 – Angelita Bilbao Bilbao, bizkaitar ekintzaile politiko abertzalea, Buenos Airesen (j. 1903).
* 1997 – Dina Bilbao, euskal triatleta aitzindaria, Karibe itsasoan desagertua (j. 1960).
* 1998 – Nicanor Sagardui, Athleticeko futbolaria (j. 1931).
* 2015 – Periko Solabarria, bizkaitar apaiza eta ezker abertzaleko politikaria (j. 1930).
* 2017 – Alberto Zerain, euskal mendizalea, Everest mendia igo zuen lehen arabarra (j. 1961).
* 2018 – Alfredo Irusta Irusta, euskal herritar txirrindularia (j. 1934).
* 2019 – Pilar Gartziandia, Espainiako Gerra Zibileko tolosar emakume errepresaliatua (j. 1919).
* 2021 – Joseba Urizar, bizkaitar idazlea (j. 1964).

### Mundua

* 1241 – Ivan Asen II.a Bulgariakoa, Bulgariako enperadorea (tsarra).
* 1322 – Mateo I.a Visconti, italiar aristokrata (j. 1250).
* 1497 –
	+ Michael An Gof, matxinatu kornuallestarra.
	+ Thomas Flamank, kornuallestar abokatu matxinatua.
* 1519 – Lucrezia Borgia, Borgia familia boteretsuko kidea eta Alexandro VI.a aita sainduaren alaba (j. 1480).
* 1554 – Feliciano de Silva, espainiar idazlea.
* 1615 – Katagiri Katsumoto, japoniar samuraia (j. 1556).
* 1724 – Johann Theile, alemaniar musikagilea (j. 1646).
* 1768 – Maria Leszczyńska, Frantziako eta Nafarroako erregina ezkontidea (j. 1703).
* 1798 – Rigas Velestinlis, greziar idazle eta iraultzailea (j. 1757).
* 1860 – Jerôme Bonaparte, Napoleon I.aren anaia, Westfaliako erregea (j. 1784).
* 1875 – Henri Labrouste, frantziar arkitektoa (j. 1801).
* 1879 – Manuel de la Serna y Hernández Pinzón, espainiar militarra, Euskal Herrian karlisten aurka aritutakoa (j. 1804).
* 1880 – Jules Lissajous, frantziar fisikaria (j. 1822).
* 1894 – George Peter Alexander Healy, estatubatuar erretratuen margolaria (j. 1813).
* 1908 – Grover Cleveland, Ameriketako Estatu Batuetako 22.Presidentea (j. 1837).
* 1922 – Walther Rathenau, alemaniar politikaria, industrialaria eta filosofoa (j. 1867).
* 1923 – Edith Södergran, suediar hiztuneko finlandiar poeta, XX. mendeko eskandinabiar poeta nagusienetakoa (j. 1892).
* 1924 – Narcisa Amália, brasildar poeta eta kazetaria (j. 1856).
* 1930 – John Watt Beattie, argazkilari australiarra (j. 1859).
* 1932 – Jean-Joseph Saroïhandy, frantziar hizkuntzalaria (j. 1867).
* 1935ean, abizazio-istripuan:
	+ Carlos Gardel, argentinar tango abeslaria (j. 1887?/1890?).
	+ Alfredo Le Pera, argentinar legelaria, idazlea, gidoilaria, itzultzailea, eta kazetaria.
* 1939 – Maria Gordon, eskoziar geologo eta paleontologoa (j. 1864).
* 1940 – Joseph Meister, amorruaren txertoa lehenengoz hartu zuen gizakia eta infekzio horri arrakastaz aurre egin zion lehena (j. 1876).
* 1944 – Hubert Loutsch, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1878).
* 1945 – José Gutiérrez Solana, espainiar margolaria eta idazlea (j. 1886).
* 1949 – Themistoklis Sofoulis, Greziako lehen ministroa (j. 1860).
* 1957 – František Kupka, txekiar margolari eta artista grafikoa (j. 1871).
* 1964 – Stuart Davis, estatubatuar margolaria eta marrazkigilea, Ameriketako arte abstraktuaren aitzindaritzat hartua (j. 1892).
* 1968 – Hattie Elizabeth Alexander, estatubatuar pediatra eta mikrobiologoa (j. 1901).
* 1973 – Mary Carr, estatubatuar aktorea (j. 1874).
* 1975 – Elizabeth Lee Hazen, estatubatuar fisiologo eta mikrobiologoa (j. 1885).
* 1978 –
	+ Ahmad al-Ghashmi, Yemengo Arabiar Errepublikako presidentea (h. 1978).
	+ Mstislav Keldyx, matematika eta mekanikaren esparruetako sobietar zientzialaria (j. 1911).
* 1980 –
	+ V. V. Giri, Indiako 4. presidentea (j. 1894).
	+ Boris Kaufman, errusiar jatorriko argazki-zuzendaria (j. 1906).
* 1982 – Ángel Nicolás Acha, paraguaitar apaiza (j. 1930).
* 1986 – Rex Warner, ingeles idazle eta itzultzailea (j. 1905).
* 1987 – Jackie Gleason, estatubatuar komediantea, aktorea eta musikagilea (j. 1916).
* 1988 – Juan Manuel Díaz-Caneja, espainiar margolaria (j. 1905).
* 1990 – Germán Suárez Flamerich, Venezuelako presidentea (j. 1907).
* 1991 – Rufino Tamayo, mexikar pintorea (j. 1899).
* 2000 – Rodrigo, cuarteto musika motako argentinar abeslaria (j. 1973).
* 2002 – Pierre Werner, Luxenburgoko lehen ministroa eta Europar Batasunaren sorreran pertsona nabarmena (j. 1913).
* 2007 –
	+ Chris Benoit, kanadar borrokalaria, emaztea eta semea hil ondoren bere buruaz beste eginda (j. 1967).
	+ Nina Vyroubova, errusiar dantzari eta irakaslea (j. 1921).
* 2008 – Leonid Hurwicz, estatubatuar ekonomilaria, 2007ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1917).
* 2009 – Robèrt Lafont, okzitanierazko idazlea, antzerkigilea, poeta eta hizkuntzalaria (j. 1923).
* 2011 – Laura Palmés, kataluniar kazetaria eta idazlea (j. 1954).
* 2013 – Emilio Colombo, Italiako lehen ministroa (j. 1920).
* 2014 –
	+ Ramón José Velásquez, Venezuelako presidentea (j. 1916).
	+ Eli Wallach, estatubatuar aktorea (j. 1915).
* 2017 –
	+ Mariano Galván, argentinar eskalatzailea, mendizale eta mendi-gidari profesionala (j. 1980).
	+ Victòria Pujolar Amat, kataluniar errepublikanoa, PSUCeko militantea eta erresistentziako ekintzailea (j. 1921).
* 2020 – Marc Fumaroli, frantziar literatura-kritikari eta saiakeragilea (j. 1932).
* 2021 –
	+ Benigno Aquino III.a, Filipinetako presidentea (j. 1960).
	+ Trần Thiện Khiêm, Hego Vietnamgo lehen ministroa (j. 1925).
* 2024 – Alexandros Tombazis, greziar arkitektoa (j. 1939).
* 2026 –
	+ Emilio Bataclan, filipinar apezpiku katolikoa (j. 1940).
	+ Ann Blyth, estatubatuar aktore eta abeslaria (j. 1928).
	+ Mary-Dell Chilton, estatubatuar biologoa, landareen bioteknologia modernoaren sortzaileetako bat (j. 1939).
	+ Néstor Herrera Heredia, ekuadortar apezpiku katolikoa (j. 1933).
	+ Mike Stamm, estatubatuar igerilaria (j. 1952).

## Jaiak eta urteurrenak

* Donibane eguna edo San Joan eguna.
* Seaska egutegiko izendegia: Jon, Jone, Joanes, Joan eta Joana.

Jaieguna ospatzen da ondoko herrietan:

* Araban: Agurain, Araia, Erriberagoitia, Laguardia, Lantziego (Viñaspre).
* Bizkaian: Aulesti, Atxondo, Bakio, Barakaldo, Barrika, Bedia, Bermeo, Ea, Errigoiti, Garai, Leioa, Larruskain-Amalloa, Mundaka, Muskiz, Santurtzi (San Juan), Sondika, Trapagaran, Ubide, Urduña, Zalla (Aranguren)
* Gipuzkoan: Abaltzisketa, Albiztur, Amezketa, Andoain, Arrasate, Belauntza, Eibar, Hernani, Itsasondo, Olaberria, Orio, Pasaia, Segura, Legazpi (Telleria), Tolosa, Urretxu.
* Nafarroan: Arbizu, Auritz, Barañain, Iruñea (Donibane)

## Kanpo estekak

Ekainaren 23 | Urteko egutegi | Ekainaren 25