# Kultura-ondare

**Kultura-ondarea** komunitate baten iraganaren berezko jaraunspen kulturala da, gaur egun arte mantendu dena eta gaur egungo belaunaldiei helarazi zaiena.

Azken urteetan kontzeptua hedatu den heinean, aberastu egin da eta kultura espresio berriak onartu ditu, eta besteak bete, kultura ondarea bi azpikategoria nagusitan sailkatzen da: materiala eta immaterial edo ukiezina.

Kultura ondarea, kultura ondasunen multzoa da.

## Kultura ondarearen kontzeptuaren garapena

*Linguae Vasconum Primitiae*. Azala (facsimile).
Kultura ondarea, azken mendeetan, batez ere Europan garatu den kontzeptua da. Horren aurretik, eta horren jatorri bildumazaletasuna eta antzinazaletasunen (antikuarioen) jarduera izan dela esan daiteke.

Josep Ballart autoreak (1997) kultura-ondasunei eman dakizkiekeen balio-motak definitu ditu, hiru kategoria nagusitan banatuta: erabilera-balioa, balio formala eta balio sinboliko-esanguratsua. Azkenik, bai eskualde-mailako bai nazioarteko erakunde publikoek hainbat sailkapen eta izendapen proposatu dituzte kultura-ondarea osatzen duten elementuetarako, baina izendapen, sailkapen eta definizio horiek beti bat ez datoz bate lege guztietan.

Ondarearen ideia garatu egin da mendeetan zehar, jabetza pribatuan eta norbanakoaren gozamenean oinarritutako planteamendu partikularista batetik, kultura nazionalaren eredu diren monumentu eta artelanen eta identitate kolektiboaren sinboloen zabalkunde gero eta handiagora. Bilakaera hori hautematen badugu, nahiz eta ezaugarri askotakoak izan, bereizi ahal izango ditugu gizarteek sortutako kultura-adierazpen motak, duten garrantzi antropologikoagatik ezagutzeko eta kontserbatzeko modukoak direnak; garai bakoitzean eta gizarte bakoitzean ondare-objektuen balioa neurtzeko erabili diren irizpide historiko artistikoak ulertu ahal izango ditugu; kultura-ondasunen kontserbazioa bermatzeko legeak nola sortu diren azaldu ahal izango dugu; eta irakatsi eta ikasteko prozesuetan hezkuntzarako asmoa justifikatu ahal izango dugu, kultura-ondasun jakin batzuk ezagutzan eta balioespenean oinarritu nahi izan baitituzte, zibilizazio baten identitate-zeinu eta erreferente gisa. Era berean, kultura-ondasunaren nozioa pixkanaka zabaltzen joan dela egiaztatuko dugu, monumentu historikoak eta artelanak ez ezik, elementu folklorikoak, bibliografikoak, dokumentalak, materialak eta abar ere barne hartzeko. Horien esanahiak ez du zertan historikoa edo estetikoa bakarrik izan; aitzitik, baliotsuak dira, oro har, giza jardueraren adierazpenak direlako, nahiz eta oraintsukoak izan (Prats, 1997).

Shah meskita, Isfahanen, Iranen. Islamiar artearen obra gorenetako bat.
## Lege babesa

Eremu politiko eta legalean, ondasun jakin batzuk herri, eskualde, estatu edo gizateria osoaren kulturarako garrantzitsutzat jotzen dira eta juridikoki horrela sailkatzen dituzten entitateek ondasun horien zaintza eta babesa bermatzen dituzte. Horrela, etorkizuneko belaunaldientzako behar bezala kontserbatu nahi da, eta horiek erabili, gozatu edo bisitatzen dituzten guztientzat aztergai eta esperientzia emozionalen iturri izan daitezen.

Egungo *kultura ondasun* kontzeptua zehaztu zen ofizialki lehenengoz Europan 1945. urtean Hagan egin zen Gatazka Armatuetan Kultura Ondasunak Babesteko Konbentzioaren bidez.

UNESCOk, Gizateriaren ondare sailkapenaren izendapena ematen du. Estatu bakoitzak, bere kultura ondasun eta sailkapen mailak garatu ditu. Adibidez, Frantziak Monumentu historiko irudi legala dauka, eta Espainiak, aldiz, Kultura Intereseko Ondasuna (BIC). Erresuma Batuan, *Scheduled Monument* irudia erabiltzen da.

Estatu barruko lurralde batzuk ere bere legedia garatu dute, hala nola Euskadiko Autonomia Elkargoak eta Nafarroako Foru Erkidegoak.

Jeonju jaialdia, Kultura ondasun ukiezina izendapena duen adierazpen kulturala Korean.
Kultura ondasunak fisikoak edo ukiezina izan daiteke. Azken kasu horretan Kultura Ondare Immaterial izena ematen zaio, eta babes maila altuena ematen du UNESCOk irudi honetaz baliatuta: Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial. Kultura ondare materialen artean, ondare arkitektonikoa izaten da ezagunena. Bestalde, aurretik garrantzia ematen ez zitzaion industria ondareari balio handiagoa eman zaio azken urteetan. Beste azpikategoria gisa ikus dezakegu ondare arkeologikoa, batzuetan, bere balioa ez baita agerikoa.

Beste ondare mota batzuek ere ezagutza ofiziala lortu dute, hala nola natura ondareak.

## Ikus, gainera

* Kultura ondarea Euskal Herrian
* Monumentu
* Natur ondare

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Gaztelaniaz)** Patrimonio. Indicadores UNESCO de Cultura para el desarrollo. Manual metodológico. UNESCO, 2014. ISBN 978-92-3-300001-8
* **(Gaztelaniaz)** Esatur servicios. Patrimonio cultural: concepto y tipos. Esatur Servicios. 2018-08-03
* Kultura Ondarea - Zer da Kultura Ondarea. Kultura ondarea. 2013-11-24
* Modulu-lana. 2011-12-08
* **(Gaztelaniaz)** Altuna, Jesus. El Patrimonio arqueológico. Kulturaren Euskal Kontseilua. Kulturaren euskal plana. Txostenak. Área 1- Patrimonio Cultural 1. Arloa- Kultura Ondarea 2003ko otsaila.