# 1914

| 1914. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | XIX.a • **XX.a** • XXI.a |
| Hamarkadak | 1890(e)koa • 1900(e)koa • **1910(e)koa** • 1920(e)koa • 1930(e)koa |
| Urteak | 1911  • 1912  • 1913 • **1914** • 1915 • 1916 • 1917 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 1914 *MCMXIV* |
| *Ab urbe condita* | 2667 |
| Armeniar egutegia | 1363 ԹՎ ՌՅԿԳ |
| Bahá'í egutegia | 70 – 71 |
| Bengaliar egutegia | 1321 |
| Berber egutegia | 2864 |
| Egutegi budista | 2458 |
| Myanmarko egutegia | 1276 |
| Bizantziar egutegia | 7422 – 7423 |
| Koptoen egutegia | 1630 – 1631 |
| Etiopiar egutegia | 1906 – 1907 |
| Hebrear egutegia | 5674 – 5675 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 1970 – 1971 |
| *Shaka Samvat* | 1836 – 1837 |
| *Kali Yuga* | 5015 – 5016 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 1292 – 1293 |
| Islamiar egutegia | 1332 – 1333 |
| Japoniar egutegia | Taishō 3 (大正3年) |
| Korear egutegia | 4247 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 2457 |
| Holozeniar egutegia | 11914 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

### Euskal Herria

* Lehen ikastola sortu zen.

### Mundua

* Ekainaren 28a – Franz Ferdinand Austriako artxidukea eta Sophie Chotek bere emaztea hil zituen serbiar gazte abertzale batek Sarajevon, Lehen Mundu Gerra eragingo zuenaren Uztaileko krisialdiaren hasiera markatuz.
* Uztailaren 28a – Lehen Mundu Gerra hasi zen, Austria-Hungariako inperioak Serbiari gerra deklaratu ondoren.
* Abuztuaren 15a – Panamako kanala ireki zuten eta "Ancon" lurrinezko itsasontzia izan zen igaro zen lehena.
* Urriaren 21a – Pierre Etxeberri izpurarra fusilatu zuen Frantziako armadak, Lehen Mundu Gerran desertatzea egotzita. Desertzio karguengatik fusilatutako lehen euskalduna izan zen, baina ez azkena.

## Arte eta kultura

##### Euskal Herria

* Unamunok *Niebla* eleberria argitaratu zuen, askoren ustez idazlearen lanik garrantzitsuena.
* Otsailaren 5a – *Enarak* (gaztelaniaz: *Las golondrinas*), Jose Maria Usanditzagaren musika eta Gregorio Martínez Sierra eta María Lejarragaren libretoa duen zarzuela estreinatu zen Madrilgo Circo Price antzokian.

##### Mundua

* Maiatzaren 8a – Paramount pictures zine konpainia sortu zen.

## Zientzia eta teknologia

## Kirolak

## Jaiotzak

#### Urtarrila

* Urtarrilaren 2a – Kenny Clarke, estatubatuar perkusionista (h. 1985).
* Urtarrilaren 3a – Eduardo Moreiras, galiziar idazlea (h. 1991).
* Urtarrilaren 4a – Jean-Pierre Vernant, frantziar filosofoa eta helenista (h. 2007).
* Urtarrilaren 5a – Brunó Ferenc Straub, Hungariako estatuburua (h. 1996).
* Urtarrilaren 7a – Seberiano Aiastui, *apaiz ibiltaria*, gipuzkoar apaiz eta misiolaria (h. 2007).
* Urtarrilaren 7a – Taizo Kawamoto, japoniar futbolaria (h. 1985).
* Urtarrilaren 9a – Lucien Bodard, frantziar kazetari eta idazlea (h. 1998).
* Urtarrilaren 11 – Félix Bergèze, lapurtar errugbilaria (h. 2003).
* Urtarrilaren 13a – Jijé, belgikar komikigile eta marrazkilaria (h. 1980).
* Urtarrilaren 14a – Harold Russell, kanadar-estatubatuar militar eta aktorea (h. 2002).
* Urtarrilaren 15a – Etty Hillesum, herbehereetar idazle judua (h. 1943).
* Urtarrilaren 15a – Hugh Trevor-Roper, ingeles historialaria (h. 2003).
* Urtarrilaren 15a – Alberto Ullastres, espainiar politikaria, ekonomista eta legelaria (h. 2001).
* Urtarrilaren 16a – Jose Antonio Garate, gipuzkoar kazetaria (h. 2003).
* Urtarrilaren 17a – Théo Lefèvre, Belgikako 39. lehen ministroa (h. 1973).
* Urtarrilaren 21a – Jean Etxeberri-Aintxart, euskal herritar politikaria eta notarioa, Ipar Euskal Herriko lehen diputatu eta kontseilari nagusi abertzalea (h. 2003).
* Urtarrilaren 22a – Sisowath Sirik Matak, Cambodiako lehen ministroa (h. 1975).
* Urtarrilaren 26a – José Goñi Gaztanbide, nafar elizgizon, irakasle eta historialaria (h. 2002).
* Urtarrilaren 28a – Salvador Arqueta, bizkaitar futbolaria (h. 1981).
* Urtarrilaren 29a – Shichirō Fukazawa, japoniar idazlea eta musikaria (h. 1987).
* Urtarrilaren 30a – Vittorio Cottafavi, italiar zinemagilea (h. 1998).
* Urtarrilaren 30a – John Ireland, kanadar-estatubatuar aktorea (h. 1992).
* Urtarrilaren 31 – Johannes Virolainen, Finlandiako lehen ministroa (h. 2000).

#### Otsaila

* Otsailaren 1a – Iñaki Isasmendi, euskal idazlea eta Itxarkundia batailoiko eusko gudaria (h. 2011).
* Otsailaren 4a – Alfred Andersch, alemaniar idazlea (h. 1980).
* Otsailaren 4a – José Mardones Llorente, arabar futbolaria (h. 1969).
* Otsailaren 4a – Tomás Agirre Etxebeste, *Txipia*, gipuzkoar futbolaria (h. 1998).
* Otsailaren 5a – William Burroughs, estatubatuar eleberrigilea, saiakeragilea eta gizarte kritikaria, Beat belaunaldiko kidea (h. 1997).
* Otsailaren 5a – Alan Lloyd Hodgkin, ingeles medikua, 1963ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1998).
* Otsailaren 8a – Antonio Vega de Seoane Barroso, gipuzkoar enpresaburu eta ingeniaria, Donostiako alkatea (h. 1988).
* Otsailaren 9a - Maria Oianguren, *Txantxote*, gipuzkoar hezitzaile eta euskaltzalea, Bergarako lehen ikastolaren sortzailea (h. 2000).
* Otsailaren 10a - Aurora Gómez Urrutia, nafar politikaria, ekintzailea eta komunista (h. 1975).
* Otsailaren 12a – Nello Celio, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1995).
* Otsailaren 16a – Manolín Fernández, bizkaitar futbolaria (h. 1961).
* Otsailaren 17a – Pêr-Jakez Heliaz, bretoi idazle, olerkari, antzerkigile eta kazetaria (h. 1995).
* Otsailaren 17a – Arthur Kennedy, estatubatuar aktorea (h. 1990).
* Otsailaren 19a – Xosé María Díaz Castro, galiziar idazle eta itzultzailea (h. 1990).
* Otsailaren 20a – Julia de Burgos, Puerto Ricoko idazle eta feminista, uhartearen independentziaren eta giza eskubideen aldekoa (h. 1953).
* Otsailaren 21a – Juan Eraso, nafar musikari eta abesbatza zuzendaria (h. 2002).
* Otsailaren 22a – Renato Dulbecco, italiar-estatubatuar sendagile eta mikrobiologoa, 1975eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2012).

#### Martxoa

* Martxoaren 1a – Ralph Ellison, estatubatuar idazlea (h. 1994).
* Martxoaren 2a – Soledad Ortega Spottorno, espainiar filosofoa, editorea eta irakaslea (h. 2007).
* Martxoaren 2a – Alena Mazanik, sobietar partisanoa (h. 1996).
* Martxoaren 2a – Martin Ritt, estatubatuar antzezlea eta zinemagilea (h. 1990).
* Martxoaren 3a – Asger Jorn, danimarkar margolari, eskultore eta egilea (h. 1973).
* Martxoaren 8a – Jakov Zeldovitx, sobietar fisiko teorikoa (h. 1987).
* Martxoaren 9a – Henri Arvon, frantziar ideien-historialaria, anarkismoan eta mugimendu libertarioan aditua (h. 1992).
* Martxoaren 10a – Ernst Brugger, Suitzako presidentea (h. 1998).
* Martxoaren 11 – Álvaro del Portillo, espaniar apezpikua eta Opus Deiko prelatua (h. 1994).
* Martxoaren 13a – Jose Luis Aldecoa, bizkaitar margolari, ingeniari, poeta eta abeslaria (h. 1992).
* Martxoaren 14a – Lee Petty, estatubatuar automobil pilotua (h. 2000).
* Martxoaren 16a – William Westmoreland, estatubatuar jenerala (h. 2005).
* Martxoaren 17a – Juan Carlos Onganía, Argentinako *de facto*ko presidentea (h. 1995).
* Martxoaren 19a – Juan José Pradera, gipuzkoar kazetari eta diplomazialaria (h. 1976).
* Martxoaren 19a – Jiang Qing, txinatar antzezle eta politikaria eta Mao Zedong-en azken emaztea (h. 1991).
* Martxoaren 20a – Jose Aramendi, *Felipe*, gipuzkoar pilotaria.
* Martxoaren 21a – Hernán Siles Zuazo, Boliviako presidentea (h. 1996).
* Martxoaren 21a – Paul Tortelier, frantziar biolontxelo-jotzaile eta musikagilea, XX. mendeko biolontxelo-jotzaile nagusietako (h. 1990).
* Martxoaren 25a – Norman Ernest Borlaug, estatubatuar agronomoa, *iraultza berdea*ren bultzatzaile nagusia eta 1970eko Bakearen Nobel Saria (h. 2009).
* Martxoaren 25a – Antonio Saez de Ibarra, arabar frantziskotar monjea (h. 1936).
* Martxoaren 26a – Roque Esteban Scarpa, txiletar idazlea (h. 1995).
* Martxoaren 28a – Bohumil Hrabal, txekiar idazlea (h. 1997).
* Martxoaren 31 – Octavio Paz, mexikar idazle eta poeta, gaztelaniazko egilerik garrantzitsuenetarikoa eta 1990eko Literaturako Nobel Saria (h. 1998).
* Martxoaren 31 – Palmira Pla Pechovierto, espainiar pedagogo, maistra eta politikari sozialista (h. 2007).

#### Apirila

* Apirilaren 2a – Alec Guinness, ingeles aktorea (h. 2000).
* Apirilaren 3a – Pierre Duny Petre, baxenafar idazlea (h. 2005).
* Apirilaren 4a – Marguerite Duras, frantziar idazlea eta zinema zuzendaria (h. 1996).
* Apirilaren 4a – Agustín Viela, nafar klaretar fraidea (h. 1936).
* Apirilaren 8a – María Félix, *La Doña*, mexikar aktorea (h. 2002).
* Apirilaren 9a – Kasilda Hernáez, *Kasi*, gipuzkoar anarkista ezaguna eta Felix Likinianoren laguna (h. 1992).
* Apirilaren 9a – Koichi Oita, japoniar futbolaria (h. 1996).
* Apirilaren 11 – Norman McLaren, kanadar zinema-zuzendaria (h. 1987).
* Apirilaren 13a – Hermenegildo Elices, bizkaitar futbolaria (h. 1964).
* Apirilaren 13a – Orhan Veli Kanik, turkiar olerkaria, XX. mendeko Turkiako olerkaritzaren berritzaile garrantzizkoenetako bat (h. 1950).
* Apirilaren 15a – Horacio Egia, bizkaitar eskultorea (h. 1991).
* Apirilaren 19a – Angel Gaztelu, nafar poeta eta historialaria (h. 2003).
* Apirilaren 22a – Barbara Lauwers, *Women’s Army Corps* AEBetako armadako emakume taldeko kidea (h. 2009).
* Apirilaren 25a – Marcos Pérez Jiménez, Venezuelako presidentea (h. 2001).
* Apirilaren 26a – Bernard Malamud, estatubatuar eleberrigilea (h. 1986).
* Apirilaren 28a – Juan Agustin Zumalabe, euskal olerkaria eta itzultzailea (h. 1981).
* Apirilaren 29a – Beatriu Civera, espainiar eleberrigilea (h. 1995).

#### Maiatza

* Maiatzaren 2a – Marcelo Mendiharat, baxenafar apaiza (h. 2007).
* Maiatzaren 3a – Martí de Riquer, kataluniar idazle humanista eta literatura-kritikaria, Erdi Aroko gaietan espezializatua (h. 2013).
* Maiatzaren 4a – Gastón Baquero, kubatar olerkari eta kritikaria (h. 1997).
* Maiatzaren 4a – Emmanuel Roblès, frantziar idazlea (h. 1995).
* Maiatzaren 5a – Tyrone Power, estatubatuar aktorea (h. 1958).
* Maiatzaren 9a – Carlo Maria Giulini, italiar orkestra eta opera-zuzendaria (h. 2005).
* Maiatzaren 9a – Hank Snow, kanadar-estatubatuar country abeslaria (h. 1999).
* Maiatzaren 11 – Haroun Tazieff, frantziar geologo eta bolkanologoa (h. 1998).
* Maiatzaren 13a – Antonia Ferrín Moreiras, matematikaria, irakaslea eta lehen galiziar astronomoa (h. 2009).
* Maiatzaren 13a – Joe Louis, estatubatuar boxeolaria, ondoz ondoko 140 hilabetez pisu astunetako munduko txapelduna (h. 1981).
* Maiatzaren 17a – Pío Iraizoz Francés, nafar apaiz, organo-jotzaile, koru-zuzendari eta musikagilea (h. 1991).
* Maiatzaren 18a – Pierre Balmain, frantziar moda-diseinatzailea (h. 1982).
* Maiatzaren 18a – Cacilda Borges Barbosa, brasildar musika irakaslea, zuzendaria, konpositorea eta piano-jolea (h. 2010).
* Maiatzaren 18a – Boris Christoff, bulgariar opera abeslaria, XX. mendeko baxurik onenetakoa (h. 1993).
* Maiatzaren 18a – Juan Lechín Oquendo, boliviar sindikalista eta politikaria (h. 2001).
* Maiatzaren 19a – Max Perutz, britainiar biokimikaria, 1962ko Kimikako Nobel Saria (h. 2002).
* Maiatzaren 21a – Romain Gary, frantziar idazlea (h. 1980).
* Maiatzaren 22a – Lipman Bers, Rigan jaiotako estatubatuar matematikaria (h. 1993).
* Maiatzaren 22a – Sun Ra, estatubatuar musikagilea eta piano-jotzailea (h. 1993).
* Maiatzaren 24a – Lilli Palmer, alemaniar aktorea (h. 1986).
* Maiatzaren 27a – Hugh Le Caine, kanadar fisikaria, musikagilea eta musika tresnen egilea (h. 1977).
* Maiatzaren 29a – Tenzing Norgay, nepaldar alpinista eta xerpa, Edmund Hillaryrekin batera, Everestera iritsi zen lehen gizakia (h. 1986).

#### Ekaina

* Ekainaren 1a – Luz Zalduegi, bizkaitar albaitaria, albaitaritza ikasketak amaitu zituen Euskal Herriko lehen emakumea eta estatuko hirugarrena (h. 2003).
* Ekainaren 15a – Juri Andropov, Sobietar Batasuneko burua (h. 1984).
* Ekainaren 15a – Saul Steinberg, errumaniar-estatubatuar ilustratzailea (h. 1999).
* Ekainaren 16a – Larbi Benbarek, frantziar futbolaria (h. 1992).
* Ekainaren 16a – Colette Maze, frantziar piano-jotzailea eta musika irakaslea (h. 2023).
* Ekainaren 17a – John Hersey, estatubatuar idazlea (h. 1993).
* Ekainaren 17a – Julián Marías, espainiar filosofoa (h. 2005).
* Ekainaren 21a – William Vickrey, kanadar ekonomialaria, 1996ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 1996).
* Ekainaren 24a – Luis Sánchez Agesta, espainiar legelaria, historialaria eta politikaria (h. 1997).
* Ekainaren 26a – Shahpur Bakhtiar, Irango lehen ministroa (h. 1991).
* Ekainaren 26a – Laurie Lee, ingeles poeta (h. 1997).
* Ekainaren 29a – José Luis Banús, bizkaitar kazetari eta historialaria (h. 1991).
* Ekainaren 29a – Rafael Kubelík, txekiar musikagilea eta orkestra-zuzendaria (h. 1996).
* Ekainaren 29a – Ellen Kuzwayo, Hegoafrikako emakumeen eskubideen aldeko militantea eta politikaria (h. 2006).
* Ekainaren 29a - Ada Martí Vall, kataluniar kazetaria (h. 1960).
* Ekainaren 30a – Francisco da Costa Gomes, Portugalgo presidentea (h. 2001).
* Ekainaren 30a – Xabier Peña, euskal idazlea eta frankismo garaiko etxe eskolaren mugimenduaren ekintzailea (h. 1980).

#### Uztaila

* Uztailaren 6a – Viola Desmond, kanadiar arraza beltzeko emakume enpresaburua, Kanadako historiako arraza diskriminazio gorabehera entzutetsuenetakoa (h. 1965).
* Uztailaren 6a – José García Nieto, espainiar olerkaria (h. 2001).
* Uztailaren 8a – Marcial Arbiza, gipuzkoar futbolari eta ingeniari industriala.
* Uztailaren 8a – Francisco Expedito Lopes, brasildar apezpiku katolikoa (h. 1957).
* Uztailaren 8a – Billy Eckstine, estatubatuar kantaria (h. 1993).
* Uztailaren 9a – Willi Stoph, Ekialdeko Alemaniako lehen ministro eta estuburua (h. 1999).
* Uztailaren 10a – Joe Shuster, kanadar komikigilea, *Superman*en sortzaileetako bat (h. 1992).
* Uztailaren 11 – Aníbal Troilo, *pichuco*, argentinar bandoneon-jotzaile, musikagile eta tango-orkestra zuzendaria (h. 1975).
* Uztailaren 15a – Dorothea Orem, erizaintzaren teorikoa (h. 2007).
* Uztailaren 17a – James Purdy, estatubatuar idazlea (h. 2009).
* Uztailaren 18a – Gino Bartali, *Ginetaccio*, italiar txirrindularia (h. 2000).
* Uztailaren 18a – Jo Cals, Herbehereetako lehen ministroa (h. 1971).
* Uztailaren 22a – Yakov Malkiel, judu jatorriko estatubatuar filologoa eta hizkuntzalaria (h. 1998).
* Uztailaren 29a – Marcel Bich, frantziar enpresa-gizona, Bic Cristal bolalumaren sortzailea (h. 1994).
* Uztailaren 30a – Michael Morris (Killaningo 3. baroia), irlandar kazetari, egile eta kirol buruzagia, Nazioarteko Olinpiar Batzordeko 6. lehendakaria (h. 1999).
* Uztailaren 31 – Louis de Funès, frantziar aktorea (h. 1983).

#### Abuztua

* Abuztuaren 1a – J. Lee Thompson, britainiar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizlea (h. 2002).
* Abuztuaren 2a – Ximun Erramuzpe, baxenafar idazle eta bertsolaria (h. 1988).
* Abuztuaren 2a – Félix Leclerc, Quebecdar egile abeslari, olerkari, idazle eta aktorea, Quebeceko burujabetzaren alde nabarmendua (h. 1988).
* Abuztuaren 2a – Beatrice Straight, estatubatuar aktorea (h. 2001).
* Abuztuaren 3a – Blanca de Silos, arabar antzezlea (h. 2002).
* Abuztuaren 6a – Simone Iribarne, lapurtar tenislaria (h. 2010).
* Abuztuaren 9a – Tove Jansson, suedierazko finlandiar idazlea eta ilustratzailea (h. 2001).
* Abuztuaren 10a – Ken Annakin, ingeles zinema zuzendaria (h. 2009).
* Abuztuaren 12a – Kléber Dadjo, Togoko presidentea (h. 1989).
* Abuztuaren 13a – Sonsoles de Icaza, espainiar aristokrata, Cristobal Balenciaga diseinatzailearen musa (h. 1996).
* Abuztuaren 13a – Luis Mariano, irundar tenorra (h. 1970).
* Abuztuaren 14a – Poul Hartling, Danimarkako lehen ministroa (h. 2000).
* Abuztuaren 15a – Paco Marí Blanco, gipuzkoar argazkilaria (h. 1972).
* Abuztuaren 19a – Maurice Bourgès-Maunoury, Frantziako lehen ministroa (h. 1993).
* Abuztuaren 19a – Luis Aranaz, nafar futbolari eta entrenatzailea (h. 1981).
* Abuztuaren 20a – Jose Maria Basabe, bizkaitar apaiz, biologo eta antropologoa (h. 1985).
* Abuztuaren 22a – Hipolita Ibaibarriaga, bizkaitar erraketista (h. 1939).
* Abuztuaren 25a – Dionisio Gamallo, galiziar idazlea (h. 2000).
* Abuztuaren 26a – Julio Cortazar, argentinar idazlea, Amerikako gaztelaniazko idazlerik famatuenetakoa (h. 1984).

#### Iraila

* Irailaren 5a – Nicanor Parra, txiletar poeta, matematikari eta fisikaria (h. 2018).
* Irailaren 7a – James Alfred Van Allen, estatubatuar fisikaria, Van Allenen gerrikoen aurkitzailea (h. 2006).
* Irailaren 8a – Dimitrios I.a Konstantinoplakoa, Konstantinoplako patriarka ekumenikoa (h. 1991).
* Irailaren 9a – Pedro Armillas, Donostian jaiotako espainiar antropologo eta arkeologoa, kolonaurreko kulturak ikertu zituena (h. 1984).
* Irailaren 10a – Robert Wise, estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta editorea (h. 2005).
* Irailaren 12a – Desmond Llewelyn, galestar aktorea (h. 1999).
* Irailaren 13a – Angel Cruz Jaka, gipuzkoar historialaria (h. 2005).
* Irailaren 14a – Pietro Germi, italiar zinema zuzendari, idazle, aktore eta ekoizlea (h. 1974).
* Irailaren 15a – Adolfo Bioy Casares, argentinar kazetari, itzultzaile eta idazlea (h. 1999).
* Irailaren 15a – Jens Otto Krag, Danimarkako lehen ministroa (h. 1978).
* Irailaren 18a – Balendiñe Albizu, euskal idazlea (h. 2002).
* Irailaren 18a – Walter Behrendt, Europako Legebiltzarreko lehendakaria (h. 1997).
* Irailaren 18a – Jack Cardiff, britainiar zinema eta telebista zuzendari, argazki zuzendari eta argazkilaria (h. 2009).
* Irailaren 21a – Akira Matsunaga, japoniar futbolaria (h. 1943).
* Irailaren 23a – Omar Ali Saifuddien III.a, Bruneiko sultana (h. 1986).
* Irailaren 24a – Tina Gascó, espainiar aktorea (h. 1973).
* Irailaren 24 – John Kerr, Australiako 18. gobernadore orokorra (h. 1991).
* Irailaren 24a – Jiří Kolář, txekiar olerkari, idazle, itzultzaile eta artista bisuala (h. 2002).
* Irailaren 24a – Andrzej Panufnik, poloniar musikagilea eta orkestra-zuzendaria (h. 1991).
* Irailaren 24a – Manuel Valencia Remón, espainiar militar, abokatu eta politikari frankista (h. 1994).
* Irailaren 26a – Achille Compagnoni, italiar alpinista eta eskiatzailea (h. 2009).
* Irailaren 26a – Jack LaLanne, estatubatuar kulturista eta nutrizionista, *Fitnessen aitabitxi*tzat hartua (h. 2011).
* Irailaren 29a – Anttoni Etxeberria, gipuzkoar tabernaria eta zerbitzaria (h. 2020).

#### Urria

* Urriaren 6a – Thor Heyerdahl, norvegiar esploratzailea, etnografoa eta abenturazalea (h. 2002).
* Urriaren 7a – Sarah Churchill, britainiar aktore eta dantzaria (h. 1982).
* Urriaren 11 – Luis Beltrán Guerrero, venezuelar poeta eta saiakeragilea (h. 1996).
* Urriaren 14a – Raymond Davis, estatubatuar kimikari eta fisikaria, 2002ko Fisikako Nobel Saria (h. 2006).
* Urriaren 15a – Mohammed Zahir Shah, azken Afganistango erregea (h. 2007).
* Urriaren 17a – Jerry Siegel, estatubatuar komikigilea, Supermanen sortzaileetako bat (h. 1996).
* Urriaren 20a – Horacio Aguirre Legarreta, argentinar politikari eta medikua (h. 1995).
* Urriaren 21a – Martin Gardner, matematikaren eta zientziaren dibulgazioan aritutako estatubatuar idazlea (h. 2010).
* Urriaren 22a – Bittor Iturria, lapurtar esku huskako pilotaria eta gudaria, Bigarren Mundu Gerran famatua (h. 1944).
* Urriaren 24a – Juan Antonio Frade, *K-Toño*, bizkaitar margolari, karikaturagile eta kazetaria (h. 1992).
* Urriaren 24a – Lakshmi Sahgal, indiar politikari eta ekintzailea (h. 2012).
* Urriaren 26a – Jackie Coogan, estatubatuar aktorea (h. 1984).
* Urriaren 26a – Enrique Zudaire Iriarte, nafar margolaria (h. 1984).
* Urriaren 27a – Dylan Thomas, ingelesezko galestar poeta eta idazlea (h. 1953).
* Urriaren 28a – Jonas Salk, estatubatuar sendagilea, poliomielitisaren kontrako txertoa landu zuen lehena (h. 1995).
* Urriaren 28a – Richard Laurence Millington Synge, britainiar kimikaria, 1952ko Kimikako Nobel Saria (h. 1994).
* Urriaren 29a – José Guerrero, espainiar margolaria (h. 1991).
* Urriaren 30a – Leabua Jonathan, Lesothoko lehen ministroa (h. 1987).
* Urriaren 30a - Mercedes López Cotarelo, gipuzkoar gaztea, Gerra Zibilean fusilatua (h. 1936).
* Urriaren 31 – Jon Bilbao Azkarreta, euskal gaien ikertzaile eta bibliografoa (h. 1994).

#### Azaroa

* Azaroaren 3a – Juliusz Bardach, poloniar historialaria (h. 2010).
* Azaroaren 3a – Augustin Zubikarai, bizkaitar apaiza eta euskal idazlea (h. 2004).
* Azaroaren 5a – Ramón Mendizabal, bizkaitar futbolaria (h. 1938).
* Azaroaren 8a – George Dantzig, estatubatuar matematikaria (h. 2005).
* Azaroaren 8a – Eileen Kramer, australiar dantzaria eta koreografoa, ehun urtetik gorakoa eta 2021ean jardunean zegoena (h. 2024).
* Azaroaren 9a – Hedy Lamarr, austriar aktore eta asmatzailea (h. 2000).
* Azaroaren 10a – Cy Endfield, estatubatuar zinema zuzendaria (h. 1995).
* Azaroaren 11 – Taslim Olawale Elias, nigeriar Nazioarteko Justizia Auzitegiko presidentea (h. 1991).
* Azaroaren 11 – Howard Fast, estatubatuar eleberrigilea (h. 2003).
* Azaroaren 11 – Eugene Nida, XX. mendeko itzulpen teorialari eta Bibliaren itzultzaile handienetako bat (h. 2011).
* Azaroaren 12a – Edward Schillebeeckx, belgikar teologo katoliko nabarmena, Vatikanoko II. Kontzilioko eragile nagusienetakoa (h. 2009).
* Azaroaren 13a – Julio Caro Baroja, euskal jatorriko antropologo, historialari eta hizkuntzalaria (h. 1995).
* Azaroaren 13a – Alberto Lattuada, italiar zinema zuzendaria (h. 2005).
* Azaroaren 15a – Jorge Bolét, kubatar-estatubatuar musikagilea (h. 1990).
* Azaroaren 21a – Abdul Karim Kassem, Irakeko militar eta buruzagia (h. 1963).
* Azaroaren 21a – Henri Laborit, frantziar sendagile, biologo, etologo eta psikologoa (h. 1995).
* Azaroaren 24a – Agostino Casaroli, italiar Kardinala (h. 1998).
* Azaroaren 25a – Joe DiMaggio, estatubatuar beisbol jokalaria (h. 1999).
* Azaroaren 27a – Astrea Barrios, bizkaitar politikaria, kazetaria eta aktibista feminista (h. 2016).
* Azaroaren 29a – Taisen Deshimaru, japoniar Sōtō Zen maisu budista (h. 1982).

#### Abendua

* Abenduaren 1a – Bogdan Dobranov, bulgariar apezpiku katolikoa (h. 1983).
* Abenduaren 3a – Alaíde Foppa, guatemalar poeta, idazlea, aktibista feminista, arte kritikaria, irakaslea eta itzultzailea (h. 1980).
* Abenduaren 4a – Augusto Aboitiz Baroja, euskal jatorriko filipinar-uruguaiar enpresaria (h. 1995).
* Abenduaren 5a – Dioni Ardanza, bizkaitar jostuna (h. 2005).
* Abenduaren 5a – Lina Bo Bardi, italiar-brasildar arkitekto-modernoa (h. 1992).
* Abenduaren 10a – Dorothy Lamour, estatubatuar aktore eta abeslaria (h. 1996).
* Abenduaren 12a – Patrick O'Brian, ingeles idazlea (h. 2000).
* Abenduaren 13a – Lygia Martins Costa, brasildar museologoa (h. 2020).
* Abenduaren 14a – Karl Carstens, Alemaniako Errepublika Federaleko presidentea (h. 1992).
* Abenduaren 14a – Rosalyn Tureck, estatubatuar piano-jotzaile eta klabizenbalo-jotzailea (h. 2003).
* Abenduaren 24a – Imanol Berriatua, euskal idazle, fraide frantziskotar eta euskaltzaina (h. 1981).
* Abenduaren 26a – Richard Widmark, estatubatuar aktorea (h. 2008).
* Abenduaren 28a – Joseph Esherick, estatubatuar arkitektoa (h. 1998).
* Abenduaren 29a – Billy Tipton, estatubatuar jazz-musikari eta orkestra zuzendaria (h. 1989).
* Abenduaren 30a – Aurelio Gonzato, suitzar mosaikogile eta pintorea (h. 2014).
* Abenduaren 31 – José Manuel Lara Hernández, espainiar argitaratzailea, Planeta argitaletxearen sortzailea (h. 2003).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Pedro Úcar, Artaxoako miliziano eta idazlea (h. ?)
* Anjel Aldaz, nafar bertsolaria (h. 1993).
* Joxe Mari Soraluze, *Epelde*, gipuzkoar trikitilaria (h. 2012).
* Mikaela Labaien, nafar baserritarra eta kazetaria (h. 2008).
* Manuel Agud Querol, euskal hizkuntzalaria (h. 2004).
* Maritxu Muñoz Ugartemendia, gipuzkoar ekintzailea, Hondarribian gidabaimena lortu zuen lehenengo emakumea (h. 1997).
* Marixa, asturo-lapurtar margolaria (h. 1995).
* Anita Orejas, asturiar etxeko-langilea, erizaina eta sozialista, errepresio frankistaren biktima (h. 1937).
* Tito Okello, Ugandako presidentea (h. 1996).
* Pappammal, indiar nekazaria (h. 2024).

## Heriotzak

#### Urtarrila

* Urtarrilaren 9a – Oskars Bārs, letoniar arkitektoa (j. 1848).
* Urtarrilaren 13a – Valentin Zubiaurre Urionabarrenetxea, bizkaitar musikagilea (j. 1837).
* Urtarrilaren 24a – David Gill, britainiar astronomoa (j. 1843).
* Urtarrilaren 27a - Juan Manuel Urkixo, arabar enpresaburu eta politikaria (j. 1843).

#### Otsaila

* Otsailaren 1a – Albert Günther, Alemanian jaiotako britainiar zoologoa (j. 1830).
* Otsailaren 8a – Josefa Teixidor i Torres, kataluniar margolaria (j. 1865).
* Otsailaren 16a – Antonio Ugo, akromegaliaren ondorioz 2,25 metro garai izatera heldu zen *alpetar erraldoi* anaietako bat (j. 1887).
* Otsailaren 25a – Sir John Tenniel, ingeles marrazkilaria (j. 1820).

#### Martxoa

* Martxoaren 12a – George Westinghouse, estatubatuar enpresaburua, ingeniaria eta asmatzailea (j. 1846).
* Martxoaren 13a – María Tubau, espainiar aktorea (j. 1854).
* Martxoaren 16a – Charles Albert Gobat, suitzar politikaria, 1902ko Bakearen Nobel Saria (j. 1843).
* Martxoaren 19a – Giuseppe Mercalli, italiar bulkanologoa, apaiza eta irakaslea (j. 1850).
* Martxoaren 25a – Frederic Mistral, okzitanierazko frantziar poeta (j. 1830).
* Martxoaren 30a – John Henry Poynting, ingeles fisikaria (j. 1852).
* Martxoaren 31 – Amanda Jones, estatubatuar poeta eta asmatzailea (j. 1835).
* Martxoaren 31 – Hubert von Herkomer, Bavarian jaiotako ingeles margolari, zinemagile eta musikagilea (j. 1849).

#### Apirila

* Apirilaren 2a – Paul Heyse, alemaniar idazlea (j. 1830).
* Apirilaren 3a – Luisa Beatriz García, espainiar idazle eta irakaslea (j. 1850).
* Apirilaren 6a – Józef Chełmoński, poloniar margolaria (j. 1849).
* Apirilaren 11 – Carl Chun, alemaniar biologoa eta itsaso eta toki abisopelagikoen esploratzailea (j. 1852).
* Apirilaren 11 – Elena Guerra, italiar erlijiosoa, Espiritu Santuaren Oblaten Kongregazioaren sortzailea (j. 1835).
* Apirilaren 16a – George William Hill, estatubatuar astronomo eta matematikaria (j. 1838).
* Apirilaren 17a – Willen Jan Van Eys, holandar euskalaria (j. 1825).
* Apirilaren 19a – Charles Sanders Peirce, estatubatuar zientzialaria, filosofoa eta logikaria (j. 1839).
* Apirilaren 24 – Benedetto Menni, italiar apaiza (j. 1841).
* Apirilaren 25a – Géza Fejérváry, Hungariako lehen ministroa (j. 1833).
* Apirilaren 26a – Eduard Suess, britaniar geologoa (j. 1831).

#### Maiatza

* Maiatzaren 15a – Ida Freund, Kimikako lehen emakume irakaslea Erresuma Batuko Unibertsitatean (j. 1863).
* Maiatzaren 27a – Joseph Wilson Swan, britainiar kimikaria (j. 1828).

#### Ekaina

* Ekainaren 10a – Jessie Alice Goonetileke, srilankar ipuingilea (j. 1864).
* Ekainaren 14a – Adlai Stevenson I.a, AEBetako 23. presidenteordea (j. 1835).
* Ekainaren 21a – Bertha von Suttner, austriar bakezale eta idazlea, 1905eko Bakearen Nobel Saria (j. 1843).
* Ekainaren 28a –
	+ Franz Ferdinand Austriakoa, Austria-Hungariako artxidukea (j. 1863).
	+ Sophie Chotek, Franz Ferdinand Austriakoaren emaztea (j. 1868).

#### Uztaila

* Uztailaren 6a – Delmira Agustini, uruguaiar poeta (j. 1886).
* Uztailaren 13a – Joan Röell, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1844).
* Uztailaren 14a – Ignacio Ugarte, gipuzkoar margolaria (j. 1862).
* Uztailaren 31 – Jean Jaurès, frantziar buruzagi sozialista (j. 1859).

#### Abuztua

* Abuztuaren 2a -
	+ Albert Mayer, Lehen Mundu Gerran hil zen lehen soldadu alemaniarra (j. 1892).
	+ Jules-André Peugeot, Lehen Mundu Gerran Frantziako Armadaren lehen soldadu hila (j. 1893).
* Abuztuaren 5a – Pedro Hilarion Sarrionandia, bizkaitar abade frantziskotarra, amazigera hizkuntzaren lehen gramatika idatzi zuen (j. 1865).
* Abuztuaren 6a – Ellen Axson Wilson, AEBetako lehen dama (j. 1860).
* Abuztuaren 11 – François Latournerie, lapurtar soldadua, Lehen Mundu Gerran lehen hildako euskalduna (j. 1891).
* Abuztuaren 13a – Cristina Brunetti, Donostian bizi izandako italiar jatorriko espainiar aristokrata (j. 1831).
* Abuztuaren 18a – Anna Jesipova, errusiar piano-jotzaile bertutetsua, konpositorea eta irakaslea (j. 1851).
* Abuztuaren 20a – Amélie Helga Lundahl, finlandiar margolaria (j. 1850).
* Abuztuaren 20a – Pio X.a, aita santua (j. 1835).
* Abuztuaren 22a – François Laffargue, frantziar militarra (j. 1858).
* Abuztuaren 24a – Wilhelm Lexis, alemaniar estatistikari, ekonomialari eta demografoa (j. 1837).
* Abuztuaren 25a – Francisco Goitia, gipuzkoar industrialaria eta enpresaburua (j. 1850).
* Abuztuaren 25a - Enrique Zappino Moreno, espainiar militarra (j. 1840).
* Abuztuaren 27a – Jose Zapirain Irastorza, *Txapillo*, euskal idazlea eta bertsolaria (j. 1842).

#### Iraila

* Irailaren 5a – Charles Péguy, frantziar idazle eta filosofoa (j. 1873).
* Irailaren 5a – Cesira Pozzolini, italiar idazle eta filantropoa (j. 1839).
* Irailaren 22a – Alain-Fournier, frantziar eleberrigilea (j. 1886).
* Irailaren 22a – Juan Migel Orkolaga, hernaniar metereologo eta jesuita, Igeldoko behatokiaren sortzailea (j. 1863).
* Irailaren 25a – Theodore Gill, estatubatuar liburuzain eta zoologoa, arrainetan aditua (j. 1837).
* Irailaren 26a – August Macke, alemaniar margolari espresionista (j. 1887).

#### Urria

* Urriaren 2a – Joe Anduran, lapurtar errugbilaria (j. 1882).
* Urriaren 10a – Karlos I.a Errumaniakoa, Errumaniako lehenengo erregea (j. 1839).
* Urriaren 10a – Gijsbert van Tienhoven, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1841).
* Urriaren 12a – Margaret E. Knight, estatubatuar asmatzailea (j. 1838).
* Urriaren 21a – Pierre Etxeberri, baxenafar soldadua, Lehen Mundu Gerran desertatzeagatik fusilatutako lehen euskal herritarra (j. 1889).
* Urriaren 24a – Jules Labat, lapurtar politikaria (j. 1819).
* Urriaren 26a – L. T. Meade, irlandar idazlea (j. 1844).
* Urriaren 30a – Ernst Stadler, alemaniar olerkari espresionista (j. 1883).

#### Azaroa

* Azaroaren 3a – Georg Trakl, austriar poeta (j. 1887).
* Azaroaren 5a – August Weismann, alemaniar biologoa (j. 1834).
* Azaroaren 14a – Frederick Sleigh Roberts, ingeles mariskala (j. 1832).
* Azaroaren 27a – Hanna Hammarström, suediar asmatzaile, ingeniari eta enpresaburua (j. 1829).
* Azaroaren 30a – Anselmo Lorenzo, espainiar anarkosindikalista eta idazlea (j. 1841).

#### Abendua

* Abenduaren 12a – Bernard Blommers, herbehereetar grabatzaile eta margolaria (j. 1845).
* Abenduaren 24a – John Muir, eskoziar-estatubatuar naturzale eta idazlea (j. 1838).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Otsaila – Alistair Mackay, eskoziar mediku eta esploratzaile polarra, Hego polo magnetikora iritsi ziren hiru esploratzailetako bat (j. 1878).
* Yu Kil-chun, Koreako independentziaren aldeko ekintzaile, politikari eta kazetaria (j. 1856).

## Nobel saridunak:

* Fisika: Max von Laue
* Kimika: Theodore William Richards
* Literatura: Eman gabe.
* Medikuntza: Robert Bárány
* Bakea: Eman gabe.

---

## Kanpo estekak