Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hiriburu

**Hiriburua** administrazio (herrialde, probintzia nahiz eskualde) baten botere politikoa kokatuta dagoen hiria da.

Beste era batera definituta, sozialki, kulturalki, historikoki nahiz ekonomikoki nagusitasunari begira ezar daiteke hiriburua. Adibidez, Iruñea Euskal Herriko hiriburu historikoa da eta Milan, modarena.

Orokorrean, hiriburua lurralde bateko hiri garrantzitsuena da baina ez da beti horrela izaten. Horren adibide New York da: Estatu Batuetako biztanle gehien dituen hiria da, baina ez da herrialdeko hiriburua, ezta New Yorkeko estatuarena ere.

Beste adibide bat Bilbo da: ekonomiari dagokionez, Euskal Autonomia Erkidegoko hiri garrantzitsuena da, baina erkidegoko hiriburua Gasteiz da.

## Jatorria

Historikoki, estatu edo eskualde baten gune ekonomiko nagusia botere politikoaren gune bihurtu da maiz, eta konkistaren edo federazioaren bidez kapital bihurtu da. (Hiri modernoa, ordea, ez da beti existitu: Erdi Aroko mendebaldeko Europan gobernu ibiltaria komuna zen). Kapitalak erakarri egiten ditu, berez, politikoki motibatuta dauden pertsonak eta gobernu nazionalak edo inperialak eraginkortasunez administratzeko beharrezkoak diren trebetasunak dituztenak, hala nola abokatuak, zientzialari politikoak, bankariak, kazetariak eta politikariak.

Hiri horietako batzuk erlijio-zentroak dira edo ziren. Horietako adibide batzuk dira: Konstantinopla (erlijio bat baino gehiago), Erroma (Erromako eliza katolikoa), Jerusalem (erlijio bat baino gehiago), Babilonia, Mosku (Errusiako eliza ortodoxoa), Belgrad (Serbiako Eliza Ortodoxoa), Paris eta Pekin. Herrialde batzuetan, kapitala aldatu egin da arrazoi geopolitikoengatik; Finlandiako lehen hiria, Turku, herrialdearen hiriburua izan zen Erdi Arotik Suediako legean, eta Finlandiako Dukerri Handian galdu zuen bere eskubidea 1812an, Helsinki Finlandiako gaur egungo hiriburu bihurtu zenean errusiarrak.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# 706

| 706. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | VII.a • **VIII.a** • IX.a |
| Hamarkadak | 680(e)koa • 690(e)koa • **700(e)koa** • 710(e)koa • 720(e)koa |
| Urteak | 703  • 704  • 705 • **706** • 707 • 708 • 709 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 706 *DCCVI* |
| *Ab urbe condita* | 1459 |
| Armeniar egutegia | 155 ԹՎ ՃԾԵ |
| Bahá'í egutegia | -1138 – -1137 |
| Bengaliar egutegia | 113 |
| Berber egutegia | 1656 |
| Egutegi budista | 1250 |
| Myanmarko egutegia | 68 |
| Bizantziar egutegia | 6214 – 6215 |
| Koptoen egutegia | 422 – 423 |
| Etiopiar egutegia | 698 – 699 |
| Hebrear egutegia | 4466 – 4467 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 762 – 763 |
| *Shaka Samvat* | 628 – 629 |
| *Kali Yuga* | 3807 – 3808 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 84 – 85 |
| Islamiar egutegia | 87 – 88 |
| Korear egutegia | 3039 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1249 |
| Holozeniar egutegia | 10706 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

## Heriotzak

---

## Kanpo estekak
# Meng Haoran

| Meng Haoran |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Xiangfan, VII. mendea |
| Herrialdea | Tang dinastia |
| Heriotza | Xiangfan, 740 (egutegi gregorianoa) ( urte) |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | txinera klasikoa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | olerkaria eta idazlea |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *A Spring Morning (en)*
 |
|

---

 |
|    |

**Meng Haoran** (孟浩然); (689/691–740), baita ere **Meng Xiangyang** eta **Meng Shanren** gisa ezaguna, Tang dinastiaren garaian bizi zen txinatar olerkari garrantzitsua izan zen. Karrera ofizial baten bilaketa laburra egin zuen; azkenik, Meng Haoran jaio eta hazi zen lekuari buruz bizi eta idatzi zuen batez ere, gaur egun Hubei probintzian. Wang Wei, Li Po eta Du Furen garaikide zaharragoa izan zen.

## Biografia

Meng Haoran Tang garaiko poeta nagusien arteko zaharrena izan zen. Xiangzhou barrutian (Xiangyang) jaio zen, Han ibaiaren hegoaldean, egungo hubei probintzian. Inguru honekiko eta bertako paisaiekiko atxikimendu handia izan zuen bizitza osoan. Karrera nahiko laburra izan zuen zerbitzu zibilean, 39 urterekin hasi zen Jinshi zerbitzu zibileko proba.
Hil baino hiru urte lehenago jaso zuen lehen eta azken kargua, baina urtebete baino ez zuen eman lanean.

Askotan, Wang Weirekin lotzen dute, haien arteko adiskidetasuna eta paisaietako poeta gisa zuten nagusitasuna zirela eta. Izan ere, Haoranek hainbat poema idatzi zituen Wang Weiri eta bere urruntzeari buruz.

## Garrantzia

Meng Haoran eragin handia izan zuen High Tang garaiko beste poeta garaikide eta ondorengoentzat, batez ere poesiaren gai nagusi gisa naturan zuen interesagatik. *Hirurehun poema Tang* liburuan bere hamabost poema jaso ziren; kopuruaren arabera, bosgarren poeta da, Du Fu, Li Bai, Wang Wei eta Li Shangyin atzetik.

## Beste poeta esanguratsuak

Tang dinastiako beste poeta esanguratsu batzuk dira:

* Li Po
* Du Fu
* Bai Juyi
* Wang Wei
* Tu Fu
* Liu Zongyuan
* Xue Tao
* Yu Xuanji
* Meng Jiao
* He Zhizhang

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Literatura asiarra

## Kanpo estekak

* **(Gaztelaniaz)**:Meng Haorani buruzko bideoa Youtuben.
# 892

| 892. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | VIII.a • **IX.a** • X.a |
| Hamarkadak | 870(e)koa • 880(e)koa • **890(e)koa** • 900(e)koa • 910(e)koa |
| Urteak | 889  • 890  • 891 • **892** • 893 • 894 • 895 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 892 *DCCCXCII* |
| *Ab urbe condita* | 1645 |
| Armeniar egutegia | 341 ԹՎ ՅԽԱ |
| Bahá'í egutegia | -952 – -951 |
| Bengaliar egutegia | 299 |
| Berber egutegia | 1842 |
| Egutegi budista | 1436 |
| Myanmarko egutegia | 254 |
| Bizantziar egutegia | 6400 – 6401 |
| Koptoen egutegia | 608 – 609 |
| Etiopiar egutegia | 884 – 885 |
| Hebrear egutegia | 4652 – 4653 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 948 – 949 |
| *Shaka Samvat* | 814 – 815 |
| *Kali Yuga* | 3993 – 3994 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 270 – 271 |
| Islamiar egutegia | 278 – 279 |
| Korear egutegia | 3225 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1435 |
| Holozeniar egutegia | 10892 |

**892 beste egutegi batzuetan**| Gregoriotar egutegia | 892 *DCCCXCII* |
| *Ab urbe condita* | 1645 |
| Armeniar egutegia | 341 ԹՎ ՅԽԱ |
| Bahá'í egutegia | -952 – -951 |
| Bengaliar egutegia | 299 |
| Berber egutegia | 1842 |
| Egutegi budista | 1436 |
| Myanmarko egutegia | 254 |
| Bizantziar egutegia | 6400 – 6401 |
| Koptoen egutegia | 608 – 609 |
| Etiopiar egutegia | 884 – 885 |
| Hebrear egutegia | 4652 – 4653 |
| Egutegi hinduak |  |
|  - *Bikram Samwat* | 948 – 949 |
|  - *Shaka Samvat* | 814 – 815 |
|  - *Kali Yuga* | 3993 – 3994 |
| Holozeniar egutegia | 10892 |
| Iraniar egutegia | 270 – 271 |
| Islamiar egutegia | 278 – 279 |
| Japoniar egutegia |  |
| Korear egutegia | 3225 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1435 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

## Heriotzak

---

## Kanpo estekak
# Yuan dinastia

| Yuan dinastia 大元 Dai Ön Ulus |
| --- |
| 1271 – 1368 |
| Monarkia |
| Yuan dinastiaren lurrak, 1294 inguru |
| Geografia |
| Hiriburua | Dadu (gaur egungo Beijing) |
| Biztanleria | 1330an 89.000.000 |
| Azalera | 1310ean 14.000.000 km² |
| Ekonomia |
| Dirua | Batez ere paper moneta (Chao) eta cash txanpon batzuk. |
| Kultura |
| Hizkuntza(k) | txinera, mongoliera |
| Erlijioa | budismoa (txinatarra nahiz tibetarra), taoismoa, konfuzianismoa, txinatar erlijioa, xamanismo/tengriismoa, kristautasuna (nestoriarismoa) eta islama. |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoak**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mongolen Inperioa |
|  | Song dinastia |
|  | Jin Dinastia |

 | **Ondorengoak →**

|  |  |
| --- | --- |
| Iparraldeko Yuan dinastia |  |
| Ming dinastia |  |

 |

 |

**Yuan dinastia** (txinera tradizionalez: 元朝; pinyinez: *Yuán Cháo*), ofizialki **Yuan Handia** (txinera tradizionalez: 大元; pinyinez: *Dà Yuán*; Mongoliera Ertainaz: ᠶᠡᠭᠡ
ᠶᠤᠸᠠᠨ
ᠤᠯᠤᠰ, *Yeke Yuwan Ulus*) Kublai Khan mongoliarrak Txina konkistatu ostean sortu zuen dinastia da.

Mongolak herri altaiko nomada ziren, baina konkisten bidez munduan inoiz izan den inperiorik handiena eratzea lortu zuten. Inperioaren mugak Europa ziren mendebaldean, Iran hegoaldean eta Txina ekialdean.

Genghis Khanek xiak konkistatu zituen, eta haren seme Ogedei Khanek jinak 1234an. 1271an Kublai Khanek Yuan dinastia sortu zuen Beijingen. 1279an Song dinastia garaitu zuen guztiz. Garai hartan Ibai Horiak sorturiko uholdeek eta izurriteek gosea eta gaixotasunak ekarri zituzten. Hori dela eta, ezegonkortasun handiko epea hasi zen.

## Ikus, gainera

* Txinako historia

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Txinako historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# 608

| 608. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | VI.a • **VII.a** • VIII.a |
| Hamarkadak | 580(e)koa • 590(e)koa • **600(e)koa** • 610(e)koa • 620(e)koa |
| Urteak | 605  • 606  • 607 • **608** • 609 • 610 • 611 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 608 *DCVIII* |
| *Ab urbe condita* | 1361 |
| Armeniar egutegia | 57 ԹՎ ԾԷ |
| Bahá'í egutegia | -1236 – -1235 |
| Bengaliar egutegia | 15 |
| Berber egutegia | 1558 |
| Egutegi budista | 1152 |
| Myanmarko egutegia | -30 |
| Bizantziar egutegia | 6116 – 6117 |
| Koptoen egutegia | 324 – 325 |
| Etiopiar egutegia | 600 – 601 |
| Hebrear egutegia | 4368 – 4369 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 664 – 665 |
| *Shaka Samvat* | 530 – 531 |
| *Kali Yuga* | 3709 – 3710 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 14 BP – 13 BP |
| Islamiar egutegia | 14 BH – 13 BH |
| Korear egutegia | 2941 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1151 |
| Holozeniar egutegia | 10608 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

## Jaiotzak

## Heriotzak

---

## Kanpo estekak
# Hakka (hizkuntza)

| Hakka (hizkuntza) |
| --- |
| Hak-kâ-ngî — 客家話 — 客話 — 客家话 — Hak-kâ-fa — Hak-kâ-va — 客话 — Hak-fa — Hak-va |
| ,  eta  |
| Datu orokorrak |
| Hiztunak | ama-hizkuntza: 48.200.000 (2019) |
| Araugilea | Guangdong eta Council for Hakka Affairs (en)  |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza Sino-Austronesian (en)  sino-tibetar hizkuntzak txinera |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | subjektu aditza objektua eta hizkuntza tonala |
| Alfabetoa | txinatar karakterea eta Pe̍h-ōe-jīa |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-3 | `hak` |
| Ethnologue | `hak` |
| Glottolog | `hakk1236` |
| Wikipedia | `hak` |
| ASCL | 7102 |
| IETF | hak |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Hemengo testu batzuk txineraz daude.** Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galdera ikurrak ikusiko dituzu txinera ikurren ordez. |

**Hakka** (txinera tradizionalez: 客家話; txinera sinplifikatuz: 客家话; pinyinez: *Kèjiāhuà*) hegoaldeko Txinan eta txinatar diasporak, batez ere hakka herriak, hitz egiten duen txineraren aldaeren artean adarra da.

Tokiko eremura mugatzen den eskualde isolatuetan erabiltzen dutenez, hakka hizkuntzak Guangdongen, Fujianen, Jiangxin, Guangxin, Sichuanen, Hunanen eta Guizhoun aldaera edo dialekto ugari garatu ditu, Txinako Hainan eta Taiwan uharteetan barne. Hakkak ez du elkarrekiko ulergarritasun mandarinera, wu, min nan edo txineraren aldaera gehienekin.

Ahoskera aldea dago Taiwango hakkaren eta Txina kontinentaleko hakkaren dialektoen artean. Hakka dialektorik adierazgarriena Meixiango txinera edo moiyan dialektoa da. XX. mendearen hasieran, hakka misiolari kristauek idazten zuten, pha̍k-fa-sṳ alfabetoan.

Taiwanen lege-proiektu bat proposatu zuten, Txinako Errepublikako «hizkuntza nazionaletako» bat izan zedin. Txinako Errepublikako garraio publikoko iragarkietarako hizkuntza ofizialetako bat da; Taiwango gobernuak hakka hizkuntza babesten du telebistan, hizkuntza gordetzeko. Guangdongeko Hezkuntza Departamentu Probintzialak Meixiango hakka dialektoaren erromanizazio ofizial bat sortu zuen 1960an, Guangdongen estatus hori jaso zuen lau hizkuntzetako bat, Kejiahua Pinyin Fang'an izenekoa.

## Lexiko-erkaketa

Hona hemen hakka txineraren zenbakizkoak:

| GLOSA | Guangdongeko hakka (Meixian) | Jiangxiko hakka (Shangyou) | Fujiango hakka (Liancheng) | Guangxiko hakka (Hezhou) | PROTO- HAKKA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| '1' | it1 | ie55 | i35 | jot5 | \*jit5 |
| '2' | ŋi53 | ni55 | ŋ11 | ŋ214 | \*ŋi5 |
| '3' | sam44 | sã24 | sa33 | θam52 | \*sam53? |
| '4' | si53 | sɿ11 | si32 | θi45 | \*si? |
| '5' | ŋ31 | ŋ42 | aŋ51 | m24 | \*m̩~ŋ̩ |
| '6' | liuk1 | tiu55 | tiuʔ5 | luk214 | \*ljuk5 |
| '7' | tsʰit1 | tɕʰie55 | tsʰi35 | tʰot5 | \*tsʰit5 |
| '8' | pat2 | pa55 | pa35 | pat34 | \*pat35 |
| '9' | kiu31 | tɕiu42 | kjau51 | tʃou55 | \*kjau51 |
| '10' | sep5 | se55 | ʂʅəʔ5 | ʃop214 | \*ʂip5 |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Iparraldeko espedizioa

| Iparraldeko espedizioa |
| --- |
|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Mota | kanpaina militarra |
| Honen izena darama | ipar |
| Honen parte da | Warlord Era (en)  eta Txinako Gerra Zibila |
| Denbora-tarte | 1926 - 1928 |
| Data | 1928ko abenduaren 29a |
| Kokaleku | Txinako Herri Errepublika |
|  |
|  |
|  |

**Iparraldeko espedizioa** (1926-1927) Txinako Armada Nazionalaren kanpaina militar bat izan zen, Chiang Kai-shek-ek zuzendua, iparralderantz aurrera egin zuena Kantonetik Yangtze ibairaino Txinako iparraldeko buruzagi militar boteretsuei aurre eginez. Espedizioak herrialde osoa gobernu beraren pean biltzeko helburua lortu zuen, nahiz eta teorikoki eta modu prekarioan baino ez: gerra-jaun askok Kuomintang-era batu besterik ez zuten egin, beren tropak eta beren lurraldeen kontrola mantenduz.

Sobietar aholkulariek Iparraldeko espedizioan parte hartu zuten eta SESBk armak bidali zizkien indar abertzaleei. Iparraldeko guda-jaunak garaitu ostean, armada abertzaleak Erresuma Batuari protesta egin zion potentzia inperialista izateagatik eta bere etsai nagusi bihurtu zuen. Horren harira, britainiarrek Hankou eta Jiujiang-en zituzten kontzesioak itzuli zituzten, baina Shanghai defendatzeko prestatu ziren, eta uko egin zioten Chiang-en gobernu berriari lagatzeari.

Kuomintang-ek uztailean hasi zuen erasoa Hunan-en aurka eta abuztua eta iraila bitartean borroka gogorra izan zen Wuhango hiru hiriak hartzeko, azkenean Wu hegoalderantz joan zen, baina beranduegi Kuomintang-ari eusteko, 1926ko irailaren 6an, haietako bat hartu baitzuen, Hanyang, arsenal oso garrantzitsua zuena. Hegoaldekoen garaipenen zati bat etsaien unitate batzuen erresistentzia faltari zor zitzaizkion, beren lerroetan batu edo borrokarik gabe alde egin zutenak, eta guda-jaunen armaden zapalkuntzaz nazkatuta, biztanleriaren sinpatia ere eragina izan zuen, oro har, pozez hartu baitzuten beren unitateen aurrerapena.

Komunisten eta nazionalisten arteko aliantza kanpainan desegin zen, sindikatu komunistek Shanghai hartu eta Chiangek eraso eta erreprimitu zituenean. Geroago, bere Gobernu berria Nanjingen ezarri zuenean, komunistak kanporatu zituen, horrela 1923an hasitako koalizioari amaiera emanez.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Estuario

Satelite bidez hartutako Rio de la Plataren argazkia.
Geografian, **estuario** bat, ibaien itsasoratzearen zatirik zabalena da, itsaso irekietan edo ozeanoetan, itsasaldiak, zabalagoak eta kulunkatze handiagokoak diren tokietan. Estuario erako itsasoratzea, ibai ibilgu beso bakarraz osatua dago, oso zabal eta sakona den besoa, alboetan, hondartza antzekoak ere izaten dituen arren, non, uren erretiratzeak, ur gaziak jasaten dituzten landareak haztea ahalbidetzen duen. Zabaldutako onil forma izaten dute.

Estuarioak, itsasgoran itsasoko uren sarrerak, ibaiaren urak atxikitzen duelako gertatzen da, itsasbeheran, ur guztia, abiadura handian sartzen delarik itsaso edo ozeanoan, ibaiaren ibilgua garbitu eta sakontzen laguntzen duena, sarritan, padura gune handiak utziz.

Zabalera handieneko itsasaldiak, Frantzia ipar-mendebaldeko estuarioetan gertatzen dira, eta, batez ere, Kanadako ekialdeko kostaldean, (Fundyko badia, 16 metro inguru). Rance ibaiak (Frantzia) ekoizpen hidroelektriko sistema bat du, itsasaldien indarra, bere itsasoratze tokiko estuarioan erabiliz, itsasgorarekin zein itsasbeherarekin. Estuarioetako ekosistemak, bere ekoizpen biologiko handiagatik eta bere biodibertsitate handiagatik bereizten dira.

Estuarioak ekuatore aldean, oso urriak dira, baita ozeanoetan ere, itsasaldien zabalera txikia eta ibaiek dakartzaten sedimentu ugarien ondorioz. Arrazoi honegatik, Niger ibaia, Amazonas, Orinoko eta ekuatoretik gertu aurkitzen diren beste ibai asko eta asko, estuarioetan itsasoratu ordez, delta eratuz itsasoratzen dira, ozeano irekietan itsasoratu arren.

Tajo ibaiaren estuarioa, bere itsasoratzean, Lisboatik ikusia.
Estuario adibide on bat, Tajoren estuarioa da, Lisboan.

## Bitxikeriak

Frantziako Atlantikoko kostaldeko artzainek, euren ardiak toki hauetara bazkatzera eramaten dituzte itsasbeheran (landaretza halofiloa), honela, ardien okelak gatz kopuru handia jasotzen duelarik, oso preziatua dena (*mouton de pré salé*).

## Kanpo estekak
# Yunjin

**Yunjin** (Txineraz: 雲錦), **Nanjing brodatzea** edo **hodei brodatzea** Song dinastiaren amaieratik **Nanjingen** egindako sortutako zeta brokatu tradizionala da, Song eta Tang dinastien ehuna ehuntzeko tekniketan oinarritzen da. Sarritan, urrezko eta zilarrezko hariak izaten ditu, koloreko zetekin. Ming dinastian, yunjin ehuleek ehun birakariko teknika bat garatu zuten eta horri esker, beste oihal batzuetan, hala nola satinean, gainetik diseinu koloretsuak egiteko aukera izan zuten. 2009an, Yunjin-a UNESCOn gizateriaren ahozko ondare ukiezinaren zerrendan egoteko hautatu zuten.

Qianlong enperadorearen (1711–99) dragoi sotana, Yunjin brokatuarekin, Leipzigeko Grassi museoan
## Historia

Nanjing brodatzearen historia Hiru Erresumetaraino (220-280) arakatu daiteke. Ekialdeko Jin dinastiaren amaieran (317-420) lehertu zen gerra batean, Liu Yu jeneralak Qin Later (384-417) erresuma garaitu zuen, Xi'an egoitza zuena. Garaipenak, Xi'ango artisauak Jiankang-era joatera bultzatu zituen, orain Nanjing City denera, horien artean ehuleak ziren indar nagusia. Ehuleak herrialde osoko artisau nagusiak ziren eta gutxiengo talde etnikoen trebetasun asko ikasi zituzten. Ekialdeko Jin Gobernuak, Nanjingen brokatzeko bulego berezi bat ezarri zuen, horien ekoizpena kudeatzeko. Qing dinastian, "Jiangning Oihal Saila" delakoa ezarri zuten Nanjing hirian. Nanjing Yunjinen ehungintza gailurrera iritsi zenean, 30.000 ehungailu baino gehiago zituen eta ia 300.000 lagun bizi ziren eremu horietan. Une hartan Nanjing-eko artisau-industria handiena zen.

## Bereizgarriak

Nanjing yunjin, zeta mota onenetakotzat jotzen da. Bere kolore eta patroi korapilatsuengatik da ezaguna. Nanjing yunjin brokatuak ezagunak dira, teknologia aparta, patroi dotoreak eta testura leuna dituelako. Patroiak zeruko hodeiak bezain desberdinak eta ederrak dira eta hortik datorkio "Yunjin" izena.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Orrazi

K. a. IV. mendeko urrezko orrazi eszita, Hermitage museoa.
**Orrazia** zurezko, hezurrezko, bolizko, eta abarrezko tresna da, hortz mehe eta sarriez osatua, ilea bereizteko eta apaintzeko erabiltzen dena.

Lehen kareizkoak baziren ere, dortoka horren ehiza galarazi zutenean plastikozkoak edo zurezkoak egiteari ekin zioten. Funtsean hiru mota ezberdinak daude:

* Hortz zabaleko orraziak, ile asko dituzten adatsak orrazteko erabiltzen dutenak.
* Hortz meharreko orraziak, ile bustita orrazteko erabiltzen dutenak.
* Orrazi mistoak, hortz mehe eta zabalak dituztenak.

Musika tresna moduan ere erabiltzen dute. Arkeologoek topaturiko tresnarik zaharrenetariko bat da, duela 5000 urteko persiar aztarnategian topatuak ere izan direnak.

## Mitologian eta herri kondairetan

Orrazia hainbat mitologiatan agertzen den objektua da, hala nola euskal kondairatan Mari eta laminen kontakizunetan, Irlandako folkloreko Banshee andrearen elezaharretan, eta errusiar Rusalkarekin lotuta. Europako arte erromanikoan, emakumezko irudiak orrazi eta ispiluarekin ager daitezke, eta ikerlarien ustez, lizunkeria irudikatzen dute.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Eskuila

## Kanpo estekak
# Shen Kuo

| Shen Kuo |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Hanlin Academy bianxiu (en)  |
| --- |

 1076 - 1093

|  enbaxadore |
| --- |

 1075 - 1076 |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | que onda |
| Jaiotza | Qiantang County (en) , 1031 |
| Herrialdea | Song dinastia |
| Bizilekua | Hangzhou |
| Lehen hizkuntza | Papi Juancho (en)  |
| Heriotza | Zhenjiang, 1095 (63/64 urte) |
| Familia |
| Aita | Shen Zhou |
| Ama | Xu Shi |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | txinera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | fisikaria, kartografoa, matematikaria, astronomoa, olerkaria, ingeniari zibila, diplomazialaria, antropologoa, geologoa, politikaria, filosofoa, asmatzailea, idazlea, meteorologoa, farmazialaria, ekonomialaria, astrologoa, eruditoa, botanikaria, zoologoa, entomologoa, geofisikaria eta klimatologoa |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Dream Pool Essays (en)*
 |
|  |

**Shen Kuo** edo **Shen Gua** (pinyinez: *Shěn Kuò*; Wade–Giles: *Shen K'uo*; Qiantang, 1031 – Runzhou, 1095) txinatar astronomoa, matematikaria eta entziklopedia-egilea. *Mengxi Bitan* lana idatzi zuen; besteak beste, iparrorratz magnetikoa lehen aldiz aipatu eta fosilen jatorriari buruzko azalpen zehatza eman zuen. Lan hartan azaldu zituen matematika, astronomia, kartografia, optika eta matematikari buruz egin zituen ikerketak ere.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Jaiotza-tasa

Estatuak jaiotza-tasaren arabera, 2008ko datuekin.
**Jaiotza-tasa** ugalkortasuna kuantifikatzeko neurria da. Kalkulua jaiotako kopurua denbora tarte batean eta momentu horretan dagoen biztanleriaren artekoa da. Normalean denbora urte batekoa izaten da eta jaiotako kopurua mila biztanleekiko urte batean adierazten da.

## Euskal Herriko jaiotza tasa

Beheranzko joera nabarmena du Euskal Herriko jaiotza tasak. Europako tasa baxuenetakoa da: %8,8. Biztanleria galtzen hasiko da Euskal Herria datozen urteetan. Zahartze demografikoa oso nabarmena da. Erronka eta galdera berriak zabaltzen ditu joera horrek.

Euskal Herriko jaiotza tasa 1962-2015 aldian (Iturria: Berria)
## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Unibertsitate-hiri

Ann Arbor, Michigango Unibertsitatearen egoitza
**Unibertsitate-hiri** nagusi unibertsitateko ikasleek osatutako hiria da. Unibertsitate bakarra egon daiteke edo erakunde txiki taldekatuak egon daitezke. Unibertsitate-hiriez ere hitz egiten dute, unibertsitateko biztanleria handia ez den kasuetan, baina unibertsitate-erakundeen presentziak eragin handia du hiriko ekonomian eta kulturan. Unibertsitatea hiriko lantoki nagusia izan daiteke. Oxford, Cambridge, Bolonia, Coimbra, Salamanca edo Heidelberg hiri-unibertsitateen adibide nabarmenak dira.

Hedaduraz, hitza unibertsitateko fakultate, ikasleen egoitza, ikerketa-zentro, jantoki, liburutegi, kirol-toki, eta abarrekin osatutako multzoa izendatzeko ere erabiltzen da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hezkuntzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |