Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aireportuen NAGE kodea

**Aireportuen NAGE kodea** edo **IATA kodea**, munduko aireportu bakoitzak duen hiru letrako kodea da. Kode hauek Nazioarteko Aire Garraio Erakundeak izendatzen ditu. Kodeak adibidez, maletetan jartzen diren etiketetan azaldu ohi dira kodeak. Aire konpainiei eta aireportuetako garraioarekin harreman bereziki estua duten zenbait tren geltokiri ere ematen zaie.

Ez da konfunditu behar ICAO edo NAZE elkarteak esleitzen duen Aireportuen NAZE kodearekin, hau ere aireportuentzat.

## Ezaugarriak eta zeini eman

* Munduko aireportu guztiei esleitzen zaien hiru letratako kodea da.
* Antzeko kodea ematen zaie tren geltoki inportanteei, betiere trenbideek zerbitzu zuzena egiten badute aireportuetatik bideratzen diren garraioekin.
* Aire-konpainia bakoitzari ematen zaion bi letratako kodea ere bada.

## Euskal Herrikoak

* BIO: Bilbo-Loiu aireportua.
* BIQ: Biarritz-Angelu-Baionako aireportua.
* EAS: Donostia-Hondarribia aireportua.
* PNA: Iruñea-Noain aireportua.
* VIT: Gasteiz-Foronda aireportua.

## Beste adibide batzuk

* BRU — Bruselako aireportua, Brusela.
* CDG — Paris-Charles de Gaulle aireportua, Paris aldea.
* HND — Tokio-Haneda aireportua, Tokio.
* LAX — Los Angelesko nazioarteko aireportua, Los Angeles.
* ORY — Paris-Orly aireportua, Paris aldea.
* STN - Londres-Stanstedeko aireportua, Londres.
* YUL — Pierre-Elliott-Trudeau aireportua, Montreal.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Nazioarteko Aire Garraio Erakundea
* Aireportuen NAZE kodea
* Aireportu

## Kanpo estekak

* NAGEren web orrialdea
# Dongqian lakua

**Dongqian lakua** (txineraz: 东钱湖), Txinako Herri Errepublikako Zhejiang probintziako Ningbo hiriaren hegoaldeko Yinzhou Barrutian dagoen lakua da.

Lakuak 20 kilometro koadroko azalera dauka.

## Historia

Historian zehar Zhejiang ekialdeko gunerik garrantzitsuena izan da.

## Ikus, gainera

* Ningbo

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Lakuaren argazkia Ingelesezko Wikipedian.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau geografiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Konderri autonomo (Txina)

**Konderri autonomoak** (txineraz: 自治县; pinyineraz: zìzhìxiàn), Txinako Herri Errepublikako banaketa administratiboaren hirugarren mailako egiturak dira. Guztira 117 konderri autonomo daude Txina osoan.

## Ezaugarriak

Konderri autonomoak, konderri normal batek hainako eskumenak dauzka, eta normalean, bertan talde etniko jakin bat bizi delako sortzen da.

Konderri autonomoa, gutxiengo etnikoetan oinarritzen da, nahiz eta Han etnia nagusi izan.

## Ikus, gainera

* Konderri (Txina)
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Txinako geografiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Shun dinastia

| Shun dinastia |
| --- |
| Geografia |
| Hiriburua | Xi'an 34°15′40″N 108°56′32″E |
| Administrazioa |
| Demografia |
| Historia |
| **Sorrera data**: 1644 |
| Bestelako informazioa |

**Shun dinastia** (txinera tradizionalez: 順朝; txinera sinplifikatuz: 顺朝; pinyinez: *Shùn cháo*) Txinako dinastia inperiala izan zen, labur Ming eta Qing dinastien artean herrialdea gobernatu zuena.

## Historia

1644ko otsailaren 8an, txinatar ilargi egutegiaren lehen egunean, Li Zichengek, nekazarien matxinada handi baten buruzagiak Xi'anen dinastia sortu zuen. Lik, ordea, errege (txinera sinplifikatuz: 王; pinyinez: *wáng*) titulua baino ez zuen hartu, ez ordea enperadorearena (txinera sinplifikatuz: 皇帝; pinyinez: *huángdì*). 1644ko apirilean Shun indarrek Pekin hartu izanak Ming dinastiaren amaiera ekarri zuen, baina Lik ez zuen bere agintaldia sendotzea lortu: maiatzaren amaieran, Wu Sangui mingtarren jeneralaren eta Dorgon printze mantxuaren indarrek Shanhaiko pasabideko guduan garaipena erdietsi baitzuten. Ekainaren hasieran Pekinera itzuli zenean, Lik bere burua Txinako enperadore izendatu zuen eta presaka alde egin zuen hiriburutik. Shun dinastia 1645ean Li hil zenean amaitu zen.

Shun dinastia sortu ondoren, Li Zichengek soldaduei Pekinen geratzen ziren Ming erresistenteak hiltzea agindu zien. Horrek hegoaldeko Mingt dinastiaren indarren matxinada gogorrak ekarri zituen. Horri Shun ministroek boterea lortzeko hasitako borroka gehitu zitzaion, dinastiak urtebete baino gutxiago iraun zezan.

## Jeneral eta buruzagiak

* Niu Jinxing (牛金星).
* Gu Jun'en (顧君恩).
* Li Yan (李岩).
* Song Xiance (宋獻策).
* Liu Zongmin (劉宗敏) jeneral.
* Yuan Zongdi (袁宗第)
* Tian Jianxiu (田見秀)
* Hao Yaoqi (郝搖旗). jeneral.
* Li Guo (李過) jeneral.
* Gao Jie (高傑) jeneral.
* Gao Guiying (李妻高氏). Li Zichengen emaztea; jeneral.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Txinako historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Sute

Quebeceko Massueville hiriko eraikin baten sutea.
**Sutea** ustekabean edo eraginda piztutako su handia, indarra hartu ondoren berez erre beharko ez lukeena erretzen duena.

Sua pizteko ezinbestekoak dira hiru osagaiak: erregaia, oxigenoa eta pizteko energia edo beroa.

## Sute motak

Sutan dauden materialen arabera Europan eta Australian honako sute motak daude:

* A (solidoak)
* B (likidoak edo solido likidagarriak)
* C (gas sukoiak)
* D (metal erregaiak)
* E (erradioaktiboak)

Estatu Batuetan berriz honakoak dira:

* A (solidoak)
* B (likido eta gasak)
* C (elektrikoak)
* D (metal erregaiak)

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Baso-sute
* Su-itzalgailu
* Zerrenda:Sute handienak

## Kanpo estekak
# Xi'ango metroa

Metroak etorkizunean izango duen itxura.
**Xi'ango metroa** (txineraz: 西安地铁), Txinako Herri Errepublikako Shaanxi probintziako Xi'an hirian dagoen garraiobidea da. Lehen linea 2011ko irailaren 28an zabaldu zen.

Metroa eraikitzeko lehen egitasmoa 1980ko hamarkadan aurkeztu bazen ere, hainbat atzerapen izan ditu eta azken plangintza 2006an onartu zen. Plangintza horren arabera, eraiki beherreko lehen lineak lehena eta bigarrena ziren.

## Lineak

| XI'ANGO METROA |
| --- |
| Linea | Ibilbidea | Luzera (km) | Geltokiak | Zabaltze data | Azken luzapena | Maiztasuna (min) |
| **1** | **Houweizhai - Fangzhicheng** | 25,4 | 19 | 2013 |  |  |
| **2** | **Beikezhan - Huizhan Zhongxin** | 20,5 | 17 | 2011 |  |  |
|  | **GUZTIRA** | **45,9** | **36** |  |  |  |

### 1. linea

Lehen linea eraikitzeko lanak 2008ko urriaren 30ean hasi ziren. Lehen fasea 2013rako amaitzea espero da, eta bigarren faseak Xi'ango aireporturaino luzatuko du metroa.

### 2. linea

Bigarren linea eraikitzeko lanak 2006ko irailaren 29an hasi ziren Chang'an kalean. Eraikuntza lanak 2011. urteraino luzatu ziren. Linea honek 26,4 kilometro (horietatik 23km lurpean) eta 20 geltoki izango ditu.

### Etorkizuna

Etorkizuneko Xi'ango metro sareak sei linea izango ditu, 251,8 kilometro eta 200 geltoki baino gehiago, Xi'an erdigunea, prefekturako inguruekin batuz.

## Ikus, gainera

* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Metroaren eraikuntzaren hasierari buruzko albistea.

|  |  |
| --- | --- |
| Txinako Herri Errepublikako metroak |  |
| **Eraikiak:** | Beijing | Changchun | Changsha | Chengdu | Chongqing | Dalian | Hangzhou | Harbin | Hong Kong | Guangzhou | Kunming | Nanjing | Ningbo | Shanghai | Shenyang | Shenzhen | Suzhou | Tianjin | Wuhan | Xi'an | Zhengzhou |
| **Eraikitzen:**: | Changzhou | Dongguan | Fuzhou | Guiyang | Hefei | Jinan | Lanzhou | Macau | Nanchang | Nanning | Ordos | Qingdao | Shijiazhuang | Urumqi | Wenzhou | Wuxi | Xuzhou |
| **Proiektuan:**: | | Baotou | Datong | Ganzhou | Haikou | Hohhot | Huizhou | Jiaxing | Jiujiang | Kunshan | Luoyang | Mudanjiang | Quanzhou | Shijiazhuang | Taiyuan | Weifang | Xiamen | Yinchuan | Zhangjiagang | Zhongshan | Zhuhai | Zibo |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Garraioari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Informazio iturri

Leloren kantua Ibarguen-Cachopin kronikan. Eskuizkribuak ikerketa historikoak egiteko **informazio-iturri** izaten dira. Testuek esaten dutena gezurtatzen dute, batzuetan, ikerketa filologikoek.
**Informazio iturria** informazio baten jatorria da, ikerkuntzan, kazetaritzan edo edozein lan akademikoetan osatzeko erabili dena. Informazio iturri izan daitezke liburuak, pertsonaia baten ahozko adierazpenak edo agiri idatziak. Interneten ere hainbat informazio iturri topa daitezke, blogak, sare sozial publikoak, hedabideen webguneak...

## Fidagarritasuna

Informazio iturriak askotarikoak izan daitezke. Historiako informazio iturriak zein garaikideak, albisteetako informazio iturriak. Zaila izaten da, batzuetan, informazio jakin baten edo informazio iturri baten fidagarritasuna neurtzea. Honetan ere pentsaera zientifikoa, metodo zientifikoa erabil daiteke egia eta gezurra, hein batean, bereizteko.

Informazio iturri batzuek itzala handia lortzen dute denbora luzean informazio fidagarria argitaratuz, hau da, nekez gezurtatu daitekeen informazioa zabalduz. Beste informazio iturri batzuek, ordea, sinesgarritasuna galtzen dute zabaldutako informazioa gezurra dela frogatzen denean.

## Ikus, gainera

* Albiste faltsu.
* Dokumentazioa.

## Bibliografia

* ARÓSTEGUI, Julio (2001). *La investigación histórica: teoría y método*. Bartzelona : Crítica. ISBN 84-8432-137-1.
* TUÑÓN DE LARA, Manuel (1985). *Por qué la historia*. Bartzelona : Aula Abierta Salvat. ISBN 84-345-7814-X.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Liu Yuxi

| Liu Yuxi |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Jiaxing, 772 |
| Herrialdea | Tang dinastia |
| Heriotza | Luoyang, 842 (69/70 urte) |
| Familia |
| Aita | Liu Xu |
| Seme-alabak |
ikusi
* Liu Chengyong (en)
 |
| Hezkuntza |
| Tesi zuzendaria | Yves Denéchère (en)  |
| Hizkuntzak | mandarin estandarra |
| Jarduerak |
| Jarduerak | olerkaria, kaligrafoa, idazlea, politikaria eta filosofoa |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | Konfuzianismoa |
|

---

 |
|   |

**Liu Yuxi** (Wade-Giles: **Liu Yu-hsi**; mandarinera tradizionalez:  **劉禹錫**, mandarinera sinplifikatuaz: **刘禹锡**, pinyin: **Liú Yǔxī**) (772–842) Tang dinastiako poeta, filosofo eta saiakeragile txinatarra. Bai Juyirekin elkartura, haren poesien estilo herrikoari esker oso ezaguna izan zen.

* Estatua de Liu Yuxi Baidichengen.
* Liu Yuxiren poema Sun Xinde kaligrafo txinatarrak idatzita.

## Tang dinastiaren beste poetak

* Bai Juyi
* Li Po
* Wang Wei
* Du Fu
* Liu Zongyuan
* Xue Tao
* Yu Xuanji
* Meng Jiao
* He Zhizhang
* Meng Haoran

## Kanpo loturak

* **(Ingelesez)** Liu Yuxi page
* **(Ingelesez)**Selected poems by Liu Yuxi
# Li Ning

| Li Ning |
| --- |
| Gimnasta |
|  (2008) |
| Informazio pertsonala |
| Izen osoa | Li Ning 李宁 |
| Ordezkatutako herrialdea |  Txina |
| Jaiotza |  (1963-09-08) 1963ko irailak 8 Laibin, Guangxi |
| Garaiera | 164 zentimetro |
| Pisua | 58 kilogramo |
| Diziplina | Gizonezkoen gimnasia artistikoa |
| Entrenatzailea | Zhang Jian |
| Erretiroa | 1988 |
|
Dominen zerrenda[ezkutatu]

| Olinpiar Jokoak |
| --- |
|  | Los Angeles 1984 | Zorua |
|  | Los Angeles 1984 | Zaldia |
|  | Los Angeles 1984 | Eraztunak |
|  | Los Angeles 1984 | Taldeka |
|  | Los Angeles 1984 | Jauzia |
|  | Los Angeles 1984 | Lehiaketa osoa |
| Munduko txapelketa |
|  | Budapest 1983 | Taldeka |
|  | Montreal 1985 | Eraztunak |
|  | Budapest 1983 | Jauzia |
|  | Montreal 1985 | Taldeka |
|  | Montreal 1985 | Zaldia |
|  | Rotterdam 1987 | Eraztunak |
|  | Rotterdam 1987 | Taldeka |
|  | Mosku 1981 | Taldeka |
|  | Budapest 1983 | Eraztunak |
|  | Budapest 1983 | Zorua |
|  | Montreal 1985 | Zorua |

 |

**Li Ning** (txinera tradizionalez: 李寧; txinera sinplifikatuz: 李宁; pinyinez: *Lǐ Níng*; Laibin, Guangxi, 1963ko irailaren 8a) txinatar gimnasta artistiko ohia da. Hamar urte zituela, eskola arteko lehiaketa batean txapeldun ordea izan zen bere herrialdean, eta ordutik aurrera, Txinako talde nazionalean hasi zen lehiatzen. 1982an urrezko bost domina irabazi zituen Zagrebeko Munduko Txapelketan. Los Angelesko Olinpiar Jokoetan Txinaren lehen urrezko domina irabazi zuen. 1998an utzi zion lehiatzeari. Gaur egun Pekinen bizi da, eta gimnastikako eskolak ematen ditu bertako unibertsitatean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016/3/12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Ur-ibilgu

Txekiar Errepublikako Lomnianka ibaia.
**Ur-ibilgua** edo **joaira** ura berez eramaten duen edonolako ibilgua da, lur-gainean nahiz lur-azpian. Artifizialak diren ibilgu eta ur-lasterrei, berriz, ubide deritze.

## Ur-lasterren zerrenda

* Ibaia
* Erreka
* Uharra
* Uadia

## Erreferentziak

## Kanpo-estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau geografiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Tangut herria

Tangut herria|  |
| Mota | herri eta etnia |
| Hizkuntza | Tangut (en)  |
| Erlijioa | budismo |
| Geografia |
| Estatua | Western Xia (en)  |

Tangut herriko emakumeak.
**Tangutak** etnia historiko bat izan ziren, Barne Mongoliako hegoaldean bizi izan zirenak, Zetaren Ibilbidearen amaieran, baina Qinghaiko hego-ekialdeko eta Sichuango ipar-mendebaldeko estepetan eta mendietan izan zuten jatorria.
Daniel C. Waugh-en arabera, tanguten jatorrizko gunea Sichuango mendebaldeko goi-lautadetan zegoen.

Nekazaritza ureztatuan eta artzaintzan aritu ziren, Asia Erdialdearen eta Txinaren arteko merkataritzan bitartekari lanak eginez.

Budismoa estatuko erlijiotzat hartu zuten. Bere idazkera sistema propioa sortu zuten eta 1038an bere Mendebaldeko Xiako Inperioa (Tangut Inperioa) aldarrikatu zuten, 200 urte inguruz batasun politiko bezala existitu zena.

## Iruditegia

* Budista burua, Tangut Inperioaren dinastiako burua.
* Tangut Zalduna.
* Ezkontzera doan tangut emakumea.
* Tangut Inperioaren Xia hilobia, Ningxian.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Qu Yuan

| Qu Yuan |
| --- |
| Qu Yuan, Chen Hongshouren margolana. Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Zigui County (en) , K.a. 343 |
| Herrialdea | Chu estatua |
| Heriotza | Miluo Jiang (en) , K.a. 278 (64/65 urte) |
| Hobiratze lekua | Tomb of Qu Yuan (en)  |
| Heriotza modua | suizidioa: itotzea |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | txinera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | olerkaria, idazlea eta politikaria |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Lí Sāo*
 |

**Qu Yuan** (mandarineraz: 屈原, hanyu Pinyinz: Qū Yuán, Wade-Giles: **Ch'ü Yüan**, K.a. 340 – K.a. 278) Chu estatuaren hegoaldeko poeta Erresuma Borrakalarien Garaian. Haren lanak *Churen elegiak* izenburuko antologian jasoak izan ziren. Txinerazko literaturaren lehen olerkari garrantzitsua izan zen.

## Biografia

Leinu nobleko familian jaioa, haren ibilbide politikoaren lehenengo urteetan Chu erregearen konfidantzaz gozatu zuen. Ministro eta Ministrordearen edo "zotu" karguak bete zituen. Baina haren zorroztasuna zela eta, erregeak berarenganako konfidantza galdu zuen eta, ondorioz, bi aldiz deserriratua izan zen. Deserrian haren lan gehienak idatzi zituen. K.a. 278an, Quinen tropak erresuma konkistatzeko prestatzen ari zela, ezintasunak jota, Miluo ibaian, Hunan probintzian, bere buruaz beste egin zuen.

## Duan Wu festa

Kondairak dioen arabera, haren heriotza berri izan bezain laster, jendea ibaira joan zen; han, txalupetatik, zara handia sortu zuten arrainek poetaren gorpua jan ez zitezen, eta urtetara zongzi bota zuten, hori jan ondoren, arrainek poeta ez jateko. Hori da Duan Wu festaren jatorria (端午节/端午節) edo "Herensuge itsasontziaren jaialdia". Duan Wu urtero hilargiaren araberako egutegiaren maiatzaren bostean ospatu egiten da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak