Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Peng Dehuai

| Peng Dehuai |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Minister of National Defense of the People's Republic of China (en)  |
| --- |

 1954ko irailaren 24a - 1959ko irailaren 17a - Lin Biao →

|  Txinako Herri Errepublikako Estatu Kontseiluko lehen ministrordea |
| --- |

|  Defentsa ministroa |
| --- |

 |
| Bizitza |
| Jaiotza | Xiangtan County (en) , 1898ko urriaren 24a |
| Herrialdea | Qing dinastia  1912) Txinako Errepublika (1912–1949)  (1912 -  1949)  Txinako Herri Errepublika  (1949 - |
| Lehen hizkuntza | txinera |
| Heriotza | Pekin, 1974ko azaroaren 29a (76 urte) |
| Hobiratze lekua | Babaoshan Revolutionary Cemetery (en)  |
| Heriotza modua | berezko heriotza: tuberkulosia |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Pu Anxiu (en)   (1938 -  1962) |
| Familia |
ikusi
* Peng Gang (en)  (iloba)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | baliorik ez |
| Hizkuntzak | txinera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | politikaria, ofizierra, komunista, soldadua eta general field marshal (en)  |
| Jasotako sariak |
ikusi
* First Class Red Star Medal  (1933)  Koreako Herri Errepublika Demokratikoaren Heroia  (1953)  Order of the National Flag People's Liberation Army Strategist
 |
| Zerbitzu militarra |
| Adar militarra | People's Liberation Army Ground Force (en)  |
| Gradua | Marshal of the People's Republic of China (en)  teniente jeneral |
| Parte hartutako gatazkak | Ibilaldi Luzea Txinako Gerra Zibila Koreako Gerra Iparraldeko espedizioa Bigarren Txina-Japonia Gerra |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | erlijiorik eza |
| Alderdi politikoa |  Txinako Alderdi Komunista |

**Peng Dehuai** (txinera sinplifikatuaz: 彭德怀; tradizionalaz: 彭德懷; pinyinez: *Péng Déhuái*; *Peng Te-Huai* izenez ere ezaguna; Xiangtan, Hunango probintzia, 1898ko urriaren 24a - Beijing, 1974ko azaroaren 29a) Txinako militarra eta politikaria izan zen.

Bigarren Txina-Japonia Gerra gertatu zen bitartean, Peng izan zen komunisten aldetik beste frakzio txinatar handienarekin, Kuomintang alderdi nazionalistarekin, bat egitearen aldekoa. Aliantza horretan komandante militar nagusietakoa izan zen, eta japoniarren kontrako kanpaina inportanteak zuzendu zituen.

Txinatar soldadu borondatezkoen komandante izan zen Koreako Gerran 1950-1953 urteetan. 1954. urtean Txinako Defentsa-ministro eta mariskal izendatu zuten. Mao Tse-Tungek garai hartan bultzatutako politikaren aurka azaldu zen, eta postutik kendu zuten 1959. urtean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Zortzidun

*Do-do* zortzidun bat.
**Zortziduna** eskala diatonikoaren ondoz ondoko zortzi notaren arteko bitartea da. Goiko notaren uhin-maiztasuna behekoaren bikoitza da. Zortziduna osatzen duten bi notek izen bera dute, eta zortzidun desberdineko izen bereko notak bereizteko zenbait sistema erabiltzen dira.

Bi frekuentzien arteko zortzidunen kopurua logaritmo bitarraren erabileraren bidez kalkula daiteke. Horrela, adibidez, giza belarriaren bidez entzun daitezkeen frekuentzien tartea 20 Hz-tik 20.000 Hz-ra bitartekoa bada, tarte horrek hartzen duen zortzidunen kopurua honako hau da:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Musika nota

| **Musika notak** |
| --- |
|  |
| Do | Re | Mi | Fa | Sol | La | Si |  |

*Artikulu hau kontzeptu musikalari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Nota (argipena)».*
**Nota** musika idazten denean, hots bat adierazteko zeinua da.

## Historia

Musika noten izenak, Erdi Aroan ezaguna zen poema erlijioso batetik aterata daude, *Ut queant laxis* poema:

| Ingelesezko sisteman | Musika nota | Poema | Itzulpen askea |
| --- | --- | --- | --- |
| CDEFGAB | Ut** - **DoReMiFaSolLaSi | Ut** queant laxis*
Re**sonare fibris*
Mi**ra gestorum*
Fa**muli tuorum*
Sol**ve polluti*
La**bii reatum*
S**ancte **I**oannes.* | *Ahal izateko*
*goraipatu birika osoan*
*mirariak*
*zure morroi hauena*
*barkatu falta*
*ezpain ez puruena*
*San Joan.* |

Guido Arezzokoak beneditarrak estandarizatu zituen, Joan XIX.a aita santuak hala eskatuta. Beraz, egun honakoak dira:

*Do* maiorren eskala. entzun
* *do*
* *re*
* *mi*
* *fa*
* *sol*
* *la*
* *si*.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau musikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Tonu (musika)

Musika-notazioa.

*Artikulu hau musika-terminoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tonu».*
**Tonua** bi musika-nota hurrenez hurrenekoren arteko tartea da (mi eta faren, eta si eta doren artekoa izan ezik). Tonua bidun maiorra osatzen duten bi notaren altueren arteko distantzia da, bi tonuerdiz osatua. Eskala naturalaren ondoko bi notaren arteko distantzia da (mi-fa eta si-do noten artekoa izan ezik, hori tonuerdikoa baita).

Tonu garbia uhin sinusoidal bati dagokio, hau da, f(t) = A sen(2 π f t) motako funtzio bati, non A anplitudea den, t denbora eta f maiztasuna. Mundu errealean ez dago tonu garbirik, baina edozein uhin periodiko maiztasun desberdinetako tonu hutsen batuketa gisa adieraz daiteke. Oinarrizko frekuentzia bat eta funtsezkoaren multiplo batzuk egongo lirateke, harmoniko deituak. Harmoniko horien maiztasunak maiztasun nagusiaren multiplo oso bat dira.

Tonu bati Fourierren analisia aplikatzen zaionean, partzial harmoniko izeneko osagai batzuk lortzen dira. Osagai horietatik lehenak edo funtsezkoenak eta 2 (2, 4, 8, 16...) potentziako ordena-zenbakia dutenek lehenengoaren antzeko tonu-sentsazioren bat dute berez (zortzigarrenetik urrun daudenez, giza entzumenak "nota berberak baina zorrotzagoak" bezala hautematen baititu). Gainerako partzial harmonikoak funtsezkoaz bestelako soinutzat hartzen dira, eta horrek soinua aberasten du. Horrela, 2ren potentzia harmonikoak gainerakoak baino apur bat ozenagoak dituzten soinuak sudurreko tinbre, huts edo distiratsuagoa duten soinutzat hartzen dira, eta beste partzial harmoniko batzuk zertxobait ozenagoak diren soinuak, berriz, tinbre beteago edo osoagoa, biribilagoa edo ilunagoa duten soinutzat. Partzial harmoniko guztiek, oro har, musika-tinbrea zehazten dute.

Tonua hautemateko moduari soinuaren altuera esaten zaio, eta soinu hori baxu edo altu nolakoa den zehazten du, nahiz eta normala den tonua altueraren sinonimo gisa erabiltzea.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau musikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Akorde

Musikan, **akordea** aldi berean entzuten diren eta harmonia bat osatzen duten noten multzoa da. Ez da derrigorrezkoa denak batera jotzea: arpegioak, adibidez, akordetzat har daitezke. Akordeak eta akordeen segidak askotan erabiltzen dira Mendebaldeko, Afrikako eta Ozeaniako musikan, baina ez da agertzen munduko beste toki batzuetako musikan.

Akordeak musika tresna beraren notekin edo tresna ezberdinekin (giza ahotsa barne) sor daitezke. Akorde bat oktaba bat osatzen duten hamabi notetatik hiru eta zazpi artean erabiliz eratzen da, notak oktaba berekoak edo ezberdinetakoak izan daitezkeelarik. Bi musika notaren arteko distantziari musika bitarteko deritzo; bitartekoek, konbinatuta, akorde motak zehazten dituzte. Akorde bakoitzak funtsezko tonu bat du, musika notetako edozein izan daitekeena (do, do♯, re, mi♭, mi, fa, fa♯, sol, la♭, la, si♭, si). Funtsezko tonu horrek akordearen tonalitatea zehazten du eta bere bitartekoen erreferentzia da.

Akorderik arruntena hiru notaz osatutako triada deritzona da. Nota gehiago erants daitezke, kuatriadak, etab. sortuz. Triadak maiorrak edo minorrak izan daitezke.

Akordeen segidari progresio harmoniko deritzo. Abesti batean, progresio harmonikoek musika laguntzaileak jarraitu behar duen bide orokorra finkatzen dute, bai eta melodia nagusiak gehienetan jarraitzen duena ere.

## Kanpo estekak

* Graduak eta akordeak *hiru.com* webgunean
# Modu maior

Piano bateko tekla zuriekin hasten diren modu maior guztiak.
**Modu maior** (edo Ioniar modu) musika eskalarik erabilienetako bat da, bereziki Mendebaldeko Musikan. Eskala diatonikoetako bat da. Musika eskala askok bezala, zazpi nota erabiltzen ditu: zortzigarren notak lehenengoa bikoizten du frekuentzia bikoitzean, eta beraz nota berdinaren oktaba deitzen zaio.

Modu maiorrik sinpleena Do maior da, dieseak eta bemolak behar ez dituen eskala bakarra.

Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.
## Kanpo estekak
# Tonuerdi

*Do-do* zortzidun bat.
**Tonuerdia** tonuaren erdia balio duen bitartea da, bidun minorraren baliokidea. Intonazio-sistemaren arabera, tonuerdien balioa aldatu egiten da. Tenperamentu berdinean, tonuerdi guztiak berdinak dira (zortziduna banatzen den hamabi tarte berdinetako bakoitza da tonuerdia). Historian zehar, tonuerdiaren kontzeptua eta magnitudea aldatuz joan dira.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Do maior

| Do maior |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Musika |
| Tonalitate erlatiboa | La minor |
| Tonalitate paraleloa | Do minor |
| Notak |
| *do*, *re*, *mi*, *fa*, *sol*, *la*, *si*, *do* |

**Do maior** tonalitatea (**DoM** latindar musika notazio sisteman eta **C** musika notazio sistema anglosaxoian) do notan oinarritutako eskala maior baten oinarritzen da, eta do, re, mi, fa, sol, la eta si notek osatzen dute. Bere klabe armaduran ez dago ez bemolik ez sosteniturik. Bere erlatibo minorra la minor da eta bere tonalitate homonimoa do minor.

Bere musika noten ondorioz, bere tonalitateko akorde maiorrak do maior, fa maior eta sol maior dira, minorrak la minor, re minor eta mi minor dira eta si bere akorde txikitua da.

Do maior musikan erabiltzen den tonalitaterik ohikoenetako bat da. Instrumentu transpositore asko euren jatorrizko tonalitatean entzuten dira do maiorrean idatzitako zati bat jotzea tokatzen zaienean. Adibidez, do maiorrean idatzitako lan bat jotzen duen si bemolean afinatutako klarinete bat si bemol maiorrean entzungo da. Pianoaren tekla zuriak do maiorreko tonalitateari dagozkie. Do maiorrean afinatutako harpa batek bere pedal guztiak erdian jarriak ditu.

Musika klasikoan meza eta tedeum asko do maiorrean idatzita daude.

Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.

## Do maior tonalitateko musika-lanak

### Konposizio klasikoak

* Maurice Ravel: Bolero
* Joseph Haydn: *30. sinfonia*, *S82. sinfonia*.
* Wolfgang Amadeus Mozart: *36. sinfonia* eta *41. sinfonia* *"Júpiter"*.
* Ludwig van Beethoven: *1. sinfonia*. Aipagarria da azken mugimendua 5. sinfonian eta beste honena: *Pianorako 21. sonata*
* Franz Schubert: *9. sinfonia*
* Robert Schumann: *2. sinfonia*
* Richard Wagner: *Die Meistersinger von Nürnberg* opera (oberturan eta beste zati batzuetan)
* Georges Bizet: *sinfonia do maiorren*
* Jean Sibelius: *7. sinfonia*
* Terry Riley: *In C*

### Beste musika motak

* Katedral bat - Berri Txarrak
* Maite zaitut (Pirritx eta Porrotx)
* Goiko Mendian euskal abesti tradizionala Jesus Guridik moldatua
* Jeiki jeiki euskal abesti tradizionala
* Ikusi mendizaleak - Sabin Lopez de Gereño
* *Like a Rolling Stone* - Bob Dylan
* *Let It Be* - The Beatles
* *Hallelujah* - Jeff Buckley (Leonard Cohen)
* *It's Not Unusual* - Tom Jones
* *Satin Doll* - Duke Ellington
* *Superman (tema)* - John Williams
* *I Am A Rock* - Simon and Garfunkel
* *Super Mario Bros (tema)* - Koji Kondo
* *La Bamba* - Los Lobos
* Errusiar Federakundearen ereserkia
* *Have You Ever Seen The Rain* - Creedence Clearwater Revival
* *Great Balls of Fire* - Jerry Lee Lewis
* *Piano Man* - Billy Joel
* *Dammit*, *All The Small Things* - Blink 182
* *I Love to See You Smile* - Randy Newman
* *Look what you've done - Jet*

## Kanpo estekak
# Dominante (musika)

Musikaren teorian, nota **dominatzailea** eskala tonal diatoniko bateko bosgarren nota da. Adibidez, do nagusiaren eskalan (pianoaren tekla zuriak soilik hartzen dituena, do notatik hasia) nota edo gradu dominatzailea, sol nota izango litzateke.

Harmonia triadikoan (akordeak, funtsezko nota bakoitzetik, hirugarreneko tarteen bidez osatzen dituena, dominatzaile funtzioa betetzen duen triada akordea (hiru notakoa) do nagusiaren adibidean, sol, si eta re notez osatuta egongo da, akordeko funtsezkoa, hirugarrenekoa eta bosgarrenekoa izango liratekeelarik, ordena horretan.

Musikaren teorian, akorde dominatzailea, V erromatar zenbakiaz irudikatzen da eskala nagusikoa baldin bada, eta vrekin txikikoa baldin bada.

## Kanpo estekak
# Tonika (musika)

**Tonika**, musikaren teorian, eskalako lehen notari zein lehen nota horretatik abiatuta eratzen den akordeari deritzo. Tonalitatea adierazten duena eta honi izena ematen diona da.

Adibidez, Re nagusiko eskala, modu nagusiko eskala bat da, nota toniko bezala Re duena.
Toniko baten existentzia, edo, Alban Bergek Lulu izeneko bere operan erabilitako zentro tonal bat edo gehiagorena, funtsezkoa da musika lan gehienetan, estiloa edozein dela ere.

## Musika atonala

XX. mendean, europar konposatzaileren batzuk, eskalako gradu guztiek balio bera zuten eta, beraz, nota tonikorik gabeko musika idazteko saiakerak egin zituzten, musika atonala da.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau musikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Supertoniko (musika)

**Supertonikoa**, musika teorian, musika eskala batetako bigarren nota da. Adibidez, Do edo C, nagusiko eskalan (piano batetako teklatuko tekla zuriak izango liratekeenak, Ctik (do) hasita), supertonikoa D edo re nota izango litzateke, eta, supertonikoaren akordea, D, F eta A (re, fa eta la) notez osatuko litzateke, eta, tonu nagusian, azpidominante bezala funtzionatzen du.

Musika teorian, supertonikoaren akordea, II erromatar zenbakiarekin irudikatzen da.

## Kanpo estekak
# Bitartekari (musika)

**Bitartekaria**, musikan, musika eskala bateko hirugarren nota da. Tonikoaren akordeko notetako bat da. Nota hau, nagusiena da tonalitate edo eskalaren "modalitate"ari dagokionez, eskala bat nagusia ala txikia den adieraziko baitu.

## Kanpo estekak
# Subdominante (musika)

**Subdominante**a, musikaren teorian, eskala baten laugarren notari dagokio. Adibidez, do maiorreko eskalan (piano bateko tekla zuriek soilik osatzen dutena), *do* notatik hasiz gero (germaniar notazio-sisteman «C»), *fa* nota izango litzateke subdominantea («F»), eta, subdominante-akordea fa-la-do notek osatuko lukete.

Musikaren teorian, subdominante-akordea IV erromatar zenbakiaz irudikatzen da.

## Kanpo estekak
# Azpibitartekari (musika)

Musikaren teorian, **azpibitartekari**, nota eskala batetako seigarren notari deritzo. Adibidez, Do nagusiaren eskalan (piano batean, soilik tekla zuriek osatzen duten eskala, germanierazko idazkeran C bezala idazten den Do notatik hasia), azpibitartekaria, A edo la nota izango litzateke, eta, kasu horretan, azpibitartekariaren akordeak, A, C eta E edo la, do eta mi notak izango lituzke. Eskala nagusi batean, azpibitartekaria, tonikoaren tonalitate erlatiboa da. Beste teoriko batzuk, Superdominatzaile deitzen dute, supertonikoarekin egiten den bezala, dominatzailearen gainetik baitago (horregatik super aurrizkia).

Musikaren teorian, azpibitartekariaren akordea, VI erromatar zenbakiarekin irudikatzen da.

## Kanpo estekak
# Azpitoniko (musika)

Musikaren teorian, **azpitoniko**, tonikoaren aurreko notari deritzo, hau da, eskala diatonikoko zazpigarren gradua, azpitonikoa, tonikotik tonu bateko distantziara aurkitzen bada, azpitoniko deritzo, tonuerdi bateko distantziara aurkitzen bada, berriz, sentikorra.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |