Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Xin dinastia

| Xin dinastia 新朝 |
| --- |
| K.o. 9 – k. o. 23 |
| Monarkia |
| Xin dinastiaren lurrak |
| Geografia |
| Hiriburua | Chang'an |
| Kultura |
| Hizkuntza(k) | Antzinako txinera |
| Erlijioa | Konfuzianismo |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Han dinastia |

 | **Ondorengoa →**

|  |  |
| --- | --- |
| Han dinastia |  |

 |

 |

**Xin dinastia** (txineraz: 新朝; pinyinez: *Xīn Cháo*; Wade–Giles: *Hsin¹ Chʻao²*; euskaraz: «dinastia berria») txinatar dinastia bat izan zen (soilik enperadore bat izan zuen arren), 9tik 23ra arte iraun zuena. Mendebaldeko Han Dinastiaren ondoren eta Ekialdeko Han Dinastiaren aurretik izan zen poterean. Bi epeen artean Xin dinastiako Wang Mangek bere burua enperadore izendatu zuen eta konfuzianismoan oinarritutako estatu bat sortzen saiatu zuen, baina ez zuen lortu.

Xin dinastiako enperadore bakarra, Wang Mang (王莽), Wang Zhengjun enperatriz alargun handiaren iloba zen. K.o. 1ean Enperatrizaren iloba politikoa- Ai enperadorea- hil ondoren, Wang Mang boterera iritsi zen. Pertsonaganako kultu lantzen urte batzuk eman ondoren, azkenean enperadore izendatu zuen bere burua 9. urtean.

### Xin dinastiaren enperadoreak

|  |  |
| --- | --- |
| * Hilondoko izena

Wang Mang (王莽) | * Agintaldia

9 – 23 |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Trung ahizpak

| Trung ahizpak Hai Bà Trưng 𠄩婆徵 |
| --- |
| 39-40 – 43 |
| Geografia |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vietnamen lehen dominazio txinatarra |

 | **Ondorengoa →**

|  |  |
| --- | --- |
| Vietnamen bigarren dominazio txinatarra |  |

 |

 |

**Trung ahizpak** (*circa* 12 - 43) Vietnamen lehen dominazio txinatarraren aurka altxatu ziren liderrak izan ziren, Vietnameko heroina nazionaltzat hartzen direnak. Euren izenak Trưng Trắc (徵側) eta Trưng Nhị (徵貳) ziren.

Giaio Chin jaio ziren, Vietnameko iparraldean. Jaiotza urteak ez dira ezagunak, baina Trưng Trắc helduena zen. Heriotza data ere ez da ezaguna, baina 43. urtean hil zirela uste da.

## Vietnamen kontakizun tradizionala

Vietnamgo herri txiki batean jaio ziren Trung ahizpak, militar tradizioa zuen familia batean. Euren aita Me Linheko (麊泠) prefektua zen, eta beraz ondo ezagutzen zituzten arte-martzialak. Txinatar jauntxoek vietnamdarrak tratatzeko zuten modua ondo ezagutzen zuten. Beste probintzia bateko prefektua zenaren Thi Sách semearekin ezkondu zen Trưng Trắc, eta honek lehen altxamendu batean hartu zuen parte. Txinatarrek hil zuten eta hortik emazteak lidergoa hartu zuen eta matxinada ernatu zen.

39an Trưng Trắc eta Trưng Nhịk euren herrian zegoen txinatarren unitate txikia kanporatu zuten, eta emakumez osatutako armada bildu zuten. Hainbat hilabete pasata Txinaren esku zeuden 65 bat ziudadela hartu zituzten eta Nam Việt askatu. Erresumaren erregina bilakatu ziren eta bi urtez lortu zuten txinatarren oldarraldiei aurre egitea.

Euren altxamendua, hala ere, laburra izan zen, Ma Yuan jeneralak armada bildu baitzuen euren aurka joateko. Trung ahizpek euren buruaz beste egin zuten Hát ibaiaan itotzen, 43. urtean.

Legendak dio eurekin zegoen Phung Thi Chinh gudaria haurdun zegoela umea eduki, esku batean umea hartu eta bestea ezpata eta borrokan jarraitu zuela ahalik eta bere buruaz beste egin zuen arte, umearekin batera.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Vietnamgo historia

## Kanpo estekak
# Hiru Erresumak

| Hiru Erresumak 三國 |
| --- |
| 220 – 280 |
| Monarkia |
| Erresumen bilakaera kronologikoa |
| Geografia |
| Kultura |
| Hizkuntza(k) | Antzinako txinera |
| Erlijioa | Taoismo, Konfuzianismo, Txinatar erlijioa |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Han dinastia |

 | **Ondorengoa →**

|  |  |
| --- | --- |
| Jin dinastia |  |

 |

 |

Txinako historiografian, **Hiru Erresumak** (txinera tradizionalez: 三國; txinera sinplifikatuz: 三国; pinyinez: *Sānguó*; Wade–Giles: *San1-kuo2*) Han dinastiaren ondorengoa izan zen eta Jin dinastiaren aurrekaria. Orduko Txina hiru erresumetan banandu zen: Wei, Shu eta Wu. Berez ez ziren "Hiru Erresumak", izan ere, ez zuten errege bat agintean baizik eta Txina osoan bere subiranotasuna aldarrikatzen zuen enperadore bat.

Hiru Erresumen garaia 220. urtean hasi zen Wei estatua sortu zenean. 184 eta 220 artean, hasiera "ofizioso" bat izan zuen: leinuen arteko gerra herrialdean zehar. 220 eta 263 artean, Wei, Shu eta Wu estatuen arteko *status quo* militarra mantendu zen. 263an Weik Shu konkistatu zuen. Hiru urte geroago, Jin dinastiak Wei Erresuma usurpatu zuen eta, 280an, Jin dinastiak Wu Erresuma bereganatu zuen. Hiru Erresumen garaia Txinako historiako arorik odoltsuena izan zen: Han garaian 56.486.856 txinatar ziren eta 280ko erroldan 16.163.863 besterik ez.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Txinako historia

## Kanpo estekak