# Truke-tasa

Dibisa baten besteekiko **truke-tasak** azaltzen dituen taula.**Truke-tasa** edo **kanbio-tasa** dibisen arteko erlazioa da, hau da, dibisa bateko zenbat txanpon behar diren beste dibisa bateko unitate bat lortzeko adierazten du. Herrialde bateko monetak beste moneta batekin duen baliotzat ere hartzen da. Adibidez, yen japoniar eta Estatu Batuetako dolarraren arteko trukeak esan nahi du 114 yen dolar bategatik trukatuko dela edo beste era batera esanda, dolar bat 114 yen-gatik aldatuko dela. Kasu honetan esaten da dolar batek, yenari dagokionez, 114 yen balio duela, edo yen baten prezioa 1/114 dolarrekoa dela.

## Kanbio-tasaren sorrera eta herrialdeen funtzioa

Kanbio-tasen sistema baten sorrera moneta desberdinak dituzten herrialdeen arteko nazioarteko merkataritza egotetik dator. Adibidez, enpresa Mexikar batek produktuak saltzen badizkio Espainiako enpresa bati eta pesoetan kobratu nahi badio, Espainiako enpresak peso mexikarrak erosi eta Mexikoko fabrikatzaileari ordaintzeko erabili beharko ditu. Nazioarteko ordainketetarako dibisak batez ere banku eta hainbat kanbio-etxetan erosten dira. Kanbio-tasa nazioarteko merkatuko moneten merkatu-balioak zehazten du.

Une bakoitzean, aldaketa mota bat dago, dibisa bakoitzaren eskaintzaren eta eskariaren araberakoa, hau da, dibisa-merkatuaren bidezkoa. Hala ere, truke-sistema batzuetan, herrialde bateko banku zentralek merkatuan parte hartzen dute beren ekonomiari mesede egingo dion truke-mota bat ezartzeko. Herrialde bakoitzak bere monetari aplikatuko zaion kanbio-erregimena zehazten du, adibidez, txanpon bat flotatzen, itsasten (finko) edo hibrido egon daiteke. Gobernuek zenbait muga eta kontrol ezar diezazkiekete kanbio-tasei.

Kanbio-tasa flotatzaileen erregimenetan, kanbio-tasak dibisen merkatuan zehazten dira, eta hainbat erosle eta saltzaile mota ugariri irekita dago etengabe: egunean 24 orduz, asteburuetan izan ezik, igandeko 20: 15etik ostiraleko 22: 00etara. Spot kanbio-tasa uneko kanbio-tasa da, eperako kanbio-tasa ostera, gaur kotizatzen den truke-tasa da, baina etorkizuneko data jakin batean eman eta ordaintzekoa.

## Txikizkako merkataritza-merkatua

truke-tasak, Thailandiako azoka batean.
Txikizkako dibisen merkatuan, diruaren kontzesiodunek erosketa eta salmenta prezio desberdinak kotizatzen dituzte. Eragiketa gehienak tokiko monetara edo monetatik egiten dira. Erosketa tasa da diru-kontzesiodunek atzerriko moneta erosteko duten tasa, eta salmenta-tasa da diru hori saltzeko tasa. Kotizatutako tasek emakidadun batek negoziazioan duen marjinarako (edo mozkinerako) marjina bat izango dute, non marjina komisio moduan edo beste moduren batean berreskura daiteke. Esku-diruaren dokumentu transakzioaren edo transferentzia elektronikoen tarifak ere aipa daitezke.Nazioarteko bidaietarako eta mugaz haraindiko ordainketetarako dirua, batez ere, bankuen, dibisa-artekarien eta truke-buruen bidez erosten da. Saltoki horiek bankuarteko merkatuen dibisak sortzen dituzte, eta nazioarteko kokalekuen bankuak eguneko US$5.3 bilioi balioesten ditu. Erosketa spot kontratuaren tasan egiten dira eta txikizkako bezeroak komisio gisa edo bestela kobratuko dira, hornitzailearen kostuak estaltzeko eta onura bat sortzeko. Karga mota bat da handizkako spot mota baino hobea den kanbio-mota bat erabiltzea. Txikizkako erosketaren eta salmenta prezioen arteko aldeari eskaintza/hedapena eskatzea deritzo.

## Kanbio-tasaren kotizazioa

Kanbio-tasa bat, oro har, beste moneta bateko unitate batekin truka daitekeen moneta bateko unitateen terminoetan kotizatzen da – Adibidez, 1.2290 EUR/USD moduan (1 EUR = 1.2290 USD esan nahi du). Adibide honetan, Estatu Batuetako dolarrak "kotizatutako dibisa" (ordainketa-dibisa) bezala ezagutzen dira eta euroa "oinarrizko dibisa" (transakzio-dibisa edo moneta-unitatea) moduan.

Merkatu konbentzioak ordena bat ezartzen du, oinarri gisa zein dibisa jarri eta kanbio-tasa bat aipatzean zein kotizatu erabakitzeko. Munduko toki gehienetan, ordena honako hau da: EUR – GBP – AUD – NZD – USD –. Adibidez, euroaren eta Australiako dolarraren arteko kanbio-tasan, EUR oinarrizko dibisa da, AUD kotizatutako dibisa da eta kanbio-tasak euro baten truke ordaindu edo jasoko liratekeen australiar dolarren kopurua adierazten du.

Oinarrizko dibisa zein den zehazteko, kotizatutako bi dibisak merkatu-konbentzioaren zerrendan ez daudenean (hau da, biak dira "beste batzuk"), oinarrizko dibisa gisa 1.000 edo gehiagoko truke-tasa duena erabiltzen da. Horrek biribiltzeko arazoak saihesten ditu. Arau honen salbuespenak daude, adibidez japoniarrek, sarri, yen japoniarra erabiltzen dute oinarrizko dibisa bezala.

Zuzeneko kotizazioa da atzerriko dibisa oinarrizko dibisa gisa erabiltzen dena. Adibidez, 0.7354 USD/EUR zuzeneko kotizazioa izango litzateke eurogunean erabiltzen denean, tokiko ikuspegitik atzerriko dibisa-unitate bakoitzeko zuzeneko balioa ematen baitu. Zuzeneko kotizazioa herrialde gehienetan erabiltzen da.

Bestalde, jatorrizko herrialdeko dibisa oinarrizko dibisa gisa erabiliz egiten den kotizazioari zeharkako kotizazioa deritzo. Adibidez, eurogunean 1.3599 EUR/USD erabiltzea zeharkako kotizazioa litzateke (1 EUR = 1.3599 USD).

Dolar eta moneta esterlinoaren arteko kanbio-tasa
Zuzeneko kotizazioa erabiltzen bada eta dibisa nazionala atzerriko dibisaren aurrean hautematen ari bada, kanbio-tasa gisa emandako kopurua murriztu egiten da, eta alderantziz, zuzeneko kotizazioa erabiltzen bada eta dibisa nazionala atzerriko dibisaren aurrean balioa galtzen ari bada, kanbio-tasa gisa emandako kopurua handitu egingo da.

Merkatuko konbentzio bidez, 1980 eta 2006 urteen artean dibisa pare gehienen kanbio-tasari 4 dezimal eman zitzaizkion spot eragiketetarako eta 6 dezimal epe finkorako edo swapetarako. Arau horren salbuespen bat 1 baino gutxiagoko balioa zuten kanbio-tasak izan ziren, 5 edo 6 dezimalekin ematen zirenak. Erregela finkorik ez badago ere, 20tik gorako balioa zuten kanbio-tasak, oro har, 3 dezimalekin eta 80tik gorako tasekin ematen ziren. Adibidez: GBPOMR: 0.765432 – EURUSD: 1.5877 – GBPBEF: 58,234 – EURJPY: 165.29). Ikus daitekeenez, tonika, guztira, 5 digitu erabiltzea zen.

2005ean, Barclays Capitalek konbentzioak hautsi zituen, kanbio-tasa spot bat gehiago eskainiz bere negoziazio-plataforma elektronikoan, hasiera batean bankuen arteko merkatuari soilik zuzendua. Horrek spread-aren uzkurtzea (Bid eta ask prezioen arteko aldea) eta spot operazioetarako prezio hobeak eskaini ahal izatea ekarri zuen.

Txikizkako dibisen merkatuko transakzioetan, dibisa pare baten truke-tasa bi preziokoa da, Bid prezioa eta Ask prezioa, bata korrikalariak erosten duen prezioa eta bestea saltzen duena. Bien arteko ezberdintasuna spread (urkila) bezala ezagutzen da. Prezio hauek, korridore batetik bestera alda daitezke (dealer edo broker) eta bere irabazia lortuko duen korridoreak gehitutako diferentziala barne hartzen dute.

## Kanbio-tasen sistemak

Herrialde bakoitzak, mekanismo desberdinen bidez, bere dibisaren balioa administratzen du. Funtzio horren zati gisa, monetari aplikatuko zaion truke-tasaren araubidea edo sistema zehazten da:

Kanbio-tasa finkoa: Banku Zentralak modu zurrunean zehaztu eta kontrolatzen du. Normalean, dibisa nazionalaren balioa atzerriko dibisen saski edo dibisa bati finkatzen zaio.

Kanbio-tasa malgua edo flotatzailea: dibisa-merkatuaren eskaintzak eta eskaerak zehazten dute dibisaren balioa.

## Kanbio-tasen sailkapenak

Kanbio tasak sailkapen mota ezberdinak ditu, aurreko sailkapenaz gain, beste sailkapen batzuk ere badaude.

### Kanbio-tasa nominala eta erreala

Kanbio-tasa nominala: Dibisa batek bestearekiko duen balio errealtibo gisa ezarritakoa da, hau da, dibisa pare baten arteko balio erlatiboa adierazten da, eta dibisen erosketa eta salmenta-prezioa da.

Alde horretatik, tokiko monetaren estimazioak balioa gehitzea dakar, atzerriko dibisari dagokionez. Adibidez, euroa dolar estatubatuarraren aldean apreziatzen bada, euro gutxiago beharko dira dolar kopuru bera erosteko, euroaren truke-tasa jaitsi egingo da (EUR/USD kotizazioa igo egingo da, USD/EUR kotizazioa (zuzeneko kotizazioa euroaren eremuan bagaude) jaitsi egingo da). Era berean, balio galeraz hitz egin daiteke.

Kanbio tasa erreala: Herrialde bateko ondasun eta zerbitzuen prezio erlatiboari dagokio. Barne-produktu gordinaren deflaktorearen bidez haztatutako aldaketa motaren bidez neurtzen da. Bi kanbio-tasa erreal aipa daitezke:

Aldebiko kanbio-tasa erreala: Herrialde bateko ondasunek eta zerbitzuek beste herrialde batekiko duten balioari dagokio.

Honela kalkulatzen da:

E = (e x p\*)/p

(e = kanbio-tasa erreala, E = kanbio-tasa nominala, p\* = Atzerriko herrialdeko BPGren deflaktorea, p = BPG nazionalaren deflaktorea).

BPGren deflaktorea, herrialde batean denboraldi jakin batean ekoitzitako ondasun guztien prezioen aldakuntza neurtzen duen prezioen indizea da.Kontsumorako Prezioen Indizetik (KPI) bereizten da, KPIak produktu-saski adierazgarri baten prezioen aldakuntza baino ez baitu neurtzen. Beraz, BPGaren deflaktorea inflazioaren adierazlea da.

Alde anitzeko kanbio-tasa erreala: Hainbat herrialdetako aldebiko kanbio-tasen haztapenaren emaitza da. Haztapen-faktore gisa, alde biko benetako kanbio-tasa kalkulatu zen eta herrialde bakoitzarekiko merkataritza-bolumenaren adierazle bezala erabiltzen da.

### Banku dibisen merkataritza ikuspegitik

Erosketa tasa: Erosketa-prezioa ere esaten zaio, dibisa-bankuek bezeroen dibisak erosten dituzten prezioari esaten zaio. Oro har, atzerriko moneta, moneta nazionalaren kantitate txikiagoa bihurtzeko erabiltzen den kanbio-tasa da. Horrek adierazten du zenbat diru behar den herrialdeak dibisa-kopuru jakin bat eros dezan.

Salmenta-prezioa: Dibisen salmenta-prezioa ere deitzen zaio, bankuak bezeroei dibisak saltzeko erabiltzen duen truke-tasari dagokio. Bankuak zenbait dibisa saltzen baditu, herrialdeko monetak zenbat berreskuratu behar duen adierazten du.

Batez besteko tasa: eskaintzaren prezioaren batez bestekoa eta eskaeraren prezioa. Egunkarietan, aldizkarietan edo azterketa ekonomikoetan erabiltzen da nagusiki.

### Kanbio-tasa likidazio epearen arabera

Dibisekin egindako transakzioen likidazio-epea eskura edo etorkizunean izan daiteke. Epe horren arabera, kanbio-motaren bi izen bereiz daitezke:

Spot kanbio-tasa: Kanbio-tasa arruntari dagokio, hau da, eskura egindako transakzioak. Oro har, dibisa-merkatuan agertzen den truke-motari spot kanbio-mota esaten zaio, truke-tasa berariaz adierazten ez bada.

Etorkizuneko kanbio-tasa: Etorkizuneko kanbio-tasak dibisaren prezioa adierazten du orainaldian egindako eragiketetan, baina haren likidazio-data etorkizunean adierazten da, adibidez, 180 egun barru. Etorkizunean entregatu arren, aldez aurretik eroslea eta saltzailea kontratu batean sartuko dira akordio batera iristeko. Entrega-eguna iristen denean, hitzarmenaren bi aldeek kanbio-tasara eta erreserbaren zenbatekora entregatuko dute transakzioa. Dibisa-merkataritza hitzorduan oinarritutako transakzioa da, dibisa-erosleak dibisa-funtsetarako eta dibisa-arriskua sartzeko behar duen denboraren araberakoa.

### Kanbio-tasa ikusteko ikuspuntu ezberdinak

Zuzeneko, zeharkako eta gurutzatutako motak bereiz daitezke:

Kanbio-tasa zuzenak: Dolarra oinarrizko dibisa denean, hala nola USD/EUR edo USD/JPY.

Zeharkako kanbio-tasak: Kasu horietan dolarra kotizazio-dibisa da, hala nola EUR/USD edo JPY/USD.

Aldaketa gurutzatuen motak: Dolarra ez da ez oinarrizko dibisa ez kotizazio-dibisa. Dibisa batekin lan egiten da dolarra ez den beste baten kontra. Baina dolarra kontuan hartu behar da, azken bidegurutzean agertzen ez bada ere, kalkuluetan erabiltzen baita; lehenengo dibisa dolarraren kontra negoziatzen da, eta gero dolarra bigarren dibisaren kontra negoziatzen da.

## Kanbio-tasa ereduak

### Interes-tasen parekotasun estali gabearen eredua

Interes-tasen parekotasun deskubrituaren ereduaren arabera, dibisa batek bestearekiko duen balioespena edo balio-galera neutralizatu egin behar da dibisa bakoitzaren isurketa kontrolatzen duten bi Banku Zentralen arteko interes-tasen diferentzialaren aldaketen ondorioz.

Adibidez, Estatu Batuetako Erreserba Federalaren interes-tasak gora egiten badu Japonian mantentzen den bitartean, dolar estatubatuarra depreziatu egin beharko litzateke Japoniako yena-ren aurrean arbitrajea prebenitzen duen kopuru batengatik.

### Ordainketa-balantzaren eredua

Eredu horren arabera, kanbio-tasa bat kontu korrontearen balantza egonkorrak sortzen duen oreka-mailan egon behar da. Defizit komertziala duen nazio batek dibisen erreserbak murriztuko ditu, eta horrek, azken batean, bere monetaren balioa gutxitzen du. Dibisa merkeagoa duenez, nazioaren ondasunak (esportazioak) munduko merkatuan eskuragarriagoak dira, eta inportazioak garestiagoak. Joera horretan denbora bat eman ondoren, inportazioak jaitsi egin behar dira, eta esportazioak handitu. Horrela, merkataritza-balantza eta dibisa egonkortu egiten dira automatikoki.

### Aktiboen merkatu-eredua

Aktibo finantzarioen (akzioak eta bonuak) merkataritzaren hedapenak analistek eta inbertitzaileek dibisei begiratzeko duten modua irauli du. Hazkunde ekonomikoa, inflazioa eta produktibitatea bezalako aldagaiak jada ez dira dibisen mugimenduen eroale bakarrak. Finantza-aktiboen mugaz gaindiko eragiketetatik eratorritako dibisa-transakzioen proportzioak murriztu egin ditu ondasunen eta zerbitzuen merkataritzak sortutako dibisa-transakzioak.

Aktiboen merkatu-ereduaren ikuspegiak dibisak finantza merkatu batean negoziatzen diren aktiboen prezio gisa ikusten ditu. Ondorioz, dibisek gero eta korrelazio handiagoa erakusten dute beste merkatu batzuekin, batez ere akzioen merkatuarekin.

Balore-burtsan bezala, inbertitzaileek eta espekulatzaileek dirua irabaz dezakete edo dibisa-merkatuan gal dezakete, une egokian erosita eta salduta. Dibisak salgai izan daitezke spot merkatuan (dibisa-merkatua bera) eta dibisa-aukeren merkatuan. Spot merkatuak egungo kanbio-tasak adierazten ditu, eta dibisen gaineko aukerak kanbio-tasen ondoriozkoak dira.

## Kanbio-tasa eta ordainketa balantza

Kanbio-tasen eta ordainketa-balantzaren doikuntzen arteko lotura, kanbio-tasak eskaintzak eta eskariak zehazten dituzten kasu errazenean; izan ere, herrialde bat orekan jartzen hasten da, eta orduan bere ordainketa-balantzan nahastea izaten du. Adibidez, interes-tasan igoera, inflazioa geldiarazteko eta herrialde horretako aktiboen kanpo-eskaria handitzeko. Diru horren gehiegizko eskaria egongo litzateke kanbio-tasa zaharrean. Mota honetan, herrialdeak superabit komertzial eta finantzarioa izango luke, herrialdean sartuko litzatekeen moneta kopurua handituko bailitzateke.

Hemen jokatzen du kanbio-tasak orekatzailearen papera. Monetaren eskaria handitzen denean, egoerak monetaren balioespena eta gainerakoen balio-galera eragiten du. Kanbio-tasaren aldaketak jarraitu egiten du ordainketa-balantzaren kontuak berriro orekatu arte. Kontu korrontearen oreka errazago ulertzen da. Kasu honetan, monetaren balioespenak herrialdeko merkantziak garestitzen ditu, eta esportazioak gutxitzea eta inportazioak handitzea eragiten du; horrek, beraz, herrialdearen kontu korronteko superabita murrizteko joera du. Beraz, kanbio-tasa malguen sistema batean, ordainketa-balantza banku zentralaren esku-hartzerik gabe orekatzen da.

Aitzitik, aldaketa finkoen sistema batean, ordainketa-balantza banku zentralaren esku-hartzearekin orekatzen da, erreserben aldaketan jasotako dibisak erosi edo salduz. Dena den, egoera horri ezin zaio mugarik gabe eutsi. Defizita iraunkorra bada, banku zentralak ez du utziko dibisen erreserbak agortzen, eta horregatik debaluazio bat egin dezake. Eragozpen bat ere badu: inportatutako ondasunen prezioek gora egingo dute, eta nazioko ondasunetara eskualda daitezke. Horrela, debaluatu duen herrialdeko inflazioaren ondorioz, bere monetaren merkatzeak eragindako lehiakortasun nominalaren irabazia desagertu egiten da.

## Kanbio-tasan eragiten duten faktoreak

Mundu-mailako kanbio-tasen kotizazioetan zuzenean eragiten duten 6 faktore nagusi aipa daitezke:

1.Gobernuaren esku-hartzeak: Dibisa batek bere truke-tasa kontrolatuz esku hartzen duenean, Banku Zentralen helburua konfiantza egonkortzea eta monetaren gehiegizko debaluazioa saihestea izaten da, nahiz eta kasu batzuetan Banku Zentralek moneta errebalorizatuegi baten aurrean jardun behar duten, Suitzan 2011n gertatu zen bezala.

Dibisa batean esku hartzeko, Banku Zentralak atzerriko dibisa erosi edo saldu behar du bere dibisaren truke. Prozedura horrek eragiten du dibisaren kanbio-tasetan. Adibidez, dolarra oso depreziatua badago, Banku Zentralak dolarra merkatutik kentzeko eragiketak egingo ditu; horrela, dolar gutxiago egongo da plazan, eta horrek goranzko eragina izango du bere balioan.

2. Inflazioa: inflazio-tasa oso altuak dituzten herrialdeek moneta-balio baxuagoak izateko joera dute. Horren arrazoia da erosketa-balioak behera egiten duela beste herrialde batzuekin alderatuta.

3. Interes-tasak: Herrialde batean interes-tasak igotzeak beste herrialde batzuetan baino errendimendu-tasa handiagoa eskain diezaieke inbertitzaileei. Interes-tasa altuak dituen herrialde batek inbertsiogileak eta atzerriko kapitalak erakartzen ditu, eta, ondorioz, moneta beste herrialde batzuekin alderatuta ikus daiteke.

4. Kontu korrontearen : Herrialde batek kontu korrontearen defizita badu, kanpo-merkataritzan irabazten duena baino gehiago gastatzen ari dela esan nahi du. Defizit hori konpentsatzeko, herrialdeek kapitala maileguan har dezakete kanpoko beste iturri batzuetatik, eta horrek konfiantza galtzea ekar dezake merkatuarekiko, eta horrek, aldi berean, moneta nazionalari balioa kentzen lagunduko du.

5. Gobernuaren zorra: zor handiak dituzten herrialdeak ez dira hain erakargarriak atzerriko inbertsiogileentzat, ez-betetzeak gerta daitezkeelako eta inflazio-tasa altuak izan daitezkeelako. Horrek diruaren balioa murriztu dezake.

6. Espekulazioa: Dibisa-merkatuetako merkataritzaren gehiengoa eragiketa espekulatiboak dira; horrek esan nahi du merkatuaren sentimenduak eta bultzadak paper garrantzitsua bete dezaketela merkatuaren jardueran. Oinarriak lerrokatzen ez badira ere, moneta baten merkatuak gora edo behera egiten jarrai dezake operadoreek eta gobernuek horrela jasotzen badute.

### Merkatu emergenteak

Xede-eremuei buruzko ikerketak batez ere herrialde industrialen kanbio-tasen egonkortasunaren mesedetan egin dira, baina zenbait azterlanek argudiatu dute herrialde industrialen arteko aldebiko kanbio-tasa lurrunkorrak, neurri batean, suspertzen ari diren merkatuetako finantza-krisiaren erantzule direla. Ikuspuntu horren arabera, suspertzen ari diren merkatu-ekonomiek lehiatzeko duten gaitasuna ahuldu egiten da, izan ere, moneta asko dolar estatubatuarrari lotuta daude hainbat modutan, inplizituki edo esplizituki; beraz, dolar estatubatuarra yen edo deutsche Mark balioesteak talkak ezegonkortzen lagundu du. Herrialde horietako gehienak zordun garbiak dira, G3ko diru-kopuruetako batean zorra dutenak.

## Moneta apreziazio eta depreziazioa kanbio-tasan

### Monetaren depreziazioa

Monetaren depreziazioa, herrialde bateko monetak atzerriko erreferentzia-txanpon batekin edo gehiagorekin duen balio-galera da, kanbio-tasa flotatzailearen sistema batean gertatzen dena. Hau da, moneta batek balioa galtzen badu, beste herrialde bateko monetarekin alderatuta balioa jaitsi duela esan nahi du.

#### Moneta depreziazioaren ondorioak

Herrialde bateko monetak indarra galtzen du diru-eskaintza handitzen denean, eta hori hainbat arrazoirengatik gerta daiteke: Erreserba Federalak interes-tasak jaistea, eta beste herrialde batzuek moneta-erreserbak saltzea. Beste herrialdeek, herrialde horretako monetak saltzen dituzte herrialde horien arteko ekonomiarekiko konfiantza txikia denean. Herrialde horretako moneta depreziatzen denean, merkeago bihurtzen da beste nazio batzuentzat txanpon horretako aktiboak erostea. Hauek dira moneta depreziatu den herrialdeak jasango dituen ondorio batzuk:

* Esportazioak lehiakorragoak bihurtzen dira, eta esportazio-eskaria handitzen da.
* Inportazioak garestitu egiten dira, horrek inportazio-eskaera txikiagoa eragiten du.
* Balio-galtzeak hazkunde ekonomikoa handitzera joko du, baina inflazioa ere eragingo du.

### Moneta apreziazioa

Monetaren apreziazioa, herrialde bateko monetak atzerriko erreferentzia-txanpon batekin edo gehiagorekin duen balioa handitzea da; normalean, truke-sistema flotatzaile batean gertatzen da. Kanbio-tasa moneta batek beste batekiko duen prezioa da, eta, prezio oro bezala, eskaintza eta eskari baten emaitza da, kasu honetan dibisen eskaintza eta eskariarena. Diru nazionalaren gehiegizko eskaria gertatzen denean, moneta nazionala apreziatuko da.

#### Moneta apreziazioaren ondorioak

Balioespenak moneta nazionalaren balioa handitzeak hainbat ondorio izango ditu ekonomia nazionalean, eta, besteak beste, hauek nabarmendu behar dira:

1. Jarduera ekonomikoaren narriadura, esportazioen jaitsieraren eta inportazioen igoeraren ondorioz eskari agregatuaren beherakada erregistratuko den neurrian.

2. Merkataritza-balantzaren eta ondasun eta zerbitzuen balantzaren narriadura, beti ere inportazioen igoera-bolumenaren efektua merkatze-prezioaren efektua baino handiagoa bada (baldintza hori Marshall-Lernerren baldintza gisa ezagutzen da normalean).

3. Inflazio-tasaren murrizketa, ondasun eta zerbitzu inportatuak moneta nazionalean adierazten direnean merkatzen direlako.

4. Fabrikazio nazionaleko produktuen lehiakortasunaren narriadura, kanpoan fabrikatutako produktuei dagokienez.

5. Benetako truke-harremana hobetzea

## Balio-galera eta irabazia

Gehienetan, dibisen arteko truke-tasa aldakorra da. Zehatzago, trukatzen diren bi dibisetako batek bere balioa aldatzen duenean aldatuko da.

Zuzeneko adierazpena erabiltzen denean, bertako dibisak balioa irabazten badu, bertako dibisari dagokion zenbakiak behera egiten badu. Balioa galtzen ari bada, bertako dibisari dagokion zenbakiak gora egiten du.

Adibidez, egunez egun aldaketa hauek gertatzen badira,

```
2009/12/2: 1USD=0.5EUR    2009/12/3: 1USD=0.6EUR    2009/12/4: 1USD=0.65EUR ,
```

euroa balioa galtzen ari dela (edo dolarrak balioa irabazten duela) esan nahi du, dolar bat erosteko gero eta eta euro gehiago eman behar behar baita.

Balio-galera erta irabaziek eragin zuzena dute produktuen prezioetan. Nazio batean bertako txanponaren balio galera gertatzen denean, bere esportazioak handiagoak izango dira, atzerritarrei merkeago izango zaielako nazio horretako produktuak erostea; aldi berean, inportazioak garestiago izango zaizkie nazioko herritarrei. Aldiz, txanponaren balio-irabazia gertatzen denean, esportazioak gutxitu egingo dira, baina aldi berean atzerriko produktuak merkeago izango dira.

## Fluktuazioak kanbio-tasan

Kanbio-merkatuaren eskaintzak eta eskariak zehaztutako kanbio-tasa etengabe aldatzen da. Dibisa batek balio handiagoa izango du bere eskaria, eskaintza baino handiagoa denean, eta, aldiz, dibisak balioa galduko du eskaria eskaintza baino txikiagoa denean.

Dibisa baten eskari gero eta handiagoa hainbat arrazoirengatik izan daiteke, diru-transakzioak handitzetik espekulazio-eskaera hutsera. Transakzioen eskariak lotura handia du herrialde baten merkataritza-jardueraren mailarekin, Barne Produktu Gordinarekin (BPG) eta enplegu-mailekin. Zenbat eta langabe gehiago egon, orduan eta gastu txikiagoa egingo da ondasun eta zerbitzuetan, bai estatukoetan, bai inportaziokoetan. Banku zentralek zailtasun gutxi izaten dituzte eskura duten diru-eskaintza doitzeko, merkataritza-transakzioen ondoriozko diru-eskariaren aldaketak egokitzeko.

Espekulazioaren eskaria askoz zailagoa da Banku Zentralen aldetik. Banku Zentralek gehien erabiltzen dituzten tresnetako bat bankuen arteko interes-tasen aldaketak dira, helburu espekulatzaileak dituen dibisa-eskarian eragiteko; izan ere, espekulatzaile batek dibisa bat erosiko du, baldin eta espero den itzulera (interes-tasa) behar bezain handia bada. Oro har, herrialde bateko interes-tasak handiagoak izango dira. Espekulazio horrek hazkunde ekonomiko erreala ahuldu dezakeela argudiatu da; izan ere, dibisen espekulatzaile handiek nahita sor dezakete monetaren gaineko beheranzko presioa, banku zentrala moneta saltzera bultzatzeko eta, horrela, espekulatzaileak dibisa prezio baxuagoan eros dezake.

## Moneta erosteko ahalmena

Kanbio-tasa erreala (KTE) moneta batek oraingo prezioetan eta kanbio-tasetan duen eros ahalmena da. Herrialde jakin bateko moneta-unitateen kopuruaren proportzioa da, hain zuzen, beste herrialde bateko salgai-merkatuko otar bat erosteko behar dena, dibisa-merkatuan beste herrialdeko moneta erosi ondoren, herrialdeko moneta-unitateen kopuruaren araberakoa, merkatu-otar hori zuzenean herrialde horretan erosi beharko litzatekeelako. KTE neurtzeko hainbat modu daude.

Hala, bi herrialdeetako salgai-merkatuko otarre baten prezio erlatiboen kanbio-tasa da kanbio-tasa erreala. Adibidez, dolar estatubatuarrak euroaren aldean duen erosteko ahalmena honako hau da: dolarraren prezioa, euro batekoa (dolarra euro bakoitzeko), merkatu-saskiko unitate bateko euroaren prezioa (euro/salgai-unitate) zati merkatuko saskiko dolarraren prezioa (dolarra ondasun-unitateko), eta, beraz, neurririk gabea. Hau da kanbio-tasa (dolar moduan adierazia, eurotan), bi moneten prezio erlatiboa bider merkatuko saskiko unitateak erosteko ahalmenaren araberakoa (euro salgai-unitate bakoitzeko, zati dolar salgai-unitate bakoitzeko). Ondasun guztiak libreki merkaturatu badaitezke, eta egoiliar atzerritarrek eta nazionalek ondasun berdin-berdinak erosiko balituzte, erosteko ahalmenaren parekotasunak (EAP) bi herrialdeetako truke-tasa eta BPGaren (prezio-mailak) desinfektatzaileak mantenduko lituzke, eta benetako truke-tasa beti 1 izango litzateke.

Euroaren eta dolarraren arteko truke-tasa erreala versus euroaren balio-tasaren (dolarraren truke-tasaren ehuneko tasa positiboa edo negatiboa euroaren truke) gehi euroaren inflazio-tasa ken dolarraren inflazio-tasa dira.

## Aktiboen merkatu-eredua

Aktibo finantzarioak (akzioak eta bonuak) gero eta gehiago salerosten direnez, kanbio-tasetan duten eragina berriz aztertu behar izan da. Aldagai ekonomikoak, hala nola hazkunde ekonomikoa, inflazioa eta produktibitatea, ez dira moneta-mugimenduen bultzatzaile bakarrak. Finantza-aktiboen mugaz gaindiko merkataritzatik eratorritako dibisa-transakzioen proportzioak behera egin du ondasunen eta zerbitzuen merkataritzak sortutako dibisa-transakzioen irismena.

Aktiboen merkatuaren ikuspegiak aktibo negoziatuen prezio gisa ikusten ditu txanponak finantza-merkatu eraginkor batean. Ondorioz, txanponak gero eta korrelazio handiagoa erakusten ari dira beste merkatu batzuekin, bereziki desberdintasunekin.

Burtsa bezala, dirua inbertitzaileen eta espekulatzaileen merkataritzan egin (edo galdu) daiteke dibisen merkatuan. Monetak tokiko eta atzerriko aldaketa-aukeren merkatuan merkaturatu daitezke. Spot merkatuak egungo kanbio-tasak adierazten ditu, eta aukerak, berriz, kanbio-tasetatik eratorriak dira.

## Kanbio-tasen esku-hartze eta manipulazioa

Herrialdeek abantaila bat lor dezakete nazioarteko merkataritzan beren diruaren balioa artifizialki manipulatzen bada kanbio-tasan eraginez. Oro har, esku-hartze horiek herrialdeko diru-agintaritzek (Banku Zentralak) merkatu irekian parte hartzeagatik egiten dira.

Herrialde batzuk beren dibisa debaluatzen edo euren estimazioa geldiarazten saiatzen dira, esportazioak bultzatzeko eta ekonomia indartzeko helburuarekin. Kanbio-tasa baxu batek ondasun eta zerbitzu nazionalak atzerritarrentzat merkeagoak izatea eragiten du, eta, beraz, esportazioa errazten du, eta, aldiz, kontsumitzaile nazionalentzat inportatutako produktuak eta ondasunak garestiago bihurtzen dira.

Argudiatzen denez, Txinako Herri Errepublikak arrakasta izan du denbora luzez. Hala ere, mundu errealeko egoera batean, yuana% 22 hazi zen 2005ean, eta, ondoren,% 38,7 igo ziren txinatarrek AEBetara egindako inportazioak.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak