# 1871

| 1871. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | XVIII.a • **XIX.a** • XX.a |
| Hamarkadak | 1850(e)koa • 1860(e)koa • **1870(e)koa** • 1880(e)koa • 1890(e)koa |
| Urteak | 1868  • 1869  • 1870 • **1871** • 1872 • 1873 • 1874 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 1871 *MDCCCLXXI* |
| *Ab urbe condita* | 2624 |
| Armeniar egutegia | 1320 ԹՎ ՌՅԻ |
| Bahá'í egutegia | 27 – 28 |
| Bengaliar egutegia | 1278 |
| Berber egutegia | 2821 |
| Egutegi budista | 2415 |
| Myanmarko egutegia | 1233 |
| Bizantziar egutegia | 7379 – 7380 |
| Koptoen egutegia | 1587 – 1588 |
| Etiopiar egutegia | 1863 – 1864 |
| Hebrear egutegia | 5631 – 5632 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 1927 – 1928 |
| *Shaka Samvat* | 1793 – 1794 |
| *Kali Yuga* | 4972 – 4973 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 1249 – 1250 |
| Islamiar egutegia | 1287 – 1288 |
| Japoniar egutegia | Meiji 4 (明治4年) |
| Korear egutegia | 4204 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 2414 |
| Holozeniar egutegia | 11871 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

* Maiatzaren 10a – Frankfurteko hitzarmena sinatu zen. Frantzia-Prusia gerrari bukaera ematen.
* Urriaren 8a – Chicagoko Sute Handia piztu zen.
* Azaroaren 27a – Espainiarrek Habanako zortzi medikuntza ikasle exekutatu zituzten Kuban, eta beste dozenaka espetxeratu. Fusilatu guztiak 21 urtetik beherakoak ziren.

## Arte eta kultura

* Martxoaren 16a – *Marina*, Emilio Arrieta nafar konposatzailearen musika eta Francisco Camprodónen eta Miguel Ramos Carriónen libretoa duen zarzuela estreinatu zen Madrilgo Errege Antzokian.
* Abenduaren 24a – *Aida*, Giuseppe Verdiren musika eta Antonio Ghislanzoniren libretoa duen opera estreinatu zen Kairoko Khedivear Opera Antzokian.

## Zientzia eta teknologia

## Kirolak

* Martxoaren 27a – Nazioarteko lehen errugbi partida historian jokatu zuten Eskoziak eta Ingalaterrak. Eskoziak irabazi zuen.

## Jaiotzak

#### Urtarrila

* Urtarrilaren 1a – Manuel Gondra, Paraguaiko presidentea (h. 1927).
* Urtarrilaren 2a – Anne Sewell Young, estatubatuar astronomia-irakaslea (h. 1961).
* Urtarrilaren 5a – Federigo Enriques, italiar matematikaria (h. 1946).
* Urtarrilaren 5a – Remigio Gandasegi, euskal artzapezpikua (h. 1937).
* Urtarrilaren 7a – Émile Borel, frantziar matematikaria eta politikaria (h. 1956).
* Urtarrilaren 12a – Ricardo Baroja, Euskal Herrian bizitako espainiar margolaria, grabatzailea eta idazlea (h. 1953).
* Urtarrilaren 17a – Nicolae Iorga, Errumaniako lehen ministroa (h. 1940).
* Urtarrilaren 19a - Ramon Carmona Urrutia, nafar eskultore marmolista (h. 1929).

#### Otsaila

* Otsailaren 1a – Guadalupe Haertling, hondurastar musikagile eta irakaslea (h. ?).
* Otsailaren 2a – Olga Preobrajenska, errusiar-fratziar dantzaria (h. 1962).
* Otsailaren 4a – Friedrich Ebert, Weimarko Errepublikako lehen lehendakaria (h. 1925).
* Otsailaren 6a – Adelina Méndez de la Torre, asturiar maistra, pedagogoa eta intelektuala, Bilboko hezkuntzaren antolaketan eragin handia izandakoa (h. 1960).
* Otsailaren 18a – Udny Yule, britaniar estatistikaria (h. 1951).
* Otsailaren 25a – Lesia Ukrainka, ukrainierazko poeta eta antzerkigilea (h. 1913).

#### Martxoa

* Martxoaren 3a – Maurice Garin, frantziar txirrindularia, Frantziako Tourreko lehen garailea (h. 1957).
* Martxoaren 6a – Afonso Costa, Portugalgo lehen ministroa (h. 1937).
* Martxoaren 26a – Theodora Bean, estatubatuar kazetaria eta sufragista (j. 1926).
* Martxoaren 27a – Heinrich Mann, alemaniar idazlea (h. 1950).

#### Apirila

* Apirilaren 3a – Julio Urkixo, bizkaitar idazle, euskalari eta testu biltzaile eta editorea (h. 1950).
* Apirilaren 5a – Orfilia Rico, uruguaiar aktorea (h. 1936).
* Apirilaren 10a – Domitila de Carvalho, portugaldar medikua, irakaslea, idazlea eta politikaria, Coimbrako Unibertsitatera joan zen lehen emakumea (h. 1966).
* Apirilaren 13a – Alexander Forbes Irvine Forbes, hegoafrikar astronomoa (h. 1959).
* Apirilaren 14a – Baleriano Mokoroa, euskal idazlea (h. 1941).
* Apirilaren 14a – Antonio Paoli, puertorricar opera kantaria, ospea lortutako lehen tenore puertorricarra (h. 1946).
* Apirilaren 15a – Jorge Meléndez, El Salvadorko presidentea (h. 1953).
* Apirilaren 16a – John Millington Synge, irlandar idazle, olerkari, antzerkigile eta folklore biltzailea (h. 1909).
* Apirilaren 24a – Ioannis Metaxas, greziar militar, politikari eta diktadorea (h. 1941).
* Apirilaren 29a – William Stern, alemaniar filosofoa eta psikologoa (h. 1938).

#### Maiatza

* Maiatzaren 3a – Mari Cruz Guruzeta, bizkaitar emagina eta Areatzako Emakume Abertzale Batza erakundearen sortzailea (h. 1934).
* Maiatzaren 6a – Victor Grignard, frantziar kimikaria, 1912ko Kimikako Nobel saria (h. 1935).
* Maiatzaren 7a – Gyula Károlyi, Hungariako lehen ministroa (h. 1947).
* Maiatzaren 11 – Emiliano Chamorro Vargas, Nikaraguako presidentea (h. 1966).
* Maiatzaren 11 – Mariano Fortuny Madrazo, espainiar margolari, asmatzaile, grabadore, argazkilari, diseinatzaile, enpresari eta eszenografoa (h. 1949).
* Maiatzaren 15a – Wilhelm von Opel, alemaniar ingeniaria, Opel automobil enpresaren sortzaileetako bat (h. 1948).
* Maiatzaren 20a – Paskual Bernardino Biguria, *Prantzisko Elizondarra*, nafar apaiza eta euskal idazlea (h. 1932).
* Maiatzaren 24a – Rosario Pino, espainiar antzerki aktore eta txirrindulari afizionatua (h. 1933).
* Maiatzaren 26a – Camille Huysmans, Belgikako lehen ministroa (h. 1968).
* Maiatzaren 27a – Georges Rouault, frantziar margolari espresionista (h. 1958).

#### Ekaina

* Ekainaren 5a – Michele Angiolillo, italiar anarkista (h. 1897).
* Ekainaren 8a – Aloys Van de Vyvere, Belgikako lehen ministroa (h. 1961).
* Ekainaren 17a – James Weldon Johnson, estatubatuar idazle, poeta, kazetari, kritiko, abokatu eta antropologoa (h. 1938).

#### Uztaila

* Uztailaren 3a – William Henry Davies, ingelesez idatzi zuen galestar poeta (h. 1940).
* Uztailaren 5a – Claus Schilling, Dachau kontzentrazio esparruan presoekin esperimentuak egin zituen alemaniar medikua (h. 1946).
* Uztailaren 8a – Walter Breisky, Austriako kantzilerra (h. 1944).
* Uztailaren 10a – Marcel Proust, frantziar idazlea (h. 1922).
* Uztailaren 13a – Pedro Echeverría, argentinar pilotaria.
* Uztailaren 15a – Henryk Arctowski, poloniar zientzialari eta esploratzailea (h. 1958).
* Uztailaren 17a – Lyonel Feininger, alemaniar-estatubatuar margolaria eta marrazkilaria (h. 1956).
* Uztailaren 17a - Ethel Shakespear, britainiar geologo, funtzionario publiko eta filantropoa (h. 1946).
* Uztailaren 18a – Giacomo Balla, italiar margolari, arte irakasle eta olerkaria (h. 1958).
* Uztailaren 21a – Guglielmo Ferrero, italiar historialari, kazetari, saiakeragile eta eleberrigilea (h. 1942).
* Uztailaren 23a – Ovide Decroly, belgikar mediku, pedagogo eta hezitzailea (h. 1932).
* Uztailaren 27a – Elvira Zulueta, arabar aristokrata (h. 1917).

#### Abuztua

* Abuztuaren 2a – Martín Rodríguez Seminario, nafar musikagile eta ganberako maisua (h. 1961).
* Abuztuaren 4a – Jeanne Flourens, frantziar esperantista, kazetari eta idazlea (h. 1928).
* Abuztuaren 12a – Gustavs Zemgals, Letoniako presidentea (h. 1939).
* Abuztuaren 13a – Karl Liebknecht, alemaniar sozialista, Alemaniako Alderdi Komunistaren sortzaileetako bat (h. 1919).
* Abuztuaren 14a – Guangxu, Txinako enperadorea (h. 1908).
* Abuztuaren 15a – Grafton Elliot Smith, ingeles anatomista, arkeologo eta etnologoa (h. 1937).
* Abuztuaren 19a – Orville Wright, estatubatuar hegazkin egile eta hegazkin pilotua, bere anaia Wilburrekin batera hegazkinaren asmatzailetzat hartua (h. 1948).
* Abuztuaren 21a – Leonid Andreiev, errusiar idazlea (h. 1919).
* Abuztuaren 23a – Sofia Panina, errusiar politikari eta filantropo liberala (h. 1956).
* Abuztuaren 25a – Nils Edén, Suediako lehen ministroa (h. 1945).
* Abuztuaren 27a – Theodore Dreiser, estatubatuar eleberrigilea (h. 1945).
* Abuztuaren 29a – Albert Lebrun, Frantziako Errepublikako 15. presidentea (h. 1950).
* Abuztuaren 29a – Jack Butler Yeats, irlandar margolaria (h. 1957).
* Abuztuaren 30a – Ernest Rutherford, zeelandaberritar fisikari eta kimikaria, fisika nuklearraren aita eta 1908ko Kimikako Nobel Saria (h. 1937).

#### Iraila

* Irailaren 5a – Friedrich Akel, Estoniako estatuburua (h. 1941).
* Irailaren 8a – Mary Hallock-Greenewalt, estatubatuar asmatzailea eta piano-jotzailea (h. 1950).
* Irailaren 15a – Marguerite Moreno, frantziar aktorea, Comédie Françaiseko kide garrantzitsua (h. 1948).
* Irailaren 23a – František Kupka, txekiar margolari eta artista grafikoa (h. 1957).
* Irailaren 27a – Grazia Deledda, italiar idazlea eta 1926ko Literaturako Nobel Saria (h. 1936).
* Irailaren 28a – Gerardo Machado, Kubako presidentea (h. 1939).
* Irailaren 28a – Pietro Badoglio, Italiako Erresumako lehen ministroa (h. 1956).

#### Urria

* Urriaren 2a – Cordell Hull, estatubatuar politikaria, 1945eko Bakearen Nobel Saria (h. 1955).
* Urriaren 3a – Stijn Streuvels, flandriar idazlea (h. 1969).
* Urriaren 14a – Alexander von Zemlinsky,  austriar musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 1942).
* Urriaren 17a – Dénes Berinkey, Hungariako lehen ministroa (h. 1944).
* Urriaren 19a – Fiodor Dan, errusiar mentxebike judua (h. 1947).
* Urriaren 26a – Joaquín Chapaprieta, Espainiako Ministroen Kontseiluko Presidentea (h. 1951).
* Urriaren 29a – Beatriz Pinheiro, portugaldar idazle, poeta, editore eta intelektuala eta Portugalgo emakumeen emantzipazio mugimendu modernoaren aitzindaria (h. 1922).
* Urriaren 30a – Paul Valéry, frantziar olerkaria (h. 1945).

#### Azaroa

* Azaroaren 1a – Stephen Crane, estatubatuar olerkaria (h. 1900).
* Azaroaren 6a – Severa de Madariaga, bizkaitar pedagogoa, Inka herrian Adopzio Alaba Kuttun izendatua 2009an (h. 1946).
* Azaroaren 7a – Florentzio Axpe, euskal apaiza (h. 1957).
* Azaroaren 9a – Florence Rena Sabin, estatubatuar medikua, emakume aitzindaria zientzia arloan (h. 1953).
* Azaroaren 12a – Victor Hugo de Azevedo Coutinho, Portugalgo lehen ministroa (h. 1955).
* Azaroaren 26a – Luigi Sturzo, italiar politikaria, soziologoa eta apaiza (h. 1959).
* Azaroaren 26a – Augusto Weberbauer, alemaniar naturalista, botanikari eta unibertsitateko irakaslea, XX. mendeko botanikari garrantzitsuenetakoa (h. 1948).

#### Abendua

* Abenduaren 3a – Javier Prado y Ugarteche, perutar historialari, filosofo, abokatu eta politikaria (h. 1921).
* Abenduaren 13a – Emily Carr, kanadar artista eta idazlea (h. 1945).
* Abenduaren 29a – Giuseppe Motta, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1940).
* Abenduaren 31 – María Villén, espainiar pedagogoa eta irakaslea, Bigarren Errepublikako maistra (h. 1961).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Martzelino Baskaran, *Sumendixa*, gipuzkoar armagile eta politikaria (h. 1952).
* Salbat Darritxon, *Behaska*, lapurtar pilotaria (h. 1941).
* Edith Alleyne Sinnotte, anglo-australiar esperantozko idazlea (h. 1947).
* Dina Alma de Paradeda, brasildar *socialite*a eta izenez ezagutzen den lehenengo emakume transgeneroetako bat (h. 1906).

## Heriotzak

#### Urtarriletik ekainera

* Urtarrilaren 12a – Eduardo Zamakois, Euskal Herriko margolaria (j. 1841).
* Urtarrilaren 13a – Henriette d'Angeville, Mont Blanc gailurrera iritsi zen bigarren emakumea (j. 1794).
* Urtarrilaren 21a – Jan Jacob Rochussen, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1797).
* Urtarrilaren 25a – Jeanne Villepreux-Power, frantziar itsas-biologo aitzindaria (j. 1794).
* Urtarrilaren 30a – Marie-Pauline Soyer, frantziar grabatzailea (j. 1786).
* Otsailaren 1a – Alexander Serov, errusiar musikagilea (j. 1820).
* Otsailaren 2a – József Eötvös, hungariar idazle eta politikaria (j. 1813).
* Otsailaren 7a – Heinrich Steinweg, Alemanian jaiotako Estatu Batuetako piano-egilea (j. 1797).
* Otsailaren 8a – Moritz von Schwind, austriar margolaria (j. 1804).
* Otsailaren 9a – Martha Haines Butt, estatubatuar idazle eta sufragista (j. 1833).
* Otsailaren 10a – Étienne Constantin de Gerlache, Belgikako lehen ministroa (j. 1785).
* Otsailaren 11 – Gaspard-Théodore-Ignace de la Fontaine, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1787).
* Otsailaren 21a – Justin Cénac-Moncaut, frantziar idazle eta historialaria (j. 1814).
* Martxoaren 23a – Domingo Ereño, bizkaitar apaiza (j. 1811).
* Martxoaren 24a – Jules Balasque, lapurtar historialaria (j. 1815).
* Martxoaren 30a – Luisa Herbehereetakoa, Suedia eta Norvegiako erregina ezkontidea (j. 1828).
* Apirilaren 2a – Paul Barroilhet, lapurtar opera abeslaria, baritonoa (j. 1810).
* Apirilaren 2a – Francisco Javier de Istúriz, Espainiako presidentea (j. 1790).
* Apirilaren 23a – Émile Deschamps, frantziar poeta (j. 1791).
* Apirilaren 27 – Sigismund Thalberg, suitzar musikagilea eta pianojolea (j. 1812).
* Maiatzaren 11 – John Herschel, ingeles matematikari, astronomo eta kimikaria (j. 1792).
* Maiatzaren 11 – Celedonio de Uribe, gipuzkoar bide, ubide eta portuetako ingeniaria (j. 1823).
* Maiatzaren 12a – Daniel Auber, frantziar operagilea (j. 1782).
* Maiatzaren 12a – Anselme Payen, frantziar kimikaria (j. 1795).
* Maiatzaren 23a – Jarosław Dąbrowski, poloniar militarra (j. 1838).
* Maiatzaren 29a – Jose Matia, euskal enpresari eta filantropoa (j. 1806).
* Ekainaren 9a – Anna Atkins, ingeles botanikari eta argazkilaria (j. 1799).
* Ekainaren 13a – Jean-Eugène Robert-Houdin, frantziar erlojugile, ilusionista eta magoa (j. 1805).
* Ekainaren 27a – Anna Sundström, Suediako lehen emakume kimikaritzat hartua (j. 1785).

#### Uztailetik abendura

* Uztailaren 5a – Cristina Trivulzio, Italiaren independentziaren alde egin zuen italiar aristokrata (j. 1808).
* Abuztuaren 29a – Paul de Kock, frantziar eleberrigilea (j. 1793).
* Irailaren 23a – Louis-Joseph Papineau, kanadar politikaria (j. 1786).
* Urriaren 13a – Jakub Kryštof Rad, suitzar fisikaria eta industria zuzendaria, azukre-koxkorren "asmatzailetzat" hartua (j. 1799).
* Urriaren 18a – Charles Babbage, ingeles matematikari, filosofo eta ingeniaria, konputagailu programagarrien kontzeptuaren sortzailea (j. 1791).
* Urriaren 22a – Roderick Murchison, eskoziar geologoa, Siluriar sistema ikertu zuen lehena (j. 1792).
* Abenduaren 3a – Bernard-Romain Julien, lapurtar litografo eta grabatzailea (j. 1802).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Jose Maria Etxeandia, euskal jatorriko mexikar agintaria.
* Manuel Irujo Apeztegi, nafar abokatua eta politikaria (j. 1803).

---

## Kanpo estekak