# Megatsunami

Tsunami erraldoia kostara iristen **Megatsunami**a, tsunami handi-handiak izendatzeko (40-100 metro garaiko uhinak, alegia), hedabide batzuek erabiltzen duten termino sasi zientifikoa da.

Leku txiki bateko efektua sortzen dute eta ez dira urrutira iristen. Uhin handienak luizi erraldoiek sortzen dute uretan erortzean, uharte batek behea jotzen duenean, adibidez. 20 km inguru barreiatu omen daitezke lur lauan barna.

## Megatsunami ezagunak

Megatsunamia geologo batzuek antzeman zuten lehengoz Alaskan petrolio bila zebiltzala 1958an. Ezohiko olatu handien arrastoa igarri zuten Lituya Bay izeneko Alaskako itsasadar batean: 220 m sakon den izotzez inguraturiko itsas adarra da, 10 m zabaleko sarrera estuarekin. Itsasadarraren topologia bereziki aproposa da lekuko megatsunamiak sortzeko. Gertuko 7,5 magnitudeko lurrikara batek luizi handi bat eragin zuen badia estuan eta olatu erraldoi bat sortu zuen ohiko itsas mailatik 200 mra zeuden zuhaitzak erauziz. Aurreko argazki zaharrekin alderatuta, ehunka metro izotz kendu zituen ondoko izozgune edo glaziar batetik, 520 m garaiko olatu batek kendu ere. Halere, garaiera hori ez da olatuak izan zuena itsas maila gainetik, baizik eta inguruko mendietara iritsi zen garaiera inpaktua zela eta.

1963an gizakiak eragindako megatsunami bat gertatu zen, lur barneko mendi oso bat desorekatu ostean. Venezia (Italia) iparraldeko Toc mendiko geruza erraldoi bat irristatu egin zen, urtegi baten ur betetze prozesuan, 100 km/h abiaduran, urtegiaren % 50 betez 10 minutuan. Horrek 250 metroko olatutzarrak sortu zituen, hainbat herri suntsitu eta 2000 biztanle inguru hil zituztenak. Urtegia bere horretan mantendu zen lurra jo gabe, baina ezerabilgarri geratu zen, luiziak ia guztiz bete baitzuen eta urtegiaren beraren habe eta makinak hondatu zirelako.

Ikerketa geologikoek diote egiazko megatsunamiak oso ezohikoak direla. Datuak daude orain dela 4000 urte inguru izugarrizko megatsunami batek Madagaskar ekialdeko Réunion uharteko kosta osoa berritxuratu zuela eta orain dela 7000 urte Storegga luiziak megatsunami bat sortu zuela Norvegiako itsasoan.

## Megatsunami mehatxuak

Estatu Batuetako Washington eta Oregon estatuetako mendebaldeko kostaldeko megatsunamiaren animazioa
Sumendi uharteek (hala nola Réunion edo Hawaii uharteak) megatsunamiak sor ditzakete kate bereko uharteak joz, egitura aldetik ez baitira urteetan pilatutako harkaitz solteak, erupzio jarraituek jaurtiak.

Zientzialari batzuek diote megatsunami bat sortzeko aukera gehien dituen hautagaia Kanarietako La Palma uhartea dela. 1949ko erupzioan Cumbre Vieja mendi erdia metro batzuk labaindu zen maldan behera Ozeano Atlantikorantz. Mendi barneko magma eta honek sortutako gas isurketak izugarrizko presiopean omen daude. Erupzio bat aurre-ikusia dago, hemendik hiruzpalau mila urtera gertatuko dena, mendebaldeko uharte erdia (500 mila tona) itsasoko uretan murgilduko duena. Honek megatsunamia sor lezake, 10-25 mko olatua Karibe eta Ipar-Hego Amerikako kostetara ere iritsiz, teorian behintzat.

## Filmak

Megatsunamiak film estatubatuarren gai kuttunenetakoak dira, haien ikus-inpaktua eta katastrofe zaletasuna dela-eta. Gehienetan meteorito talka edo inpaktuak sortuak izaten dira, luiziek sortuak baino. Film horien adibide dira *Deep Impact* eta *The Day After Tomorrow*.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak