# Intxaurrondo

*Artikulu hau landareari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Intxaurrondo (argipena)».*

| Intxaurrondo |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Fagales |
| Familia | Juglandaceae
 |
| Generoa  | **Juglans** L.
 |
|  |
| Azpibanaketa |
| Ikusi testua
 |
| Datu orokorrak |
| Gizakiak ateratzen dizkion produktuak | walnut wood (en)  eta walnut root (en)  |

**Intxaurrondoa** (*Juglans*) zuhaitz genero bat da. Tamaina handiko zuhaitzak dira, itzalpe handikoak eta zur oso onekoak, fruitua intxaurra dutenak *(Juglans regia)*. Adaburua nahiko behean izaten du. Adarkera bera biribila edo luzexka izan dezake. Enborra eta adarrak azal leun zurixkakoak ditu gaztea denean, latzagoak eta ilunagoak gero. Hosto elkartua izaten du, arrautza itxurako hosto-atal erorkorrez osatua, lorea sexu banakoa, eta gerba egiturakoa arra. Lur sakon eta azpi gozoa dutenetan hazten da. Berez Persia eta Kaukasokoa da, baina gaur egun negu epel samarra egiten duen Europako eskualde guztietan hazten da. Ematen duen fruituagatik eta duen zur bikainagatik lantzen da. Intxaurrondoa hosto-erorkorra da, eta zur gogorra du.

## Sekzio eta espezieak

* Cardiocaryon* sekzioa**
	+ *Juglans ailantifolia* Carr. (*J. cordiformis* Maxim., *J. sieboldiana* Maxim.)
		- *J. ailantifolia* var. *cordiformis*
	+ *J. mandshurica* Maxim. (*J. cathayensis* Dode, *J. formosana* Hayata, *J. hopeiensis* Dode, *J. stenocarpa* Maxim.)

* Juglans* sekzioa**
	+ *J. regia* L. (*J. duclouxiana* Dode, *J. fallax* Dode, *J. orientis* Dode) — intxaurrondo arrunta
	+ *J. sigillata* Dode

* Rhysocaryon* sekzioa**
	+ *J. australis* Griseb. (*J. brasiliensis* Dode)
	+ *J. boliviana* (C. DC.) Dode
	+ *J. californica* S.Wats.
	+ *J. hindsii* (Jepson) R.E.Smith
	+ *J. hirsuta* Manning
	+ *J. jamaicensis* C.DC. (*J. insularis* Griseb.)
	+ *J. major* (Torrey) Heller (*J. arizonica* Dode, *J. elaeopyron* Dode, *J. torreyi* Dode)
		- *J. major* var. *glabrata* Manning
	+ *J. microcarpa* Berlandier (*J. rupestris* Engelm.)
		- *J. microcarpa* var. *microcarpa*
		- *J. microcarpa* var. *stewartii* (Johnston) Manning
	+ *J. mollis* Engelm.
	+ *J. neotropica* Diels (*J. honorei* Dode)
	+ *J. nigra* L. - intxaurrondo beltza
	+ *J. olanchana* Standl. & L.O.Williams
		- *J. olanchana* var. *olanchana*
		- *J. olanchana* var. *standleyi*
	+ *J. peruviana* Dode
	+ *J. soratensis* Manning
	+ *J. steyermarkii* Manning
	+ *J. venezuelensis* Manning

* Trachycaryon* sekzioa**
	+ *J. cinerea* L.

## Herri kulturan

### Altsasuko intxaurrondo zaharra

1991etik 2020era bitarte plazan bizi izan zen bigarren intxaurrondoa (2007).
Altsasuko Plazan 350 bat urtez bizi izan zen intxaurrondo zaharraren enborrarekin Altsasuko sustraiak eskultura moldatu zuen Joxe Ulibarrena eskultoreak. 1991n moztu behar izan zuten intxaurrondoa. Beste intxaurrondo bat jarri zuten plazan orduan baina 2020an haizete batek apurtu zuen.

*
*
*
*
*

350 urteko gaztainondo baten enborrean egindako Altsasuko sustraiak eskultura. Erremontista bat eta beste 27 irudi dauzka.
## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Intxaur
* Altsasuko sustraiak

## Kanpo estekak