Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eskumen (zuzenbidea)

**Eskumena** edo **jurisdikzioa** (latinez *iuris dictio*, "eskubidea esan"), Estatu baten subirautzatik datorren eskubidea da. Zuzenbidea kasu zehatz batean aplikatuz gero, eztabaida bat behin betiko eta modu ezeztaezinean konponduz, epaile autonomo edo independienteez osatutako Auzitegi batek bakarrik gauzatu dezake.

Eskumenaren ezaugarri nagusienetako bat bere izaera ezeztaezina eta behin betikoa da, Zuzenbidearen jardueran teknikoki res iudicata deritzona eragiteko gai dela.

Zentzu arruntean, "eskumen" hitza ahalmen hori gauzatzen den lurraldea (Estatua, autonomia erkidegoa, probintzia, eskualdea, herrialdea, etab.) izendatzeko erabiltzen da. Era berean, modu zabalagoan, aginte baten eskuduntza eta ahalmenen gauzatzearen eremu geografikoa edo bere aginpidearen barnean dauden gaiak izendatzeko erabiltzen da; eta orokorrean, Estatuak bere subirautza gauzatzen duen lurraldea izendatzeko.

## Kanpo estekak
# Fideikomiso

Zuzenbidean, **fideikomisoa** ondasun edo bestelako jabetza bat pertsona fisiko edo juridiko baten esku jartzen den xedapena da, pertsona horrek, fiduziario izenekoak, ondasun horiek gorde eta kudea ditzan hirugarren pertsona onuradun baten alde. Fideikomisoa ohikoa da testamentuetan, pertsona adingabeei ondasunak esleitu eta horiek pertsona heldu baten bitartez uzten zaizkienean, adingabeak adin-nagusitasuna izan arte. Nazioarteko zuzenbidean ere erabili da, estaturik gabeko lurralde bat Nazio Batuek beste estatu bati administratzeko xedatu denean.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau zuzenbideari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Amerikar keinu hizkuntza

**Amerikar keinu hizkuntza** (ingelesez *American Sign Language, ASL, Ameslan*) ia Ipar Amerika osoan (Quebec eta Mexikoko zonalde batzuk kenduta) erabiltzen den keinu hizkuntza da. Britania Handian, aldiz, beste keinu hizkuntza bat erabiltzen da, britainiar keinu hizkuntza, eta amerikarrarekin konparatuta alde handiak ditu, bien arteko komunikazioa zaila izateraino.

 Austinen (Texas) 2008ko martxoan eginiko amerikar keinu hizkuntzaren batzarra.
Ipar Amerikatik kanpo, amerikar keinu hizkuntza beste herrialde hauetan erabiltzen da: Filipinak, Malasia, Singapur, Hong Kong, Dominikar Errepublika, El Salvador, Haiti,Puerto Rico, Boli Kosta, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Nigeria, Txad, Gabon, Kongoko Errepublika, Afrika Erdiko Errepublika, Mauritania, Kenya, Madagascar eta Zimbabwe. Beste edozein zeinu hizkuntza moduan, honek ere berezko gramatika eta sintaxia ditu. Nahiz eta datu oso fidagarriak ez izan, kalkulatu da bakarrik Estatu Batuetan milioitik bi milioira bitarte direla hizkuntza horren erabiltzaileak.

## Ikus, gainera

* Gortasun
* Keinu hizkuntza
* Espainiako keinu hizkuntza
* Frantziako keinu hizkuntza

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Alderdi Laborista (Norvegia)

| Alderdi Laborista (Norvegia) |
| --- |
|  |
| «De store oppgavene løser vi best sammen» |
| Datuak |
| Izen laburra | Ap eta Ap |
| Mota | social democratic party (en)  |
| Jarduera sektorea | Activities of political organisations (en)  |
| Herrialdea | Norvegia |
| Ideologia | sozialdemokrazia |
| Kokapen politikoa | zentro-ezkerra |
| Jarduera |
| Kidetza | Europako Alderdi Sozialista eta Aliantza Aurrerakoia |
| Afiliazioa(k) | Arbeiderpartiets kvindeforbund (en)  |
| Kide kopurua | 48.444 (2022) |
| Enplegatuak | 51 (2026ko martxoaren 12a) |
|

---

Storting48 / 169
 |
| Agintea |
| Lehendakaria | Jonas Gahr Støre |
| Idazkari orokorra | Kari-Anne Opsal (en)  |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Oslo
 |
|  |
| Gazteria | Workers' Youth League (en) , Young Communist League of Norway (en) , Arbeiderpartiets Ungdomsforbund (en)  eta Left Communist Youth League (en)  |
| Legezko forma | forening/lag/innretning (en)  |
| Zeren jabe | Det Norske Arbeiderpartis Forlag (en)  |
| Historia |
| Sorrera | 1887ko abuztuaren 22a |
| Ordezkatzen du | Q17765753  |
| Koloreak |      |
| webgune ofiziala     |

**Alderdi Laborista** (norvegieraz: *Arbeidarpartiet*) Norvegiako alderdi politiko sozialdemokrata da. Egun, koalizio-gobernuko alderdi handiena da, eta bere buruzagia, Jonas Gahr Støre, Norvegiako lehen ministroa da.

Tradizionalki, sozialdemokraziaren oinarriei lotua, 1930eko hamarkadatik aurrera "guztiontzako languneak" izan da bere lelo garrantzitsuena. Ongizate-estatu sendoa bultzatu nahi du, zerga-tasa garaietan oinarrituta. Azken 20-30 urteotan, dena dela, estatuaren zenbait enpresa pribatu bihurtzearen aldeko jarrera ere erakutsi izan du, baita pixkanaka zergak murriztekoa ere. 1980tik aurrera, bereziki Gro Harlem Brundtlanden gidaritzapean, alderdia eskuindartuz joan zen, alderdi kontserbadoreengana ihes zihoazen boto-emaileak atxikitzeko asmoz.

Alderdi Langiletiarraren egoitza.
1887an sortua, apurka-apurka hazi zen, 1927an Norvegiako alderdi bozkatuena bihurtu arte (gaur egunera arte gorde duen tokia). 1945 eta 1961 bitartean, gehiengo osoa izan zuen parlamentuan (*Stortinget*). Horrela, 1935etik gaur arte, hamasei urtetako epea kenduta (1963ko iraila, 1965-1971, 1972-1973, 1981-1986, 1989-1990, 1997-2000 eta 2001-2005) Norvegiako lehen ministro guztiak Alderdi Langiletiarreko kide izan dira. Agintean egon den urte guztietan, gainera, bakarrik jaurri izan du, 1945eko tarte labur bat (Bigarren Mundu Gerraren osteko egoera kudeatzen hasteko) eta 2005etik honakoa izan ezik. Azken horretan, Zentroko Alderdiarekin eta Ezkerreko Alderdi Sozialistarekin jaurri du.

## Ikus, gainera

* Alderdi langiletiar

## Kanpo-estekak

* **(Norvegieraz [bokmål])** Arbeidarpartiet - Webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)** - Alderdiari buruzko informazioa, ingelesez.
# Ascension

| Ascension Island |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|   |   |

 |
| Ile de l'ascension routes.svg |
| Geografia |
| Hiriburua | Georgetown 7°55′43″S 14°24′42″W |
| Hiririk handiena | Georgetown |
| Azalera | 88 |
| Punturik sakonena | Ozeano Atlantikoa |
| Kontinentea | Afrika |
| Administrazioa |
| Gobernu-sistema | Itsasoaz haraindiko lurraldea |
| Presidentea | Elisabet II.a Erresuma Batukoa |
| Demografia |
| Biztanleria | 806 |
| Dentsitatea | 9,16 bizt/km² |
| Bestelako informazioa |
| Ordu eremua |
ikusi
* UTC±00:00
 |

**Ascension** (ingelesez: *Ascension Island*) Ozeano Atlantikoko hegoaldean kokatuta dagoen uharte bat da. Santa Helena eta Tristan da Cunharekin batera Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunhako Erresuma Batuko dependentzia osatzen dute. 97 km²-ko azalera eta 1.100 biztanle ditu.

Hiriburua Georgetown da.

## Klima

|      Datu klimatikoak (Georgetown)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 30 | 31 | 31 | 31 | 31 | 30 | 29 | 28 | 28 | 28 | 28 | 29 | **29.5** |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 23 | 23 | 24 | 24 | 24 | 23 | 22 | 22 | 22 | 22 | 22 | 22 | **22.8** |
| Euria (mm) | 4 | 10 | 18 | 33 | 16 | 15 | 12 | 11 | 8 | 7 | 4 | 4 | **142** |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 2 | 2 | 3 | 4 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 | 3 | 1 | 1 | **30** |
| Eguzki orduak | 229.4 | 221.2 | 275.9 | 267.0 | 263.5 | 261.0 | 238.7 | 217.0 | 165.0 | 161.2 | 159.0 | 198.4 | **2657.3** |
| Hezetasuna (%) | 70 | 69 | 69 | 69 | 68 | 68 | 67 | 68 | 69 | 69 | 69 | 69 | **68.7** |
| *Iturria: Climate and Temperature.*  |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Ascension Uharteko Gobernuaren webgunea
# Aseguru-poliza

**Aseguru-poliza** aseguru-kontratua formalizatzen eta kontratu hori zer baldintzatan hitzartu den formalki adierazten duen agiria da. Aseguru-entitateak aseguru-hartzaileari ematen dio. Bertan, aseguru-konpainia kalte bat ordaintzera eta/edo dagokion kalte-ordaina ordaintzera nola behartzen den ezartzen da, kontratuaren barruan bermatutako gorabehera bat gertatzen denean.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau ekonomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Corpus Iuris Civilis

| *Corpus Iuris Civilis* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Jatorria |
| Egilea(k) | Triboniano |
| Izenburua | *Corpus Iuris Civilis* |
| Komisarioa | Justiniano I.a |
| Ezaugarriak |
| Genero artistikoa | tratatua |
| Hizkuntza | latina |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Historia |

**Corpus Iuris Civilis**a (Zuzenbide Zibilaren lege-bilduma latinez), batzuetan baita ere **Justinianoren Kodea** deitua, historiako zuzenbide erromatarreko laburbilketarik garrantzitsuena da. 529 eta 534 urteen artean egin zen Justiniano enperadore Bizantziar Inperioaren aginduz, eta Triboniano legegizonaren gidaritzapean.

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** The Roman Law Library.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau zuzenbideari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Léon Jouhaux

| Léon Jouhaux |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  lehendakari |
| --- |

 1947ko abendua - 1954ko apirilaren 28a

|  Q78579436  |
| --- |

 1947 - 1954 - Émile Roche (en)  →

|  general secretary of the General Confederation of Labour (en)  |
| --- |

 1909 - 1947 ← Louis Niel (en)  - Benoît Frachon → |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | Léon Henri Jouhaux |
| Jaiotza | Parisko 15. barrutia, 1879ko uztailaren 1a |
| Herrialdea |  Frantzia |
| Heriotza | Parisko 12. barrutia, 1954ko apirilaren 28a (74 urte) |
| Hobiratze lekua | Père Lachaise hilerria Grave of Jouhaux (en)   |
| Familia |
| Aita | Adolphe Jouhaux |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | frantsesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | sindikalista |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Bakearen Nobel Saria  (1951)  Ohorezko Legioko ofiziala  (1947ko martxoaren 5a)  Ohorezko Legioko zalduna  (1945eko urriaren 20a)
 |
| Kidetza | Giza Eskubideen Liga Confédération Générale du Travail Force Ouvrière |
|

---

 |
|   |

**Léon Jouhaux** (Paris, Frantzia, 1879ko uztailaren 1a - Paris, Frantzia, 1954ko apirilaren 28a) frantses sindikalista izan zen.

## Biografia

Pospolo-lantegi bateko langilea izan zen eta CGT (Confédération Générale du Travail) sindikatuko idazkari nagusia 1909-1947 urteetan. Gerraren aurkako saioak egin zituen arren, frantses armadaren aldeko egitea eskatu zuen Lehen Mundu Gerraren garaian. Errusiako Iraultzaren aurka agertu zen 1918an, eta CGT banatu zenean (1921, GGTUren sorrera), idazkari nagusi izaten jarraitu zuen; beste hainbeste gertatu zen 1936an, bi adarrek bat egin zutenean.

1940an begiradapean ezarri zuen Vichyko Gobernuak, CGT debekatu ondoren, eta Buchenwaldeko kontzentrazio-esparruan eduki zuten naziek 1943-1945 urteetan. Gerraren ondoren kargu garrantzitsuak bete zituen nazioarteko erakundeetan, eta 1948an, CGT utzi eta CGT-FO (*Confédération Générale du Travail - Force Ouvrière*) sindikatua sortu eta *Sindikatu Libreen Konfederazioa* deituriko sindikatu-elkartea bultzatu zuen.

Bakearen Nobel Saria eman zioten 1951n.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Kultu askatasun

Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalak pentsamendu, kontzientzia eta erlijio askatasuna bermatzen du.
**Kultu askatasuna** edota **erlijio askatasuna**, norbanakoak bere erlijioa askatasunez hautatzeko oinarrizko eskubidean datza, bai eta inongo erlijiorik ez hautatu (erlijio eza), Jainko baten izatea zalantzan ipini (agnostizismoa) ala bere izatean ez sinistea (ateismoa), eta sinismen hori jendaurrean ezagutzera emateko eskubidean, betiere horregatik diskriminazioa jasan edo sinismena indarrez aldatu gabe.

## Kanpo estekak
# Konzern

**Konzern** alemanieraz enpresa, enpresa mota berezi bat da. Gehienbat Europar kontinentean dagoen enpresa mota hau, Alemaniak sortutako eredu berri bat izan zen eta izena alemanieraz da ezaguna.

Hasiera batean, Alemaniako enpresen patzuergoa edo enpresen taldea zen. Kontzentrazio modalitate bat zen: enpresen talde batek ekoizpenaren sektore bat kontrolatzen zuen edo ekoizpen-prozesu osoa hala nola, altzairuarena (meatzeak, labe garaiak, siderurgia eta metalurgia).

Talde independienteen batasunaren ondorioz, eta gidaritza baten pean, "Talde" handia eratzen da eta batzuetan finantza eta enpresa kontzentrazio prozezuari esker, botere ekonomiko (eta batzuetan politiko) handia lor lezake, Alemaniaren kasuan gertatu zen bezala.

## Kanpo estekak
# Gorroto-delitu

Galesko Gobernuak egindako bideoa.
**Gorroto-delitua** zigor-arloko arau-haustea da, haren biktimak egiaz edo ustez duen ezaugarri baten aurkako aurreiritzietan oinarritua. Gorroto-delituak edo gorroto-krimenak pertsona edo talde batek beste bati erasotzen dionean gertatzen dira, baldin eta pertsona edo talde hori talde sozial jakin batekoa, benetakoa edo hautemandakoa izateagatik soilik bada, hala nola arraza, etnia, larruazalaren kolorea, desgaitasuna, hizkuntza, nazionalitatea, itxura fisikoa, erlijioa, orientazio sexuala, genero-identitatea, afiliazio politikoa eta abar.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau zuzenbideari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Haurren eskubideak

1900 urtearen hasieran Estatu Batuetan aktibista gazteak haurren esklabutzaren abolizioa eskatzen.
## Definizioa

Haurren eskubideen guneko eskultura Vienan, Brighton, Austria.
**Haurren eskubideak** jendea adin jakin bat arte babesten duten arau juridikoek osatzen duten multzoa da. Haurren eskubide guztiak besterenezinak eta utziezinak dira. Nazioarte-esparruan dokumentu ezberdinek zehazten dituzte haurren eskubideak, besteak beste, Haurren Eskubideen Aldarrikapena eta Haurren Eskubideei Buruzko Hitzarmena.

## Historia

Haurren eskubideen lehen aldarrikapen sistematikoa 1924ko abenduaren 26ko Genevako Adierazpena izan zen. Eglantyne Jebb-ek Save the Children sortu zuenak idatzi zuen.

Nazio Batuek 1948an Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala onartu zuten, eta horrek, inplizituki, barne hartzen zituen haurren eskubideak. Hala ere, gerora garbi ikusi zen neska eta mutilen behar partikularrak bereziki aipatuta egon behar zutela Hori baino lehen erabaki zuen Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtsa  (UNICEF) izango zela umeak babesteko agentzia espezializatua.

1959ko azaroaren 20an Nazio Batuen Erakundeak Haurren Eskubideen Aldarrikapena onartu zuen.

1975tik aurrera izandako eztabaiden ondorioz, 1989an Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena sinatu zen baita bi protokolo fakultatibo ere.

## Haurren eskubideak

Haurren eskubideekin grabatutako plaka,  Santiago de Chile.
Funtsezko bost printzipio hauek dira aipagarriak:

* Diskriminazioarik ez: haur guztiek eskubide berberak dituzte.
* Haurraren interes gorena: Umeei eragin diezaiekeen edozein erabaki, lege edo politikan kontuan hartu behar da haurrarentzat zer den onena.
* Bizitzeko, jolasteko, bizirauteko eta garapenerako eskubidea: haur guztiek dute bizitzeko eta garapen egoki bat izateko eskubidea.
* Parte-hartzea: seme-alabek eskubidea dute haiengan eragina duten egoerei buruz kontsultatuak izateko baita haien iritziak kontuan izatekoari ere.
* Etxebizitza duin bat izateko eskubidea: haur guztiek beren garapenerako espazio egoki batean bizitzeko eskubidea dute.

Haurren Eskubideei Buruzko Hitzarmenak 54 artikulu ditu.

## Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena eta protokolo fakultatiboak

Nazio Batuen Erakundeak Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmenean (HEH) adierazten ditu haurren eskubideen aurretiazko estandarrak eta berretsita herrialde guztiek berretsi dituzte hauek izan ezik: Ameriketako Estatu Batuak, Somalia eta Hego Sudan.

2000. urtean Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusiak bi Protokolo fakultatibo ezarri zituen:

* Haurrak gatazka armatuetan inplikatzeari buruzko Protokolo fakultatiboa (2002a geroztik indarrean).
* Haurren salmenta, haurren prostituzioa eta pornografiari buruzko Protokolo fakultatiboa (2002a geroztik indarrean).

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Haurren eskubideei buruzko hitzarmena. Arartekoa
* Haurren eskubideak ezagutzen -Arartekoa (6-12 urte bitartekoentzat)
* Haurren eskubideei buruzko hitzarmena -Save the children (15-18 urte bitartekoentzako bertsioa)
# Etxeko eskolatze

Artikulu hau haurra etxean bertan, eskolara joan gabe, burutzen den hezkuntzari buruzkoa da. Euskal Herrian, frankismo garaian haurrak euskaraz hezitzeko esperientziei buruz jakiteko, ikus: Etxe eskola.
Etxean eskolatutako mutil bat etxean proiektu bat garatzen. **Etxeko eskolatzeak** haurren sormena sustatzen duela aipatu da abantaila moduan.
**Etxeko eskolatzea** haurra bere etxean hezitzea da, eskola publiko, pribatu edo beste erakunde batera joan gabe, eta familia edo beste pertsona baten gidaritzapean. Haurrak euren etxeetan bertan eskolatzearen abantailen artean, haurraren berezko izaerari eta ikaskuntza erritmoari jarraitzen dien hezkuntza indibidualizatua dela aipatu da, eskola ofizial eta tradizionalek eskaintzen dituzten curriculum zurrunen aldean; eragozpenen artean, etxeko eskolatzean haurrak izan dezakeen sozializazio arazoa da, eskolan beste haurrekin izaten dituen harremanak ez dituelako. Sarri, legez kanpo edo aurkako jarduera da, haurra eskolaratu behar dela ezartzen baita herrialde askotako legedietan. Frantzian, esaterako, legezkoa da baina haurra egoera horretan dagoela erregistratu behar da eta hezkuntzako administrazioko arduradun baten inspekzioa jaso behar du. Espainian ez da legezko aukera, kasu askotan etxean eskolatutako haurren arduradunen aurka neurri jakinik hartu ez den arren, baimen inplizitua emanez horrela.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hezkuntzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Israelgo Erresuma (batua)

| Israelgo Erresuma |
| --- |
| K.a. 1030 – K.a. 930 |
| Monarkia |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Gibeah (k. a. 1030–k. a. 1010) Mahanaim (k. a. 1010–k. a. 1008) Hebron (k. a. 1008–k. a. 1003) Jerusalem (k. a. 1003–k. a. 930) |
| Kultura |
| Hizkuntza(k) | Hebreera |
| Erlijioa | Yahveh |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Antzinako Israel |

 | **Ondorengoak →**

|  |  |
| --- | --- |
| Israelgo Erresuma (Samaria) |  |
| Judeako Erresuma |  |

 |

 |

*Artikulu hau iparraldeko Erresumari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Israelgo Erresuma».*
**Israelgo Erresuma** (hebreeraz: ממלכת יִשְׂרָאֵל, *Mamlekt Yiśraˀel*; hebreera modernoan: *Mamlekhet Yisra'el*; hebreera tiberianoan: *Mamléḵeṯ Yisrael*) edo **Judea eta Israelgo Erresuma Batua** (hebreeraz: ממלכת ישראל המאוחדת) israeldarren lehenengo erresuma izan zen.

Bibliaren arabera, monarkia eratu baino lehen Israelgo Hamabi Tribuak epaileak izeneko buruzagiek gobernatuak ziren, konfederazio batean. K.a. 1020 inguruan, atzerritar herrien presiopean, tribuek batzea erabaki eta Samuel epaileak Saul izendatu zuen errege.

## Israelgo Erresumako erregeak

| Albrighten datak | Thieleren datak | Galilen datak | Izena (Bibliarena) | Hebreerazko izena | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Saulen leinua** |
| *c.*k. a. 1021–k. a. 1000 |   | *c.*k. a. 1030–k. a. 1010 | **Saul** | **שאול** בן-קיש מלך ישראל **Shaul** ben Qysh, Melekh Ysra'el | Guduan eraila, suizidioa |
| *c.*k. a. 1000 |   | *c.*k. a. 1010–k. a. 1008 | **Isboset** | **איש-בעל** בן-שאול מלך ישראל **Ishba'al** ben Shaul, Melekh Ysra'el | Eraila |
| **Daviden leinua** |
| *c.*k. a. 1000–k. a. 962 |   | *c.*k. a. 1008–k. a. 970 | **David** | **דוד** בן-ישי מלך ישראל **Dawidh** ben Yishai, Melekh Ysra’el | Saulen suhia, Isboseten koinatua |
| *c.*k. a. 962–*c.*k. a. 922 |   | *c.*k. a. 970–k. a. 931 | **Salomon** | **שלמה** בן-דוד מלך ישראל **Sh'lomoh** ben Dawidh, Melekh Ysra'el | David eta Betsaberen semea. Adonias bere sasi-anai nagusiak bere aurka borrokatu zuen |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Abere-hilketa

Txerri-hilketa Erdi Aroan
**Abere-hilketa** giza kontsumorako abereak hiltzeko ekintza da, hiltegi izeneko instalazio zehatzetan egin ohi dena. Elikagaien industria modernoan, zehazki, harakintzan, abereen hilketa edo hilketa osasun-prozesu ordenatu batean egiten da, haien haragia baldintza ezin hobeetan lortzeko. Etxean ganaduaren hilketa tradizionala praktika irregulartzat hartu da, herrialde askotan debekatuta. Erlijio batzuetan, Islamean eta Judaismoan esaterako, abereen hilketa baldintza erritual jakin batzuetan egin behar da (*halal*, *kosher*), Erdi Aroan harategi ezberdinen mantenua eskatzen zutenak. Azken urteotan, abereen hilketak animalien eskubideak aitortzearen aldekoen kritikak jaso ditu.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Txakur borroka

Txakur borroka bat, 1868.
**Txakur borrokak**, ikusleen gozamenerako eta apustuak egiteko burutzen diren txakurren arteko borrokak dira. Jarduera honetan txakurrak elkar hozkatu eta zauriak egiten dira, batzutan larriak eta heriotza sortzerainokoak, horregatik munduko herrialde gehienetan legezkanpoko jarduera da.
# Animalien ongizate

Animalien erabilera laborategian gai polemikoa da. Animalien ongizatearen aldekoek erabilitako animalen osasuna mantentzeko neuriak hartzea eskatzen dute.
**Animalien ongizatea** gizakiz haragoko animaliekiko tratu txarrak gaitzetsi eta animalien oinazea baztertu egin behar dela defendatzen duen jarrera da. Animaliak egoera onetan egotea bilatzen du baina aldi berean onartu egiten du hauen erabilpena gizakien mesedetarako. Erreformak egitea proposatzen dute beste animalia batzuk jazartzen ditugunean egoera onetan egoteko, ikuspuntu antropozentrista betikotuz.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |