# Aruba

| Aruba |
| --- |
| **Ereserkia**: *Aruba Dushi Tera (en)*  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Arubako bandera |  coat of arms of Aruba (en)  |

 |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Oranjestad 12°31′7″N 70°2′9″W |
| Hiririk handiena | Oranjestad |
| Azalera | 193 |
| Punturik altuena | Mount Jamanota (en)  |
| Kontinentea | Ipar Amerika eta Hego Amerika |
| Mugakideak | Falcón |
| Administrazioa |
| Gobernu-sistema | Monarkia konstituzionala |
| Erregea | Gilen Alexandro |
| Legebiltzarra | Estates of Aruba (en)  |
| Harreman diplomatikoak |  Ikusi mapa Wikidatan |
| Zeren kide |
ikusi
* Interpol  UNESCO
 |
| Demografia |
| Biztanleria | 106.739 |
| Dentsitatea | 596,59 bizt/km² (18.) |
| Talde etnikoak |
ikusi
* Herbeheretar, Kolonbiar, Venezuelar, Dominicans (en) , haitiar eta ezezaguna
 |
| Hizkuntza ofizialak |
ikusi
* nederlandera papiamento
 |
| Erabilitako hizkuntzak |
ikusi
* ingeles, ingeles, nederlandera eta papiamento
 |
| Emankortasun-tasa | 1,657 (2014) |
| Eskolaratu gabeko umeak | 1.014 (2009) |
| Alfabetizazioa | % 98 (2018) |
| Bizi-itxaropena | 75,867 (2016) |
| Ekonomia |
| BPG per capita | 25.655 $ (2017) |
| BPG erosketa botere paritarioa | 4.157.176.318 nazioarteko dolar (2017) |
| BPG per capita EAPn | 39.492,859 nazioarteko dolar (2017) |
| Erreserbak | 907.111.452 $ (2017) |
| Historia |
| **Sorrera data**: 1986 |
| Bestelako informazioa |
| Aurrezenbakia | +297 |
| ISO 3166-1 alpha-2 | AW |
| ISO 3166-1 alpha-3 | ABW |
| Ordu eremua |
ikusi
* Atlantic Time Zone (en)  : America/Aruba : UTC−04:00
 |
| Elektrizitatea | 127 V. 60 Hz.NEMA 1-15 (en) , NEMA 5-15 (en)  eta Schuko |
| Internet domeinua | .aw |
| aruba.com |

**Aruba** Antilla Txikietako uharte bat da. Herbehereek bereganatu zuten 1636. urtean. 1986 arte, Antilla Herbeheretarren parte izan zen. Gaur egun, Herbehereetako Erresumako herrialdea da.

Hiriburua Oranjestad hiria da.

## Geografia

Uharte laua da eta ibairik gabea. Mendi altuena, Jamanota mendia (188m) da. Uharteko mendebaldean eta hegoaldean, are zuriko hondartzak ditu.

Venezuelarekin du muga bakarra.

### Fauna

Amerikako kontinentetik kilometro batzuetara dagoenez bertako fauna sortu da. Arubako sugea horren eredu garbia da. Hontza subespezie bat ere aipatu daiteke.

### Flora

Aloe Vera da uharteko landarerik garrantzitsuena. Ekonomiaren zati bat da eta uhartearen ikurriñan ageri da.

### Clima

Temperatura, 27 eta 29 gradu artekoa da. Alisio haizeak iparekialdetik jotzen du, maiz. Euria oso aldakorra da El Niño fenomenoagatik. Urte batzuk, 150 mm inguru erortzen dira eta bete batzuk 1000mm inguru (La Niña fenomenoagatik).

## Historia

1499. urtean europarrak uhartera ailegatu ziren. XVI. mendean espainiarren mende egon ostean, Herbehereen eskuetara pasa zen, 1636. urtean.

1678. urteko dokumentu batean, hango jendeak gaztelania hitz egiten zuela agertzen da.

1805-1816 urteen artean, uhartea Britainiarren mende egon zen.

1927. urtean, Shell konpainiak uhartean petroleo instalazioak jarri zituen eta Bigarren Mundu Gerran alemaniako submarinoak hango bi portu suntsitzen saiatu ziren.

1986eko urtarrilaren 1etik aurrera Herbehereetako lurralde autonomoa da.

## Gobernua eta politika

Berez, Aruba ez da estatu independente bat, barne autonomia osoa daukan Herbehereetako lurralde ez metropolitar bat baizik. Herbehereek defentsa arloa, hiritartasun kontuak, kanpo erlazioak eta estradizioak kontrolatzen dituzte, baina beste gai guztietan, Aruba lurralde guztiz autonomoa da. Arubak bere legeak, konstituzioa, gobernua eta dirua dauzka.

Estatu burua Herbehereetako erregea da, gobernatzaile batek ordeztua eta sei urterako hautatua. Gobernua, ordea, lau urtean behin hautatzen da. Gobernu burua Arubako lehen ministroa izaten da: bere ministro kontseiluarekin, gobernuko botere exekutiboa osatzen du.

## Ekonomia

Arubako jarduera ekonomiko nagusia turismoa da, BPGaren erdia osatzen baitu. Dirua Arubako florina da. Ameriketako dolarrarekin trukaneurri finkoa dauka. (1.79:1).

Turismoa da arubar ekonomiako lehen euskarria, bertan baitago lan enplegu gehienen iturria. Banku jarduerek eta petrolio birfinketak ere garrantzi handia daukate.

## Hizkuntza

Aruban, Antilla Herbeheretarretan bezala, hizkuntza ofizial bakarra nederlandera da, hezkuntzan erabilia; hala ere, arubatarrak oro har elebidunak edota eleaniztunak dira, ingelesa eta gaztelania baitarabiltzate. Haiekin batera, arubatarrek hizkuntza propio bat ere daukate, eguneko bizitzan maiz erabilia: papiamentoa, gaztelania eta portugesetik sortutako hizkuntza kreolera. Azken urteotan, Arubako gobernuak gero eta garrantzi handiagoa ematen ari zaio papiamentoari.

## Demografia

Bizi itxaropena (urteak)Urtea646668707274767819601970198019902000201020202030ArubaBizi-itxaropena Aruban 1960-2024.
## Osasuna

Uhartean ospitale bakarra dago; Horacio E. Oduber Hospitalea. 2001. urtetik aurrera osasun asegurua dauka biztanleria osoarentzat.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |
| --- |
| **Amerikako herrialde eta lurraldeak** |
| **Ipar Amerika eta Karibea**  | **Estatu burujabeak**: Ameriketako Estatu Batuak • Antigua eta Barbuda • Bahamak • Barbados • Belize • Costa Rica • Kuba • Dominika • Dominikar Errepublika • El Salvador • Grenada • Guatemala • Haiti • Honduras • Jamaika • Kanada • Mexiko • Nikaragua • Panama • Saint Kitts eta Nevis • Santa Luzia • Saint Vincent eta Grenadinak • Trinidad eta Tobago
 **Dependentziak**: Groenlandia (*Danimarka*) • Guadalupe ∙ Martinika ∙ Saint Barthelemy ∙ Saint Martin ∙ Saint Pierre eta Mikelune (*Frantzia*) • Aruba · Holandarren Antillak (*Herbehereak*) • Aingira · Bermuda · Birjina britainiar uharteak · Kaiman uharteak · Montserrat · Turkak eta Caicoak (*Erresuma Batua*) • Puerto Rico · Birjina Uharte Estatubatuarrak (*Ameriketako Estatu Batuak*) | **Hego Amerika**  | **Estatu burujabeak**: Argentina • Bolivia • Brasil • Txile • Kolonbia • Ekuador • Guyana • Paraguai • Peru • Surinam • Uruguai • Venezuela
 **Dependentziak**: Guyana Frantsesa (*Frantzia*) • Falklandak (*Erresuma Batua*) |