# Tentsio (elektrizitatea)

*Artikulu hau magnitude fisikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tentsio (argipena)».*
**Potentzial diferentzia** edo **tentsio elektrikoa** puntu biren artean dagoen potentzial elektrikoaren diferentzia zenbatzen duen magnitude fisikoa da. Voltetan neurtzen da, eta, orokorrean, WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 edo WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ikurrekin izendatzen da.

**Potentzial-diferentzia** bi punturen artean (A eta B), karga-unitate positiboa potentzial baxuko puntutik (B) potentzial altuko puntura (A) eramateko egin behar den lana da, edo beste hitzetan esanda, karga-unitate positiboari eman behar zaion energia-kantitatea.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
(unitateak: **1V** = **1J** / **1C** ; 1 Volt = 1 Joule / 1 Coulomb)
**Boltaiak** energi-iturri bat (indar elektroeragilea) edo galdutako, xahututako edo metatutako energia (tentsio-jauskera) irudikatu dezake. Sistema bateko puntu biren arteko **tentsioa** edo **potentzial diferentzia** neurtzeko voltmetroa erabiltzen da.

**Potentzial diferentzia** eremu elektriko estatiko batek, eremu magnetiko bat zeharkatzen duen korronte elektriko batek, eremu magnetiko aldakor batek, edo hiru hauen konbinazio batek sor dezake.

## Definizioa

Eremu elektriko estatiko baten, karga elektriko bat puntu batetik bestera eramateko egin behar den lana -**potentzial diferentzia**- kargak egiten duen ibilbidearekiko independentea da.
Espazioan bi puntu hartuta, A eta B, **tentsioa** bi puntu hauen arteko potentzial elektrikoen diferentzia da. Potentzial elektrikoaren definiziotik:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
**Boltaia**, **tentsioa** edo **potentzial diferentzia** karga-unitateko **energia potentzial elektrikoa** da, Joule/Coulombetan neurtua (=Volt).

Batzuetan potentzial elektrikoarekin nahasten denez, bien arteko aldea argitu beharra dago:

* **Potentzial elektrikoa** puntu batean karga positiboaren unitatea **infinitutik punturaino** eramateko egin behar den lana da.
* **Potentzial diferentzia** bi punturen artean karga-unitate positiboa **potentzial elektriko baxuko puntutik potentzial elektriko altuko puntura** eramateko egin behar den lana da.

Energia potentzial mekanikoarekin gertatzen den bezala, potentzialaren zeroa edozein puntutan aukeratu daiteke, eta esanguratsua den kantitatea puntu biren arteko potentzialen diferentzia da. A eta B puntuen arteko potentzial diferentzia karga-unitate positibo bat Atik Bra eramateko eremu elektrikoaren aurka egin beharko litzatekeen lana da. Eremu elektriko estatiko baten, lan kopuru hau kargak Atik Bra joateko egiten duen ibilbidearekiko independentea da, A eta B puntuen potentzialaren menpe bakarrik dago. Zero potentzialdun puntutzat lurra hartzen da askotan.

Boltaiaren definizioaren arabera, karga negatiboa duten objektuak boltaia handiagoetarantz *bultzatuak* izango dira, eta karga positiboa duten objektuak boltaia txikietarantz *bultzatuak* izango dira. Beraz, korrontearen norantza konbentzioa hari edo erresistentzia baten boltaia handiagotik boltaia txikiagora izango da. Korrontea boltaia txikiagotik handiagora eremu elektrikoaren aurka *bultzatuko* duen indar elektroeragile bat dagoenean bakarrik joan daiteke. Adibidez, bateria baten barnean, erreakzio kimikoek energia nahikoa ematen dute korrontea terminal negatibotik terminal positibora joateko.

## Tentsioa osagai elektroniko pasiboetan

Osagai elektroniko pasiboen terminalen arteko potentzial diferentzia osagaiaren ezaugarrien eta korronte elektrikoaren araberakoa da.

### Tentsioa erresistentzietan

Sakontzeko, irakurri: «Erresistentzia (osagaia)»
Ohm-en legearen arabera:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14

### Tentsioa hariletan

Sakontzeko, irakurri: «haril»
Haril bat espiralean biribilkatutako eroale edo alanbre bat da. Orokorrean harilak korronte alternoan erabiltzen dira, terminaletan sortzen duten potentzial diferentzia hurrengoa izanik:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
L konstantea bada:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18
### Tentsioa kondentsadoreetan

Sakontzeko, irakurri: «Kondentsadore elektriko»
Material dielektriko batez bereiziriko bi gainazal eroalek kondentsadore bat osatzen dute. Ohiko ekuazioa hurrengoa da:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20

C konstantea bada:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_22
Hemendik Vb-Va tentsioa lortzen da. Va = 0 edo lurra suposatuz, plaka bateko tentsioa hurrengoa litzake:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_24
## Tentsio efikaza

Sakontzeko, irakurri: «Balio efikaz»
Voltmetro funtzioa hautatuta duen multimetroa. Korronte alternoan, tentsioaren balio efikaza ematen du.
Korronte alternoko voltmetro gehienek tentsio efikazaren balioa ematen dute. **Tentsio efikaza** korronte alternoko periodo batean erresistentzia batek xahutzen duen potentzia elektrikoa xahutzeko, tentsio konstantepean balego erresistentzia horrek potentzia berdina xahutzeko beharko lukeen tentsioaren balioa da.

*T* denbora periodo baten erresistentzia elektriko batek xahutzen duen energia hurrengoa da:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 ,
non *W* xahututako energia, *P* potentzia, *T* denbora periodoa, *Ief* korronte elektrikoaren balio efikaza, *Vef* tentsio efikaza eta *V(t)* aldiuneko tentsioaren balioa *t* denboraren funtzioan diren.

Tentsio efikaza ebatzita tentsioaren batezbesteko koadratikoa lortzen da:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 .
Uhin sinusoidala
Korronte alternoan, aldiuneko tentsioa sinusoide baten arabera aldatzen da.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 ,
non *V* tentsioa denboraren funtzioan adierazten den. *V0* tentsioaren anplitudea da, WIKINIUM\_MATH\_PH\_32 abiadura angeluarra eta WIKINIUM\_MATH\_PH\_34 fase edo desfasea.

Uhinaren periodoa integrazio periodotzat hartuta ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_36 ):

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_38 ;
*V0* tentsioaren anplitudea konstantea izanik integraletik atera daiteke.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_40 .
Funtzio trigonometriko baten berredura kentzeko baliokide bat ezarrita:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_42 ;
Integratuz:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_44
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_46
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_48
## Erlazio matematikoak

Tentsioa elektrizitatean erabiltzen diren hiru aldagai arruntetako bat da, korronte elektrikoarekin eta inpedantziarekin batera.
Tentsioarekin erlazioa duten oinarrizko lege garrantzitsu bi daude:

* Ohmen legea: *V* tentsioa *Z* inpedantziarekin eta *I* intentsitate elektrikoarekin erlazionatzen da, V=ZI ekuazioaren arabera.
* Kirchhoffen tentsioaren legea (edo Kirchhoffen bigarren legea): Edozein sare elektrikotan, tentsio igoera eta jauskera guztien batura zero dela dio.

## Neurgailuak

Osziloskopio bat, peridokoki aldatzen den seinale elektriko baten tentsioa irudikatzen.
Tentsioa neurtzeko instrumentuen artean voltmetroa, potentziometroa eta osziloskopioa daude. Voltmetroa multimetro baten barneratua egon daiteke.

**Voltmetroak** erresistentzia finko batetik igarotzen den korronte elektrikoa neurtzen du, zeina, Ohmen legearen arabera, erresistentzian ematen den tentsio-jauskeraren proportzionala den.

**Potentziometroak** tentsio ezezagun bat tentsio ezagun batekin konparatzen du zubi zirkuitu baten.

Katodo-izpiko **osziloskopioak** tentsioa anplifikatu eta elektroi sorta bat bide nagusitik desbideratzen du, non elektroi sortaren desbideratzea tentsioarekiko proportzionala den.

## Ohiko tentsio maila batzuk

* Pilen ohiko tentsioa 1,5 Voltekoa da. 4,5 Volteko pilak -barnean 1,5 Volteko hiru pila seriean konektaturik dituzte-, eta 9 Voltekoak ere ohikoak dira.
* Automobil eta motozikleten baterien ohiko tentsioa 12 Voltekoa da.
* Argindar hornitzaileek etxebizitzetarako eta kontsumorako 110 Volt edo 220 Volteko korronte alternoko tentsioa ematen dute, herrialdearen arabera, Europan 220 Voltekoa delarik.
* Energia elektrikoaren garraio eta banaketarako tentsioak kontsumo tentsioak baino ehunka aldiz handiagoak izan daitezke, 110etik 1200 kV tartekoak (KA) arruntak direlarik.
* Trenbideetako katenarietan 12 kV eta 50 kV (KA) arteko tentsioak erabiltzen dira.

* 1,5 Volt-eko pilak (Korronte zuzena).
* Automobilentzako 12 Volteko bateria (KZ).
* Etxebizitzetako eta kontsumoko loki arra eta emea. Europan 220 Volt (korronte alternoa).
* Goi-tentsioko linea. 12 kV eta 50 kV artean (KA).
* Trenbideetako katenaria 12 kV eta 50 kV artean (KA)

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Potentzial elektriko
* Korronte elektrikoa
* Magnitude fisiko
* Erresistentzia elektrikoa
* Ohmen legea

## Kanpo estekak