Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Errusiako frantziar inbasioa

| Errusiako frantziar inbasioa |
| --- |
| Napoleondar Gerrak |
| Adolph Northenen margolana

---

 |
| Data | 1812ko ekainaren 24a  – abenduaren 14a |
| Lekua | Errusiar Inperioa |
| Emaitza | Errusiarren erabateko garaipena Seigarren Koalizioaren Gerraren hasiera |
| Gudulariak |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Frantziako Lehen Inperioa
* Fitxategi:Duchy of Warsaw 11.PNG Varsoviako dukerria
* Italia
* Napoliko Erresuma
* Rhineko konfederazioa
	+ Bavaria
	+ Saxonia
	+ Westfalia
* Suitza

 Austria  Prusia  Espainia |  Errusiar Inperioa |

 |
|

 |
| Buruzagiak |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Napoleon Bonaparte Louis Alexandre Berthier Louis-Nicolas d'Avout Michel Ney Jacques MacDonald Nicolas Oudinot Jérôme Bonaparte Józef Poniatowski Joachim Murat Eugène de Beauharnais Schwarzenbergeko printzea Yorck kondea |
Alexandro I.a Errusiakoa Mikhail Kutuzov Michael Andreas Barclay de Tolly Piotr Bagration† Peter Wittgenstein |

 |
| Indarra |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 449.000 soldadu |
198.250 soldadu erregularrak |

 |
| Galerak |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Heriotzak:** 380.000. **Bizirik**: 120.000 lagun: 50.000 austriar eta prusiar, 20.000 poloniar eta 35.000 frantziar. | **Heriotzak:** 210.000 |

 |

**Errusiako frantziar inbasioa** (errusieraz: Отечественная война 1812 года edo 1812ko Gerra Abertzalea) 1812an egindako Errusia konkistatzeko saiakera izan zen. Napoleondar Gerrak zeharo aldatu zuen: frantziar eta bere aliatuen *Grande Armée* txikitzeaz gain Napoleon Bonaparteren jeneral garaiezinaren irudia ere amaitu zuen. Porrotaren ondorioz hasieran Prusiak eta gero Austriak Frantziarekin bere aliantza hautsi eta alderdiz aldatu zuten, Seigarren Koalizioaren Gerra hasiz.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Errusiako historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Leherketa

Gasolina bidez eragindako leherketa, aire ikuskizun batean zehar.
**Leherketa** edo **eztanda**, aldibereko, bapateko eta orokorrean argi, soinu eta energia kalorikoaren askapen bortitza da. Maiz, leherketak giza jardueren ondorioz sortuak izan arren, naturan eta nahi gabeko gertakarietan ere jazotzen dira.
# Mende

**Mendea** edo **gizaldia**, 100 urteko (36525 egun) denbora unitatea da. Mendearen definiziotik ikusten da I. mendea 100. urteko abenduaren 31n bukatu zela eta, beraz, XX. mendea 2000.eko abenduaren 31n. Gaur egun XXI. mendean gaude, 2001eko urtarrilaren 1ean hasi zen mendea. Mendeak adierazteko, euskaraz, zenbaki erromatarrak erabiltzen ditugu.

## Kanpo estekak
# K.a. VI. mendea

**Kristo aurretiko VI. mendeak** K.a. 600etik K.a. 501. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

|  |  |
| --- | --- |
| **Mendeak:** | K.a. VII.a - **K.a. VI.a** - K.a. V.a |
| **Hamarkadak:** | K.a. 590koa K.a. 580koa K.a. 570koa K.a. 560koa K.a. 550koa K.a. 540koa K.a. 530koa K.a. 520koa K.a. 510koa K.a. 500koa |
| K.a. VI. mendearen taula |

## Gertaerak

K.a. 539ko urria - Ziro II.a Handia akemenestar erregeak Babilonia konkistatu ondoren Neobabiloniar Inperioa amaitu zen.

## Pertsona nabarmenak

* Dario I.a Handia (antzinako persieraz: Dārayava(h)uš‎; K.a. 540-K.a. 486) persiar erregea

## Kanpo estekak
# 1111

| 1111. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | XI.a • **XII.a** • XIII.a |
| Hamarkadak | 1090(e)koa • 1100(e)koa • **1110(e)koa** • 1120(e)koa • 1130(e)koa |
| Urteak | 1108  • 1109  • 1110 • **1111** • 1112 • 1113 • 1114 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 1111 *MCXI* |
| *Ab urbe condita* | 1864 |
| Armeniar egutegia | 560 ԹՎ ՇԿ |
| Bahá'í egutegia | -733 – -732 |
| Bengaliar egutegia | 518 |
| Berber egutegia | 2061 |
| Egutegi budista | 1655 |
| Myanmarko egutegia | 473 |
| Bizantziar egutegia | 6619 – 6620 |
| Koptoen egutegia | 827 – 828 |
| Etiopiar egutegia | 1103 – 1104 |
| Hebrear egutegia | 4871 – 4872 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 1167 – 1168 |
| *Shaka Samvat* | 1033 – 1034 |
| *Kali Yuga* | 4212 – 4213 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 489 – 490 |
| Islamiar egutegia | 504 – 505 |
| Korear egutegia | 3444 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1654 |
| Holozeniar egutegia | 11111 |

**1111 beste egutegi batzuetan**| Gregoriotar egutegia | 1111 *MCXI* |
| *Ab urbe condita* | 1864 |
| Armeniar egutegia | 560 ԹՎ ՇԿ |
| Bahá'í egutegia | -733 – -732 |
| Bengaliar egutegia | 518 |
| Berber egutegia | 2061 |
| Egutegi budista | 1655 |
| Myanmarko egutegia | 473 |
| Bizantziar egutegia | 6619 – 6620 |
| Koptoen egutegia | 827 – 828 |
| Etiopiar egutegia | 1103 – 1104 |
| Hebrear egutegia | 4871 – 4872 |
| Egutegi hinduak |  |
|  - *Bikram Samwat* | 1167 – 1168 |
|  - *Shaka Samvat* | 1033 – 1034 |
|  - *Kali Yuga* | 4212 – 4213 |
| Holozeniar egutegia | 11111 |
| Iraniar egutegia | 489 – 490 |
| Islamiar egutegia | 504 – 505 |
| Japoniar egutegia |  |
| Korear egutegia | 3444 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 1654 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Heriotzak

* Otsailaren 22a – Roger Borsa, Apuliako eta Calabriako dukea.
* Martxoaren 7a – Bohemundo I.a Antiokiakoa, Tarantoko printzea eta Antiokiako printzea (j. c. 1054).
* Apirilaren 17a – Roberto Molesmekoa, frantziar fraidea.
* Abenduaren 19a – Al-Ghazali, islamiar teologoa eta filosofoa (j. 1058).

---

## Kanpo estekak
# Oxfordiar

| Oxfordiar |
| --- |
|
H
Sin.
Plie.
Toar.
A
B
B
C
Ox.
Ki.
Ti.

 |
| Kronologia |
| Hasiera | duela 163.500.000 urte |
| Amaiera | duela 157.300.000 urte |
| Honen parte da | Jurasiko Berantiar eta ICS Standard Global Chronostratigraphic (Geochronologic) Scale (en)  |
| Etimologia |
| Honen izena darama | Oxford |
|

---

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←Calloviar | Oxfordiar | →Kimmeridgiar |

 |

**Oxfordiarra** Nazioarteko Batzorde Estratigrafikoak ezarri duen Jurasiko Berantiarreko adinik goiztiarrena da, edo Goi Jurasikoko lehen estaia. Orain dela 163.5 ± 4 Ma eta 157.3 ± 4 Ma artean hedatzen da. Oxfordiarraren aurretik Calloviarra izan zen eta, ondoren, Kimmeridgiarra.

## Izendapena

Oxfordiarrak izena Ingalaterrako Oxford hiriagatik jasotzen du eta 1844an Alcide d'Orbignyk Oxford Clay izena eman zion. Oxfordaren oinarriari GSSP definitua falta zaio. W. J. Arkell ikerlanetan 1939an eta 1946an Oxfordiarraren beheko muga *Quenstedtoceras mariae* ammonitearen lehen agerpena izan zen (ondoren *Vertumniceras* generoan kokatua). Ondorengo proposamenek diote *Cardioceras redcliffense* lehen aldiz agertzea izatea beheko mugaren definizioa.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

| Jurasikoa |
| --- |
| Behe Jurasiko (Lias) | Erdi Jurasiko (Dogger) | Goi Jurasiko (Malm) |
| Hettangiarra | Sinemuriarra Pliensbachiarra | Toarciarra | Aaleniarra | Bajociarra Bathoniarra | Calloviarra | Oxfordiarra | Kimmeridgiarra Tithoniarra |
# Johannes Diderik van der Waals

| Johannes Diderik van der Waals |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Leiden, 1837ko azaroaren 23a |
| Herrialdea |  Herbehereetako Erresuma |
| Lehen hizkuntza | nederlandera |
| Heriotza | Amsterdam, 1923ko martxoaren 8a (85 urte) |
| Hobiratze lekua | Amsterdam New Eastern Cemetery (en)   |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Anna Magdalena Smit  (1865 -  1881eko abenduaren 28a) |
| Seme-alabak |
ikusi
* Jacqueline E. van der Waals (en)  Johannes Diderik van der Waals Jr. (en)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Leidengo Unibertsitatea |
| Tesi zuzendaria | Pieter Rijke (en)  |
| Doktorego ikaslea(k) | Willem Hendrik Keesom Johannes Diderik van der Waals Jr. (en)  Diederik Korteweg Philipp Abraham Kohnstamm Johannes Diderik van der Waals Jr. (en)  Obe Postma Henri Adrien Naber Gerrit Hondius Boldingh Johannes C. Schalkwijk Bokko Meilink Cornelius Dorsman Adolf van Thijn |
| Hizkuntzak | nederlandera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | fisikaria, kimikaria, matematikaria, fisikari teorikoa, unibertsitateko irakaslea eta irakaslea |
| Enplegatzailea(k) | Amsterdamgo Unibertsitatea  (1877ko urriaren 15a -  1908ko apirilaren 29a) |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Van der Waalsen erradio Van der Waalsen ekuazioa*
 |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Fisikako Nobel Saria  (1910)
 |
| Influentziak | Rudolf Clausius |
| Kidetza | Arteen eta Zientzien Herbehereetako Errege Akademia Prusiako Zientzien Akademia Amerikako Sozietate Filosofikoa Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala Linzeen Akademia |
|

---

 |
|   |

**Johannes Diderik van der Waals** (Leiden, 1837ko azaroaren 23a - Amsterdam, 1923ko martxoaren 8a) herbeheretar fisikaria izan zen.

Gas eta likidoen egoeraren ekuazioan egindako lanagatik da ospetsua, eta horregatik 1910ean Fisikako Nobel saria irabazi zuen. Van der Waals izan zen molekulen bolumena eta molekulen arteko indarrak kontuan hartzeko beharraz ohartu zen lehena (Van der Waalsen indarrak, ezagutzen diren bezala eta molekulan karga positibo eta negatiboen banaketan jatorria dutenak), gas eta likidoen presio, bolumen eta tenperaturaren arteko erlazioa ezarriz.

Disoziazio elektrolitikoari buruz, kapilaritatearen teoria termodinamikoari buruz eta fluidoen estatikari buruz ere ikertu zuen.
# Fisika nuklear

Atomo baten nukleoaren irudikapena; gorriz protoiak irudikatu dira eta urdinez neutroiak.
**Fisika nuklearra** atomoaren nukleoa aztertzeaz arduratzen den fisikaren adarra da. Bere zereginen artean daude: nukleo atomikoa osatzen duten funtsezko partikulen (protoia eta neutroia, hots, nukleoiak) izaera eta euren elkarrekintzak egiaztatzea, nukleoaren ezaugarriak sailkatu eta azaltzea, desintegrazio nuklearrak azaltzea eta erreakzio nuklearrak aztertzea. Fisika nuklearra ez da fisika atomikoarekin nahastu behar.

Nukleoak hainbat partikulaz daude osatuta (goian aipatutako funtsezko protoi eta neutroiaz gain). Kristalak ez bezala, txikiegiak dira elementu periodikoak bezala deskribatzeko. Hau dela eta, nukleoak teorikoki azaltzea ez da erraza eta normalean saiakuntzetarako proposatzen diren nukleo ereduak izaera nuklearraren ezaugarri ia guztiak azaltzen dituzte.

## Ikus, gainera

* Partikulen fisika

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau fisikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Ivan Meštrović

| Ivan Meštrović |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Vrpolje, 1883ko abuztuaren 15a |
| Herrialdea | Cisleithania  Jugoslaviako Erresuma Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresuma  Ameriketako Estatu Batuak |
| Bizilekua | Belgrad Zagreb Viena |
| Heriotza | South Bend, 1962ko urtarrilaren 16a (78 urte) |
| Hobiratze lekua | Crkva Presvetog Otkupitelja |
| Familia |
| Seme-alabak |
ikusi
* Mate Meštrović (en)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Academy of Fine Arts Vienna (en)  |
| Hizkuntzak | Kroaziera ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | eskultorea, arkitektoa, unibertsitateko irakaslea, irakaslea eta idazlea |
| Lantokia(k) | Zagreb |
| Enplegatzailea(k) | Notre Dameko Unibertsitatea Syracuseko unibertsitatea |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Pobednik St. Jerome the Priest (en)  Immigrant Mother (en)  Monument to the Unknown Hero (en)  Meštrović Pavilion (en)*
 |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Austrian Decoration for Science and Art  (1961)
 |
| Kidetza | Serbian Academy of Sciences and Arts (en)  Serbian Academy of Sciences and Arts (en)  Ameriketako Estatu Batuetako Arte eta Letren Akademia Serbian Academy of Sciences and Arts (en)  Errumaniar Akademia |
| Izengoitia(k) | Mestrovic, Ivan |
| mdc.hr… |

**Ivan Meštrović** (Vrpolje, 1883ko abuztuaren 15a - South Bend, Indiana, 1962ko urtarrilaren 16a) kroaziar arkitekto, eskultore eta idazlea izan zen.

Kroaziako eskultore moderno nabarmenena da. Spliten eta Vienako Arte Ederren Akademian ikasi zuen, eta Vienako Sezesioaren eragina jaso zuen. Europan zehar bidaiatu zuen Puzkundeko maisuen lana aztertzeko, bereziki Michelangelorena, eta Auguste Rodin, Antoine Bourdelle eta Aristide Maillol frantsesena. Bere herrialdean Medulić mugimendu nazional-erromantikoa hasi zuen.

Lehen Mundu Gerran emigrazioan bizi izan zen, eta amaitzean Kroaziara itzuli zen. Lan oparoa egin zuen eskulturan eta pedagogian. 1942an Italiara joan zen, 1943an Suitzara eta 1947an Estatu Batuetara. Eskultura irakaslea izan zen Syracuse Unibertsitatean eta South Bendeko Notre Dameko Unibertsitatean.

## Iruditegia

*
*
*
*
*
*
* *Bizitzaren iturria*, Zagreb (1905)
* Speerman, Chicago (1928)
* Gregorio Ningoa, Split, (1929)
* Moises, Syracuseko Unibertsitatea (1952)
* *Pieta* (1942-46), Notre Dameko Unibertsitatea
* *Kroaziarren historia* (1932)
* Victor, Belgrad
* Svetozar Miletić, Novi Sad
* Meštrovićen mausoleoa

## Kanpo estekak
# Anne Haney

| Anne Haney |
| --- |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | Anne Ryan Thomas |
| Jaiotza | Memphis, 1934ko martxoaren 4a |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Heriotza | Studio City, 2001eko maiatzaren 26a (67 urte) |
| Heriotza modua | berezko heriotza: bihotz-gutxiegitasuna |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Ipar Carolinako Unibertsitatea Chapel Hillen East High School (en)  |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | antzerki aktorea, telebista-aktorea, zinema aktorea, gidoilaria eta ahots-aktorea |
| Izengoitia(k) | Anne T. Haney |
|

---

 |
|

---

   |

**Anne Ryan Thomas** (Memphis, 1934ko martxoaren 4a - Los Angeles, 2001eko maiatzaren 26a) Estatu Batuetako aktorea izan zen.

## Filmografia hautatua

* *Hopscotch* (1980)
* *The Children Nobody Wanted* (1981, telefilma)
* *The Night the Lights Went Out in Georgia* (1981)
* *Making Love* (1982)
* *Some Kind of Hero* (1982)
* *The Bad Seed* (1985)
* *Malice in Wonderland* (1985)
* *Lime Street* (1985)
* *Mr. Belvedere* (1985)
* *The Best of Times* (1986)
* *The Golden Girls* (1986)
* *Blind Justice* (1986)
* *Elvis and Me* (1988)
* *Star Trek: The Next Generation* (1989)
* *Northern Exposure* (1992)
* *Quantum Leap* (1992)
* *Star Trek: Deep Space Nine* (1993)
* *Mrs. Doubtfire* (1993)
* *The American President* (1995)
* *Mother* (1996)
* *Liar Liar* (1997)
* *Midnight in the Garden of Good and Evil* (1997)
* *Psycho* (1998)
* *Forces of Nature* (1999)
* *The Out-of-Towners* (1999)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Tennesseeko biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |