Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alga berde

*Stigeoclonium* generoko alga berde bat.
**Alga berdeak** lur lehorreko landareekin estuki erlazionatzen diren algek osatzen duten talde parafiletiko da. Oraindik iturri batzuek Cholorophyta terminoa erabiltzen dute, eta honen aurretik Chlorophyceae ere, baina gerora termino hauek azpitaldeak izendatzeko baliatu dira. Horrenebstez, alga berdeen taldea taxoi gisa informala izatera pasa da, taxonomikoki Chlorophyta eta Charophyta algak biltzen dituela kontuan hartuta. Alga berdeak eta enbriofitoak biltzen dituen kladoa monofiletikoa da eta Viridiplantae kladoa deitzen zaio, Plantae erreinuan sailkatzen dena.

Alga berdeen barruan alga zelulabakar flagelatuak zein alga kolonial flagelatuak, normalean 2 flagelo zelulako dituztenak, sailkatzen dira; baita beste forma kolonial, kokoide eta zuntzakarak eta alga makroskopiko zelulanitzak. Espezie askok zelula bakar gisa bizi dute bizitzaren zatirik handiena, eta beste espezie batzuek koenobioak (koloniak), harizpi luzeak edo oso ezberdindutako alga makroskopikoak osatzen dituzte. 22.000 alga berde espezie inguru daude.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundea

| Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundea |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Izen ofiziala | Union internationale pour la conservation de la nature et de ses ressources, International Union for Conservation of Nature and Natural Resources eta Unión Internacional para la Conservación de la Naturaleza y de losRecursos Naturales |
| Izen laburra | IUCN, МСОП, UICN, МСОП, UICN, AICD, UICN, ԲՊՄՄ, UICN, IUBN, ХТҚО, МСЗП, МУЗП eta MUZP |
| Mota | nazioarteko gobernuz kanpoko erakundea eta argitaratzaile akademikoa |
| Jarduera sektorea | animal protection (en)  |
| Herrialdea | Suitza |
| Jarduera |
| Eskumendekoak | Large Carnivore Initiative for Europe |
|  |
| Enplegatuak | 1.089 (2024) |
| Ekoizpena | IUCNren Zerrenda Gorria eta IUCN Red List of Ecosystems (en)  |
| Agintea |
| Lehendakaria | Razan Khalifa Al Mubarak (en)  |
| Zuzendari exekutiboa | Bruno Oberle (en)  |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Rue Mauverney, 28, 1196
* Gland
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Legezko forma | association (en)  |
| Zeren jabe | World Commission on Protected Areas (en)  |
| Ekonomia |
| Aurrekontua | 193.728.000 Fr (2024) |
| Aktiboak | 224.161.000 Fr (2024ko abenduaren 31) |
| Kapital berekia | 31.693.000 Fr (2024ko abenduaren 31) |
| Diru-sarrerak | 196.873.000 Fr (2024) |
| Irabazi garbia | 6.313.000 Fr (2024) |
| Ustiapen-mozkina | 3.145.000 Fr (2024) |
| Historia |
| Sorrera | 1948ko urriaren 5a |
| Sorlekua | Fontainebleau |
| Jasotako sariak |  Elkartasunaren Asturiasko Printzesa sari  (1988) Blue Planet Prize  (1993) |
| webgune ofiziala       |

**Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundea** (jatorrian, ingelesez: *International Union for Conservation of Nature* edo *IUCN*) natura babestea helburu duen nazioarteko erakunde bat da. Erakundeak "zerrenda gorria" argitaratzen du espezieen iraute egoera neurtzeko.

UNESCOren idazkari nagusia zen Julian Huxleyek bultzatuta, 1948ko urrian sortu zuten, Fontainebleaun egindako nazioarteko biltzarraren ondorioz. Bertan 83 estatuk, 108 gobernu-agentziak, 766 GKEk eta 81 nazioarteko erakundek hartzen dute parte, 181 herrialdeetako 10.000 adituen laguntza izanik.

## Ezaugarriak

IUCN nazioarteko elkarte bat da, eta hirurogei estaturen ordezkariak biltzen ditu. Izadiaren kontserbazioaren alorrean dituen lanen artean aipatzekoa da, Nazio Batuek hala onartuta, parke nazionalen estatusaren nazioarteko definizioa. Erakunde hori bera da parke nazionalaren maila ematen edo kentzen duena. IUCNak osatzen du, oro har, desagertzeko arriskuan diren animalia eta landare moten zerrenda, Nazio Batuen ingurumenerako egitasmoarekin eta naturaren Munduko Funtsarekin egitasmoekin elkarlanean. Nazioarteko hainbat hitzarmen jarri ditu abian, hala nola, Antartika babesteko hitzarmena edo bioaniztasuna gordetzekoari buruzkoa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/3/1 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
# Nagi hiruhatz pigmeo

| Nagi hiruhatz pigmeo |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Galzori larrian  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Filuma | Chordata |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Pilosa |
| Familia | Bradypodidae |
| Generoa | Bradypus
 |
| Espeziea  | **Bradypus pygmaeus** Anderson and Handley 2001
 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |

**Nagi hiruhatz pigmeoa** (*Bradypus pygmaeus*) Bradypus generoko animalia espezie bat da, hau da, nagi hiruhatzaren espezie bat. Pilosa ordenaren barruko ugaztuna da eta Bradypodidae familian sailkatuta dago. Panamako Escudo de Veraguas uharteko endemismoa da.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Bradypodidae

## Kanpo estekak

* *Bradypus pygmaeus* espezieari buruzko informazioa, Mammals of The World datu basean.
# Marmoka

Marmoka baten zeharkako sekzioa.**Marmokak,** Medusozoa azpifilumeko izaki gelatinotsuen medusa faseari ematen zaion euskarazko ohiko izena da. Azpifilum hau, Cnidaria filumeko klado handia da. Hau da, nola beldarra den intsektu batzuen bizi-zikloko fase bateko gorputza deskribatzen duen hitza, berdintsu marmoka da medusozooen bizi-zikloaren forma bat.

## Anatomia

Knidarioen bizi-zikloa, medusa fasearekin (**marmoka**) agerian (12-14).
Marmokek morfologia oso ezberdinak dituzte, baina Medusozoa azpifilumeko marmokek simetria tetrameroa (lauko multiplotan ebakia) aurkezten dute. Gorputza onddo baten itxurakoa izaten dute. Txapelaren ertzean 4-8 garro dituzte. Azpiko aldean hodi bat edukitzen dute eta haren muturrean dute ahoa. 1-1,8 m zabaleko diametroa izaten dute.

Marmoka fasean den gorputz batean, gorputzaren %95 ura izaten da.

Marmoken fisiologiaren parte ezagun bat nematozisto organo ziztatzaileak dira, Pozoitsuak dira gehienak, eta oso pozoi bizikoak batzuk.

## Bizi-zikloa

Medusozoa azpifilumeko partaideen ezaugarri bereizgarria, beste knidarioekiko, marmoka edo medusa fasea biltzen duen bizi-ziklo konplexua da. Bizi zikloan fase sexualak (marmoka gisa) eta asexualak (polipo gisa) igarotzen dituzte, denbora gehiena fase sexualean bizitzen dutelarik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Ian Fleming

| Ian Fleming |
| --- |
|  (1958) Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Mayfair, 1908ko maiatzaren 28a |
| Herrialdea |  Erresuma Batua |
| Heriotza | Canterbury, 1964ko abuztuaren 12a (56 urte) |
| Hobiratze lekua | Sevenhampton (en)  Ian Fleming's grave (en)   |
| Heriotza modua | berezko heriotza: miokardio infartu akutua |
| Familia |
| Aita | Valentine Fleming |
| Ama | Evelyn St. Croix Fleming |
| Ezkontidea(k) | Ann Fleming (en)   (1952ko martxoaren 24a - |
| Bikotekidea(k) |
ikusi
* Monique Panchaud de Bottens
 |
| Seme-alabak |
ikusi
* Caspar Robert Fleming (en)
 |
| Haurrideak |
ikusi
* Peter Fleming Amaryllis Fleming (en)  Michael Valentine Paul Fleming (en)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Eton College Genevako Unibertsitatea Municheko Unibertsitatea Royal Military College, Sandhurst (en)  1927) Durnford School (en)  |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | kazetaria, idazlea, eleberrigilea, gidoilaria, prosalaria eta marinela |
| Enplegatzailea(k) | Office of Strategic Services |
| Jasotako sariak |
ikusi
* King Christian X's Liberty Medal  (1947ko urria)
 |
| Genero artistikoa | detektibe-fizkioa |
| Zerbitzu militarra |
| Adar militarra | Royal Navy |
| Parte hartutako gatazkak | Bigarren Mundu Gerra |
|

---

 |
| ianfleming.com |
|

---

        |
|  |

Ian Flemingen omenezko plaka Londresen.
**Ian Lancaster Fleming** (Mayfair, Londres, 1908ko maiatzaren 28a - Canterbury, 1964ko abuztuaren 12a) ingeles idazlea izan zen. Itsas armadako informazio-zerbitzuan lan egin zuen (1939-1945); kazetari izan zen (1945-1949), eta gero, espioitza-eleberriak idatzi; horietako gehienek gero zineak ospetsu egin duen *James Bond* dute protagonistatzat. Obra nagusiak hauexek dira: *Dr. No* (1958), *Thunderball* (1961), *The Spy who Loved Me* (1962, *Maite ninduen espioia*), *Room 3603* (1963, *3603 zenbakiko gela*), *You Only Live twice* (1964, *Bi aldiz baino ez da bizi*), *On Her Majesty's secret* (1963, *Bere Maiestatearen zerbitzupean*), *The Man with the Golden Gun* (1965, *Urrezko pistolako gizona*).

## Lanak

### James Bonden eleberriak

| Urtea | Liburua |
| --- | --- |
| 1953 | *Casino Royale* |
| 1954 | *Live and Let Die* |
| 1955 | *Moonraker* |
| 1956 | *Diamonds Are Forever* |
| 1957 | *From Russia, with Love* |
| 1958 | *Dr. No* |
| 1959 | *Goldfinger* |
| 1960 | *For Your Eyes Only* |
| 1961 | *Thunderball* |
| 1962 | *The Spy Who Loved Me* |
| 1963 | *On Her Majesty's Secret Service* |
| 1964 | *You Only Live Twice* |
| 1965 | *The Man with the Golden Gun* |
| 1966 | *Octopussy and The Living Daylights* |

### Beste lanak

| Urtea | Liburua |
| --- | --- |
| 1957 | *The Diamond Smugglers* |
| 1963 | *Thrilling Cities* |
| 1964 | *Chitty Chitty Bang Bang* |

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
# Batiskafo

Trieste batiskafoa
**Batiskafoa** ibilgailu urpekari txiki bat da, bereziki, ozeanoan sakonera handietara iristeko diseinatua, uraren presio izugarria jasanez.

Batisfera baten antzeko kabina batetaz osatuta dago. Kabina hau, ura baino arinagoa den likido batez betetako ur gordailu baten azpian zintzilikaturik dago. Likido hori, gasolina izan daiteke, adibidez. Bultzada, bateria elektriko batek elikatutako motore batzuek ematen dute.

Batiskafoa Auguste Piccardek asmatu zuen, eta, lehenengo urperaketa, tripulaziorik gabe eta pilotu automatikoarekin Cabo Verde uhartediko uretan egin zen, 1948an eta FNRS-2 batiskafoaren kargu egon zen. 1080 metroko sakonerara iritsi zen. Froga eta hobekuntza asko egin ziren eta 1953ko irailean, Piccard eta bere tripulazioa 3150 metroko sakonerara iritsi ziren Trieste izeneko batiskafoarekin, Italian eraikia, eta, 1959an, 5486 metroko sakonerara iristea lortu zuena, eta, urte bete beranduago, Guameko uretan, 10916 metrora, ordu erdiz, itsasondoan egonez. Beranduago, "Arkimedes" izeneko batiskafoa eraiki zen, 11000 metrorainoko sakonerak esploratzeko gai zena, eta, 1962an Kuriletako itsas hobiaan 9500 metroko sakonerara iritsi zena.

## Kanpo estekak
# Momentu magnitude eskala

**Momentu magnitude eskala** (**MMS** laburtuta eta Mw gisa idazten dena) sismologian erabiltzen den magnitudeetako bat da, lurrikara baten energia neurtzeko. Magnitude hau lurrikararen momentu sismikoan oinarritua dago, eta Lurraren zurruntasuna mugitu den azalera eta failaren mugimenduagatik biderkatzean lortzen da. 1970eko hamarkadan garatu zen, Richter eskalaren ordez erabiltzeko. Formulak ezberdinak badira ere aurreko eskala horren emaitza antzekoak ematen ditu, baina lurrikara handietarako askoz emaitza zehatzagoak eskaintzen ditu. United States Geological Survey erakundeak erabiltzen duen eskala ofiziala da lurrikara handi guztietan.

## Definizioa

Momentu magnitude eskalaren sinboloa WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 da, non WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 azpi-indizeak lan mekaniko esan nahi duen. Momentuaren magnitudeak ez du dimentsiorik eta formula honekin definitzen da:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
non WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 momentu sismikoaren magnituda da dina zentimetroko (10−7 N·m). Ekuazioko mugimendu konstanteak aurreko eskalek emandako zenbakiekin konsistentzia mantentzeko erabiltzen da, batez ere Richter eskalarekin.

Richter eskalan bezala, eskala logaritmikoa erabiltzen da eta bertako pauso baten gehikuntzak 101.5 ≈ 32 aldiz handiagoa esan nahi duela esan nahi du. Bi pauso handiagoa den gehikuntza batek 103 = 1000 aldiz energia gehiago izan duela esan nahi du.

## Bi lurrikaren arteko konparazioa

Ekuazioen ebazpenarekin lortzen den formula, WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 askatuz, proportzioak eskaintzeko balio du ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ) energiari dagokionez. Bi lurrikaren arteko magnitudeen ezberdintasuna, adibidez WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 eta WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 horrela alderatu ahal ditugu:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
## Alderapena Richter eskalarekin

| Data | Momentu sismikoa WIKINIUM\_MATH\_PH\_18  | Richter eskala WIKINIUM\_MATH\_PH\_20  | **Momentu magnitude** WIKINIUM\_MATH\_PH\_22  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1933-03-11 | 2 | 6.3 | 6.2 |
| 1940-05-19 | 30 | 6.4 | 7.0 |
| 1941-07-01 | 0.9 | 5.9 | 6.0 |
| 1942-10-21 | 9 | 6.5 | 6.6 |
| 1946-03-15 | 1 | 6.3 | 6.0 |
| 1947-04-10 | 7 | 6.2 | 6.5 |
| 1948-12-04 | 1 | 6.5 | 6.0 |
| 1952-07-21 | 200 | 7.2 | 7.5 |
| 1954-03-19 | 4 | 6.2 | 6.4 |

## Ikus, gainera

* Richter eskala
* Mercalli eskala

## Kanpo estekak
# Langileen Nazioarteko Eguna

| Langileen Nazioarteko Eguna |
| --- |
|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Mota | jaiegun nazioarteko egun jarduera urteroko gertakizun jaiegun |
| Omentzen du | enplegatu, langile, lan eta Haymarket afera |
| Indarraldi | 1889 -  |
| Egun | Maiatzaren 1 |
|  |
|  |
| Multimedia |
|  |
| Kultura ondare |
|  |
| National Inventory of Living Heritage in Finland (en)  |
| Gertaera-data | 2017 |
| Identifikatzaile | E/e |
|  |
|  |
| # | #LaborDay eta #Первомай |

**Langileen Nazioarteko Eguna** edo **Maiatzaren Lehena** langileen mugimenduaren nazioarteko jaieguna da.

II. Internazionalak, 1889an eta Parisen, aldarrikatu zuenetik *Chicagoko martiriak* omentzeko eta langileen eskubideen eskabidea egiteko eguna da, nahiz eta herrialde askok onartu ez. 1886ko maiatzaren 1ean Chicagon sindikalari anarkista batzuk greba bat hasi zuten zortzi orduko lanaldia eskatzeko. Hiru egun pasa ondoren, grebaren une gorenean Haymarketeko matxinada piztu eta greba bukatzeko zortzi langile epaitu eta bost heriotza-zigorra jaso zuten.

Bitxia bada ere, Estatu Batuetan ez dute eguna ospatzen. 1882an hasi eta irailaren lehendabiziko astelehenean *Labor Day* ospatzen dute, *Knights of Labor* izeneko erakundeak New Yorken manifestaldia egiten du hain zuzen ere. Grover Cleveland presidenteak iraileko jaieguna bultzatu zuen, bertan sozialismo garatu ez zedin.

Britainiar kulturako beste herrialdeek ere ez dute jaieguna ospatzen: Kanadak *Labor Day*, Zeelanda Berriak urriaren laugarren astelehena eta Australiak egun ezberdinak ditu estatuka.

1954an Pio XII.ak adierazi gabe babestu zuen eguna San Josef Langilearen jaieguna zela adieraziz.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* [Bdeoa] Maiatzak 1 munduan zehar. (Argia, 2019)
* Maiatzak 1 Euskal Herrian (EITB, 2019)
# Edi Rama

| Edi Rama |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Minister of Foreign Affairs (en)  |
| --- |

 2019ko urtarrilaren 22a - 2020ko abenduaren 31

|  Albaniako Lehen Ministroa |
| --- |

 2013ko irailaren 15a - ← Sali Berisha

|  Tiranako alkate |
| --- |

 2000ko urriaren 1a - 2011ko uztailaren 25a ← Albert Brojka - Lulzim Basha → Hautetsia: 2000 Albanian local elections (en)

|  Albaniako Legebiltzarreko kidea |
| --- |

Barrutia: Vlorë konderria Hautetsia: IX Pluralist Legislature (en)  |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | Edvin Kristaq Rama |
| Jaiotza | Tirana, 1964ko uztailaren 4a (61 urte) |
| Herrialdea |  Albania |
| Familia |
| Aita | Kristaq Rama |
| Ama | Aneta Rama |
| Ezkontidea(k) | Matilda Makoçi  (1986 -  1991) Delina Fico (en)   (1991 -  1997) Linda Rama (en)   (2010eko urriaren 24a - |
| Haurrideak |
ikusi
* Olsi Rama (en)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | University of Arts (Albania) (en)  Arte Ederren Goi Eskola Nazionala |
| Hizkuntzak | albaniera frantsesa ingelesa italiera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | politikaria, margolaria, kazetaria, saskibaloiko jokalaria, eskultorea, gobernuburua, alkatea eta artista |
|

| Ibilbidea |
| --- |
| Taldeak |
Urteak | Pos | Zbk |
|  |
|  |
|   |

 |
|
Parte-hartzailea
* Munduko Ekonomia Foroaren Urteko Bilera 2018 Munduko Ekonomia Foroaren Urteko Bilera 2023
 |
| Altuera | 201 zentimetro |
| Enplegatzailea(k) | Harvard Unibertsitatea University of Massachusetts Boston (en)  |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Pikëllimi i netëve kosovare (en)*
 |
| Jasotako sariak |
ikusi
* honorary citizen of Ulcinj  (2015)  Ohorezko Legioko komandantea  (2017) Gold Medal of Independence  Order of Minerva  (2022)  Order of Prince Yaroslav the Wise, 1st class  (2023ko abenduaren 28a) World Mayor  (2004)  Commander of the Order of Saint-Charles  (2019ko apirilaren 10a)
 |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | katolizismoa |
| Alderdi politikoa |  Albaniako Alderdi Sozialista |
|

---

 |
| edirama.al |
|

---

     |
|  |

**Edi Rama** (jaioa **Edvin Kristaq Rama**, 1964ko uztailaren 4a) Albaniako politikaria, margolaria, idazlea, unibertsitateko irakasle ohia, publizista eta saskibaloi jokalari ohia da, 2013az geroztik Albaniako 33. eta egungo lehen ministroa.