# Urtarrilaren 23

**Urtarrilaren 23**a gregoriotar egutegiaren urteko hogeita hirugarren eguna da. 342 egun falta dira urtea amaitzeko, 343 egun bisurteetan.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  **Jaiotzak** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Euskal Herrian**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Unai ExpósitoJaiotza:** Barakaldo, 1980

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Mikel Buesa BlancoJaiotza:** Gernika-Lumo, 1951

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Maddalen Iriarte OkiñenaJaiotza:** Donostia, 1963

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Fructuoso OrdunaJaiotza:** Erronkari, 1893
 **Heriotza:** Iruñea, 1973ko abuztuaren 27a
 |

Eskuz gaurkotu
**+** Jaiotza gehiago...
 | **Munduan**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Édouard ManetJaiotza:** former 10th arrondissement of Paris (en) , 1832, 1832 eta 1832
 **Heriotza:** Parisko 8. barrutia eta Paris, 1883ko apirilaren 30a
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **David HilbertJaiotza:** Kaliningrad eta Znamensk (en) , 1862
 **Heriotza:** Göttingen, 1943ko otsailaren 14a
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **StendhalJaiotza:** Grenoble, 1783
 **Heriotza:** Paris, 1842ko martxoaren 23a
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Sergei EisensteinJaiotza:** Riga, 1898 (juliotar egutegia), 1898 eta 1898
 **Heriotza:** Mosku, 1948ko otsailaren 11
 |

Eskuz gaurkotu
**+** Jaiotza gehiago...
 |

**Artikulurik ez duten Urtarrilaren 23ko jaiotzak**
Joss Whedon •
Ernst Abbe •
Grigori Aleksandrov •

Eskuz gaurkotu |
|  **Heriotzak** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Euskal Herrian**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Sofia GandariasJaiotza:** Gernika-Lumo, 1957
 **Heriotza:** Madril, 2016
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Manuel MazarredoJaiotza:** Bilbo, 1807ko maiatzaren 27a
 **Heriotza:** Madril, 1857
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Pablo GorosabelJaiotza:** Tolosa, 1803ko urtarrilaren 16a
 **Heriotza:** Donostia, 1868
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ladislao Belasko Fernández de la CuestaJaiotza:** Gasteiz, 1817ko ekainaren 26a eta 1817ko ekainaren 27a
 **Heriotza:** Gasteiz, 1891
 |

Eskuz gaurkotu
**+** Heriotza gehiago...
 | **Munduan**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Salvador DalíJaiotza:** Figueres, 1904ko maiatzaren 11
 **Heriotza:** Figueres, 1989
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Edvard MunchJaiotza:** Ådalsbruk, 1863ko abenduaren 12a eta 1863
 **Heriotza:** Ekely (en) , 1944
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Gustave DoréJaiotza:** Estrasburgo, 1832ko urtarrilaren 6a
 **Heriotza:** Parisko 7. barrutia, 1883
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Pierre BonnardJaiotza:** Fontenay-aux-Roses, 1867ko urriaren 3a
 **Heriotza:** Le Cannet, 1947
 |

Eskuz gaurkotu
**+** Heriotza gehiago...
 |

**Artikulurik ez duten Urtarrilaren 23ko heriotzak**
Robert Nozick •
Ludovico Antonio Muratori •
Max Nordau •

Eskuz gaurkotu |

 |  |

|  |
| --- |
|  **Gertaerak** |
| Wilhelm Conrad Röntgen.* 1556 - Txinako Shaanxiko lurrikarak 830.000 hildako eragin zituen. Historian zehar gizakiak ezagututako lurrikararik hilgarriena izan zen.
* 1896 - Wilhelm Rontgen-ek (*irudian*) X izpiak aurkitu zituen.
* 1932 - Jesusen Lagundia desegin zuten.
* 1954 - Ernest Hemingway estatubatuar idazlea, bi egun jarraitutan gertaturiko bi aire-istripuetatik onik irten zen.
* 1995 - ETAk Gregorio Ordoñez tiroz hil zuen, Donostiako alkatetzarako PPren hautagaia zena.

**+** Gertaera gehiago...
 |
|  **Egutegia** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<  | **Urtarrila** |  >>  |
| Al | As | Az | Og | Or | Lr | Ig |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |
| 2026 |

 |
| **Aurreko eta hurrengo urteetan 2023: Astelehena
* 2024: Asteartea
* 2025: Osteguna
* 2027: Larunbata
* 2028: Igandea
* 2029: Asteartea
 |
|  **Izendegia** |
| **Santutegia:**
Ildefonso Toledokoa, Emerentziana, Klemente Ancyrakoa

**Seaska egutegia:**
Izani eta Oneka.

 |

 |

*Daturen bat falta bada, urtearen lotura jarraitu han sartzeko.*

---

## Gertaerak

### Euskal Herria

* 1980 – ETAk Alfredo Ramos Vazquez tabernaria bahitu eta hil zuen.
* 1995 – ETAk Gregorio Ordoñez PPren Donostiako zinegotzia hil zuen.
* 2008 – Hamar atxiloketa izan ziren Bizkaian eta Araban, polizia iturrien arabera kale borrokaren eta GRAPOren aurkako bi polizia operazio desberdinetan. Ondoren, gehienak espetxeratu zituzten.
* 2009 – Espainiako Poliziak Batasunakoak izatea leporatuz Ezker abertzaleko zortzi kide atxilotu zituen.
* 2017 –
	+ Iparraldeko Euskal Herri Elkargoak Baionako Herriko Etxean bilkura egin eta bozketa bidez lapurtar hiriburuko auzapeza zen Jean Rene Etxegarai lehenbiziko lehendakari hautatua zuen.
	+ Akizeko auzitegiak Jon Palais Bizi! mugimenduko kidea BNP Paribas 14 aulki hartzeagatik errugabetu zuen, ekintza baketsu horrekin banku horrek eta besteek ere zerga ihesa laguntzen dutela salatu nahi izan zuen.

### Mundua

* 1256 – Gaztelako Alfontso X.a Jakitunak Hagurahin (gaur egungo Agurain) izeneko herrixkari udal forua eman eta Salvatierra izena jarri zion.
* 1516 – Fernando II.a Aragoikoa hiltzean, Joana Gaztelakoak Aragoiko Koroa jarauntsi zuen.
* 1556 – Txinako Shaanxiko lurrikarak 830.000 hildako eragin zituen. Historian zehar gizakiak ezagututako lurrikararik hilgarriena izan zen.
* 1579 – Herbehereetako zazpi probintzia protestantek Utrechteko Batasuna batasuna sinatu zuten. Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren jatorritzat hartzen da.
* 1870 – AEBetako armadak Marias ibaiko sarraskia eragin zuen. Piegan jatorrizko herriko 217 pertsona hil zituen Montanan. Hildako gehienak haurrak, emakumeak eta adinekoak ziren.
* 1910 – Lurrikara batek 5.000 hildakotik gora eragin zituen Irango Leristan lurraldean.
* 1918 – Benedikto XV.a Aita Santuak Nuno Alvares Pereira beatifikatu zuen.
* 1932 – Jesusen Lagundia desegin zuten Espainian, eta haren ondasunak desjabetu zituzten.
* 1939 – Espainiako bigarren errepublikako gobernuak gerra egoera adierazi zuen.
* 1942 – Ozeano Bareko frontean,Japoniarrek Bretainia Berriko Rabaulgo basea hartu zuten.
* 1950 – Israelgo parlamentuak Jerusalem izendatu zuen Israelgo hiriburu.
* 1961 – Bi bonba nuklear askatu zituen hegazkin batek nahigabe, AEBetako Ipar Karolinan, Goldsboro gainean.
* 1979 – Fronte Polisarioaren erasoak Saharan armada marokoarreko 800 hildako eragin zituen.
* 2013 – Kataluniako Parlamentuak Kataluniako herria "subjektu politiko eta juridiko subirano" gisa definitzen duen aldarrikapen subiranista bat onartu zuen, aldeko 85 bozka, 2 abstentzio eta aurkako 41 bozkekin.

## Arte eta kultura

### Mundua

* 2008 – Eyak hizkuntzaren azkenengo hiztuna hil zen Alaskan, Marie Smith Jones, 93 urterekin; hizkuntza desagertuz.

## Zientzia eta teknologia

### Mundua

* 1896 – Wilhelm Röntgenek X izpiak aurkitu zituen.
* 1960 – Jacques Piccard fisikari suitzarra 10.970 metroko sakonerara iritsi zen Marianetako itsas hobian, batisfera batean sartuta.
* 1971 – *Oscar 5* satelite orbitala jaurtiki zuten.
* 1975 – Lehen aldiz asteroide baten tamaina neurtu zuten (Eros).
* 1989 – Estatu Batuetan lehen aldiz baimendu zuten geneen transplantea minbizia tratatzeko.

## Kirolak

### Euskal Herria

* 1921 – Deportivo Alaves futbol taldea sortu zuten Gasteizen.

## Jaiotzak

### Euskal Herria

* 1893 – Fructuoso Orduna, euskal eskultorea (h. 1973).
* 1898 – Maria Oiartzabal Aranburu *(Ankamotxeneko Maria*) Bederatzi seme-alabaren ama alarguna. (h. 1996)
* 1908 – Raimundo Lanas, nafar jota abeslaria (h. 1939).
* 1921 – Josefa Molera, nafar zientzialaria eta kimikaria (h. 2011).
* 1928 – Antonio Zavala, euskal idazlea, euskaltzaina eta euskal herri-literaturaren ikerlari eta editorea (h. 2009).
* 1941 – Francisco San Martín, nafar mahastizain eta politikaria.
* 1948 – José Luis Marcos Merino, bizkaitar sindikalista eta politikaria, Tariego de Cerraton.
* 1951 – Mikel Buesa, bizkaitar ekonomialari eta aktibista.
* 1960 – Xabier Sarasola, gipuzkoar musikaria.
* 1963 – Maddalen Iriarte, donostiar kazetaria, telebista aurkezlea eta politikaria.
* 1965 – Gemma Escapa, bizkaitar abokatua, irakaslea eta Bizkaiko Abokatutzaren Elkargoko dekanorde ohia.
* 1969 – Pedro Matxon, bizkaitar futbolari ohia.
* 1975 – José Manuel Mateo, nafar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1976 – Haritz Garde, gipuzkoar bateria-jotzailea.
* 1980 – Unai Expósito, *Exposito*, bizkaitar futbolari ohia.
* 1985 – Arnaud Hegi, lapurtar errugbilaria.
* 1986 – Hodei Mendinueta, gipuzkoar futbolaria.
* 1989 – Ander Larrea, bizkaitar futbolaria.
* 1992 – Leyre Fernández, nafar futbolaria.
* 1993 – Erik Polanco, gipuzkoar futbolaria.
* 1996 –
	+ Marcos Jimeno, bizkaitar futbolaria.
	+ Alex Santamaría, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua

* 1350 – Vicente Ferrer (santua), domingotar fraidea (h. 1419).
* 1688 – Ulrika Eleonor Suediakoa, Suediako erregina (h. 1741).
* 1767 – Jean-Lambert Tallien, frantziar politikaria eta kazetaria (h. 1820).
* 1783 – Stendhal, frantziar idazlea (h. 1842).
* 1813 – Camilla Collett, norvegiar eleberrigile feminista (h. 1895).
* 1820 – Alexander Serov, errusiar musikagilea (h. 1871).
* 1826 – Saigō Takamori, japoniar militarra (h. 1877).
* 1832 – Edouard Manet, frantziar margolaria (h. 1883).
* 1855 – John Browning, estatubatuar arma diseinatzailea (h. 1926).
* 1857 – Andrija Mohorovicic, kroaziar geologoa, Mohorovičić etenunea aurkitu zuena (h. 1936).
* 1859 – Katharine Tynan, irlandar poeta eta idazlea (h. 1931).
* 1862 –
	+ Prosper Boissonnade, frantziar historialaria eta unibertsitateko irakaslea (h. 1935).
	+ David Hilbert, alemaniar matematikaria (h. 1943).
* 1870 – William G. Morgan, boleibolaren asmatzailea.
* 1872 –
	+ Paul Langevin, frantziar fisikari eta politikaria (h. 1946).
	+ Jože Plečnik, esloveniar arkitektoa (h. 1957).
* 1876 – Otto Diels, alemaniar biokimikaria, 1950eko Kimikako Nobel Saria (h. 1954).
* 1878 – Oton Župančič, esloveniar poeta eta itzultzailea (h. 1949).
* 1887 – Miklós Kállay, Hungariako lehen ministroa (h. 1967).
* 1890 – Ernest Poole, estatubatuar kazetari, eleberrigile eta antzerkigilea (h. 1950).
* 1891 – Abram Samoilovitx Besikovitx, errusiar matematikaria (h. 1970).
* 1893 – Harold F. Dodge, kalitatearen kontrol estatistikoaren aitzindaria (h. 1976).
* 1894 – Jaume Font, kataluniar apezpikua, Donostiako elizbarrutiko lehendabiziko apezpikua (h. 1963).
* 1896 – Karlota Luxenburgokoa, Luxenburgoko dukesa (h. 1985).
* 1897 – Subhas Chandra Bose, Indiako bengalar politikaria (h. 1945).
* 1898 – Randolph Scott, estatubatuar aktorea (h. 1987).
* 1905 – Max Favalelli, frantziar kazetari, hitz gurutzatuen sortzaile eta telebista aurkezlea (h. 1989).
* 1907 –
	+ Dan Duryea, estatubatuar aktorea (h. 1968).
	+ Concha Lagos, espainiar editorea eta idazlea (h. 2007).
	+ Hideki Yukawa, japoniar fisikaria, 1949ko Fisikako Nobel Saria (h. 1981).
* 1909 –
	+ Tatiana Proskouriakoff, estatubatuar epigrafista, arkeologoa eta etnologoa, maien zibilizazioan espezializatua (h. 1985).
	+ Édith Thomas, frantziar nobelagile, artxibozain, historialari eta kazetaria (h. 1970).
* 1910 – Django Reinhardt, belgikar jazz-gitarrista eta musikagilea, Europako jazz bakarlari ospetsuenetakoa (h. 1953).
* 1915 –
	+ Herma Bauma, austriar kirolaria, xabalina jaurtiketan espezialista (h. 2003).
	+ W. Arthur Lewis, santaluziar ekonomialaria, 1979ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 1991).
* 1916 – Isaura Bruno, brasildar aktorea (h. 1977).
* 1918 –
	+ Genoveva Dawson, argentinar botanikari, kontserbatzaile, irakasle eta esploratzailea (h. 2012).
	+ Gertrude Belle Elion, estatubatuar biokimikari eta farmakologoa, 1988ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1999).
* 1920 –
	+ Gottfried Boehm, alemaniar arkitektoa (h. 2021).
	+ Henry Eriksson, suediar atleta (h. 2000).
	+ Walter Frederick Morrison, estatubatuar asmatzailea, *frisbee*aren asmatzailea (h. 2010).
* 1921 – Marija Gimbutas, Neolitoko eta Brontze Aroko Europako kulturak ikertu zituen lituaniar-estatubatuar arkeologoa (h. 1994).
* 1928 – Jeanne Moreau, frantziar aktore, zuzendari eta abeslaria (h. 2017).
* 1929 –
	+ Filaret Kievekoa, ukrainar patriarka ortodoxoa (h. 2026).
	+ John Polanyi, alemaniar-kanadar kimikaria, 1986ko Kimikako Nobel Saria.
* 1930 –
	+ Tatiana Savitxeva, Bigarren Mundu Gerran Leningradeko setioan egunerokoa idatzi zuen sobietar nerabea (h. 1944).
	+ Derek Walcott, antillar idazlea, 1992ko Literaturako Nobel Saria (h. 2017).
* 1931 – Cecilia Giménez Zueco, espainiar margolari amateurra (h. 2025).
* 1933 – Bill Hayden, Australiako 21. gobernadore orokorra (h. 2023).
* 1935 – Pierre Lacroix, frantziar errugbilaria (h. 2019).
* 1938 –
	+ Georg Baselitz, alemaniar margolaria (h. 2026).
	+ Kari Buen, norvegiar eskultorea (h. 2025).
	+ Theo-Ben Gurirab, Namibiako lehen ministroa (h. 2018).
* 1940 – Jorge Albistur, euskal arbasodun uruguaiar idazlea, irakaslea eta literatura kritikoa (h. 2019).
* 1942 – Punsalmaagiyn Ochirbat, lehendabiziko Mongoliako presidentea (h. 2025).
* 1943 –
	+ Solomon Mamaloni, Salomon Uharteetako lehen ministroa (h. 2000).
	+ Miguel Ángel Revilla, Kantabriako presidentea.
* 1944 –
	+ Sergei Belov, sobietar saskibaloi jokalari eta entrenatzailea, historiako hoberenetakotzat hartua (h. 2013).
	+ Rutger Hauer, herbeheretar telebista eta zinemako aktorea (h. 2019).
* 1946 – Arnoldo Alemán, Nikaraguako presidente ohia.
* 1947 – Megawati Sukarnoputri, Indonesiako presidente ohia.
* 1948 – Eloína Linares, kantabriar ekintzailea
* 1950 –
	+ Richard Dean Anderson, estatubatuar aktorea, *MacGyver* eta *Stargate SG-1* telesailetan egindako lanagatik ospetsua.
	+ Rosa Devés, txiletar biokimikaria, akademikoa eta hezitzailea.
	+ Nijolė Miliauskaitė, lituaniar poeta (h. 2002).
	+ Luis Alberto Spinetta, argentinar rock musikagile, abeslari, gitarrista eta poeta (h. 2012).
* 1951 –
	+ Miguel Ángel Alba Díaz, mexikar apezpiku katolikoa (h. 2026).
	+ Ángela Carrasco, dominikar abeslari, aktore eta kantu-irakaslea.
* 1952 – Françoise Vergès, frantziar politologo eta ekintzaile feminista eta dekolonialista.
* 1956 – Kazumi Tsubota, japoniar futbolari ohia.
* 1957 – Karolina Monakokoa, Monakoko printzesa.
* 1960 – Rob Garrison, estatubatuar aktorea (h. 2019).
* 1961 – Fausto Gresini, italiar motoziklista (h. 2021).
* 1962 – Elvira Lindo, espainiar idazlea.
* 1963 – Elisa Loncón, maputxe unibertsitate-irakaslea, hizkuntzalaria eta amerindiar herrien aldeko ekintzailea.
* 1964 – Mariska Hargitay, estatubatuar aktorea, ekoizlea eta zuzendaria.
* 1966 – Damien Hardman, australiar surflari ohia.
* 1967 –
	+ Robert Golob, Esloveniako lehen ministroa.
	+ Naim Süleymanoğlu, turkiar haltera (h. 2017).
* 1968 – Jason Sears, Rich kids on lsd taldeko abeslari originala (h. 2006).
* 1969 – Ariadna Gil, kataluniar aktorea.
* 1972 –
	+ Léa Drucker, frantziar aktorea.
	+ Natza Farré, kataluniar kazetari eta idazle feminista.
* 1973 – Julia Galiamina, errusiar hizkuntzalaria eta ekintzaile politikoa.
* 1974 – Tiffani Thiessen, estatubatuar aktorea.
* 1980 – Simphiwe Dana, hegoafrikar abeslaria, xhosa jatorrikoa.
* 1984 –
	+ Dragan Mrđa, serbiar futbolaria.
	+ Shinobu Ono, japoniar futbolari ohia.
	+ Arjen Robben, herbehereetar futbolari ohia.
* 1985 – Doutzen Kroes, frisiar modelo eta aktorea.
* 1986 – Marieke Nijkamp, herbeheretar idazlea.
* 1987 – Sandra Blázquez, espainiar aktorea.
* 1988 – Semiramis Gonzalez, arte garaikideko kudeatzaile, historialari, irakasle eta komisario asturiarra.
* 1989 –
	+ Sienna Grace, estatubatuar emakumezko aktore pornografiko ohia.
	+ Yani Tseng, taiwandar golflaria.
	+ Verónica Ruiz, espainiar gimnasta erritmiko ohia, fisioterapeuta eta entrenatzaile nazionala.
* 1990 – Kevin Gourdon, frantziar errugbilaria.
* 1991 – Anna Delvey, errusiar-alemaniar iruzurgilea.
* 1994 – Chan Vathanaka, kanbodiar futbolaria.
* 1997 – Sophie Hahn, britainiar atleta paralinpiarra.
* 1998 –
	+ Wos, argentinar rapero eta freestylerra.
	+ XXXTentacion, estatubatuar abeslari, konpositore eta raperoa (h. 2018).
* 1999 – Ivan Baron, brasildar influencerra eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea.
* 2002 – Joško Gvardiol, kroaziar futbolaria.

## Heriotzak

### Euskal Herria

* 1809 – Simon Bernardo Zamakola, bizkaitar politikaria (j. 1759).
* 1868 – Pablo Gorosabel, gipuzkoar legegilea, historialaria eta politikaria (j. 1803).
* 1939 – Ángel Elizalde, nafar abokatu karlista, Sevillan (j. 1912).
* 1949 – Jose Eizagirre Aiestaran, euskal idazlea (j. 1881).
* 1983 – Donato Errasti, gipuzkoar mugalari eta kontrabandista, Comète sarearen salataria Bigarren Mundu Gerran (j. 1910).
* 1989 – Félix Alfaro Fournier, arabar enpresaburu eta politikaria (j. 1895).
* 1995 – Gregorio Ordoñez, Donostiako Alderdi Popularreko zinegotzia, ETAk eraila (j. 1958).
* 1996 – Mercedes Lorenzo, *Arrikibarreko zoroa*, bilbotar emakume ezaguna (j. 1915).
* 2016 – Sofia Gandarias, euskal margolaria, Madrilen (j. 1957).
* 2026 – Susana Atxaerandio Alessanco, torturak jasandako emakumea eta torturaren aurkako ekintzaile gazteiztarra (j. 1971)

### Mundua

* 667 – Ildefonso Toledokoa, Espainiar prelatua (j. 607).
* 1002 – Oton III.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (j. 980).
* 1199 – Abu Yusuf Yaqub al-Mansur, almohadeen hirugarren kalifa (j. c. 1160).
* 1252 – Zabel Armeniakoa, Zilizia armeniarreko erregina.
* 1516 – Fernando II.a Aragoikoa, Errege Katolikoa (j. 1452).
* 1622 – William Baffin, ingeles itsasgizon eta esploratzailea.
* 1648 – Francisco de Rojas Zorrilla, espainiar dramagilea (j. 1607).
* 1744 – Giambattista Vico, italiar filosofoa (j. 1668).
* 1773 – Manuel Pinto da Fonseca, Maltako Ordenako 68. Printze eta Maisu Handia (j. 1681).
* 1803 – Arthur Guinness, irlandar garagardogilea (j. 1725).
* 1806 – William Pitt *Gaztea*, ingeles politikaria (j. 1759).
* 1808 – John Ingleby, galestar margolaria eta miniaturista (j. 1749).
* 1810 –
	+ John Hoppner, ingeles margolaria (h. 1758).
	+ Johann Wilhelm Ritter, alemaniar fisikaria (j. 1776).
* 1837 – John Field, irlandar musikaria eta piano-jotzailea (j. 1782).
* 1843 – Friedrich de la Motte Fouqué, alemaniar Erromantizismoaren idazlea (j. 1777).
* 1866 – Thomas Love Peacock, ingeles idazlea (j. 1785).
* 1875 – Charles Kingsley, briatainiar idazlea (j. 1819).
* 1883 – Gustave Doré, frantziar marrazkigilea (j. 1832).
* 1889 – Alexandre Cabanel, frantziar margolari akademizista (j. 1823).
* 1893 – José Zorrilla, espainiar antzerkigilea (j. 1817).
* 1917 – Jesko von Puttkamer, alemaniar kolonialeko buruzagi militarra eta bederatzi aldiz Kamerungo gobernadorea (j. 1855).
* 1918 – Vasili Txernetzov, Kosakoen errusiar ofiziala (j. 1890).
* 1922 – Arthur Nikisch, hungariar orkestra-zuzendaria (j. 1855).
* 1926 – Désiré-Joseph Mercier, belgikar kardinala (j. 1851).
* 1927 – Hilma Angered-Strandberg, suediar idazlea (j. 1855).
* 1928 – María Guerrero, espainiar aktore eta enpresaburua (j. 1867).
* 1931 – Anna Pavlova, errusiar ballet-dantzaria (j. 1881).
* 1939 – Matthias Sindelar, austriar futbolaria (j. 1903).
* 1940 – Giuseppe Motta, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1871).
* 1944 – Edvard Munch, norvegiar margolari eta grabatzailea (j. 1863).
* 1946 – Helene Schjerfbeck, finlandiar margolaria (j. 1862).
* 1947 – Pierre Bonnard, frantziar margolaria (j. 1867).
* 1949 – Maria Nikolaevna O’Rourke, errusiar presoa, hilketa eragilea (j. 1877).
* 1950 – Vasil Kolarov, Bulgariako estatuburu eta lehen ministroa (j. 1877).
* 1952 – Olimpia Bida, ukrainar moja katolikoa (j. 1903).
* 1956 – Alexander Korda, ingeles zinema zuzendari eta ekoizlea (j. 1893).
* 1959 – Carmen de Gurtubay, euskal jatorriko espainiar noblea (j. 1910).
* 1975 – Assumpció Casals, kataluniar aktorea (j. 1896).
* 1976 – Paul Robeson, estatubatuar abeslari, antzezle eta beltzen eskubideen aldeko ekintzailea (j. 1898).
* 1978 – Terry Kath, estatubatuar gotarra-jotzaile eta abeslaria, *Chicago* taldeko gitarra-jotzaile eta abeslaria (j. 1946).
* 1980 – Teresita Zazá, *varietés* munduko kantaria, lehen aldiz *Alirón* kanta interpretatu zuena (j. 1893).
* 1981 – Samuel Barber, estatubatuar konpositorea (j. 1910).
* 1982 – Maria Archer, portugaldar idazlea (j. 1899).
* 1986 –
	+ Joseph Beuys, alemaniar artista (j. 1921).
	+ Willard Van Dyke, estatubatuar argazkilaria eta zinemagilea (j. 1906).
* 1989 – Salvador Dalí, kataluniar margolaria, eskultorea, diseinatzailea, idazlea eta zinemagilea (j. 1904).
* 1990 –
	+ Allen Collins, estatubatuar gitarra-jotzailea, Lynyrd Skynyrd taldeko kidea (j. 1952).
	+ Ana María de Foronda, espainiar idazlea, itzultzailea eta kazetaria (j. 1910).
* 1991 – Northrop Frye, kanadar hezitzaile eta literatura-kritikaria (j. 1912).
* 1993 – Thomas Dorsey, estatubatuar kantaria, Gospel-kantari gisa ezaguna (j. 1899).
* 1998 –
	+ Hilla Limann, Ghanako presidentea (j. 1934).
	+ Victor Pasmore, ingeles margolaria (j. 1908).
* 1999 – Suceso Portales, extremadurar anarkofeminista, *Mujeres Libres* erakundean parte hartzeagatik nabarmendua (j. 1904).
* 2002 – Pierre Bourdieu, frantziar soziologoa, antiglobalizazio eta altermundialismo mugimenduen inspiratzaile intelektualetako bat (j. 1930).
* 2004 – Helmut Newton, alemaniar moda-argazkilaria (j. 1920).
* 2005 – Johnny Carson, estatubatuar umorista eta telebista aurkezlea (j. 1925).
* 2007 – Ryszard Kapuściński, poloniar kazetari eta saiakeragilea (j. 1932).
* 2008 – Jaume Sorribas, kataluniar aktorea (j. 1948).
* 2011 – Jack LaLanne, estatubatuar kulturista eta nutrizionista, *Fitnessen aitabitxi*tzat hartua (j. 1914).
* 2013 – Józef Glemp, poloniar kardinala (j. 1929).
* 2014 – Riz Ortolani, italiar zinema musikagilea (j. 1926).
* 2015 –
	+ Abdullah Saudi Arabiakoa, Saudi Arabiako erregea (j. 1924).
	+ Pierre Tucoo-Chala, frantziar historialaria, Pirinioetako Erdi Aroko historian aditua (j. 1924).
	+ Max Verboeket, herbereetar artista grafiko, diseinatzaile industrial eta irakaslea (j. 1922).
* 2017 –
	+ Bimba Bosé, espainiar modelo, moda diseinatzaile, aktore, DJ eta abeslaria (j. 1975).
	+ Gertrudis de la Fuente, espainiar biokimikaria, farmazian doktorea eta Ikerkuntza Zientifikoen Goi Kontseiluan ikerkuntzako irakaslea (j. 1921).
* 2018 –
	+ Hugh Masekela, hegoafrikar jazz musikaria eta abeslaria (j. 1939).
	+ Nicanor Parra, txiletar poeta, matematikari eta fisikaria (j. 1914).
* 2019 –
	+ Jonas Mekas, lituaniar-estatubatuar zinemagile, poeta eta artista (j. 1922).
	+ Erik Olin Wright, estatubatuar soziologoa, marxismo analitikoaren ordezkari nagusietakoa (j. 1947).
* 2020 –
	+ Frederick Ballantyne, Saint Vincent eta Grenadinetako gobernadore orokorra (j. 1936).
	+ Alfred Körner, austriar futbolaria (j. 1926).
* 2021 –
	+ Mercedes Ateca, espainiar txirrindularia (j. 1945).
	+ Hal Holbrook, estatubatuar aktorea (j. 1925).
	+ Larry King, estatubatuar telebista-aurkezle, irrati-aurkezle eta bozeramalea (j. 1933).
	+ Song Yoo-jung, hegokorear aktorea eta modeloa (j. 1994).
* 2022 –
	+ Jean-Claude Mézières, frantziar komikigile eta marrazkilaria (j. 1938).
	+ Thierry Mugler, frantziar moda-diseinatzailea (j. 1948).
	+ Lourdes Maldonado, mexikar kazetari eraila (j. 1969)
	+ Antônia da Santa Cruz, brasildar ehun urteduna (j. 1905)
* 2023 –
	+ Álvaro Colom, Guatemalako presidentea (j. 1951).
* 2025 –
	+ Ricardo Ariztía de Castro, txiletar agronomoa, enpresaburua, lider sindikala eta politikoa (j. 1944).
	+ Esther Jansma, herbeheretar idazle, arkeologo eta irakaslea (j. 1958).
* 2026 –
	+ Gitana Leontenko, sobietar-errusiar zirku-artista (j. 1935).
	+ Yvonne Lime, estatubatuar aktorea eta filantropoa (j. 1935).
	+ Helen Leach, zeelandaberritar antropologoa, irakasle eta ikertzailea (j. 1945).

## Jaiak eta urteurrenak

* Seaska egutegiko izendegia: Izani eta Oneka.

## Kanpo estekak

Urtarrilaren 22 | Urteko egutegi | Urtarrilaren 24