Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Le Loi

| Le Loi |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Enperadore |
| --- |

 1428 - 1433 ← Trần Cảo (en)  - Lê Thái Tông (en)  → |
| Bizitza |
| Jaiotza | Thanh Hóa (en) , 1384ko irailaren 10a (egutegi gregorianoa) |
| Herrialdea | Later Lê dynasty |
| Heriotza | Hanoi, 1433 (48/49 urte) |
| Familia |
| Aita | Lê Khoáng |
| Ezkontidea(k) | Phạm Thị Ngọc Trần (en)  |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* Lê Thái Tông (en)
 |
| Haurrideak |
ikusi[erakutsi]
* Lê Trừ
 |
| Leinua | Lê dinastia |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | vietnamera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | subiranoa, militarra eta monarka |

**Le Loi** (Hà Nam Ninh, Annam, 1385eko irailaren 10a - Dong Kinh, 1433ko irailaren 5a) Vietnamgo erregea izan zen, Lê dinastiaren sortzailea. 1418-1428 urteetan agindu ondoren, enperadore izendatu zuen bere burua (1428-1433). Txinatarren aurka borrokatu zen, erresumako administrazioa berriro antolatu zuen eta Dai Viêt izena eman zion egungo Vietnami.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2022/9/25 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Gojoseon

| Gojoseon |
| --- |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Asadal, Piongiang eta Wanggeom-seong , parametroa ez da «latitude,longitude» baliozkoa |
| Azalera | 80.000 km² |
| Kontinentea | Asia |
| Administrazioa |
| Gobernu-sistema | monarkia |
| Demografia |
| Dentsitatea | **Adierazpen errorea: Ustekabeko / eragilea** bizt/km² |
| Erabilitako hizkuntzak |
ikusi[erakutsi]
* Goguryeo (en)
 |
| Erlijioa | Korean shamanism (en)  |
| Historia |
| **Sorrera data**: K.a. 2333 |
| Bestelako informazioa |

**Gojoseon**, jatorriz **Joseon** edo **Antzinako Joseon**, Koreako penintsulako estatu zahar baten izena da. *Go* gehikuntzak (“zaharra” esan nahi du), Joseon dinastiatik bereizteko erabiltzen da (1392–1897).

## Historia

Gojoseonen historian hiru aro desberdintzen dira historiografia korearrean, baina lehen biak mitikoak dira funtsean.

### Korearen sorrera mitikoa

*Hiru erresumen oroitzapenen* arabera, Gojoseon K.a. 2333. urtean ezarri zuen Dangunek. Agintari mitiko hau zeruko printze baten eta hartz-emakume baten semea zen eta bere kontakizunak paper garrantzitsua jokatu du nortasun korearraren garapenean. 21. mendean, Gojoseon sortu zeneko eguna Ipar Korea eta Hego Korea Fundazio Nazionalaren Eguna da ofizialki.

### Gija Josean

Beste aro mitiko bat, K.a. XII. mendean hasten da, han etniako noble eta jakintsu batek (Jizi txineraz, Gija izenez ere ezaguna koreeraz), Txinako Shang dinastiaren errege-familian sortuak, Koreako penintsulara joan zen eta Gija Joseon deitu izan den erresuma sortu zuen.

### Aro historikoki dokumentatua

K.a.ko VII. mendearen hasierako Txinako erregistro zaharretan aipatzen hasten da Gojoseon, ziurtasun historiko handiagoz ezagutzen delarik harrezkero erresumaren historia.

K.a. 194. urtean, beste han txinatar atek, Wi Manek (Wei Man ere deitzen zaio) Gija Joseoneko agintea erairsi. eta dinastia propioa, Wiman Joseon deitu izan dena, sortu zuen orduan. Garai honetan, txinatarren kroniketan jada aipatua da Gojoseon,

K.a. 108. urtean, Han dinastiako Wu enperadoreak Wiman Joseon inbaditu eta konkistatu zuen. Han dinasriakoek lau komandantzia ezarri zituzten Gojoseonen lurraldea administratzeko. III. mendean Han Inperioa zatitu eta ondorengo IV. mendeko kaotikoaren ondoren, Txinako kontrolpean erori zen eremua, eta Koguryök konkistatu zuen 313 azkenik.

Gojoseonen hastapenetan, Gojoseonen hiriburua egungo Liaoningean zegoen; K.a. 400 inguruan Pyongyangera joan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko wikipediako «Gojoseon» artikulutik itzulia izan da, 2022-01-13 data duen 29233073 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-01-13 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

## Kanpo estekak
# Nippon TV

| Nippon TV |
| --- |
|  |
| Hato no kyojitsu (en)  Q11506617  |
| Datuak |
| Izen ofiziala | Zabaldu日本テレビ放送網株式会社 eta Nippon Television Network Corporation |
| Izen laburra | 日テレ eta NTV |
| Mota | esataria eta telebista kanala |
| Jarduera sektorea | telebista |
| Herrialdea | Japonia |
| Izengoitia | 日テレ |
| Jarduera |
| Kidetza | Nippon Television Group (en)  |
| Eskumendekoak | ZabalduNippon TV Tokyo Verdy Beleza (en) , Tatsunoko Production (en) , Madhouse, VAP Inc., NTV Technical Resources (en) , NTV Service (en) , Nippon Television AX-ON (en) , Studio Ghibli eta HJ Holdings, Inc. (en)  |
| Erabilitako hizkuntza | japoniera |
| Ekoizpena | telebista-saio |
| Negozio dibisioak | ZabalduNittele G+ (en) , Nippon Television Kobato Cultural Foundation (en)  eta NTV on Demand |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi (2004–) | * Nittele Tower
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Legezko forma | kabushiki gaisha |
| Jabea | Nippon Television Holdings (en)  |
| Zeren jabe | Q11504681  eta Hulu |
| Historia |
| Sorrera | 1952ko urriaren 28a |
| Sortzailea | Matsutarō Shōriki |
| Sorlekua | Chiyoda |
| webgune ofiziala       |

**Nippon TV** (japonieraz: 日本テレビ, Hepburn: *Nihon Terebi*)
 1952. urtean sortu zen Japoniako telebista da. 1953ko irailaren 28an hasi zen emititzen.

## Kanpo estekak

* **(Japonieraz)** Nippon TV-ren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau telebistari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Hou Bo

| Hou Bo |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Xia County (en) , 1924ko irailaren 17a |
| Herrialdea |  Txinako Herri Errepublika |
| Lehen hizkuntza | mandarin txinera |
| Heriotza | Pekin, 2017ko azaroaren 26a (93 urte) |
| Jarduerak |
| Jarduerak | argazkilaria |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Alderdi politikoa |  Txinako Alderdi Komunista |

**Hou Bo** (txineraz: 侯波; Shanxi, 1924ko irailaren 17a – Pekin, 2017ko azaroaren 26a) txinatar argazkilaria izan zen, Mao Zedongen argazkilari ofiziala, Xu Xiaobing senarrarekin batera (徐肖冰).

## Biografia

Umezurtz geratu zen oso gazte. Bere aita langilea nagusiak hil zuen, ez ordaintzearren; amak denbora gutxian iraun zion bizirik. Hamalau urte zituela, Hou Txinako Alderdi Komunistan afiliatu zen eta zazpi urtez Yan'anen bizi izan zen, Martxa Luzea amaitu zen tokian. 1942an Xurekin ezkondu zen kobazulo batean, hamar lagun ingururen konpainian. Hou izan zen, bere lehen lan ofizial bezala, Txinako Herri Errepublikaren fundazioaren argazki erreportajea egin zuena 1949ko urriaren 1ean, Pekingo Tian'anmen plazan.

1949 eta 1961 artean Zhongnanhain lan egin zuen alderdiko liderren argazkilari ofizial gisa. Bere argazki lanean Mao Zedong-en irudia goresten eta bere izaeraren gurtza sustatzen saiatu zen. Hala ere, Txinako Iraultza Kulturalean Jiang Qing-ek salatu egin zuen iraultzaren aurkakoa zela leporatuz eta kargu guztietatik baztertu zuten.

1986az geroztik, senarrarekin erakusketak egin zituen herrialde osoan, baita Taiwanen ere. Bere argazki historikoak Japonian, Frantzian, Erresuma Batuan, Alemanian eta Herbehereetan erakusteko gonbidapenak ere jaso zituen.

Xu senarra 2009ko urrian hil zenetik, 93 urte zituela, Pekinen bizi izan zen semearekin eta errainarekin, hil zen arte.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Paranoia

Ohar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*

*Artikulu hau egoera mentalari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Paranoia (argipena)».*
**Paranoia** etengabe edo modu errepikakor batez arrazoirik gabeko beldurra eta estutasuna sentitzen dituen pertsonaren egoera nahiz gaitz mentala da.

Errealitatea interpretatzerakoan eriarengan sortzen den eldarnioa da, gero eta handiagoa, arrazoimenaren akatsik eragiten ez duena. Bi kontzeptu nagusi biltzen ditu paranoiak bere baitan: izaera paranoikoa (mesfidantza kronikoa, harropuzkeria, malgutasunik gabeko arrazonamendua, iritzi okerra, autokritika eza, oldarkeria, etab.) eta psikosi paranoikoa (egoera kronikoa, izaera paranoikokoengan errotzen dena: arrazonamenduaren argitasuna galarazten ez duten eldarnio koherente sistematikoak, ordena handiz adierazten eta agertzen direnak). Era askotakoak izan daitezke paranoiak jotako eriaren eldarnioak: jeloskorkeria, erotomania, jarraitua sentitzea, handikeria, etab. Nolanahi ere, paranoikoa erraz moldatzen da besteekiko harremanetan, baina, bide batez, eldarnioen arabera antolatzen du bere bizitza pribatua. Psikoanalisiak zalantzan jarri du paranoiaren izaera organiko endogenoa, eta eriaren bizimoduak eragindako erreakziotzat jotzen du paranoia.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014-12-11 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau medikuntzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Zhang Wenxiu

| Zhang Wenxiu |
| --- |
|  (2016) Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Dalian, 1986ko martxoaren 22a (40 urte) |
| Herrialdea |  Txinako Herri Errepublika |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | txinera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | atleta eta mailu-jaurtitzailea |
|

| Atletismoa |
| --- |
| Kirol diziplinak |
Mailu jaurtiketa |
| Errekorrak |
| Berezitasuna |
Irizpidea |
Data | M |
|  |
| Marka pertsonalak |
| Berezitasuna |
Lekua |
Data | M |
|  |
|  |
|   |

 |
|
Parte-hartzailea
* 2012ko Udako Olinpiar Jokoak 2008ko Udako Olinpiar Jokoak 2004ko Udako Olinpiar Jokoak 2006 Asian Games (en)  2014 Asian Games (en)  2010 Asian Games (en)  atletismoa 2016ko Olinpiar Jokoetan
 |
| Pisua | 108 kilogramo |
| Altuera | 182 zentimetro |
|

---

 |
|    |

**Zhang Wenxiu** (Dalian, 1986ko martxoaren 22a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Errepide

Edozein errepidek horrelako itxura du.
Errepidea baino gehiago erromatar galtzada da hau, errepideen aitzindaria.
**Errepidea** ("errege" eta "bide" hitzetatik eratorria) ibilgailuak ibiltzeko lurrean sortutako bi punturen arteko bidea da. Errepideak ibilgailuen joan-etorrietarako egokituta daude, bai zoladura erantsi zaielako bai beste edozein modutara bidearen gainazala hobetu delako. Lerro bakarra edo lerro bat baino gehiago eduki dezakete; bi lerro baino gehiago dituztenean normalean bakoitza zentzu bakarrekoa izan ohi da. Zolatuta daudenean, askotan bazterbideak ere izaten dituzte.

Jende orok erabil ditzakeen errepideei errepide publiko deritze.

## Historia

Pertsiarrek, asiriarrek, babiloniarrek, kartagotarrek, etruskoek, txinatarrek eta peruarrek bazituzten errepideak baina haiek egindakoen arrastorik ordea, gaur egun ez da ia geratzen. Pertsiako errege bideak, esaterako, 2857 kilometro zituen eta K.a. 35000. urtetik K.o. 300. urtera bitartean erabili zen. Erromatarrak izan ziren, baina, errepideak egiteko teknikak lantzen hasi ziren lehendabizikoak; beren inperioa hedatzeko eta zaintzeko 85.000 kilometroko errepide edo galtzada sarea hedatu zuten; inperioren gainbeherarekin betera galduz joan ziren arren, horietako zenbaitek iraun du gaur egunera arte. Erdi Aroan erromes-bide nagusiei eutsi zitzaien, errepide berririk egin gabe, itsasoa edo ibaiak zirelako merkataritzarako bide nagusiak. XVIII. mendean, errepideak egiteari berriro ekin zitzaionean gainazal hobeak lantzen hasi ziren. Langintza horretan Trésaguet frantziarra eta Teldord eta McAdam eskoziarrak nabarmendu ziren. 1902an *macadam* izeneko gainazala nagusitu zen; harri koskor zanpatuz egiten zen, alkaterna geruzaz estalia. Gaur egun, beribil kopurua haztearekin batera errepide sareak ere hedatu dira.

## Errepide motak

* Autobideak: bidegurutzerik gabeak, auto kopuru eta lastertasun handitarako egokituak daude.
* Errepide nagusiak: hiri nagusiak elkarren artean eta nazioko mugekin lotzen dituzte.
* Herrialde artekoak: herrialdeetako hiri eta herri nagusiak elkarren artean lotzen dituzte.
* Herrietakoak: herrien artekoak eta herria eta auzoak lotzen dituzte.

Alemania hasi zen autopistak eraikitzen, Autobahn sarea.
## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Bide
* Autobide
* Galtzada

## Kanpo estekak

* **(Gaztelaniaz)** Wikivia, Errepide Entziklopedia.
# Lezka arrunt

| Lezka arrunt |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Arrisku txikia  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Poales |
| Familia | Poaceae |
| Leinua | Arundineae |
| Generoa | Phragmites
 |
| Espeziea  | **Phragmites australis** (Cav.) Trin. ex Steud., 1841
 |
|  |
| Azpibanaketa |
| * *P. australis* (Cav.) Trin. ex Steud. subsp. *altissimus* (Benth.) Clayton
* *P. australis* (Cav.) Trin. ex Steud. subsp. *americanus* Saltonst.
* *P. australis* (Cav.) Trin. ex Steud. subsp. *australis*
 |
| Basionimoa | *Arundo australis* |

**Lezka arrunta** (*Phragmites australis*) Poaceae familiako landare fanerogamoa da. Askotan, etxolak eta zerrailuak egiteko erabili dute.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Zhang Xun (Txinako Errepublika)

| Zhang Xun (Txinako Errepublika) |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Viceroy of Liangjiang (en)  |
| --- |

 |
| Bizitza |
| Jaiotza | Fengxin County (en) , 1854ko irailaren 16a |
| Herrialdea | Qing dinastia Txinako Errepublika (1912–1949) |
| Heriotza | Tianjin, 1923ko irailaren 11 (68 urte) |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | txinera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | politikaria |
|
Parte-hartzailea[erakutsi]
* Manchu Restoration (en)
 |
| Zerbitzu militarra |
| Adar militarra | Beiyang Army (en)  |
| Gradua | amiral jeneral |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Alderdi politikoa | Royalist Party (en)  |

**Zhang Xun** (txinera tradizionalez: 張勳; pinyinez: *Zhāng Xūn*}}1854ko irailaren 16 – 1923ko irailaren 11) Qing dinastiari leiala zen txinatar jenerala izan zen, 1917ko uztailean Puyi enperadorearen berrezarpen laburraren egilea.

Cixi enperatrizaren alargunaren eskolta militarra izan zen Boxer matxinadan. 1911n iraultzaileen kontra borrokatu zen Nanjingen. Hala ere, 1912an Txinako Errepublika aldarrikatu zenean, Yuan Shikairi babesa eman zion, bai lehendakari gisa eta bai gero enperadore gisa. 1913an Zhangek Nanjing hartzea lortu zuen, Kuomintangen eskuetan zegoena, eta haren tropek hiria modu basatian suntsitu zuten arren, Yuanek landa-mariskal izendatu zuen.

Hala ere, 1916an Yuan hil ondoren, Zhangek gobernu inperiala berrezartzeko helburuei heldu zien, eta 1917ko uztailaren 1ean Beijingen sartu zen Kang Youweiekin batera, eta Puyi enperadorea berrezarri zuten. Enperadoreak lehen ministro izendatu zuen bere ekintzagatik; hala ere, ekintzak arrakasta gutxi izan zuen Txinan eta uztailaren 12an hainbat buruzagi militarren artean berrezarpena ito zuten. Zhang Herbeheretako legazioan babestu zen Pekinen, eta ordutik bizitza politikotik erretiratu zen.

## Kanpo estekak
# Script (zinema)

Scriptaren funtzioetako bat planoa amaitzeko pelikula nahikoa geratzen den kontrolatzea da.
**Script gainbegiralea** zinemako edo telebistako film bat egitearekin lotutako lanbidea da. Scripta gidoilari mota bat da. Bere lana ikusizko eta argumentuzko alderdi guztietan ikus-entzunezko proiektu baten (film zinematografikoa edo telebistakoa, telesaila, dokumentala, etab.) jarraipena gainbegiratzeaz arduratzen da, istorioa kontatzen den denbora-hariak ez dezan jarraitutasun-jauzirik izan ikuslearen aurrean.

## Funtzioak

Gidoia osatzen duten sekuentziek eta planoek, muntatu ondoren, alderdi guztietan jarraitutasuna izan behar dute eta hori script gainbegiraleak zuzendu behar du.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Malaysiera

| Malaysiera |
| --- |
| Bahasa Melayu — بهاس ملايو‎ |
|  |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapur, Thailandia hegoa, Filipinak hegoaldea, Australia |
| Hiztunak | Lehen hizkuntza 15.877.700, bigarren hizkuntza 400 bat milioi, indonesiera kontuan hartu gabe |
| Rankinga | 54.a (indonesiera kontuan hartu gabe) |
| Ofizialtasuna | Brunei, Malaysia, Singapur, Indonesia, Ekialdeko Timor (lanerako hizkuntza) |
| Eskualdea | Hego-ekialdeko Asia |
| Araugilea | *Majlis Bahasa Brunei Darussalam - Indonesia - Malaysia* (Brunei Darussalam - Indonesia - Malaysia Hizkuntza Kontseilua), *Dewan Bahasa dan Pustaka* (Hizkuntza eta Literatura Institutua) *Pusat Perkembangan Bahasa*, Indonesia |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza Austro-Tai hizkuntzak austronesiar hizkuntzak malaysiar-polinesiar hizkuntzak Malayic (en)  Malayan (en)  |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | subjektu aditza objektua, hizkuntza eranskaria, zero-marking language (en) , izen-adjektiboa eta hizkuntza sintetikoa |
| Alfabetoa | Malay alphabet (en) , Jawia eta latindar alfabetoa |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-1 | `ms` |
| ISO 639-2 | `msa` `may` |
| ISO 639-3 | `msa` |
| Ethnologue | `msa` |
| Glottolog | `indo1326` eta `mala1546` |
| Wikipedia | `ms` |
| Linguasphere | 31-MFA-a |
| ASCL | 6505 |
| IETF | ms |

Gizon bat malaysieraz mintzatzen da
**Malaysiera** (malaysieraz: *Bahasa Melayu*; jawi alfabetoan: بهاس ملايو) hego-ekialdeko Asiako hizkuntza da, austronesiar familiaren malaysiar-polinesiar adarrekoa. Malaysiako penintsula, Sumatra, Borneo, Filipinak, Thailandiako hegoaldea eta uharte txiki anitzetako lehen hizkuntza da (15 milioi inguru) eta bigarren hizkuntza Ekialdeko Malaysian eta Indonesian; leku horietan denetan indiar, txinatar eta europar merkatarien harremanetarako hizkuntza da. Malaysieraren hiru idazkera erabiltzen dira: bi latindar, Indonesian bata eta Malaysian bestea, eta jawi deituriko arabiar alfabetoa (Malakan eta Sumatran).

Malaysiera Malaysia eta Bruneiko hizkuntza ofiziala da eta Singapurko lau hizkuntza ofizialetako bat. Ekialdeko Timorren ere erabiltzen da. Indonesia, Malaysia eta Bruneiren arteko akordio baten arabera, *Bahasa Riau* estandar ofiziala da, Riau uhartedian hitz egiten den dialektoa hain zuzen ere. Malaisiera eta indonesiera (*Bahasa Indonesia*) hizkuntzen arteko ezberdintasunak ez dira oso handiak, euskalkien artean daudenen antzekoak baino ez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016/08/29 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak