Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Galtzamotzak

Lana Turner galtzamotz, *The Postman Always Rings Twice* (1946)
**Galtzamotzak** edo **prakamotzak** belaunetik gora geratzen diren galtzak dira, elastikoarekin batera jokalarien joko-jantzia osatzen dutenak. Praka arrunt bat bezalakoa da, baina hau baino laburragoa, normalean belaunetatik gora egoten da, gaur egun modan jarri dira belaunen mailara edo beherago iristen diren luzeagoak ere. Historikoki, Europan eta Ameriketako herrialde batzuetan haur txikiek soilik erabiltzen zituzten prakamotzak, eta nerabezarora iristen zirenean, adin-nagusitasunera iristen ziren edo ezkontzen zirenean, lehen praka luzeak janzten zituzten. Honek, haurrek bakarrik erabil zitzaketela ematen zuen, eta, beraz, klima beroetan, helduek ezin zituzten erabili heldugabeak ez agertzeko edo barregarri ez geratzeko. Baina Bigarren Mundu Gerratik aurrera helduak klima tropikaletan erabiltzen hasi ziren modu moderatuan, hala ere, jantzi hau umeentzat bakarrik zelako ideiak zenbait urtez iraun zuen.

## Erreferentziak

## Kanpo-estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Hitzaldi

Zizeron hizlari erromatarrak Erromako Senatuan hitz egiten du. *Cicero Denounces Catiline* (1889), Cesare Maccariren freskoa.
Hitzaldi bat diapositiba aurkezpenarekin. Goiko mahaiaren atzean eserita daudenak hizlari edo aurkezle ibiliko dira. Beheko jarlekuetan eserita daudenak entzuleak dira.

**Hitzaldi** edo **mintzaldia** pertsona bat, **hizlari** izenekoa, beste pertsona batzuen aurrean egiten den agerpena da, haiei gai bati buruzko informazioa, iritziak eta gogoetak hitzez plazaratzeko. Hitzaldi berean hizlari bat baino gehiago izan daitezke.

Hizlaria hitz egiten hasi baino lehenago haren aurkezpena egiten da gehienetan antolatzaile baten aldetik. Diskurtsoaren helburuak ilustratu beharreko gaiaren araberakoak dira, baina, eskuarki, publiko bati irakasteko, konbentzitzeko edo entretenitzeko nahaste bat dira, horretarako ikuspegi eta teknika desberdinak erabiliz. Bukaeran, galdera txanda bat zabaldu ohi da, non hizlariak entzuleen galderei erantzuten dien.

Antzinate klasikoaren jatorrian, Grezian eta Erroman ezagutza eremu bezala garatu zen, pentsalari nabarmenek erretorikaren erdigunetzat hartuz. Gaur egun, komunikabide digitalen ondorioz erabilera eta azaltzeko erak aldatu egin dira.

## Ikus, gainera

* Deskonferentzia
* Solasaldi (elkarrizketarako bilera antolatua)

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Homofonia

*Artikulu hau homofonia hizkuntzalaritzaren terminoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Homofonia (Musika)».*
**Homofonia** hitz batzuen antzekotasun formalari egiten dio erreferentzia fenomeno hau. "Homofono hitzak aditzera ematen du bi hitzek edo gehiagok berdintasun fonikoa dutela, baina eginkizun ezberdina esaldiaren barruan". Edota lexema ezberdinak adierazten dituztela, esaterako "ari" eta "hari". Hoskidetasunari eta errimari begira, erabilera berezia egiten da hitz homofonikoez.

## Etimologia

Antzinako grezieratik hartutako elementuekin sortuta: *homo* + *phonos*, hau da, *ahots berdinekoa*.

## Adibideak

* Ari/hari: Lana egiten ari naiz/ Haria galdu dut.
* Buruz/horri buruz: Buruz ikasi du gaia/ Horri buruz hitz egin du.
* Ea/ea: Ea Bizkaian dago/ ea datorren!

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Juan Mari Lekuonaren definizioa Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*n.
# Enbor (botanika)

*Zelkova carpinifolia* espezieko enborra.

*Artikulu hau Zuhaitzaren zurtoin sendoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Enbor (argipena)».*
Botanikan, **enborra**, zuhaitz eta zuhaixketan, sustraien eta adar nagusien artean gertatzen den zurtoinaren zatia da. Enborrak bost zati nagusi ditu: azala, barne-azala, cambiuma, zurgizena eta zurgiharra.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau landareei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Joruba erlijio

Yemọjaren fededun bat, Nigeria
**Joruba erlijioa** (joruberaz: *Òrìṣà-Ifá*) mendebaldeko Afrikan (nagusiki Nigerian eta Beninen) jatorria duen talde etnolinguistikoa den joruba herriaren artean sortutako sinesmen eta tradizio espiritualen multzoa da. Afrikar diasporaren eraginari esker, Afrikatik kanpo ere hedatu du bere eragina, Karibeko santeria edo Brasilgo candomblé bezalako forma sinkretikoetan.

Joruba erlijioa joruba gizartea eta mitologia osatzen duten mito, abesti, istorio eta beste kontzeptu kultural batzuen multzoaren zati bat baino ez da.

## Panteoia

Orisha jainkoak munduko alderdi ezberdinak gobernatzen dituzte. Orishak, gainera, hilkor bakoitzak bere jaiotzatik markatuta duen patua bete dezan zaintzen dute.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Orisha Oddé** («gerlariak»)

* Eshu
* Elegguá
* Oggun
* Oshosi
* Osun

**Orisha nagusiak Obbatalá
* Oshun
* Shangó
* Yemọja
* Oyá

**Orishas handiak Inle
* Iroko
* Nana Buluku
* Obba
* Oduduwá
* Olokun
* Orisha oko
 | **Orisha txikiak Abita
* Ajá
* Ajé Shalunga
* Aroni
* Ayaó
* Boromú eta Boronsiá
* Dadá
* Ibeyis
* Irunmoles
* Korikoto
* Logun Ede
* Obañeñe
* Ogbón eta Ogboni
* Oggue
* Oke
* Oranmiyán
* Ori
* Oroiña
* Orungan
* Oshumare
* Yembó -
 | **Beste orishak Olodumare
* Olofin
* Olorun
* Orula
* Ikú
* Eggun
* Oro (edo Orun)
* Iyami Oshooronga
* Aggayú Solá
* Babalú Ayé
 |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau erlijioari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Khitan

Khitan ehiztariak bere arranoekin, Hugui (胡瓌), IX. edo X . mendea.
**Khitan** (khitaneraz: ; txinera tradizionalez: 契丹; pinyinez: *Qìdān*) talde etniko proto-mongola izan zen, Mantxuriaren zati handi bat menderatu zuena. Gaur egun evenk deitzen diren tungus talde etnikoetako bat da.

907an, Txinako iparraldean Liao dinastia ezarri zuten 1125era arte, jurchendarrek eraitsi eta Jin dinastia ezarri zutenera arte, agintean izan zena. Liao dinastia 1125ean erori ondoren, khitan askok mendebaldera emigratu zuten eta Kara Khitai inperioa ezarri zuten (azkenean Genghis Khanek 1218an suntsitu zuena).

Zortzi tribuko konfederazio batean antolatuta zeuden, tribuetako batean aldi jakin baterako hautatutako khanek zuzenduta.

## Ekonomia

Herri nomada izanda, khitanak abeltzaintzan, arrantzan eta ehizan aritzen ziren. Hegoaldeko herri eta herrixka txinatarrak eta inguruko tribuak arpilatzea ere esklaboen, artisautza eta jakien iturri baliagarria zen, batez ere gosete garaian.

Aldameneko Txinaren eraginpean, eta administrazio sedentario baten premiaren ondoren, khitanek nekazaritza, laborantza eta hirigintzari ekin zioten.

Txina eta Balhaeko nekazariek ez bezala, garia eta artatxikia hazten zituzten. Liao dinastiako klase gobernariak ehiza-kanpainak egin zituen uda amaieran, bere arbasoen tradizioa jarraituz. Liao dinastia erori ondoren, khitanak bizimodu nomadago batera itzuli ziren.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Samara (fruitua)

*Acer circinatum* baten samara
**Samara** hego edo helize itxurako mintza duen fruitua da, hazia errazago zabaltzeko eginkizuna duena. Gisa horretako fruitua dute, besteak beste, astigarrak eta zenbait pinu motak.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Calgaryko Unibertsitatea

| Calgaryko Unibertsitatea |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
| Datuak |
| Mota | autonomous university (en) , comprehensive academic and research university (en) , sarbide irekiko argitaletxea, ikerketa-unibertsitate publikoa eta karitatezko erakundea |
| Herrialdea | Kanada |
| Jarduera |
| Kidetza | Association of Commonwealth Universities (en) , Association of Research Libraries (en) , Canadian Association of Research Libraries (en) , Universities Canada (en) , U15 Canada (en) , ORCID, Committee on Publication Ethics, Coalition for Networked Information, Association of Public and Land-grant Universities (en) , Center for Research Libraries (en) , Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition (en) , Digital Research Alliance of Canada (en) , Canadian Federation for the Humanities and Social Sciences (en) , Canadian Research Knowledge Network eta Unibertsitateen Nazioarteko Elkartea |
| Eskumendekoak | University of Calgary - Qatar (en) , Research Services, University of Calgary (en) , Hotchkiss Brain Institute, University of Calgary (en) , Bamfield Marine Sciences Centre (en) , University of Calgary Faculty of Arts (en)  eta Alberta Gambling Research Institute (en)  |
| Enplegatuak | 5.852 (2003) |
| Erabilitako hizkuntza | ingeles |
| Ikasle-kopurua | 33.000 (2020ko uztaila) |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Calgary
 |
|  |
| Ekonomia |
| Aktiboak | 1.087.093.077 C$ (2003) |
| Diru-sarrerak | 583.458.989 C$ (2003) |
| Historia |
| Sorrera | 1966 |
| webgune ofiziala       |

**Calgaryko Unibertsitatea (U of C)** Calgary-n (Alberta, Kanada) dagoen ikerketa-unibertsitate publikoa da. Calgaryko Unibertsitatea 1944an hasi zen Albertako Unibertsitatearen luzapen gisa, 1908an sortua, 1966an erakunde autonomo eta bereizi gisa sortu aurretik. Unibertsitatea 14 fakultate eta 85 institutu eta ikerketa zentro baino gehiagok osatzen dute. Campus nagusia Bow ibaiaren ondoan hiriaren ipar-mendebaldeko koadrantean dago eta campus txikiagoa hiriaren erdialdean dago.

Unibertsitatea Kanadan eta Estatu Batuetan lehen postuan sailkatu zen QS World University Rankings-en 2016an. Bere ikasgeletan graduko 25.000 ikasle eta graduondoko 5.000 ikasle daude gutxi gorabehera, 152 herrialde baino gehiagotako 170.000 ikasle baino gehiago izan baitituzte, besteak beste, James Gosling, Java hizkuntza (programazio-lengoaia) asmatu zuena, Stephen Harper, Kanadako lehen ministro ohia.

Unibertsitateak 360 milioi dolar baino gehiago babestu ditu ikerketan, mila milioi dolar baino gehiagoko irabaziekin, Kanadako handienetako bat bihurtuz. Calgaryn egoteak, ingeniari eta geologoen kontzentrazio handienarekin, unibertsitateak petrolio industriarekin oso lotura estuak izatea ahalbidetzen du.

Campus nagusiak ikerketa gehienak egiten ditu eta probintziako eta federal gobernuekin eta araudi agentziekin lan egiten du, guztiak campusetik gertu daude. Campus nagusia 200 hektarea ingurukoa da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak