Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Album (musika)

Zenbait 78 RPM-ko diskoak dituen antzinako album bat.

*Artikulu hau musika albumari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Album».*
Musika arloan, **album** musika lanen bilduma bat da, elkarrekin saltzen direnak.

Berez, «album» bat argazkiak edo bestelako oroigarriak gordetzeko liburua da. XIX. mendean, gramofonoentzako binilozko diskoak argazki-albumaren antzeko liburu batean biltzen zituztenez, terminoa zabaldu zen. Denboraren poderioz, formatuak bilakaera handia izan zuen: 1948an binilozko LPak (33 1⁄3 bira minutukoak) agertu ziren; gero, 1970eko eta 2000ko hamarkaden artean, kasetea eta azkenean CD eta MP3 grabazioak.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau musikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# The Battle Hymn of the Republic

| *The Battle Hymn of the Republic* |
| --- |
|
 Irudia
 Bideoa  Irudi gehiago |
|  |
| baliorik ez eta Lena Maria Vendelius (en)  musika-lana |
| Egilea(k) | baliorik ez eta Lena Maria Vendelius (en)  |
| Argitaratze-data | XIX. mendea |
| Izenburua | *Battle Hymn of the Republic* |
| Jatorrizko herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Ezaugarriak |
| Hizkuntza | ingelesa |
| Egile-eskubideak | jabari publiko eta jabari publiko |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Hitzak | Julia Ward Howe |
| Bestelako lanak |
| Musikagilea | William Steffe |
|

---

 |
|   |

*The Battle Hymn of the Republic* ereserkia entzungai sakatu ezkero.
**The Battle Hymn of the Republic** (euskaraz *Errepublikaren Gudu Ereserkia*) 1861. urtean Julia Ward Howe idazle eta ekintzaileak idatzitako ereserki abolizionista bat da.

Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan ospetsu eta asko abestua bilakatu zen, noski, betiere Iparraldeko edo Batasunaren aldek gudarosteen artean, hots, esklabotzaren aurkakoen artean. Aldiz, Hegoaldeko Estatu Batuak edo Ameriketako Estatu Konfederatuetan *Dixie* ereserkia jaun eta jabe zen.

## Hitzak

Mine eyes have seen the glory of the coming of the Lord:

He is trampling out the vintage where the grapes of wrath are stored;

He hath loosed the fateful lightning of His terrible swift sword:

His truth is marching on.

**(Bis)**

Glory, glory, hallelujah!

Glory, glory, hallelujah!

Glory, glory, hallelujah!

His truth is marching on.

I have seen Him in the watch-fires of a hundred circling camps,

They have builded Him an altar in the evening dews and damps;

I can read His righteous sentence by the dim and flaring lamps:

His day is marching on.

**(Bis)**

I have read a fiery gospel writ in burnished rows of steel:

"As ye deal with my contemners, so with you my grace shall deal;

Let the Hero, born of woman, crush the serpent with his heel,

Since God is marching on."

**(Bis)**

He has sounded forth the trumpet that shall never call retreat;

He is sifting out the hearts of men before His judgment-seat:

Oh, be swift, my soul, to answer Him! be jubilant, my feet!

Our God is marching on.

**(Bis)**

In the beauty of the lilies Christ was born across the sea,

With a glory in His bosom that transfigures you and me:

As He died to make men holy, let us die to make men free,

While God is marching on.

**(Bis)**

He is coming like the glory of the morning on the wave,

He is Wisdom to the mighty, He is Succour to the brave,

So the world shall be His footstool, and the soul of Time His slave,

Our God is marching on.

**(Bis)**

## Kanpo estekak

* *The Battle Hymn of the Republic* ereserkia entzungai **(Ingelesez)**
# Maraka

| Maraka |
| --- |
|  |
| Deskribapena |
| Mota | perkusio instrumentu, vessel rattle (en)  eta rhythmic instrument (en)  |
| Hornbostel-Sachs sailkapena | 112.13 |

**Maraka** perkusiozko musika tresna da, jatorriz Karibekoa. Berez kuia edo kalabaza lehorrez eginak daude, edo harritxoz eta alez beteriko koko oskolez. Egun, larru, zur edo plastikozkoak ere egiten dira.

Sarrien binaka erabiltzen dira.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau musikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Alibaba Group

| Alibaba Group |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | negozioa, enpresa, kapital irekiko enpresa, erakundea eta webgunea |
| Jarduera sektorea | Merkataritza elektronikoa |
| Herrialdea | Txinako Herri Errepublika, Erresuma Batua, Hong Kong eta Singapur |
| Jarduera |
| Kidetza | World Wide Web Consortium, CVE Numbering Authority (en) , FIDO Alliance eta ITU Telecommunication Standardization Sector (en)  |
| Eskumendekoak | ZabalduLazada Group (en) , AutoNavi Holdings Limited (en) , UCWeb (en) , AGTech Holdings Limited (en) , South China Morning Post (en) , alibaba.com (en) , Taobao (en)  eta Youku (en)  |
| Enplegatuak | 251.462 (2021eko martxoaren 31) |
| Agintea |
| Zuzendari exekutiboa | Joseph Tsai (en)  |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Binjiang Barrutia
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Legezko forma | akzio konpainia |
| Jabea | Jack Ma, SoftBank, Altaba (en)  eta Joseph Tsai (en)  |
| Zeren jabe | ZabalduDamai Entertainment (en) , Paytm (en) , Singapore Post (en) , Weibo Corporation (en) , Ele.me (en) , DiDi (en) , Suning.com (en) , Magic Leap (en) , Huayi Brothers (en) , Koubei (en) , Meizu, SoftBank Robotics Group eta SB Cloud (en)  |
| Ekonomia |
| Aktiboak | 1.690.218.000.000 ¥ (2021) |
| Kapital berekia | 937.470.000.000 ¥ (2021) |
| Diru-sarrerak | 717.289.000.000 ¥ (2021) |
| Irabazi garbia | 143.284.000.000 ¥ (2021) |
| Ustiapen-mozkina | 89.678.000.000 ¥ (2021) |
| Burtsa-kapitalizazioa | 657.500.000.000 $ (2022ko otsailaren 1a) |
| Balore-burtsa | New Yorkeko burtsa eta Hong Kongeko burtsa |
| Historia |
| Sorrera | 1999ko ekainaren 28a |
| Sortzailea | Jack Ma Joseph Tsai (en)  |
| Sorlekua | Hangzhou |
| webgune ofiziala        |

**Alibaba Group Holding Limited** (**Alibaba.com** marka erabiltzen duena) txinatar jatorriko korporazio multinazionala da, e-commerce, deskontu saltoki handien kateak, Internet eta teknologia kudeatzen dituena. Bere egoitza nagusia Hangzhoun dago, Zhejiangen.

## Historia

Jack Mak sortu zuen 1999an. Arrisku kapitaleko inbertsioen bidez Txinan bultzatutako lehen proiektuetako bat izan zen, Syaru Shirley Linek (Goldman Sachs bankuko inbertsio fondo baten izenean) eta Masayoshi Son (Softbank) inbertsionistek hartu zuten enpresaren %50a 5 milioi dolarretan (3.3 milioi Goldmanek eta 1.7 Softbankek). Beste finantziazio txanda batzuetan balorazioa igo zitzaion Alibabari, eta 2014an burtsara irten zenean Softbanken parteak 58 miliar dolarreko balioa izan zuen (Goldman Sachs lehenago irtena zen bazkidetzatik irabaziekin), sekula ordura arte arrisku kapitaleko inbertsio batek emandako kolpe handiena.

Bere webgune ezagunena Aliexpress da. Espainian eta Portugalen Miravia sortu du. 117.000 langile baino gehiago ditu eta munduko txikizkari handienen artean dago. Alibabako lanaldi formula hobetsia eguneko hamabi ordu dira langileentzat, astean sei egunekoa.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* alibabagrup.com - Taldearen Orri Ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau ekonomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Foro (internet)

*Artikulu hau eztabaidagune elektronikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Foro (argipena)».*
PhpBB software libreaz eraikitako foro publiko asinkrono bat.
**Foroa**, interneten, pertsonek gai jakin baten inguruan beren iritziak eman eta argitaratzen dituzten online eztabaidagune asinkronoak dira. Foroak arautuak daude. Maiz, hierarkia bat dute, adibidez, parte-hartzaile arruntak eta foroaren funtzionamendua erregulatzen duten moderatzaileak daude.

Bestalde, aplikazio hauek gaien eta eztabaiden arabera kategorizatuak egon ohi dira.

### Foroen sailkapena

* Foro babestua (edo pribatua): hemen ezinezkoa da parte hartzea erregistratu gabeko erabiltzaileentzat. Hau da, norbaitek mezuak bidali edo iruzkinak egin nahi baditu, lehenik erregistratu egin behar da. Edo gonbita jaso.
* Foro publikoa: Foro publikoan edonork parte har dezake erregistratu gabe. Denek irakurri eta bidal ditzakete mezuak.

Foro iraunkorra: gai bat lantzeko mugarik gabe ezartzen dena da.

Komunikazioaren bat-batekotasunari begira, foroak honela sailka daitezke:

* **Sinkrono**a. Zuzenean eztabaidatzen denean. Txandaka baina denbora jarraituan.
* **Asinkrono**a. Parte hartzaileek beren mezuak argitaratu egiten dituzte eta erantzunak handik ordu edo egun batzuetara jaso daitezke.

## Ikus, gainera

* Posta-zerrenda
* Yahoo! Groups

## Kanpo estekak

* Lemmy.eus Gai jakin batzuei buruz eztabaidatzeko, galdetzeko, erantzuteko, zenbait foro publiko eta asinkrono.
# Chhau dantza

|  |
| --- |
| **Chhau dantza**1  **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|
Tribuen erritoetan presentzia handia du Chhau dantzak. |
| **Mota** | Kultura Ondare Immateriala |
| **Erreferentzia** | 00337 |
| **Kokalekua** |  India |
| **Eskualdea2** | Asia eta Ozeano Barea |
| **Izen ematea** | 2010 (XXXIV. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Chhau dantza** (oriyaz: ଚାଉ ନୃତ୍ୟ), India ekialdeko dantza tradizionala da, bereziki Odisha, Jharkhanden eta Bengalan. Dantzarekin batera poema klasikoak errezitatzen dira, esaterako Mahabharatakoak eta Ramayanakoak; askotan ere tokiko gai folklorikoak. 2010etik Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialaren izendapena du.

## Estiloak

Jatorria lurralde desberdinetan izanik, haiekin lotutako hiru estilo bereizi egiten dira:

* Seirakella: maskarekin egiten dira.
* Purulia: maskarekin egiten dira.
* Mayurbhanj.

Komunitate horiekin oso lotua estua du dantza honek, nahiz eta hizkuntza eta erlijio desberdinak izan.

## Festak

Chhau dantza lurraldetako festekin eta ospakizunekin oso lotuta dago. Bereziki, Chaitra Parva udaberriko festarekin.

## Historia

Dantza honen jatorria tokian-tokiko borroka-arte batzuetan egon daiteke. Gerra dantzak dira, beraz. Dirudienez Purulian sortu zen nahiz eta ondoren Odishan arrakasta handia izan. Beste garaietan herri xumeak ez zuen dantza honetan parte hartzen: aitoren semeen abantaila zen. Emakumezkoek ere debekatuta zuten eta ezin zuten teknika hori ikasi.

Gaur egun, Indiako gizartean aldaketa handiak ematen ari dira eta, ondorioz, komunitateek dantza honekin zuten lotura gero eta ahulagoa bihurtzen ari da. Halaber, gero eta lotura gehiago du turismoarekin.

## Dantzaren ezaugarriak

Dantzaren mugimenduek borroka teknikak eta animalien mugimenduak, batez ere hegaztiak, erabiltzen dituzte. Normalean, aire librean egiten da eta gauez. Melodiak tradizionalak dira eta bi aire musika-tresnekin egiten dira: mohuri eta shehnai; bi horiekin batera perkusio tresnak ere erabiltzen dira: dhol, dhamsa eta karkha.

Dantzaren aldaera batzuetan maskarak erabiltzen dira. Oso dotoreak dira. Shutadar komunitateak prestatzen ditu, horretarako zeramika margotua eta *shola* erabiltzen dute; *shola* malgua den pasta zuri bat da.

## Iruditegia

* Gizonezko dantzaria.
* Chhau dantzaria.
* Chhau dantzariak Jharkhand estatuko herri batean.
* Chhau dantza gauean.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Chhau dantza Purulian, Youtubeko bideoa.
* **(Frantsesez)(Gaztelaniaz)**:Unescoren informazio fitxa.
# Durga

| Durga |
| --- |
| hinduismo, Shivaismo eta Tantra |
|  |
| Ezaugarriak |
| Sexua | emakumezkoa |
| Familia |
| Seme-alabak | Ashokasundari (en)  |

**Durga** (sanskritoz: दुर्गा *Durgā*) hinduismoko jainkosa garrantzitsua da, Mahadevi ama jainkosaren forma nagusi gisa gurtua. Babesarekin, indarrarekin, amatasunarekin, suntsipenarekin eta gerrarekin lotutako jainkosa da.

Durgaren kondairak ongiaren garaipena irudikatu ohi du gaizkiaren aurka, bakea, oparotasuna eta dharma mehatxatzen duten deabruen aurka borrokatuz. Uste da Durgak gaiztoen aurkako bere jainkozko haserrea erakusten duela zapalduak askatzeko, eta suntsipena ekarriko duela sorkuntza indartzeko. Ama baten iruditzat hartzen da, eta sarritan emakume eder bat bezala irudikatzen da, lehoi edo tigre baten gainean jarria, beso ugarirekin, bakoitzak arma bat daramala, eta sarritan deabruak garaituz. Shaktismoan oinarritutako sektaren jarraitzaileek oso gurtua da, eta Shaivismoa eta Vaishnavismoa bezalako beste talde batzuetan ere garrantzitsua da.

Shaktismoaren testu garrantzitsuenek, *Devi Mahatmya* eta *Devi Bhagavata Puranak*, Devi (jainkosa) unibertsoaren sortzaile nagusia eta Brahman (azken egia eta errealitatea) gurtzen dute. Hinduismoaren Smarta tradizioko Panchayatana pujako bost jainko baliokideen artean dago. Panchadevekiko independentea da. Vishnuren arreba gaztetzat ere hartzen da, Bhagavata puranoaren arabera.

Durgak jarraitzaile asko ditu Indian, Bangladeshen, Nepalen eta beste hainbat herrialdetan. Batez ere udaberri eta udazkeneko uzten ostean gurtuko dute, Durga Puja, Durga Ashtami, Vijayadashami, Deepavali eta Navaratri jaialdietan batez ere.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Shiva

| Shiva |
| --- |
| hinduismo eta Jainismo |
|  |
| Ezaugarriak |
| Jatorrizko izena | शिव |
| Sexua | gizonezkoa |
| Bizitokia | Kailasha (en)  |
| Ikonografia | Trishula, Damarua, Lingama eta Vāsuki (en)  |
| Baliokideak | Maheśvara (en)  |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Parvati eta Sati |
| Seme-alabak | Ganesh, Kartikeya (en) , Ayyappan (en)  eta Ashokasundari (en)  |

**Shiva** (sanskritoz: शिवः Śivá, "itzalpetua"), Hinduismoaren "hiru-formen" jainko deuseztatzailea da.

Horretaz gain, denboraren jainkoa ere bada. Hau ere, hirukotean agertzen da Brahma eta Visnurekin batera. Izen ezberdinak ditu: Hara, Īsha, Īśwara, Kedaranath, Majadeva, Mahéshvara, Rudra, Samba, Śambhú, Śankara. Kedarnath du bere egoitzarik ezagunena.

## Ezaugarriak

Errepresentazio batzuetan, buru bat, hiru edo bost izaten ditu, baita hiru begi ere. Horietako bat bere kopetaren erdigunean kokatzen da. Bere hirugarren begi ospetsuak, denboraren hiru egoerak islatzeko ahalmena du: Lehenaldia, orainaldia eta geroaldia. 2-10 beso,ile gorrizka, lepo luzea eta urdinxka. Bere azala urdin grisaxka kolorekoa da. Bere kopetako ilargiak, denboraren zatiketa irudikatzen du hilabetetan. Bere lepo inguruan duen sugeak urtearen zatiketa irudikatzen du eta burezurrezko lepokoak gizartearen desagerpena eta belaunaldiak adierazten du. Shivak animalia askoren ezaugarriak erakusten ditu: aldakaren inguruan tigre azala darama, lepoan kiribildutako suge bat du eta zenbaitetan, orein bat eskuetako batean dauka. Besoetan zenbait suge ditu inguratuta. Bere estatua batzuetan, yoga moduan jartzen ari da Himalaiako Mendikatea sinbolizatzeko. Bere ilea gorantz kiribildua du.
shiva jainkoa beste jainkosa bat admiratzen du "otanum" Bere emazte Parvati eta Ganesh semearekin agertu ohi da ere bai.

## Gurtza

Shiva jainkoa gurtzeko *Cannabis Indica* erabili izan da Indian milaka urtetan. Kanabisa *bhang* izeneko ahotik hartzen den forma batean erabiltzen da. Ahotik hartzen diren hostoak erretxinazko hosto hezeak izan daitezke, eta esne-edariz, kalamuz eta Shivaren gurtzaileek jaiegunetan kontsumitutako hainbat espeziaz osatutako piluletan eratzen dira. Kalamu-papilak erretzeko erabiltzen dira. Praktika hori, oro har, gizon santuentzat da, eta Shivaren praktika aszetiko eta gurtzarako dira.

## Iruditegia

*
*
*
*
*
*
*

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Brahma
* Visnu

## Kanpo estekak

* Rojo, Fernando. Sadhuak, Indian santu (Naiz, 2022)
# Swami Vivekananda

| Swami Vivekananda |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | নরেন্দ্রনাথ দত্ত |
| Jaiotza | Swami Vivekananda's Ancestral House & Cultural Centre (en) , 1863ko urtarrilaren 12a |
| Herrialdea |  Britainiar Raj |
| Talde etnikoa | Kayastha (en)  |
| Lehen hizkuntza | bengalera |
| Heriotza | Belur (en) , 1902ko uztailaren 4a (39 urte) |
| Heriotza modua | berezko heriotza: istripu zerebrobaskularra |
| Familia |
| Aita | Vishwanath Datta |
| Ezkontidea(k) | ezkongabea |
| Haurrideak |
ikusi
* Bhupendranath Dutta (en)  Mahendranath Datta (en)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Presidency University (en)  Scottish Church College (en)  Kalkutako Unibertsitatea |
| Hizkuntzak | ingelesa bengalera |
| Irakaslea(k) | Ramakrishna |
| Ikaslea(k) |
ikusi
* *Shuddhananda Bharati (en)  Swami Paramananda (en)  Swami Swarupananda (en)  Swami Virajananda (en)  Sister Nivedita (en)  William Hastie*
 |
| Jarduerak |
| Jarduerak | monjea, filosofoa, idazlea, olerkaria, irakaslea, spiritual leader (en) , hizlaria, abeslaria, saiakeragilea, bidaia idazlea eta biografoa |
|
Parte-hartzailea
* Parliament of the World's Religions (en)
 |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Bartaman Bharat (en)  Raja Yoga (en)  Jnana Yoga (en)  My India: The India Eternal (en)*
 |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | hinduismoa |
|

---

 |
|   |
|  |

**Swami Vivekananda**, jaiotza-izenaz **Narendranath Datta** (bengaleraz: স্বামী বিবেকানন্দ; hindiz: स्वामी विवेकानन्द; Kalkuta, Bengala, 1863ko urtarrilaren 12a - Belur Math, Bengala, 1902ko uztailaren 4a), buruzagi eta erlijio-eraberritzaile hindua izan zen.

## Biografia

Bere irakaspenetan Indiako espiritualtasuna eta Mendebaldeko aurreramendu materiala batzen ahalegindu zen, eta bi alderdi horiek elkarren osagarritzat jotzen zituen. Bengalako familia noble batean jaioa zen, eta Mendebaldeko hezkuntza-sistemaren arabera egin zituen ikasketak. Hasieran Brahmo Samaj elkarteko kide izan zen, eta geroago Ramakrishnaren jarraitzaile eta ikasle ezagunenetakoa izan zen. Vedanta eskolaren bultzatzaile handietako bat izan zen.

Himalaian egiten ari zen erretiroa utzi, eta Ameriketan eta Europan zehar ibili zen Vedanta mugimendua zabaltzen. Berriro Indiara itzulirik, 1897an Ramakrishna misioa sortu zuen Kalkuta ondoan, Vendantaren ikuspegi berria munduan zehar zabaltzeko.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Otto van Veen

| Otto van Veen |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  ganberako margolari |
| --- |

 |
| Bizitza |
| Jaiotza | Leiden, 1556 (egutegi gregorianoa) |
| Herrialdea | Habsburg Netherlands |
| Heriotza | Brusela, 1629ko maiatzaren 6a (72/73 urte) |
| Familia |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* Gertruida van Veen (en)
 |
| Haurrideak |
ikusi[erakutsi]
* Pieter van Veen (en)  Gijsbert van Veen (en)
 |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | latina |
| Irakaslea(k) | Isaac van Swanenburg (en)  Jean Ramey (en)  Federico Zuccari Dominicus Lampsonius (en)  |
| Ikaslea(k) |
ikusi[erakutsi]
* *Peter Paul Rubens*
 |
| Jarduerak |
| Jarduerak | margolaria eta diseinatzailea |
| Lantokia(k) | Leiden Erroma Lieja eta Anberes |
| Lan nabarmenak |
ikusi[erakutsi]
* *Beheading of Julius Paulus and Imprisonment of Claudius Civilis (en)  The Conspiracy of Claudius Civilis and the Batavians in the Schakerbos (en)  Brinio Is Appointed Chief of the Caninifates (Brinio Raised on the Shield) (en)*
 |
| Kidetza | Anberesko San Lukas artista elkartea |
| Genero artistikoa | erretratua |

**Otto van Veen** (latinez: *Otto Venius* eta *Octavius Vaenius*; Leiden, Holandako konderria, 1556 aldean - Brusela, Brabanteko dukerria, 1629ko maiatzaren 6a) herbeherear marrazkilari, margolari eta humanista izan zen, Anberes eta Bruselan lan egin zuena. Bere Anberesko lantegian zenbait ikur-liburu argitaratu ziren. 1594 edo 1595etik 1598ra Rubensen irakaslea izan zen.

## Erreferentziak
# Kristobal Liziakoa

| Kristobal Liziakoa |
| --- |
|  |
| Ezaugarriak |
| Sexua | gizonezkoa |
| Heriotza | burugabetze |

**San Kristobal** (antzinako grezieraz: Ἅγιος Χριστόφορος, *Ágios Christóforos*) Eliza Katolikoak eta Ortodoxoak, Erromako enperadore izan zen Dezioren erregealdian (249tik 251ra gobernatu zuena) edo Maximino Daia erromatar enperadorearen erregealdian (Maximinus II.a Dacianus) (308tik 313ra gobernatu zuena) hildako martiri bat bezala gurtzen duen santu bat da. Nahasmena "Decius" eta "Dacian" izenen antzekotasunagatik ematen da.

Tradizio kristau berantiarretan baino ez da agertzen haren benerazioa, eta ez da oso ezaguna mendebaldeko elizan Behe Erdi Arora arte, nahiz eta eliza eta monasterio batzuk VII. mendearen inguruan izendatu zituzten.

Bere izenak "Kristoren eramailea" esan nahi du eta, beraz, helduaroan zer egingo lukeen aurresaten du, eta pertsonaiak agian ez duela jatorri historiko zehatzik. San Menasen irudi bera izan liteke. Bere kondaira ospetsua, batez ere Mendebaldean ezagutzen dena eta antzinako mitologia grekotik atera zitekeena (Karonen txaluparen bertsio kristautua), kontatzen du berak ezagutzen ez zuen mutil bat eraman zuela ibaian zehar, Kristo zela jakin baino lehen. Nolanahi ere, bidaiarien patroi santua da, eta haren irudia domina, besoko edo ibilgailuetarako irudietan eramaten dute kristauek.

## San Kristobal Txakurburu

San Kristobalen irudi bat, Ekialdeko eliza ortodoxoan.
Ekialdeko eliza ortodoxoan, ikono batzuek San Kristobal txakur baten buruarekin irudikatzen dute. Santu honen aurrekariak Diokleziano enperadorearen garaian eta Marmarican egin ziren kanpainetan (Egiptoko mendebaldean, Libia modernoan, agian Zirenaicako tribu berbare marmaritarrak bizi diren bera da agian): hagiografoen arabera, txakur burua duen kolosoa, marmaritarren bi itxurazko ezaugarri, erromatarrek borrokan harrapatu zuten eta legioetan izena ematera behartu zuten, gero bere unitatearekin Antiokiara (Siria) eramateko, Pedro gotzainak bataiatu zuen eta martirioa jasan zuen. 308. urtean. Fenomenoa harrapatu eta harekin bat egin zuen soldadu-unitateak Numerus Marmaritarum edo "Marmariten Unitatea" izena jaso zuen. Hainbat mende geroago, Walter Speyer poeta eta apezpiku alemaniarrak San Kristobal sinbolo erraldoi gisa erretratatu zuen kanaandarren lurraldean (Itun Berrian Kanaaneko "kanaberak"), giza haragia irentsiz eta zaunka eginez. Speyerrek dio Kristobalek Jesus Haurra ezagutu zuela, aurreko portaera ukatu eta damutu egin zela eta bataioa onartu zuela. Erabat gizakiaren itxurarekin saritu zuten eta, ondoren, bere bizitza erlijio zerbitzura eskaini zuen eta *Athleta Christi* (Kristoren txapelduna), santu militarrak edo kristau martirietako bat bihurtu zen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Lucas van Uden

| Lucas van Uden |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Anberes, 1595eko urriaren 18a |
| Herrialdea | Habsburg Netherlands |
| Heriotza | Anberes, 1672ko azaroaren 4a (77 urte) |
| Jarduerak |
| Jarduerak | margolaria, grabatzailea, marrazkilaria eta artista bisuala |
| Lantokia(k) | Anberes |
| Lan nabarmenak |
ikusi[erakutsi]
* *Mountainous Landscape (en)*
 |
| Kidetza | Anberesko San Lukas artista elkartea |
| Genero artistikoa | paisaia margolaritza |

**Lucas van Uden** (Anberes, 1595eko urriaren 18a – 1672ko azaroaren 4a), flandriar margolari barrokoa izan zen, paisaia margoetan espezializatua.

1627 urtean Anberesko San Lukas taldean maisu izan zela idatzita dago. Antza, margolaritzan trebatzeko Rubensen margolanak kopiatu zituen, esaterako Municheko Alte Pinakothekean dagoen *Kostaldeko paisaia eta ekaitza*. Hala eta guztiz ere, Rubensen tailerra eta Lucas van Udenen arteko harreman loturarik ez da aurkitu. Hala bada, Lucas van Uden-en paisaien argi lanbrotsuek, Jan Brueghel Zaharra eta Joos de Mompermargolarien eredua jarraitzen dute.

Bere margolanetako paisaietan ageri diren figura txikiak, sarri askotan, beste margolari batzuek gaineratutakoak dira. Elkar lan horretan aipagarria da  David Teniers II, izan ere elkarrekin egin baitzuten Prado Museoan dagoen *Herritar askaria* margolana.

## Erreferentziak

## Bibliografia

* Vlieghe, Hans, *Arte y arquitectura flamenca, 1585-1700*, Madril, Cátedra, 2000, ISBN 84-376-1842-8

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Flandriako biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |