# Ama santua

| Ama santua |
| --- |
| Arkano Nagusiak |
|  |
| Irudikatzen du | apaiz, emakume eta Aita santu |
| Datu biografikoak |

**Ama-Santua (II)** edo **Emakumezko Apaiz Gorena** Taroten sorta tradizionalenetan bigarren Arkano Nagusia edo triunfoa da. Karta hau jokoan nahiz igarpenean erabiltzen da. Inskripzioak zituen lehen tarot sorta, XVIII. mendeko egurrean tailatutako Marseillako Tarota, irudi horren gainean *La Papesse*, edo Ama Santua izeneko figura bat dago, aita-santuaren tiara batekin, eta Joana *Ama* Santuaren legendari erreferentzia izan daiteke.

Rider–Waite tarotaren sorta diseinatzerakoan, Ama santuaren ordez Emakumezko Goi Apaiz bihurtu zen. Hathor jainkosak erabiltzen duenaren antzeko koroa erabiltzen du, eta Mariarekin lotuta estetikarekin irudikatzen da. A. E. Waitek, Riser-Waiteko sortaren sortzaileak, Karta Astarteren antzinako kultuarekin lotuta zegoela pentsatu zuen.

## Historia

### *Ama Santua*

Tarot-eko karta horri *La Papesse* deitzen zitzaion hasiera batean. Kartetako batzuek zuzenean lotzen zuten emakumea aita santuarerekin, emakumeak *triregnum* edo tiara bat erabiltzen baitzuen. Marseillako Tarotaren bertsio moderno batzuk ere badaude, erresumaren giltzarriak dituztenak, aita-santuaren sinbolo tradizionala direnak. Erreformaren ondorengo herrialde protestanteetan, Tarot-eko kartek, bereziki, Joana Ama Santuaren irudiak erabiltzen zituzten, eta mitologiarekin lotzen ziren: nola Joana, gizon mozorrotuta, aita santua hautatu zuten eta, ustez, emakumea zela jakin zen erditu zenean. Hala ere, badirudi katoliko italiarrek Ama Santua forma alegorikoan ikusten zutela, Erromatar Eliza Katolikoa ama gisa ikusiz, eta aita-santuak kargua lortzen zuela Kristoren Gorputzarekin ezkonduz, katolikoek *genero femeninoan* aipatu ohi zutena.

### Beste aldaera batzuk

Rider-Waite tarot-sorta sortzean, Ama-santua Emakumezko Apaiz Gorena bihurtu zen, Boaz eta Jakinen zutabeen artean eserita (masoneriarentzat esanahi berezia du). Hathor jainkosa egiptoarraren antzeko koroa bat darama, eta mantu urdin baten irudi marianoarekin eta ilargiarekin irudikatzen da. A. E. Waitek, Rider-Wait sortaren sortzaileak, ez zuen onartu Joana Ama Santua ordezkatzen zuela jatorriz, eta Astarteren antzinako kultuarekin lotuta zegoela pentsatu zuen.

Rider-Waiteren ondoren etorri ziren beste aldaera batzuetan Ama Birjina, Isis, Kristoren andregai metaforikoa edo Eliza Ama Santua gisa interpretatu da. Suitzako Troccas sorta, Junon ("Juno") deitzen da, jainkoen erregina erromatarra. Vandenborreren "Estalki Flandestarra" (1750-1760) *Le Espagnol* *Capitano Eracasse* izenaz ezagutzen da txartel hori, Il Capitanoren (*Commedia dell'Arteko* pertsonaia) bertsio bati jarraituz.

### Sor Manfreda

Visconti-Sforza Tarot karta
Visconti-Sforza Tarot-eko *Papessa* Sor Manfreda dela esaten da,Visconti familiako ahaide bat, Lonbardiako Guglielmiten sekzio heretikoak ama santua hautatu zuen Umiliatua.

Taroteko beste historialari batzuek lagundu diote identifikazio horri, hala nola Michael Dummettek, The *Visconti-Sforza Tarot* Cards liburuan.

## Sinbolismoa

Izenbururik gabeko Ama-santua, moztu gabeko zurezko plantxa batean, "Rosenwald orrian", XV. mendearen amaieran XVI. mendearen hasieran (Galeria Nazionala, Washington)
### Rider-Waiten sinbolismoa

Rider-Waite sortan, gaur egungo beste sorta askoren oinarria dena, eta Emakumezko Apaiz Gorena Shekhinah-rekin identifikatzen da, jainkotiar denaren presentzia iraunkor femeninoarekin. Tunika urdinak erabiltzen ditu eta eskuekin esertzen da. Ilgora bat du oinaldean (Apo 12:1), diadema adarduna buruan, globo batekin erdian, antzinako Hathor jainkosa egiptoarraren koroaren antzekoa, baina adarrekin ilgoraren itxura dute, eta gurutze handi bat haren barruan, lau elementuen arteko oreka: sua, ura, lurra eta airea. Eskuetako pergaminoak, zati batean bere mantuak estaltzen duenak, TORA letrak ditu ("lege jainkotiarra" esan nahi du), eta Akasha izeneko iraganaren, orainaren eta geroaldiaren gainean daramagun memoria sinbolizatzen du. Salomonen tenplu mistikoko J eta B zutabeen artean dago, Boaz eta Jakin. Tenpluaren errezela haren atzean dago: palmondo-hostoekin (arra) eta granadekin (emea) inguratzen da.

Goi Apaizaren tronuaren atzean zintzilik dagoen irudia, gordetzen dituen misterioak ezkutatuz, Enperatrizaren jantziaren patroian iradokitzen da. Biak ahizpak dira, batak bizitza mundura ekartzen duena, eta bestea misterio esoterikoetara bizitzera gonbidatzen duena. Hortik haratago, ur gorputz bat ikusten da, itsasoa, seguruenik. Ura Rider–Waite–Smith Tarot-en karta gehienetan ikus daiteke.

A. E. Waite's 1910 *Pictorial Key to the Tarot* liburuaren arabera, emakumezko apaiz gorrenaren karta honi lotuta dago:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Sekretuak, misterioa, oraindik agertu gabeko etorkizuna; Maitaleei interesatzen zaien emakumea, gizonezkoa bada; Maitalea bera, emakumea bada; isiltasuna, nekaezintasuna; misterioa, jakinduria, zientzia. Alderanztua: grina, adore moral edo fisikoa, estaltzea, azaleko ezagutza. | » |

### Marseillako taroteko sinbolismoa

Marseillako Tarotean nabaria da geruza urdin bat eta tunika gorri bat dituela, Aita Santuarekin kontrastea, geruza gorri bat eta tunika urdin bat dituela.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak