Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hebrear alfabeto

**Hebrear alfabeto**a (hebreeraz: אָלֶף־בֵּית עִבְרִי, *alefbet ʿIvri*) juduen *abjad* da, 22 kontsonantek osatua. Hebreera ez ezik, yidish eta beste judu-hizkuntzak ere (tartean, juduen nafar-aragoiera) idazteko erabiltzen da.

## Alfabetoa

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Aleph** | **Bet** | Gimel | Dalet | **He** | Vav | Zayin | **Het** | **Teth** | **Yod** | **Kaph** |  |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ז | ח | ט | י | כ |
| ך |
| **Lamed** | **Mem** | **Nun** | **Samekh** | **Ayin** | **Pe** | **Tsadi** | **Qof** | **Resh** | **Shin** | **Tav** |
| ל | מ | נ | ס | ע | פ | צ | ק | ר | ש | ת |
| ם | ן | ף | ץ |

**Oharra:** ezkerraldetik eskuinaldera idazten da.

### Sofit hizkiak

Bost hebrear hizkik —*sofit* izenekoak— izen eta ahoskera bereko beste bost ordezkatzen dituzte:

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hizkia | ך | ם | ן | ף | ץ |
| Izena | Kaf sofit (כ"ף סופית) | Mem sofit (מ"ם סופית) | Nun sofit (נו"ן סופית) | Pei sofit (פ"א סופית) | Tzadi sofit (צד"י סופית) |
| Ahoskera | /χ/  | /m/  | /n/  | /p/, /ʔ/, /f/, /β/  | /ʦ/, /tʃ/  |

## Puntuazio-markak (Niqud)

| Marka | Izena | AFI | Transliterazioa | Unicode |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ְ | sheva | [e̞], Ø | ə, e, ', *ezer* | U+05B0 |
| ִ | hiriq | [i] | i | U+05B4 |
| ֵ | zeire | [e̞] | e | U+05B5 |
| ֶ | segol | [e̞] | e | U+05B6 |
| ַ | pataj | [a] | a | U+05B7 |
| ָ | kamatz | [a] | a | U+05B8 |
| ֹ | holam | [o̞] | o | U+05B9 |
| ֹ | dages | [o̞] | o | U+05B9 |
| ּ | dagesh | [b], [g], [d], [k], [p], [t] | b, g, d, k, p, t | U+05BC |
| ּ | mapiq | [h] | h | U+05BC |
| ֻ | kubutz | [u] | u | U+05BB |
| ֿ | rafe | *yiddishez baino ez dago, פּ [p] eta פֿ [f] bereizteko; halaber, ה edo א hizkietan isiltzeko.* | U+05BF |
| ׂ | Sinen puntua | [ʃ] | sh | U+05C1 |
| ׁ | Sinen puntua | [s] | s | U+05C2 |

## Zenbakiak

| Ikurra | Zbk. |  | Ikurra | Zbk. |  | Ikurra | Zbk. |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| א | 1 | י | 10 | ק | 100 |
| ב | 2 | כ | 20 | ר | 200 |
| ג | 3 | ל | 30 | ש | 300 |
| ד | 4 | מ | 40 | ת | 400 |
| ה | 5 | נ | 50 |
| ו | 6 | ס | 60 |
| ז | 7 | ע | 70 |
| ח | 8 | פ | 80 |
| ט | 9 | צ | 90 |

## Kanpo estekak
# Palatalizazio

**Palatalizazioa**, **sabaikaritze** edo **biguntzea** kontsonante edo bokalen aldaketa da fonetikan. Horren ondorioz, kontsonantea biguntzen edo aldatzen da: horrexen ondorioz, [t] hotsa [tʲ], [tʃ], [tɕ], [tsʲ] edo [ts] bilaka daiteke.

Gehienetan, kontsonanteak biguntzen dira, baina hizkuntza batzuetan bokalekin ere jazotzen da hori: adibidez, erzieran (uraldar hizkuntzen kidea) [a] bokala [æ] bihurtzen da kontsonante bigun baten ondoren.

Euskarazko palatalizazioaren adibideak *n > ñ* ahoskatzea («inor», Hegoaldean /'i'**ɲ**or/ eta Iparraldean, /'i'nor/) eta *t > tt* bilakatzea dira (*ditu* > *di**tt**u*, Gipuzkoako erdialdeko zenbait hizkeratan).

## Beste zenbait hizkuntzatan

Biguntzea oso garrantzitsua da hizkuntza batzuetan, hitzen esanahiak alda ditzakeelako: adibidez, errusieran (hizkuntza horrek hizki berezia erabiltzen du sabaikaripena adierazteko, «ikur biguna» izenekoa — Ь ь), krutxieran (hizkuntza eraikia; ikur bereziak erabiltzen ditu biguntzea adierazteko ere, hau da, «'» ikurra edo errusierazko Ь hizkia (hiru idazketa ezberdin erabiltzen ditu)) eta bepsaeran (hizkuntza horrek «'» ikurra erabiltzen du biguntzea adierazteko, krutxierak bezala): пы**л** [pɨɫ] «suhartasun» — пы**ль** [pɨ**lʲ**] «hauts» (errusiera); *ek* «joan, ibili» — *E**k'**!* «Zoaz!» (krutxiera); *nor* «soka» — *no**r' «gazte» (bepsaera).

Hizkuntza batzuetan biguntzea beti ager daiteke, hizkiak kokapen zehatz bat badu. Irlanderan amaierako kontsonante bat biguna bihurtzen da, haren aurretik *e* edo *i* daudenean: *buacha**ill [ˈbˠuəxɪ**lʲ**] «mutil»; alemanieran latinetik eratorritako hitzetan *ti* [tsi̯] gisa ahoskatzen da beti: *tradi**ti**onell* [tʁadi**tsi̯**oˈnɛl] «tradizional»; maorieran *t* hizkia [t͡ʃ] ahoskatzen da *i* eta *u* aurretik.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Ahoskera.
* Bokal.
* Fonetika.
* Fonologia.
* Kontsonante.
* IPA.
* Silaba.
* Geminazio (hizkuntzalaritza).

## Kanpo estekak
# India eta Pakistango keinu hizkuntza

| India eta Pakistango keinu hizkuntza |
| --- |
| اشارہ — इशारा |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | India, Pakistan, Bangladesh |
| Rankinga | *Ez 100 mintzatuenen artean* |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza |
| Denbora gramatikalak | baliorik ez |
| Genero gramatikalak | baliorik ez |
| Kasu gramatikalak | baliorik ez |
| Hizkuntza kodeak |
| Glottolog | `indo1332` |

**India eta Pakistango keinu hizkuntza** Hegoaldeko Asiako keinu hizkuntza nagusia da, gutxienez 15 milioi gorrek erabiltzen dutena. Keinu hizkuntza askoren kasuan bezala, zaila da hiztun kopurua ziurtasunez kalkulatzea, Indiako zentsuak ez baititu keinu hizkuntzak zerrendatzen eta ikerketa gehienak iparraldean eta hiriguneetan zentratzen baitira. 2024reko, munduan gehien erabiltzen den keinu hizkuntza da, eta Ethnologuek dio munduko 149. hizkuntza erabiliena dela.

Aditu batzuek Indian, Pakistanen, Bangladeshen eta agian Nepalen erabiltzen diren aldaerak India eta Pakistango keinu hizkuntzaren dialektotzat hartzen dituzte, eta beste batzuek hizkuntza bereizi gisa aitortzen dituzte. ISO 639-3 arauak India eta Pakistango keinu hizkuntzaren honako aldaera hauek bereizten ditu:

* Indiako keinu hizkuntza (ins);
* Pakistango keinu hizkuntza (pks);
* Mendebaldeko Bengalako keinu hizkuntza (wbs), Kalkutako keinu hizkuntza ere deitua;
* Nepalgo keinu hizkuntza (nsp).

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Vediko

| Vediko |
| --- |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | India, Iran Handia |
| Hiztunak | K.a. VI. mendean sanskrito bilakatu zen |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak Indo-irandar hizkuntzak indo-ariar hizkuntzak Old Indo-Aryan (en)  sanskrito |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | hizkuntza malgukaria eta SOV hizkuntza |
| Genero gramatikalak | genero maskulinoa, genero femeninoa eta genero neutroa |
| Kasu gramatikalak | nominatiboa, akusatiboa, datiboa, genitiboa, ablatiboa, instrumentala, bokatiboa eta lokatiboa |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-3 | `vsn` |
| Glottolog | `vedi1234` |
| Linguist List | vsn |
| IETF | sa-vaidika |

**Vediko** hizkuntza indoariar historiko bat da, sanskritoaren arbasoa dena. Avesteraren senide estua, ezagutzen dugun indoirandar hizkuntzarik zaharrena da.

Veden hizkuntza, *Śrauta* izeneko kantuek vedikoaren ahoskera mantendu arren, litekeena da jatorrizko ahoskera ezberdina izatea. *Pāṇini* izeneko gramatikaren arabera, K.a. VI. mendean, Indiako Burdin Aroan vediko sanskrito bilakatu zen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Springer Publishing

| Springer Publishing |
| --- |
| Datuak |
| Mota | argitaletxea |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Jarduera |
| Kidetza | Committee on Publication Ethics eta International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * New York
 |
|  |
| Historia |
| Sorrera | 1950 |
| Sortzailea | Bernhard Springer (en)  |
| webgune ofiziala  |

**Springer Publishing** estatubatuar argitaletxea da, liburu eta aldizkari akademikoetan espezializatua, eta erizaintza, gerontologia, psikologia, gizarte lana, counseling, osasun publikoa eta errehabilitazio neuropsikologikoa ditu ardatz. Bernhard Springerrek 1950ean sortu zuen eta egoitza New Yorkeko Midtown Manhattanen du, Salmon Towerren 15. solairuan.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau ekonomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Tibeto-birmaniar hizkuntzak

| Tibeto-birmaniar hizkuntzak |
| --- |
|  |
| Datu orokorrak |
| Hiztunak | 50.000.000 |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza Sino-Austronesian (en)  sino-tibetar hizkuntzak |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | SOV hizkuntza |
| Hizkuntza kodeak |
| Linguist List | tbur |
| IETF | tbq |

**Tibeto-birmaniar hizkuntzak** familia-hizkuntza bat dira, Tibeteko goi-lautada (ipar.), Malaysiako penintsula (hego.), Pakistan (mend.) eta Vietnam (eki.) mintzatuak. Hizkuntza sino-tibetarren adar bat osatzen dute.

## Familiako hizkuntzak

Tibeto-birmaniar hizkuntzen arteko kidetasun filogenetikoak XIX. mendearen erdialdean identifikatu zituzten. Orduan jakin zen taldearen hizkuntza antzinatik ondoen dokumentatua, "tibetera idatzia" edo tibetera klasikoa, VII. mendetik dokumentatua, XII. mendetik aurrera argitutako "birmaniera idatziarekin" kointzidentzia edo sustraikide ugari zituela. Britainiar adituek eta India eta Birmaniako administratzaile kolonialek egindako esplorazioaren ondorioz, ordura arte dokumentatu gabeko beste hizkuntza "tribal" batzuetako dozenaka hizkuntza katalogatu zituzten, tibetera eta birmaniera klasikoekin erlazionatuak ziruditenak..

Gaur egun ez dakigu zehatz-mehatz zenbat hizkuntza dauden familian; izan ere, litekeena da oraindik ere hizkuntza batzuk dokumentatu gabe egotea, batez ere Nepalgo mendebaldean, Birmaniako iparraldean eta Tibeteko hego-ekialdean. Literatura zientifikoan nahiko erredundantzia terminologikoa dago, eta hizkuntzen ezaugarriei txinatar, birmaniar edo indiar jatorriko beste exonimo batzuk gehitzen zaizkie.

Familian ezagunenak diren bi hizkuntzak birmaniera eta tibetera dira, biak tradizio literario handikoak. Testu zaharrenak erlijiosoak dira, eta indiar idazkeran idatzita daude.

Familiak 250 hizkuntza ezberdin dituela uste bada ere, hiztun kopuruan oso ezberdinak dira, soilik 9 tibeto-birmaniar hizkuntzek gainditzen dute milioi bat hiztun baino gehiago (birmaniera, tibetera, bai, yi (= lolo), karenera, manipurera, tujiera, haniera, jingphoera). Gutxi gorabehera 50 hizkuntza gehiagok dute hiztun kopuru handia, eta 100 mila hiztun baino gehiago dituzte.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Kaligrafia untzial

| *Kaligrafia untzial* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Jatorria |
| Sorrera-urtea | II. mendea |
| Ezaugarriak |
| Idazketa-sistema | alfabeto greko eta latindar alfabetoa |
| Deskribapena |
| Oinarritua | Letra etzana erromatarra |
|  |
|  |
|  |
|  |

Imagen de una página del *Kellseko liburua*, 800. urtekoa, kaligrafia untzialaren bariante batean idatzita.
III. mendeko gidoia, kaligrafia untzialaren aurrekari gisa har daitekeena, Papyrus Oxyrhynchus 668. urtekoa.
**Kaligrafia untziala** (latineko *unciālis* hitzetik; ‘hazbete batekoa’) idazketa mota bat da, non testua letra larriz erabiltzen zen, maiuskularen zentzu paleografikoan, hau da, bi lerro paralelo horizontalek mugatutako letra mota (xeheak edo minuskulak lau behar ditu). Ohiko erabilera izan zuen K.o. III. mendearen eta VII. mendearen artean, batez ere eskribau latindar eta grekoen artean. VIII. mendetik XIII. mendera arte, letra mota ohikoa zen izenburu eta letra nagusietan.

## Etimologia

"Untzial" latinetik dator, "unciālis" hitzetik, 'hazbetekoa'. Izena ideia oker batetik dator pentsatzen baitzen letra guztiak larriz idatziak zeudela. Kontzeptua Jeronimo Estridongoaren testu batetik dator; bertan, letra larriez hitz egiten zera dio: *litterae unciales*.

Kaligrafia honetan izki batzuk bereziak dira, A, D, E eta M. Hori dela eta egile batzuek ADEM idazkera izena proposatu dute.

## Jatorria

Litekeena da lehen untzial idazkera erromatarren azken kaligrafia etzanetik aurrera garatu izana. Testu kristauak idazteko eta kopiatzeko erabili zen bereziki. Uste da eskritura mota honen ezaugarririk berezkoenak Afrikako idazketa-maisuren bati zor zaizkiola. Baita ere esan da erromatarren mundu juridikotik datorrela: II. mendetik aurrera mundu horrek idazkera berezi bat garatu zuen.

## Ezaugarriak

Idazkera untzialak karaktereen egitura berrinterpretatzen du. Bere kaligrafia-marren modulu berriak letra eder eta bakar bihurtzen du. Minuskularen erabilera sustatzen dute, erraza eta irakurtzeko erraza delako.

Hasieran, formek trazu sinple bat zuten ezaugarri, forma borobileko letrekin, pergaminoaren eta txahalaren larru berriak aprobetxatuz eta hegazti-lumaren erabilerari lotuta, marra ugariko angelu-hizkien aldean, horiek egokiagoak baitziren papiroa bezalako gainazal zimurtsu eta latzetarako.

Idazkera untzialaren adibiderik zaharrenetan, hala nola Liburutegi Britainiarreko *De bellis macedonicis* testuan, letra guztiak bata bestearengandik deskonektatuta daude, eta hitzen arteko bereizketa normalean ez da erabiltzen. Hala ere, hitzen bereizketa geroko untziaren erabileraren ezaugarri bat da.

Idazkerak mendeetan zehar eboluzionatu zuenez, karaktereak konplexuagoak bihurtu ziren. Hain zuzen ere, 600 inguruan eskuizkribu askotan agertzen hasten dira oinarrizko trazu exajeratu eta loreztatuak.

Kaligrafia untzial bertsio baten alfabeto osoa.
## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Kaligrafia
* Shodo
* Tipografia gaeliko
* Arabierazko kaligrafia

## Kanpo estekak
# Irlandako normandiar inbasioa

| Irlandako normandiar inbasioa |
| --- |
|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Mota | Inbasio |
| Denbora-tarte | 1169 - 1175 |
| Data | 1169 |
| Kokaleku | Irlanda |
| Herrialdea | Irlanda gaelikoa |
|  |
|  |
| Parte-hartzaileak |  Irlanda gaelikoa Ingalaterrako Erresuma
 |
|  |

**Irlandako normandiar inbasioa**, XII. mendearen amaiera aldean burutu zen (1169-1175), Irlanda gaelikoa hainbat erresumetan banaturik zegoen garaian, eta denen jauna, botere mugatua zuena, Irlandako errege nagusia zen.

1169ko maiatzean, aurrez Diarmait Mac Murchada Leinsterko errege kargugabetuak deituta, Kanbriar-normandiar mertzenarioak lehorreratu ziren, Diarmaitek bere erresuma eskuratzen lagunduko zutela uste baitzuen. Diarmait eta normandiarrek Leinster aste gutxi batzuen buruan bereganatu zuten, eta ondoren, inguruko erresumak erasotzeari ekin zioten. Esku hartze militar horrek Henrike II.a Ingalaterrakoaren babesa izateaz gain Adrian IV.a Aita Santuaren baimena ere izan zuen.

## Kanpo estekak
# Mendebaldeko behe-aleman

| Mendebaldeko behe-alemana |
| --- |
| Niedersächsisch — Nedersassisch |
| Mendebaldeko behe-alemana mintzatzen den eremua horiz adierazita. |
| Datu orokorrak |
| Hiztunak | 4 milioi |
| Eskualdea | Alemania, Herbehereak, Danimarka |
| UNESCO sailkapena | 2: kaltebera |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak germaniar hizkuntzak mendebaldeko germaniar hizkuntzak North Sea Germanic (en)  behe-aleman |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | SOV hizkuntza, V2 hizkuntza eta hizkuntza azentuala |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa |
| Hizkuntza kodeak |
| Glottolog | `west2357` |
| UNESCO | 383 |

**Mendebaldeko behe-alemana** edo **behe-saxoiera** (alemanez: *Niedersächsisch*, nederlanderaz: *Nedersaksisch*) Alemaniaren ipar-mendebaldean, Herbehereen ipar-ekialdean eta Danimarkaren hegoaldean mintzatutako behe-alemanaren dialektoen multzoa da. Ekialdeko behe-alemanarekin batera, behe-alemana (*Niederdeutsch* edo *Plattdeutsch*) izeneko dialekto multzoa osatzen du.

## Ikus, gainera

* Nederlandar behe-saxoiera

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Ripuariera

| Ripuariera |
| --- |
| Ripoarisch |
| Ripuariera mintzatzen den eremua. Berdez, gutxi populatutako baso gunea. |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua |  Alemania  Belgika  Herbehereak |
| Hiztunak | 250.000 inguru |
| Eskualdea | Ipar Renania-Westfalia, Lieja eta Limburg |
| UNESCO sailkapena | 2: kaltebera |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak germaniar hizkuntzak mendebaldeko germaniar hizkuntzak goi alemaniar hizkuntzak Central German (en)  West Central German (en)  Central Franconian (en)  |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | SOV hizkuntza eta V2 hizkuntza |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa |
| Hizkuntza kodeak |
| Ethnologue | `ksh` |
| Glottolog | `ripu1236` |
| Wikipedia | `ksh` |
| Linguasphere | 52-ACB-da |
| UNESCO | 1020 |
| IETF | ksh |

**Ripuariera** (ripuarieraz: *Ripoarisch*, alemanez: *Ripuarisch*; euskaraz "Erriberera" edo "Ibarrera" esan nahi duena) Mendebaldeko alemanaren dialektoa da, Mendebalde erdiko alemanaren barnean sailkatzen dena. Alemaniako Ipar Renania-Westfalia (tartean Düsseldorf, Leverkusen, Kolonia, Akisgran eta Bonn hiriak), Belgikako Liejako probintzian eta Herbehereetako Limburg eskualdean mintzatzen da.

Erdialdeko alemana mintzatzen den eremua

---

     (1): Ripuariera

## Kanpo estekak
# Google Blog Search

**Google Blog Search** Googlek kudeaturiko blog bilatzaile bat da. Beraren bidez, blogak edo bertan agerturiko edukiak bila daitezke, beste eratako web orrietako informazioa baztertuz.

## Kanpo estekak

**(Gaztelaniaz)** Google Blog Search
# Google bomb

**Google bomb** (Googleren bonba) testu zehatz baten bidezko bilaketarentzako webgune bat Googleren bilatzailearen lehen postuetan azaltzea lortzeko balio duen metodoari deritzo. Metodo hau Googlek erabiltzen duen algoritmoaz profitatzen da, zeinak sailkapen ona eskaintzen dien leku askotatik loturak dituzten orrialdeei. Helburua lortzeko nahi den webgunerako lotura bat gehitu beharra dago, testu bezala bilaketaren testua jarriz.

## Nola burutzen da

Google bomb egitea lortzeko, Googleren arakatzaileak itxura honetako lotura ugari aurkitu behar ditu:

<a href="orrialdearen-helbidea">Esaldia edo hitza</a>

Aukera egokia izaten da foro bateko sinaduran erantsi edo webgune bateko txantiloietan gehitzea, orrialde askotan agertu dadin.

Emaitzak bi astetan lortu daitezke, eta beti ere proiektuaren hedapenaren araberakoa izaten da arrakasta.

## Nola saihestu

Google bomb bat jaso duen webmasterrak bere gunean honako HTML kode hau erantsiz lortu dezake saihestea:

<meta name="googlebot" content="noindex, nofollow" />

Hala eta guztiz ere, horren bitartez bilatzailean inolaz ere ez agertzea lortuko du, eta hori normalean ez da komeni.

## Historia

Teknika hau 2001eko apirilaren 6an agertu zen lehenengoz Addam Mathesek idatzitako artikulu batean. Artikulu horretan *Google bombing* kontzeptua erabili zuen Mathesek, eta horrez gain, Googlek orrialdeak sailkatzeko metodo hori erabiltzen zuela nola jakin ahal izan zuen ere azaldu zuen. *internet rockstar* bilaketa bat egin zuenean, Ben Brownen webgunea azaldu zen lehen postuan, bertan *internet rockstar* testua azaltzen ez zen arren. Horrela, webgune askok *internet rockstar* testua erabiliz bertarako lotura zutela ikustean jakin ahal izan zuen metodo horretaz.

Hala eta guztiz ere, 1999an kasu bitxi bat ere gertatu zen, *more evil than Satan* (Satan baino gaiztoagoa) bilaketak Microsoften webgunera zuzentzen zuela-eta.

## Adibideak

* Googlen **ladrones** bilatzeak SGAEren webgunea erakusten du lehen emaitza bezala.
* Googlen **Siempre Ganamos Algunos Euros** bilatzeak ere SGAEren webgunea erakusten du lehen emaitza bezala.
* Googlen **miserable** bilatzeak Angel Acebesen webgunea erakusten du lehen emaitza bezala.
* Googlen **miserable failure** bilatzeak Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen webgunea erakusten du lehen emaitza bezala.

## Kanpo estekak
# Jaiotza

Ume **jaioberri** bat, amaren besoetan.
**Jaiotza** izaki baten bizitzaren hasiera da. Oro har, gizaki eta beste ugaztunen kasuan, umea amaren sabeletik ateratzen denean gertatzen da. Narrasti, txori, intsektu eta arrain gehienen kasuan, animalia arrautzetik ateratzen denean gertatzen da.

## Folklorea, mitoak eta erlijioak

Zikoina bat ume jaioberria garraiatzen.
* Kultura guztietan jaiotzak sustatzea garrantzitsua da herriaren iraupena bermatzeko. Jaiotzak (jainkoarena, heroiarena, hiriarena...) mito askoren elementu garrantzitsuak dira. Jaiotza tradiziozko hastapen-zeremonien antzekoa da.
* Mendebaldeko herrialdeetan, sexu-hezkuntza umeei esaten zitzaien sarritan kontatzen zieten mutilak azetan eta neskak arrosetan jaiotzen direla, edo zikoina batek ekartzen dituela jaioberriak.
* Jesukristoren jaiotza urtero ospatzen duen jai kristaua da Eguberria. Kristo zehazki noiz jaio zen ez dakigu, haren festa liturgikoki finkatu da abenduaren 25ean herrialde gehienetan.

Europan, zenbait faktorek eragiten dute amaren adinean atzera egitea: ikasketa iraunkorrak, emakumezkoen lana, diplomak dituen instalazioa, lan egonkorra, ostatua eta bikote-bizitza

## Erreferentziak

### Ikus, gainera

* Heriotza

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Hoysala Inperioa

| Hoysala Inperioa |
| --- |
|

|  |
| --- |
|   |

 |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Halebidu (en)  13°13′1″N 75°59′30″E |
| Kontinentea | Asia |
| Administrazioa |
| Gobernu-sistema | monarkia |
| Demografia |
| Hizkuntza ofizialak |
ikusi[erakutsi]
* kannada
 |
| Erlijioa | hinduismo |
| Ekonomia |
| Historia |
| **Sorrera data**: 1026 (egutegi gregorianoa) |
| Bestelako informazioa |

**Hoysalako Inperioa** Indiako azpikontinenteko indar bat izan zen, Kannada hizkuntza drabidiarreko eta erlijio hinduko erresuma bat izan zen, gutxi gora-behera gaur egungo Karnatakan agindu zuena 10. eta 14. mendeen artean. Hoysala erresuma hiriburua Belurren kokatu zen hasieran, baina gero Halebidura joan zen.

## Historia

Hoysalako agintariak Mendebaldeko Ghat eskualde garaietako menditarrak ziren jatorriz, eta XII. mendean gailendu ziren politikoki Mendebaldeko Chalukya Inperioaren eta Kalyani Kalachuri dinastiaren arteko gerra aprobetxatuz. XIII. mendean, Karnataka, Tamil Nadu, Andhra Pradesh eta Telanganaren mendebaldeko zatiak gobernatzen zituzten Dekkango mesetan.

### Errege zerrenda

* Nripa Kama II (1026–1047)
* Vinayaditya (1047–1098)
* Ereyanga (1098–1102)
* Veera Ballala I (1102–1108)
* Vishnuvardhana (1108–1152)
* Narasimha I (1152–1173)
* Veera Ballala II (1173–1220)
* Vira Narasimha II (1220–1235)
* Vira Someshwara (1235–1263)
* Narasimha III (1263–1292)
* Veera Ballala III (1292–1343)

Azken erregea, Veera Ballala hirugarrena, hil zen Maduraiko sultan musulmanarekin borrokan, baina orduan jauntxo berri bat sortu zen Hoysala agintearen ingurutik, Harihara Raya delakoa (1342–1355), zeinak Hoysala erresumako eskualde gehienak batzea lortu zuen aginte forma berri batekin, eta Vijayanagara Inperioa sortuz horrela.

## Arkitektura

Hoysala aroa garai garrantzitsua izan zen Indiako hegoaldean artea, arkitektura eta erlijioa garatzeko. Gaur egun, batez ere Hoysala arkitekturagatik gogoratzen da inperioa. Bizirik irauten duten ehun tenplu baino gehiago daude Karnatakan sakabanatuta.

Oparotasun eskultorikoan nabarmentzen diren eraikinak dira Chennakeshavako tenplua (Belur), Hoysaleswarako tenplua (Halebidu) eta Chennakesavako tenplua (Somanathapura) barne hartzen dituzte. Hoysalako agintariek arte ederrak babestu zituzten, eta literatura sustatu Kannada hizkuntzan eta Sanskritoan.

* Chennakesava tenplua, Somnathpura, Karnataka.
* Hoysala boterearen enblema, agintaria lehoia garaitzen, Belur hiriko tenplu batean.
* Halebidu hiriko tenplu bateko irudia.
* Belavadi hiriko tenplu baten gainaldea.

## Kanpo estekak
# Doktorego

Grace Fairley Robinson, 1893. urtean medikuntzan doktoratu zen lehen bi andreetako bat, Sidneyn, Australian. Kapela mortxiladun eta kapa beltza dauzka jantzita. Oraindik ere graduatze zeremonietan antzeko jantziak erabili ohi dira mundu osoko unibertsitateetan.
Unibertsitatean, **doktoregoa** edo **doktoretza** maila akademiko gorena da, unibertsitateko titulazio bat duten pertsonek gai zehatz baten gainean doktorego-tesi izeneko ikerketa-lana egin eta epaimahai batek ebaluatu eta onespena eman ondoren lortzen dena. Titulua lortzeko, doktoregaiak ezinbestean frogatu behar du jatorrizko ikerketa bat modu autonomoan egiteko gaitasuna duela, nazioartean aitortutako kalitate-mailarekin.

Doktoregoa duten pertsonei doktore deritze. Ingeles hizkuntzako herrialdeetan *Ph. D.* edo *Philosophy Doctor* hitzak erabiliz adierazten da pertsona batek doktorego-maila duela. Orobat, *honoris causa* doktoreak izendatzen dira unibertsitatean, bizitzan zehar egindako gizartean egindako ekarpen edo burututako ikerketa edo lanagatik sari moduan.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hezkuntzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |