Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hyderabad (estatua)

| Hyderabad (estatua) |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|   |   |

 |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Hyderabad eta Aurangabad 17°21′42″N 78°28′29″E |
| Kontinentea | Asia |
| Administrazioa |
| Gobernu-sistema | monarkia absolutu |
| Demografia |
| Hizkuntza ofizialak |
ikusi
* urdu Telugu persiera marathera kannada
 |
| Erabilitako hizkuntzak |
ikusi
* urdu, Telugu, persiera, marathera eta kannada
 |
| Erlijioa | hinduismo eta islam |
| Moneta | Hyderabadi rupee (en)  |
| Historia |
| **Sorrera data**: 1724 |
| Bestelako informazioa |

**Hyderabad estatua**, ingelesez **Hyderabad State** eta **Hyderabad Dekkan** izenez ere ezaguna, Indiako Dekkango printzerri eta estatu musulman izan zen, **Hyderabad** hirian hiriburua zuena, eta Nizam izeneko monarkek zuzendua.

## Historia

Hyderabadeko aginte musulmana India erdialdeko Dekkango sultanerri musulmanen historiaren katean sortu zen azken estatuetako bat izan zen, Mysorekoarekin batera. Urdueraz mintzo zen elite musulman batek agintzen zuen oro har, baina herrialdea nagusiki telugueraz mintzatzen zen.

Nizam izen edo tituluko agintariek gobernatu zuen estatua 1724tik 1948ra bitartean. Mogol inperioaren erregeorde izan ziren hasieran, eta gero nolabait Britianiar Raj-aren menpeko, baina nolabaireko autonomiarekin.

Izatez, Indiaren partizioaren unean, kolonizazioaren amaiera, Hyderabad ez zen integratu ez Pakistanen ez Indian. Baina Indiako batasunaren erdian kokatua zegoelarik, 1948an Indiaren anexioa gertatu zen. Ondoren, Mir Osman Ali Khanek, 7. Nizamak, Indiarekin bat egiteko itun bat sinatu zuen, *de facto* egoerari men eginez.

Hyderabad Estatuak izen horrekin jarraitu zuen Indiako estatu osagarri bat bilakatuz 1947-1956 tartean. Ondoren zatiketa egin zen hizkuntzen araberakoa, eta parterik handiena integratu zen Andhra Pradesh estatu teluguan; Kalyana-Karnataka eskualdea (kannada hiztunak) Karnatakan integratu zen, eta Marathwada eskualdea (marathera hiztunak) Maharashtran.

Hyderabadek, dena den, identitate kultural eta politiko propioa izaten jarraitu zuen eta estatu zaharreko lurrak Telangana estatuan berregituratu ziren 2014an, Andhra Pradesh estatu telugu handiagotik sezesio adostua eginez.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Muharram

**Muharram** (arabieraz المحرّم) islamiar egutegiaren lehenengo hilabetea da. Urteko lau hilabete sakratuetako bat denez ezin da borrokatu. Izena *haram* hitzetik, "debekatua", erakarri zuten. Hilabete honetan xiitek Husayn ibn Aliren zauriak gogoratzen dituzte Ashura egunean.

Islamdar egutegia ilargiaren araberakoa denez, urtea eguzkiaren araberakoa den gregoriotar egutegia baino 15 egun laburragoa da. Horrexegatik muharrama ez da urtero gregoriotar egutegiko egun berean hasten. Azken urteetako muharrama data hauetan da:

| AH | Lehenengo eguna (AD) | Azken eguna (AD) |
| --- | --- | --- |
| 1431 | 2009ko abenduaren 18 | 2010eko urtarrilaren 15 |
| 1432 |   2010eko abenduaren 7 |   2011ko urtarrilaren 15 |
| 1433 | 2011ko azaroaren 26 | 2011ko abenduaren 25 |
| 1434 | 2012ko azaroaren 15 | 2012ko abenduaren 13 |
| 1435 |   2013ko azaroaren 4 |   2013ko abenduaren 3 |
| 1436 | 2014ko urriaren 25 | 2014ko azaroaren 22 |
| 1437 | 2015eko urriaren 14 | 2015eko azaroaren 12 |
| 2010 eta 2015 arteko Muharramen datak  |

## Kanpo estekak
# Androide

**Androidea** robot antropomorfoa da, gizakien itxura imitatzeaz gain, bere portaera ere era autonomoan emulatzen du. Gaur egun jada zenbait robotika enpresek helburu komertzialek gizakien itxura duten eta nolabaiteko portaerak burutzen dituzten robotak diseinatu izan dituzte, honen adibide, ASIMO japoniar robota da.

## Ikus gainera

* Ziborg
* Robot

## Kanpo estekak
# Jiří Menzel

| Jiří Menzel |
| --- |
|  (2017) Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Praga, 1938ko otsailaren 23a |
| Herrialdea |  Txekoslovakia  (1938 -  1992)  Txekia  (1992 -  2020) |
| Bizilekua | Praga |
| Heriotza | Praga, 2020ko irailaren 5a (82 urte) |
| Hobiratze lekua | Vyšehrad hilerria |
| Heriotza modua | berezko heriotza: COVID-19a |
| Familia |
| Aita | Josef Menzel |
| Ezkontidea(k) | Olga Menzelová (en)   (2004ko urria -  2020ko irailaren 5a) |
| Seme-alabak |
ikusi
* Eva Menzelová
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Pragako Arte Eszenikoen Akademia Pragako Arte Eszenikoen Akademiaren Zinema eta TB eskola |
| Hizkuntzak | alemana txekiera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | aktorea, film-zuzendaria, pedagogoa, idazlea, gidoilaria, antzerki zuzendaria, theatre managerra, antzerkigilea eta errealizadorea |
| Enplegatzailea(k) | Divadlo na Vinohradech  (1995 -  2003) |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Ostře sledované vlaky My Sweet Little Village (en)  Larks on a String (en)  Cutting It Short (en)  I Served the King of England (en)  The End of Old Times (en)  The Snowdrop Festival (en)  Those Wonderful Movie Cranks (en)  Seclusion Near a Forest (en)  Who Looks for Gold? (en)  Crime in a Music Hall (en)  Capricious Summer (en)*
 |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Medal Za Zasługi  (1996) Artis Bohemiae Amicis Medal  (2013ko maiatzaren 23a) Urrezko Hartza  (1990) : Larks on a String (en)   Arte eta Letren zalduna  Commander with Star of the Order of Merit of Hungary  (2004) Aleksandar Lifka Award  Klement Gottwald State Prize Master Prix  (2018) Crystal Globe  (1968, 2003) Czech Lion Award for Unique Contribution to Czech Film  (1996) Czech Lion for Best Director  (2006) Sun in a Net Award for Best Actor in Leading Role  (2018)
 |
| Kidetza | Zientziaren eta Arteen Europar Akademia Eskautismo Zinemako Arte eta Zientzien Akademia |
|

---

 |
|

---

     |

**Jiří Menzel** (Praga, 1938ko otsailaren 23a - *ibidem*, 2020ko irailaren 5a) txekiar zinema eta antzerki zuzendari, aktore eta gidoilaria izan zen. Bere filmek ikuspegi humanista eta sarkasmoa eta probokazioa uztartzen dituzte. Bohumil Hrabal eta Vladislav Vančura bezalako idazle txekiarrak lan batzuk egokitu zituen. Oscar Saria irabazi zuen *Ostře sledované vlaky* (*Zorrotz begiratutako trenak*) filmarekin.

## Filmografia

* 1963 – *Umřel nám pan Foerster*
* 1965 – *Perličky na dně*
* 1965 – *Zločin v dívčí škole*
* 1966 – *Ostře sledované vlaky* (*Zorrotz begiratutako trenak*)
* 1968 – *Zločin v šantánu*
* 1968 – *Rozmarné léto*
* 1969 – *Skřivánci na niti*
* 1974 – *Kdo hledá zlaté dno*
* 1976 – *Na samotě u lesa*
* 1978 – *Báječní muži s klikou*
* 1980 – *Postřižiny*
* 1983 – *Slavnosti sněženek*
* 1985 – *Čokoládoví čmuchalové*
* 1985 – *Vesničko má středisková*
* 1989 – *Konec starých časů*
* 1990 – *Žebrácká opera*
* 1994 – *Život a neobyčejná dobrodružství vojáka Ivana Čonkina*
* 2002 – *Dalších deset minut*
* 2006 – *Obsluhoval jsem anglického krále* (*Nik, Ingalaterrako erregearen zerbitzura egon naizen honek*)
* 2013 – *Donšajni*
# Indiaren partizioa

Indiaren banaketaren eskema.
**Indiaren banaketa** (ingelesez: *Partition of India*) 1947ko abuztuaren 15ean Indiako Britainiar Inperioaren zatiketa izan zen, bi estatu berri sortu zituena: Pakistango agindupeko lurra (gero Pakistango Islamiar Errepublika eta Bangladeshko Herri Errepublika artean banatuko zena) eta Indiako agindupeko lurra (gero Indiako Errepublika bilakatuko zena). Berez, zatiketa ez zen bakarrik eremuena (Bengala Ekialdeko Pakistan eta Mendebaldeko Bengala -India- artean eta Punjab Pakistango Punjab -Mendebaldeko Pakistan- eta Indiako Punjab artean) baizik eta baita armada, administrazioa, burdinbideak edo altzairuena ere.

Punjab eskualdeko bien alderdien arteko genozidioan 200.000 eta 500.000 lagun artean hil ziren. UNHCR erakundearen arabera, 14 milioi hindi, sikh eta musulman erbesteratu ziren banaketaren ondorioz, giza historia osoan migrazio handiena izanik.

1971n Bangladesh Pakistandik banatu zenean ez da hemen kontuan hartzen, ezta lehen izandako Birmania (egungo Myanmar) eta Zeilan (egungo Sri Lanka) eremuen banaketa ere. Era berean, banaketak Bhutan, Nepal eta Maldivak hegoaldeko Asiako herrialdeei ez zioten erasan: lehenengo biak inoiz Indiako Britainiar Inperioaren zati bat ez zirelako eta azkena, 1887tik aurrera koroaren protektoratu bat zena, 1965ean independentzia lortu zuelako.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Parineeti Chopra

| Parineeti Chopra |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Ambala, 1988ko urriaren 22a (37 urte) |
| Herrialdea |  India |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Raghav Chadha (en)   (2023ko irailaren 24a - |
| Familia |
ikusi
* Priyanka Chopra (lehengusina propio) Mannara (en)  (lehengusina propio) Meera Chopra (lehengusina txiki)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Alliance Manchester Business School (en)  Manchesterko Unibertsitatea |
| Hizkuntzak | hindia |
| Jarduerak |
| Jarduerak | aktorea eta zinema aktorea |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Filmfare Award for Best Female Debut  (2012) : Ladies vs Ricky Bahl (en)
 |
|

---

 |
|

---

      |

**Parineeti Chopra** (Ambala, Haryana, 22 de octubre de 1988ko urriaren 22a) Indian oso ezaguna den hindi filmetan aktorea eta abeslaria da. Bollywoodeko artista handia da.

## Biografia

Choprak, hasiera batean, finantzetan karrera egin nahi zuen, baina Manchester Business Schoolen negozio, finantza eta ekonomian titulu bat lortu ondoren, Indiara itzuli zen, 2009ko atzeraldi ekonomikoaren garaian. Orduan Yash Raj Films konpainiarekin bat egin zuen harreman publikoen aholkulari gisa. Geroago, konpainiarekin tratu bat sinatu zuen aktore gisa lan egiteko.

Choprak 2011ko *Ladies vs Ricky Bahl* komedia erromantikoan egindako emanaldi goraipagarriarekin egin zuen debuta zineman, eta Emakumezkoen Debut Onenaren Filmfare Saria eta Banaketako Aktore Onenaren izendapen bat irabazi zituen. Kritika orokorraren gorespena lortzen jarraitu zuen *Ishaqzaade* (2012), *Shuddh Desi Romance* (2013) eta *Hasee Toh Phasee* (2014) filmetako arrakastetan egindako rol protagonikoengatik. Film hauekin sari garrantzitsuak eskuratu zituen. Denbora osoko emanaldiaren hiru urteko parentesi baten ondoren, *Golmaal Again* (2017) arrakasta handiko komediaren protagonista izan zen, garai guztietako film indiar arrakastatsuenetako bat.

## Filmografía

* 2011 - *Ladies vs Ricky Bahl*
* 2012 - *Ishaqzaade*
* 2013 - *Shuddh Desi Romance*
* 2014 - *Hasee Toh Phasee*
* 2014 - *Daawat-e-Ishq*
* 2014 - *Kill Dil*
* 2016 - *Dishoom Muskaan*
* 2017 - *Meri Pyaari Bindu*
* 2017 - *Golmaal Again*
* 2018 - *Sandeep Aur Pinky Faraar*
* 2018 - *Namastey England*
* 2019 - *Kesari*

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)**:Parineeti Chopra IMDb webgunean.
# Nekazaritza ingeniaritza

**Nekazaritza ingeniaritza** nekazaritzaren ezagutza zientifikoak baliatuz hura garatzeko tresnak eta teknikak sortu eta hobetzeko xedea daukan ingeniaritza da. Ingeniaritza mekanikoko, zibileko, elektrikoko eta kimikoko printzipioak uztartzen ditu, nekazaritzako ezagutzarekin batera, nekazaritzako praktiken eraginkortasuna eta jasangarritasuna hobetzeko.

## Espezialitateak

Honako lan esparruetan aritu daitezke nekazaritza ingeniariak:

* Nekazaritzako makineria, ekipamendua eta egiturak.
* Nekazaritzari aplikatutako barne errekuntzako motorrak.
* Nekazaritzako baliabideen kudeaketa (lur erabilerak eta ur erabilerak barne).
* Uraren kudeaketa, kontserbazioa eta biltegiratzea uzten ureztatzerako eta abereen mantenimendurako.
* Lur-neurketak.
* Klimatologia eta atmosferaren zientziak.
* Lurzoruen kudeaketa eta kontserbazioa, higaduraren kontrola barne.
* Labore eta uztetarako hazien kudeaketa, laborantza, bilketa eta prozesatzea.
* Abereen ekoizpena, etxeko hegaztiak, arrainak eta esnekiak sortzeko animaliak barne.
* hondakinen kudeaketa, animalien gorotzak, nekazaritzako hondarrak eta ongarrien soberakinak barne.
* Janarien ingeniaritza eta nekazaritzako produktuen prozesatzea.
* Nekazaritzako ekoizpenean erabilitako edo ekoiztutako materialen propietate fisiko eta kimikoak.
* Biobaliabideen ingeniaritza, maila molekularreko makinak erabiltzen dituena ingurumenari laguntzeko.
* Uzten eta animalia ekoizpenen inguruko esperimentuen diseinua.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# ISO 8601

Datak estandar honen arabera honelaxe idazten dira: **UUUU-HH-EE**.
**ISO 8601 arauak** datak eta orduak zehazteko erabiltzen den idazkera estandarra markatzen du. Idazkera estandar honek plataforma anitzen arteko migrazioa errazten du. Ezkerretik eskuinera denborarik luzeenetik laburrenera ordenatzeko irizpidea jarraitzen da.

## Data

Gregoriotar egutegian dago oinarrituta.

Adibidez, egun zehatz bat adierazteko, UUUU-HH-EE idatziko genuke, non UUUU urtea den, HH hilabete zenbakia, 0-ak barne (02: otsaila) eta EE eguna, 0-ak barne (09: hilak 9). Euskaraz data adierazteko moduarekin bat egiten du nazioarteko estandarrak.

Adibidez:

2024ko hazilaren 10a, **2024-11-10**.

1867ko hazilaren 7a, **1867-11-07**.
## Data + ordua

ISO 8601 honek data eta ordua batera emateko estandar bat ere proposatzen du, horretarako 24 orduko eredua erabiltzea proposatzen da:

Esate baterako, **2022ko irailaren 27a + arratsaldeko seiak**, ISO 8601 estandar honi jarraiki, honelaxe idatzi beharko genuke:

**2022-09-27 18:00:00.000**.
Adibidean, ordua islatzeko 18:00:00.000 horretan, 18 horrek arratsaldeko seiak adierazten du, (12+6); + 00 minutu; + 00 segundo; + 000 milisegundo.
Horrenbeste zehaztasun beharrezkoa ez denean, maiz, segundoak edota milisegundoak ez dira aipatuko, eta **bertsio estandar sinplifikatua** emango da:

**2022-09-27 18:00**.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# ESPN Inc

| ESPN Inc |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Izen ofiziala | ESPN, Inc. eta ESPN, LLC |
| Mota | negozioa eta enpresa |
| Jarduera sektorea | telebista |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Bristol
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Legezko forma | corporation |
| Jabea | American Broadcasting Company, Hearst Corporation, The Walt Disney Company eta National Football League |
| Historia |
| Sorrera | 1979ko irailaren 7a |
| Sortzailea | Bill Rasmussen (en)  |
| webgune ofiziala  |

**ESPN Inc.** The Walt Disney Companyren jabetzako kirol hedabide multinazional estatubatuarra da, Hearst Communications akziodun dela. Hainbat kirol-hedabide ditu, besteak beste, kable bidezko kateak (esaterako, ESPN homonimoa), kirol-irrati-sarea, webgune laguntzaile bat eta beste aktibo batzuk.

Disneyren kirol-edukien sailean, James Pitaro da zuzendaria. ESPNk "kiroletako munduko lider" gisa sustatzen du bere burua. ESPNko kateetako programazio gehiena zuzeneko edo aurrez grabatutako kirol emanaldiek, kirol albisteen programazioak, kirol eta telesailei buruzko elkarrizketa saioek eta dokumental originalek osatzen dute.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Vine

| Vine |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | interneteko zerbitzua, komunitate birtuala eta sareko komunitatea |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Erabilitako hizkuntza | errusiera, ingeles, frantses, gaztelania eta aleman |
| Agintea |
| Jabea | Twitter |
| Historia |
| Sorrera | 2013ko urtarrilaren 24a |
| Sortzailea | Colin Kroll (en)  Rus Yusupov (en)  |
| webgune ofiziala   |

**Vine** interneten bidez bideo digitalak partekatzeko aukera ematen zuen webgunea izan zen. Vine formatu laburreko bideoak ostatatzeko zerbitzu bat, non erabiltzaileek bideoklipak partekatu zitzaketen sei segundoko iraupeneko begiztan, eta muga hori 140 segundora luzatu zen 2016ko ekainaren 20an. Bideoak Vine sare sozialaren bidez edo Facebook, Twitter eta abarren bidez partekatu zitezkeen.

Mikrobideoen plataformak iragarri zuen mugikorretarako aplikazioa garatzeari utzi ziola eta Vine sare sozialera bideoak berriro igotzea eragozten zuela 2016ko urriaren 27an, baina deskargatzeko aukera ematen jarraitu zuen plataforma partzialki itxi arte, 2017ko urtarrilaren 17an.

2025eko azaroaren 13an, Jack Dorsey Twitterreko CEO ohiak, Vine jatorrizko erosketan Twitter zuzendu zuenak, diVine izeneko bere ondorengoaren kaleratzea iragarri zuen. diVinek Vine plataformara igotako jatorrizko bideo asko artxibatzen ditu, erabiltzaileei bideo berriak argitaratzeko aukera emateaz gain.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Plandemia

Kroazierazko kartela (manifestazio bat Zagreben 2020ko irailean): "Plandemia / Gobernua gezurretan / Hedabideak gezurretan /Altxa gezurraren kontra!
**Plandemia** deitu izan zaio COVID-19aren 2019-2020 koronabirusaren pandemiaren inguruko konspirazioaren teoria bati. *Portmanteau* erako hitz jokoan adierazten da *pandemia* nahita asmatutako *plana* izan dela. Hedaduraz, COVID-19aren inguruko konspirazio-teoria desberdinen multzoari ere hala esan izan zaio.

Ikuspegi hauetariko askok Euskal Herrian ere izan dute islarik. Beste ekimen batzuen artean, *Koronabirusaren gezurrak* izeneko talde bat sortu zen Telegramen, nagusiki euskaraz informazio alternatiboa eskaintzen. Plandemian edo haren bifurkazioetako batean sinisten duenari *negazionista* esan izan zaio 2020ko udatik aurrera bereziki.

Osasunaren Mundu Erakundeak birusari buruzko informazio okerreko ugaritasunari "*infodemia*" deitu izan dio, eta osasun globalarentzat oso arriskugarria dela adierazi.

## Desinformazioa

Covid gaitzaren krisian izugarrizko desinformazio multzoa zabaldu da gaixotasunaren jatorriari, eskalari eta gaixotasunaren prebentzioari, diagnostikoari eta tratamenduari buruz. Informazio faltsua, nahita, sare sozialen eta komunikabideen bidez hedatu da. Estatu batzuetako hedabideak (Txina eta Errusia adibidez), edo gobernu eta gobernuburuak ere nahastuta egon dira puntu batean edo bestean mezu horien zabalkundean: Donald Trump eta Erresuma Batuko gobernuari ere egotzi zaizkie praktika horiek.

Iruzur komertzialak ere izan dira sendabide "miragarriak" eskaintzen. Beste batzuen arabera, kezkatu beharrik ez dago, gezurrezkoa baita birusa eta benetako gaixotasunik ez dago, edo oso arina da besterik gabe. Era berean, maskararen erabilpena onartu ezinezko inposizioa izateaz gain, osasunaren kalterakoa ere izan daitekeela aldarrikatu dute. Txertoen kontrako mugimendua asaldatu da bereziki maskararen kontra egiteko orduan.

## Muturreko teoriak

Muturreko teoriazale batzuek aldarrikatu dute birusa arma biologikoa dela, aldez aurretik txertoa prest dagoela, horrekin populazioa kontrolatzeko ekimenak bultzatzeko. Bereziki, Bill Gates filantropo eta informatikari aberatsa legoke inplikatua, George Soros inbertsorea ere tartean dela, bakuna edo txertoaren bidez nanobotak pertsonetan ezartzeko, eta gero haien bidez, 5G sareak erabiliz, munduko biztanle guztien gaineko kontrola egin ahal izateko, *Munduko Ordena Berri* maltzur bat ezartzeko.

*Plandemic* izeneko bideo bat baino gehiago ere jarri zen zirkulatzen Interneten 2020ko udaberrian. Horietako batean Iruñeko karrikak ageri ziren, Espainiako militarrek itxialdiaren egunetan bertan egindako agerraldi batean protestaka hartu zituztelakoan balkoi batzuetatik. Bideoaren narratiban, Ordena Berri zapaltzailearen kontrako protesta gisa ikus zitekeen pasartea, testuingururik gabe sartu baitziren irudiak.

## Ikus baita ere

* Bizitza plataforma
* Izan Auzokrazia
* Iustitia Europa

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Anaia Nagusia

| Anaia Nagusia |
| --- |
|  |
| Argitalpena |
| Sortzailea | George Orwell |
| Ageri den obrak |
ikusi
* 1984
 |
| Interpretatzailea |
ikusi
* John Vernon $1
 |
| Eponimoa | anaia |
| Datu biografikoak |
| Jarduera | agintaria |
| Bestelakoak |
| Etsaiak | Winston Smith eta Emmanuel Goldstein |

*Artikulu hau pertsonaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Big Brother».*
**Anaia Nagusia** (ingelesez: *Big Brother*) George Orwellen *1984* eleberriko pertsonaia bat da, eta, beraz, baita eleberri horretan oinarritutako izen bereko filmetakoa ere.

Ingsocen arabera Ozeania gobernatzen duen erakundea da. Inork ezagutzen ez badu ere, Anaia Nagusiaren presentzia etengabea da eleberri osoan zehar, eta telepantailen bidez etengabe agertzen da Ingsoc alderdi bakarraren propaganda sendoan eta Orwellek deskribatutako gizarteko txoko bakoitzean horma-irudi erraldoietan.

Anaia Nagusia nobelako pertsonaia garrantzitsua da, Winston Smith protagonistaren maila berekoa. Emmanuel Goldsteinekin —guztia kontrolatzen duen alderdiaren sortzailea— batera nonahikoa da. Haren existentzia enigmatikoa da, ez baita inoiz pertsonalki agertzen, ezta haren benetako izena esaten ere, eta Alderdiak asmatutako zerbait besterik ez da, propagandarako arma gisa erabiltzeko eta herritarrei konfiantza nahiz beldurra emateko.

Pertsonaia hori sortzeko, Orwell lider totalitarioetan oinarritu zen, haien pertsonekiko beldurra eta erabateko erreberentzia eragiten zuten politiketan, eta herritarrak balio kolektibistetan oinarritutako gobernu-propaganda intentsibo baten bidez hezi zituen, banaka pentsatzea gizarteari egindako traizio gisa ikusteko. Komunismoaren eta faxismoaren gobernariak gogoratzen ditu bereziki, hala nola Stalin edo Hitler, eta bereziki Stalin da nobelako pertsonaiarekin antzekotasun gehien dituena, Orwellek pertsonaia hori kritikatzen baitu, Leon Trotskiren aldekoa baitzen, eta eleberrian Emmanuel Goldsteinek ordezkatzen du.

Eleberriaren ospea dela eta, pertsonaia horren izena maiz erabiltzen da gobernu autoritarioei edo herritarrak gehiegi zaintzen dituztenei erreferentzia egiteko, bai eta horiek erabiltzen duten informazioa kontrolatzeko ere. Intimitatearen gehiegizko edo arriskutsutzat edo inbaditzailetzat jotzen den zaintza egiten duten pertsonak edo erakundeak aipatzeko ere erabiltzen dute.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau literaturari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |