Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vimana (arkitektura)

| Vimana (arkitektura) |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Honen parte | mandir |
|  |
|  |
|  |

**Vimanam** edo **Vimana** dorre piramidal mailakatu baten forma duen eraikin bat da, oinplano laukikoa, tenplu hinduista bateko «sancta sanctorum»a edo espazio nagusiaren sabai funtzioa duena du. Hegoaldeko Indiako arkitektura drabidikoan ohikoak dira, eta bere itxura Ipar Indiako sikhara egituraren antzekoa da. antzekoa da, eta vimanamen formetarako eredu gisa balioko zuten. Oro har, *vimanak* eta gopuram dorreak dira Indiako hegoaldeko tenpluetako egitura ikusgarrienak.

Hedaduraz, izaera sakroa duten Indiako jauregi inperialei deitzen zaie vimana halaber.

## Irudi-galeria

* Gangaikondacholapuram tenpluko vimana
* Mahabalipurameko Ibaiertzeko Tenpluko Vimana
* Airavatesvarako tenpluko vimana, Darasuramen
* Kailasanathar tenpluan, Kanchipuram.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko Wikipediako «Vímana (arquitectura)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2020-11-21eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
# Bela-nabigazio

Gaur egun kirola moduan eta aisialdian erabiltzen da.
Belaz ibiltzen den ontzia Antzinako Egiptoko irudi batean (K.a. 1422-1411)
**Bela-nabigazioa** itsas-nabigazio mota bat da, belez prestatutako itsasontzietan. Itsasoan erabili izan da baita ere ibaietan eta lakuetan. Merkataritzan eta bidaietan garrantzi oso handia izan zuen XIX. mende arte, propultsio sistema berriak sortu ziren arte. Gaur egun, orokorrean, kirola moduan erabiltzen da nahiz eta zenbait herrialdetan oraindik-orain beste beharrei erantzuteko erabili izan.

## Haizearen araberako nabigazio motak

* Estuan nabigatzea: itsasontziaren norabidea haizearenarena antzekoa da. Haizea ontzi masailetik sartzen da.
* Alboko nabigazioa: haizea itsasontziari albo batetik sartzen zaio, 90° gradukin.
* Deskuartelatzeko nabigazioa: aurreko bien konbinazioa, estua eta alboko artean alegia.
* Largo batean nabigatzea: haizea albo batetik sartzen zaio.
* Popan nabigatzea: haizea popatik datorkio itsasontziaren norabidea haizearenarena izanik.
* Istriborera ontzi masailetik sartuta haizea, ezkerreko albo bandatik.
* Ababorera ontzi masailetik sartuta haizea, eskuineko albo bandatik.

## Kirol diziplinak

* Gurutze Belako Nabigazioa
* Bela arineko nabigazioa
* Belaren Taula Irristatzaileko nabigazioa
* Irrati Kontroleko Nabigazioa

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* *Gure itsasontziak*, Bertan, 23.zk. Gipuzkoako Foru Aldundia. Nabigazioaren historia gurean.
* Bizkaiko Bela Federazioaren estatutuak.
* Solosailor - Nabigazio hiztegi teknikoa bederatzi hizkuntzetan.
# Sydneyko Unibertsitatea

| Sydneyko Unibertsitatea |
| --- |
|  |
| Sidere mens eadem mutato. |
| Datuak |
| Izen ofiziala | The University of Sydney |
| Mota | ikerketa-unibertsitate publikoa eta irabazteko asmorik gabeko erakundea |
| Herrialdea | Australia |
| Jarduera |
| Kidetza | Group of Eight (en) , ORCID, sandstone universities (en) , Confederation of Open Access Repositories (en) , arXiv, Australian Research Data Commons (en)  eta Association of Pacific Rim Universities (en)  |
| Afiliazioa(k) | Group of Eight (en) , Association of Pacific Rim Universities (en) , Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning (en) , Association of Commonwealth Universities (en) , Worldwide Universities Network (en)  eta CEMS - The Global Alliance in Management Education (en)  |
| Eskumendekoak | United States Studies Centre (en) , Discipline of Obstetrics, Gynaecology and Neonatology, University of Sydney (en) , Woolcock Institute of Medical Research (en) , NHMRC Clinical Trials Centre (en)  eta University of Sydney Business School (en)  |
| Enplegatuak | 9.680 (2023) |
| Erabilitako hizkuntza | ingeles |
| Ikasle-kopurua | 63.602 (2019) |
| Agintea |
| Zuzendari exekutiboa | Mark Scott |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Sydney
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Kideak | Sydney Conservatorium of Music (en)  Sydney Law School (en)  Sydney University Press (en)  University of Sydney Business School (en)  University of Sydney Faculty of Arts and Social Sciences (en)  University of Sydney Faculty of Engineering (en)  University of Sydney Faculty of Medicine and Health (en)  University of Sydney Faculty of Science (en)  University of Sydney Library (en)  |
| Ekonomia |
| Aktiboak | 10.078.597.962 A$ (2023) |
| Diru-sarrerak | 3.295.880.101 A$ (2023) |
| Historia |
| Sorrera | 1850 |
| webgune ofiziala      |

**Sydneyko Unibertsitatea** (ingelesez: *The University of Sydney*) Australiako hiri horretako unibertsitate publikoa da. 1850en sortua, herrialdeko lehenengo unibertsitatea da. Munduko rankinetan, goiko postuetan dago.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hezkuntzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Inauterietako futbol

A 1721eko "mob futbolaren" ilustrazioa, Erdi Aroko futbolaren aldaetako bat izan zen.
**Inauterietako futbola** edo **Erdi Aroko futbola**, Erdi Arotik Ingalaterran sortu eta jokatutako hainbat futbol informal joko multzoak hartzen duen izendapena da, tartean Shrovetide Futbola.

Gaur egungo futbol mota ezberdinen aurrekariak dira, baina Erdi Aroko futbol mota hauek arau gutxi eta joko modu kaltikoa zuten.
# Urpeko errugbi

Urpeko errugbia.
**Urpeko errugbia** errugbiaren modalitate berezi bat da, igerileku batean jokatzen dena. Alemaniar urpekariek sortu zuten eta 1961. urtean jokatu zen lehenengo partida Kolonian.

## Historia

1961. urtean Koloniako Urpeko Klubeko Ludwig von Bersudak asmatu zuen kirol hau, uretan entrenamedu fisikoak egiteko helburuarekin. Airez beteriko baloiek flotatu egiten dutenez ur gaziz bete zuen baloia eta horrela poliki hondoratu dadin lortu zuen.

Koloniatik kanpora ere arrakasta izaten hasi zen berehala eta 1963. urtean Alemaniako txapelketa jokatu zen. Eskandinaviara zabaldu zen hurreengo urteetan, erakusketa partidak egin ziren Danimarkan 1973an eta Finlandian 1975ean, bai eta Belgikan 1973an eta Austrian 1979an ere.

1978an Europako lehenengo txapelketa jokatu zen, Suedian, eta 1980an Munduko Txapelketa Alemanian, Mülheim hirian.

## Ezaugarriak

Urpeko errugbiaren kantxa.
### Kantxa

3'5 eta 5 metro arteko sakoneran jokatzen da eta 39-40 cm-ko diametrodun saski bana kokatzen da kantxaren alboetan. Saski horietan baloia sartzea da helburua.

### Ekipamendua

Sei kidetako bi taldek jokatzen dute partida eta bakoitzak bost edo sei jokalari ordezko izaten ditu..Tade bat urdin ilunez janzten da eta bestea zuriz, urtean koloreen bizitasuna asko jaisten baita. Oinarrizko urpekaritza jantzia daramate jokalariek, bolumen aalik eta txikiena dutenak eta gorputzera estuki lotzen direnak. Hegalak ere laburrak eta zurrunak dira, potentzia handia lortzeko eta maniobratzeko gaitasun handiagoa.

### Jokoren arauak

Jokoa urpean gertatzen da etengabe, baloia uretatik ateratzea debekaturik dago. Baloia ur gaziz beteta dagoenez flotagarritasun negatiboa du eta gehienez bizpairu metro egingo ditu aurrera uraren erresistentziak geratu egiten duen arte.

Partidak bi zati izaten ditu, bakoitza 15 minutukoa.

Jokalariak hiru funtzio nagusi betezen dituzte txandaka; goikaldeko atezaina, azpialdeko atzelaria eta aurrelaria.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Bossaball

Bossaball-ean jolasten Marbellako hondartzan (2006)
**Bossaball**-a boleibola, futbola eta capoeira nahastuz sortutako talde kirola da. Boleibolaren arauetan oinarrituta, laztaira puzgarri eta ohe elastikoz osatutako zelai baten gainean jokatzen da. Jauzi egiteko erraztasun honek ukitu-kopuru handiagoa eta ikusgarritasun handiagoa ahalbidetzen du.

## Kanpo estekak
# Airsoft

Airsoft jokalariak partida bat jolasten
**Airsoft** simulazio militarrean oinarritutako estrategia kirola ez ezik, jarduera ludikoa baita, zeinetan partaideak plastikozko bolatxo esferikoak (BBs) botatzen dira benetazko armen itxurako erreplikak erabiliz, airsoft armak deituak.

## Historia

Airsoftaren hasiera Japonian kokatzen da 1970. urtean.

## Kanpo estekak
# Portmanteau

Portmanteau hitza beste hitzak konbinatuz sortzen den hitza da, adibidez, *wikipedia,* *wiki* eta *entziklopedia* hitzen *portmanteau*a da.

Jatorria frantsesezko *portmanteau* ("maleta") hitzetik dator, *porter* ("eraman") eta *manteau* ("beroki") elkartuz sortua.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzalaritzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Lonely Planet

| Lonely Planet |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | negozioa, book publisher (en)  eta travel website (en)  |
| Jarduera sektorea | edizioa, turismoa eta turismoaren industria |
| Herrialdea | Australia eta Ameriketako Estatu Batuak |
| Jarduera |
| Kidetza | Australian Publishers Association (en)  |
| Enplegatuak | 400 |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Melbourne
 |
|  |
| Jabea | Brad M. Kelley (en)  |
| Historia |
| Sorrera | 1972 |
| Sortzailea | Tony Wheeler (en)  Maureen Wheeler (en)  |
| webgune ofiziala    |

Lonely Planet (euskaraz: «Planeta Bakartia») Australiako bidai-gida argitaletxe bat da. 1972an Tony Wheeler eta Maureen Wheeler ingeles-irlandar-australiar senar-emazteek Lonely Planet Publications izenez sortu zuten. Gaur egun BBC britainiar telebista kate taldearen jabetzakoa da.

Gaur egun bere bidai-gida liburuak hizkuntza ugaritan argitaratzen ditu eta egoitza nagusia Melbourne hirian du. Gainera munduan barna ia herrialde guztietan burututako bidaiei buruzko bere erreportaje telesailak ere ekoitzi izan ditu: Lonely Planet Six Degrees, The Sport Traveller, Going Bush eta Vintage New Zealand.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**
# Polizia

Polizia indar askok potentzia handiko hainbat arma izaten dituzte.
**Polizia** indar politikoen menpe egonda hiritarren segurtasuna eta ordena publikoa mantentzeaz arduratzen den segurtasun indarra da. Hitza latineko *politīa* hitzetik dator, grezierazko *πολιτεία*, *politía* hitzetik eratorria, *πολις*=*hiria*, administrazioa eta gobernua esan nahi duena. Gaurko esanahia frantsesez agertu zen lehen aldiz XVII. mendean, lege eta ordena mantentzearen esanahiarekin.

## Gizartean duen funtzioa

Mendebaldeko zuzenbidezko estatu gehienetan, poliziaren funtzioak krimenak saihestean eta ikertzean datza, pertsonen edo ordena publikoaren kontra joan litezkeen susmagarriak atzeman eta dagokion autoritatearen esku jartzean.

Poliziaren barruan bada larrialdietarako adar bat. Adar horrek larrialdi, hondamendi eta bilaketa eta erreskate kasuetan jarduten du. Horrelako kasuetan erantzun lasterra emateko, poliziak, suhiltzaileekin eta larrialdietarako medikuekin elkarlanean aritzen dira. Herrialde askotan suhiltzaileek, poliziek, larrialdietako medikuek eta gainontzeko larrialdietako zerbitzuek zenbaki bakarra izaten dute (Euskal Autonomia Erkidegoan 112 telefono zenbakia da).

Poliziaren beste funtzioetako bat trafikoaren zaintza eta zuzendaritza da. Maila guztietako errepideetan automobilak egoki ibiltzeaz arduratzen dira eta zirkulazio kodearen kontra doazen gidariei isunak ipintzen dizkiete. Herrialde batzuetan, trafikoko arauak hausteak kartzela zigorra dakar; beste batzuetan, Frantzian eta Espainian adibidez, gida baimeneko puntuak kentzen dira.

## Polizia, herrialdearen arabera

Ertzaintzaren autoa Bilbon.
### Espainian

Sakontzeko, irakurri: «Polizia Espainian»
Espainiako Polizia Nazionalaren Eurocopter Colibri helikopteroa.
Espainian, Polizia Nazionala eta Guardia Zibila dira polizia indarrak. Bakoitzak bere zereginak ditu. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago.

Euskal Autonomia Erkidegoan Ertzaintza da polizi indar nagusia. Era berean, Guardia Zibila eta Polizia Nazionala ere badaude, Espainia osoan bezala. Azken hauek, mugak zaindu, airoportuak kontrolatu eta dokumentuak egitera mugatzen dira. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago eta Araban Ertzaintzaren atal bat dira miñoiak, bereziki trafiko zereginetan.

Nafarroako Foru Erkidegoan bertako polizia indarra Foruzaingoa da. Era berean, Espainia osoan bezala, Guardia Zibila eta Polizia Nazionala ere badaude. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago.

Katalunian Mossos d'Esquadra izenekoa da berezko polizi indarra, Polizia Nazionala eta Goardia Zibilarekin batera.

### Frantzian

Sakontzeko, irakurri: «Polizia Frantzian»
Frantzia osoan, Polizia Nazionala eta Jendarmeria dira indar nagusiak, bai eta Udaltzaingoa ere, udalerriaren eremuan. Ipar Euskal Herriak ez du berezko polizia indarrik.

## Ikus, gainera

* Nazioarteko polizia mailak

## Kanpo estekak
# Sic

Adibide bat ingelesez idatzitako testu batean. Hemen irakurleak pentsatuko dezake pleonasmo bat dagoela, lehenaldia adierazteko, ingeles akatsgabean, ez delako horrela idazten, baina [*sic*] horrek erakusten du editoreak jatorrizko testutik hitzez hitz kopiatu duela, nahita, pleonasmo eta guzti.
Sic (latinez *sic*, horrela) idatzietan, orokorrean parentesi artean, hitz edo esaldi bat gaizki idatzita dagoela iruditu daitekeen arren, hitzez hitzezko transkripzioa dela adierazten duen aditzondoa da.

Aditzondo latindar hau mendebaldeko hizkuntza guztietan erabiltzen da, nazioarteko baliabidea bihurtu da.

Normalean *sic* hori ez da letra etzanaz idazten, letra erregularrez idazten da, baina bai parentesi (sic) edo kortxeteen artean [sic].

## Ikus, gainera

* *Sic semper tyrannis*
* *Sic transit gloria mundi*

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Karaoke

Karaokea Hanburgoko irlandar giroko pub batean
**Karaoke** (japonieraz: カラオケ)
 jendaurrean bakarka edo taldean kantatzea da, aurrez grabaturiko oinarrizko musikaren laguntzaz. Karaokerako erabiltzen den tresna oso sinplea da: abestien hitzak pantailan agertzen dira bideokliparen gainean; abeslariak mikrofono bat du, eta haren ahotsa abestiaren doinuarekin nahasten da. Karaokea Japonian sortu zen 1980ko hamarraldiaren hasieran, eta izugarrizko arrakasta izan zuen hasieratik bertatik. Europan geroago sartu zen, eta zenbait taberna karaokean espezializatu ziren.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Agerpen gonbidatu

Entretenimendu industrian **gonbidatu** baten agerpena kanpoko artista baten (aktorea edo musikaria, esaterako) parte-hartzeari deritzo kanta, kontzertu, saio edo beste eratako emankizunetan, hura ez denean aktore taldearen, musika taldearen edo bestelakoaren ohiko kidea. Musikan, kanpoko interpretatzaileari **artista gonbidatu** deitu izan ohi zaio. Aktoreei dagokienez **pertsonaia gonbidatu** edo **izar gonbidatu** erabili ohi dira, azken hori bereziki pertsona ospetsu baten agerpena adierazi nahi denean. Kasu horretan **gonbidatu berezi** edo **kolaborazio berezi** terminoak ere erabiltzen dira.

Musikan, gonbidatu baten parte-hartzea *feat*. (laburdura *ft.*) hitzarekin adierazten da ingelesez, baina erabilera beste hizkuntzetan egindako abestietara ere zabaldu da.

Telesail batean gonbidatu bat atal bakarrean edo atal gutxitan agertzen den aktorea da.

Irrati edo telebista-saioetan, gonbidatuak saiora doazen pertsona ospetsuak dira.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau zinemari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Luso-nederlandar Gerra

| Luso-nederlandar Gerra |
| --- |
| Gudu zelaia

---

 |
| Data | 1601-1663 |
| Lekua | Portugal |
| Emaitza | Hagako Ituna |
| Gudulariak |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Zazpi Herbehere Batuen Errepublika  Ingalaterrako Erresuma (1640 arte) |  Portugalgo Erresuma  Espainia (1640 arte) |

 |
|

 |
| Buruzagiak |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Johan Maurits van Nassau-Siegen  Piet Hein  Cornelis Matelief de Jonge  Adam Westerwolt  Gerard Pietersz Hulft  George Clifford de Cumberland |  Pedro da Silva  António Teles de Meneses  Nuno Álvares Botelho  Matias de Albuquerque  Martim Afonso de Castro  Salvador Correia de Sá e Benevides  Fadrique Álvarez de Toledo y Mendoza |

 |
|

 |
|

 |

**Luso-nederlandar Gerra** (portugesez: *Guerra Luso-Neerlandesa*; nederlanderaz: *Nederlands-Portugese Oorlog*) Portugalen 1588 eta 1654 artean izandako gatazka armatua izan zen, non Zazpi Herbehere Batuen Errepublikako itsas indarrek Portugaldar Inperioaren koloniak inbaditu zituzten Amerikan, Afrikan eta Asian. Ingalaterrak nederlandarrei lagundu zien gerran zehar, ekialdean zituen bi aurkari nagusien arteko lehiari etekina ateraz.

Hasiera eman zitzaion testuinguru politiko eta denboragatik, gerra hau, Herbehereetan, Espainiaren eta Probintzia Batuen artean, Laurogei Urteko Gerraren hedapen bat bezala har daiteke, garai honetan, Portugal, Monarkia Hispanikoaren zati baitzen *aeque principaliter* batasun dinastikoaren barruan.

Hala ere, gatazkak zerikusi gutxi izan zuen Flandriakoa sortu zuten independentziarekiko eta erlijio-askatasunerako grinarekin, portugaldarren eta herbeheretarren arteko gerra eragin zuten arrazoiak, alde batetik, espezien merkataritzaren kontrola berreskuratzeko behar ekonomikoak, eta, bestetik, itsasoz haraindiko inperio bat hedatzeko irrikak izan ziren; izan ere, liskarrek jarraitu egin zuten Portugal banandu ondoren eta Espainia eta Probintzia Batuen arteko bakea sinatu eta gero.

Gerraren emaitza Herbeheretar Inperioaren ezarpena izan zen, Ekialde Urrunean presentzia handia eta Hego Amerikako ekialdeko kostaldean eta Afrikako kostaldean kolonia batzuk zituena.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Kuwaiteko bandera

Kuwaiteko bandera|  |
| **Erabilera** |  |
| **Proportzioa** | 1:2 |
| **Erabakia** | 1961 |
| **Koloreak** |

 |

**Kuwaiteko bandera** 1961ko irailaren 7an erabakitakoa da. Banderak kolore zuria, beltza, berdea eta gorria ditu, honakoa adierazi nahi dutelarik:

* Zuria: Bakea
* Beltza: Kuwaiteko petrolioa
* Berdea: Kuwaiteko lurrak
* Gorria: kuwaitarren odola

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau bandera bati buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Sabah Al-Salim Al-Sabah

| Sabah Al-Salim Al-Sabah |
| --- |
|

|  12. Kuwaiteko emir |
| --- |

 1965eko azaroaren 24a - 1977ko abenduaren 31 ← Abdullah Al-Salim Al-Sabah - Jaber Al-Ahmad Al-Sabah → |
| Bizitza |
| Jaiotza | Kuwait, 1913ko apirilaren 12a |
| Herrialdea |  Kuwait |
| Heriotza | Kuwait, 1977ko abenduaren 31 (64 urte) |
| Heriotza modua | berezko heriotza: minbizia |
| Familia |
| Aita | Salim I of Kuwait |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* Salem Sabah Al-Salem Al-Sabah (en)  Mohammad Sabah Al-Salem Al-Sabah (en)  Ali Sabah Al-Salem Al-Sabah (en)
 |
| Haurrideak |
ikusi[erakutsi]
* Abdullah Al-Salim Al-Sabah Ali Al-Salem Al-Sabah (en)
 |
| Familia |
ikusi[erakutsi]
* Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (suhi) Jaber Al-Ahmad Al-Sabah (sororal nephew (en) ) Saad Al-Abdullah Al-Salim Al-Sabah (fraternal nephew (en) ) Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (en)  (aitaren aldeko lehengusua) Ahmad Mishal Al-Ahmad Al-Sabah (en)  (biloba) Mubarak Al-Sabah (en)  (aitona) Jaber II Al-Sabah (en)  (osaba)
 |
| Leinua | House of Al Sabah (en)  |
| Jarduerak |
| Jarduerak | politikaria eta diplomazialaria |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* Order of Mubarak the Great  Order of Kuwait  Order of Saint Michael and Saint George  anniversary medal at the occasion of the 2500th anniversary of the founding of the Iranian Empire
 |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | sunismoa |

**Sabah Al-Salim Al-Sabah** (arabieraz: صباح السالم الصباح‎; Kuwait Hiria, 1913ko apirilaren 12a - *ibidem*, 1977ko abenduaren 31) Kuwaiteko emirra izan zen 1965etik 1977ra.

Salim Al-Mubarak Al-Sabahren seme gazteena izan zen. Barne ministro (1953-59), Osasun publikoko saileko presidente (1959-61), Lehen ministrorde eta Kanpo Harremanetako ministro (1962-63), eta Lehen ministro (1963-65) izan zen. 1962an Abdullah Al-Salim Al-Sabah emirrak printze oinordeko izendatu zuen.

Sabah emir bihurtu zen bere anaia Abdullah hil zenean, 1965eko azaroaren 24an. 1976ko abuztuan Legebiltzarraren lana bertan behera utzi zuen eta nazioaren interesen aurka egitea leporatu zion.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Kuwaiteko biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Harrikatze

*San Estebanen martirioa*, 1506, Marx Reichlich.
Harrikatze publikoa zigor judizialtzat edo judizioz kanpokotzat aplikatzen duten herrialdeak erakusten dituen mapa.
**Harrikatzea** heriotza zigorra aplikatzeko modu bat da, zeinetan jende multzo batek harrika egiten dion pertsona bati, hil arte. Gaur egun, zigor hori aplikatzen dute Arabiar Emirerri Batuetan, Iranen, Iraken, Qatarren, Mauritanian, Saudi Arabian, Somalian, Sudanen, Yemenen, Nigeria iparraldean, Indonesiako Aceh probintzian, Afganistanen eta Pakistanen. Herrialde batzuetan, hala nola Iraken eta Afganistanen, epaiz kanpoko harrikatzeak egiten dira, legez kontrakoa izan arren.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Bortxazko lan

**Bortxazko lana** edo **gatibu lana** pertsonek beren gogoz kontra eta mehatxupean egiten duten lana da. Lan egiteari uko eginda ezartzen diren diren zigorrak atxiloketa, desjabetze eta bestelako indarkeria ekintzak izan daitezke (batzuetan heriotzeraino). Historian izandako bortxazko lan egoeretako batzuk esklabotza, joputza eta bortxazko lanen esparruak eta presondegietako zigorrezko lana izan dira.
Lan esklabo garaikidea langilearen askatasunerako murrizketak sortzen dituen lan-esplotazioa da.

Esklaboak maila ekonomiko baxukoak dira, babes-legeak ahulak diren herrialdeetatik hezkuntza, osasuna eta kreditu formala eskuratzeko aukera gutxi duten lekuetatik, beraz, errekrutatzaileen ekintza erraztu egiten da. Langileak zerbitzu bat eman behar du ordainsaririk jaso gabe edo bere beharretarako balio nahikoa jaso gabe. Lan-harreman horiek gehienak legez kanpokoak eta klandestinoak dira. Baldintza horien aurrean, langileek ez dute lanetik aldentzea lortzen, gehienak zorrak kitatzeko lan egitera behartzen dituzte, askotan arbaso batek erosita.

## Motak

### Joputza

Errentari hauek lursail bat lantzen zuten jabe baten lurretan haientzako, alokairu bat ordainduz, eta, lurjabearentzat lan egin behar zuten kobratu gabe, beren soro pribatuetan uzta bildu behar zuten. Bide honetan ez zuten zergak zuzenean ordaindu bahar truke horrekin ordaintzen zutelako, feudalaren arebera.

### Esklabotza

Esklabotza, erakunde juridiko gisa, pertsona bat beste baten jabetza den egoera bat da. Esklabotza Antzinaroan hasi zen, baina ez modu baliokidean zibilizazio guztietan. Bere jatorri historikoa gerretan gatibu hartzen zituzten pertsonetaz aprobetzatuz lanetarako. Konkistatutako herri batzuen zortea ere izan zen. Esklabo izatera iristeko beste bide bat zor bidezko esklabotza edo banakako premiamendua zen.

## Gaur egun

**Indian** esklabotza legez kanpokoa den arren, askoei esklabutzan lan egitera behartzen dituzte, beren arbasoen zorrak ordaintzeko. Txinako Herri Errepublikan salaketa ugari daude bortxazko lana dauden zelai asko egoteagatik.

Esklabo lanari eta pertsonen merkataritzari amaiera emateko nazioarteko hirurehun itun baino gehiago daude, eta esklabotza garaikideari aurre egiteko munduko hamabi konbentzio baino gehiago; hala ere, arazoak bere horretan dirau. UNESCOk Esklaboen Trafikoa eta haren Abolizioa Oroitzeko Nazioarteko Eguna abuztuaren 23an ezarri zuen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak