Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tamilera

| Tamilera |
| --- |
| தமிழ் — تَمِۻْ |
|  |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | India, Sri Lanka eta Singapur (ofizialak) |
| Hiztunak | 70 milioi inguru |
| Eskualdea | Hego Asia |
| Araugilea | - |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza hizkuntza drabidikoak South Dravidian (en)  Tamil–Kannada (en)  Tamil–Malayalam (en)  Tamil languages (en)  |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | SOV hizkuntza, hizkuntza eranskaria, moraic language (en) , nominatibo-akusatibo hizkuntza, adjective-noun (en) , hizkuntza sintetikoa, Bokal-harmonia eta postposizioa |
| Denbora gramatikalak | orainaldia, lehenaldia eta geroaldia |
| Genero gramatikalak | genero maskulinoa, genero femeninoa eta genero neutroa |
| Kasu gramatikalak | nominatiboa, akusatiboa, datiboa, instrumentala, soziatiboa, ablatiboa, genitiboa, lokatiboa, bokatiboa eta destinatiboa |
| Alfabetoa | Tamil script (en) , Vatteluttu (en) , Koleluttu (en)  eta Arabiar idazkera |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-1 | `ta` |
| ISO 639-2 | `tam` |
| ISO 639-3 | `tam` |
| Ethnologue | `tam` |
| Glottolog | `tami1289` |
| Wikipedia | `ta` |
| Linguasphere | 49-EBE-a |
| ASCL | 5103 |
| IETF | ta |

**Tamilera** hizkuntza drabidiko bat da, tamil etniakoek (India, Singapur eta Sri Lankan) hitz egiten dutena.

Oso zaharra da, aintzinatiko literatura du.

Morfologiari dagokionez, hizkuntza eranskaria da. Izenek generoak dituzte (hau da, guztiak ataletan banatzen dira) eta ezaugarri hau oso bakana da hizkuntza eranskarien artean.

Mintzatzea tamilieraz
## Idazketa

Tamilerak idazketa berezia darabil:

Tamilerazko kontsonanteak| Kontsonantea | ISO 15919 | Kategoria | Hotsa |
| --- | --- | --- | --- |
| க் | k | *vallinam* | [k], [ɡ], [x], [ɣ], [ɦ] |
| ங் | ṅ | *mellinam* | [ŋ] |
| ச் | c | *vallinam* | [t͡ɕ], [d͡ʑ], [s], [ɕ] |
| ஞ் | ñ | *mellinam* | [ɲ] |
| ட் | ṭ | *vallinam* | [ʈ], [ɖ], [ɽ] |
| ண் | ṇ | *mellinam* | [ɳ] |
| த் | t | *vallinam* | [t̪], [d̪], [ð], [θ] |
| ந் | n | *mellinam* | [n̪] |
| ப் | p | *vallinam* | [p], [b], [β], [ɸ] |
| ம் | m | *mellinam* | [m] |
| ய் | y | *idaiyinam* | [j] |
| ர் | r | *idaiyinam* | [ɾ] |
| ல் | l | *idaiyinam* | [l] |
| வ் | v | *idaiyinam* | [ʋ] |
| ழ் | ḻ | *idaiyinam* | [ɻ] |
| ள் | ḷ | *idaiyinam* | [ɭ] |
| ற் | ṟ | *vallinam* | [r], [t], [d] |
| ன் | ṉ | *mellinam* | [n] |

## Ikus, gainera

* Indiako hizkuntza ofizialen zerrenda

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Tamileraz "Ethnologue" webgunean
# A cappella

*A cappella* talde bat.

A cappella (a kapˈpɛlla, italieraz "kaperan bezala" edo "kaperan moduan"), giza ahots hutsez kantatzeko eta musika sortzeko modua da; ez da musika tresnarik erabiltzen soinuak, erritmoak eta harmoniak sortzeko. Jatorri erlijiosoa du baina egun edozein motatako kantak egiten dira horrela.

## Jatorria

Izenak berak kanta mota horren jatorria ondo asko azaltzen du. Garai batean, eliza kristauetan musika-tresnen erabilera mugatu egin zen, ia Erdi Aroa bukatu arte; horren ondorioz, ahotsen erabilera areagotu zen. Hori kantu gregorianoren sorrerarekin gertatu zen eta Pizkundearekin berrindartu. Madrigalak ere *a cappella* musika mota izan zen Barrokoa arte, orduan musika-tresnak hasi baitziren erabiltzen. XV. eta XVI. mendeak *a capella*ren urrezko aroa izan ziren, Palestrina, Orlando di Lasso eta Venosa bezalako musikagileei esker.

Kristautasunaren barruan, eliza askok *a capella* kantuak egiten dituzte, hala nola, amishek, Eliza ortodoxoak... Gospelen modalitatea tradizio horretan kokatu behar da.

Nolanahi ere, musika erlijiosotik kanpo, musika genero horrek zabalkunde handia izan du. Ameriketako Estatu Batuetan, magnetofoiaren aurkikuntzaren ondorioz asko garatu zen, neurri batean, esklabuen kanten tradizioan oinarrituta. Tradizioak bizirik segitzen du eta, adibide moduan, hor ditugu Bobby McFerrin, Boyz II Men, Flying Pickets, Take Six, Neri Per Caso, Vocal Siete, Rockapella eta beste asko. Esan daiteke estiloa gorantz doala egun.

## *A cappella* Euskal Herrian

Euskal Herrian kanta mota horrek tradizio handia du: abesbatzetatik hasita, bakarlariak, talde txikiak... Ziur aski ere *a cappella* kantagintza zabaltzean, bertsolaritzak eragina handia izan du. Aipagarria da bereziki bakarlarien tradizioa, batez ere Nafarroa Beherean eta Zuberoan; izen batzuk aipatzeagatik, hor ditugu Eñaut Larralde, Erramun Martikorena, Eñaut Etxamendi, Aire Ahizpak, Jean Bordaxar, Jean-Mixel Bedaxagar...

Jean Mixel Bedaxagar, *a cappella* abeslaria.
## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Jean Bordaxar laukotea Urretxun. 2011ko azaroak 27.
* **(Ingelesez)**:Contemporary A Cappella Society of America (CASA)
* **(Ingelesez)**:Harmony Sweepstakes *A Cappella* Festival
* **(Gaztelaniaz)**:90. hamarkadako musika *A capella*.

## Ikus, baita ere

* Doo wop
* Gospel
# The Times of India

| The Times of India |
| --- |
|  |
| The\_times\_of\_india.svg |
| Mota | *Broadsheet* |
| Fitxa teknikoa |
| Hizkuntza | ingelesa |
| Argitaratze lekua | Mumbai |
| Formatua | izara |
| Argitaletxea | The Times Group |
| Banaketa |
| Banatze-eremua |  India |
| Maiztasuna | egunero |
| Historia |
| Ideologia | zentro-eskuin |
| Zuzendaria | Jaideep Bose |
| Identifikadoreak |
| ISSN | 0971-8257 |
|

---

 |
|  |
|     |

The Times of India indiar egunkari beteranoa da, egunero Mumbain argitaratua. Egunero 3,14 milioi ale baino gehiago saltzen dituenez, Indiako egunkaririk salduena da. Mundu mailan hirugarrena eta ingelesezko egunkarien artean salduena da. Sahu Jain familiaren The Times Group du jabea. Ikuspegi liberala du.

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Egunkariaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau kulturari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# UTC

UTC|

| Atzean (−) | UTC | Aurrean (+) |
| --- | --- | --- |
| 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
|  | 9 |  | 4 | 3 |  |  |  | 3 | 4 | 5 | 6 |  | 8 | 9 | 10 | 11 |  |
|  |  |  | 5 |  | 12 |  |
|      UTC ~ – urte osoa | Kolore iluneko eremuek udako ordutegi erabiltzen dute. Oinarrizko koloreak ordu estandarra adierazten du. |

 |
| Meridianoak |
| Besteak |
| Kanpo loturak |

**UTC** edo **Denbora Unibertsal Koordinatua** mundu guztiko ordu eremuak kalkulatzeko erabiltzen den ordu eremu erreferentziala da. Greenwich meridianoko orduaren (GMT) ondorengoa da, nahiz eta batzuetan oraindik hala deitzen zaion. GMTarekin konparatuz, UTCa ez da eguzki edo izarrengatik definitzen, erloju atomikoekin baizik. Lurraren errotazioa mantsotzen ari delako, denbora atomikoarekiko atzeratzen da.

Ingelesez, **UTC** akronimoa gogoratzeko, ofiziala ez den *Universal Time Coordinated* erabiltzen da; modu berean, frantsesez *Temps universel coordonné* erabiltzen da.

Oraintxe, 14:00 da UTC ordua. Euskal Herriko ordu ofiziala, berriz, UTC + 1 da neguko ordutegian, eta UTC + 2 udako ordutegian.

40 ordu-eremu ofizial daude munduan, eta ez 24:
+14:00, +13:45, +
13:00,
+12:45,
+12:00,
+11:00,
+10:30,
+10:00,
+9:30,
+9:00,
+8:30,
+8:00,
+7:00,
+6:30,
+6:00,
+5:45,
+5:30,
+5:00,
+4:30,
+4:00,
+3:30,
+3:00,
+2:00,
+1:00,
0:00,
-1:00,
-2:00,
-2:30,
-3:00,
-3:30,
-4:00,
-5:00,
-6:00,
-7:00,
-8:00,
-9:00,
-9:30,
-10:00,
-11:00 eta
-12:00

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Greenwich meridianoko ordua.
* Ordu-eremu

## Kanpo estekak

|  |
| --- |
| **Denbora** |
| Lehena → Oraina → Geroa
↓
2026ko ekainaren 20a, Larunbata, 14:00 (UTC) |
# Telugu

| Telugu |
| --- |
| తెలుగు |
|  |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | India |
| Hiztunak | 74 milioi ama hizkuntza, Guztira 80 milioi |
| Rankinga | 14  |
| Ofizialtasuna |  |
| Eskualdea | Andhra Pradesh, Karnataka, Tamil Nadu, Orissa, Chattisgarh, Puducherry, Andaman eta Nicobar uharteak |
| UNESCO sailkapena | 1: ziurra |
| Araugilea | Ez dago arauturik |
| Hizkuntza sailkapena |
| Hizkuntza dravidak |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | SOV hizkuntza, hizkuntza eranskaria eta hizkuntza malgukaria |
| Genero gramatikalak | genero femeninoa, genero maskulinoa eta genero neutroa |
| Kasu gramatikalak | kausatiboa |
| Alfabetoa | Telugu script (en)  |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-1 | `te` |
| ISO 639-2 | `tel` |
| ISO 639-3 | `tel` |
| Ethnologue | `tel` |
| Glottolog | `telu1262` |
| Wikipedia | `te` |
| Linguasphere | 49-DBA-aa |
| ASCL | 5104 |
| IETF | te |

**Telugu**a (తెలుగు) Indian jatorria duen hizkuntza bat da, hego-erdialdeko dravidar hizkuntzen artean, zabalduenetariko bat.

## Estatusa

Hindiaren eta bengaleraren ondoren, Indiako hirugarren hizkuntza erabiliena da, eta gobernuak hizkuntza klasikotzat aitortu du.

Indiako 22 hizkuntza ofizialetako bat da Andhra Pradeshen zabalduta dago oso eta Tamil Nadun, Karnatakan, Orissan, eta Puducherryn erabilia da. Haren hiztunen hiri nagusiak Bengaluru eta Chennai dira. AEB, Malasia, Maurizio, Hegoafrika, Irlanda, Fiji, Reunion, Trinidad eta Erresuma Batuko indiar diasporan ere erabilia da.

## Dialektoak

Teluguak dialekto asko ditu:

* berad,
* dasari,
* dommara,
* golari,
* kamathi,
* komtao,
* konda-Reddi,
* salewari,
* telangana,
* telugu,
* vijayawada,
* vadaga,
* srikakula,
* visakhapatnam,
* toorpu (ekialdeko) godavari,
* paschima (mendebaldeko) godavari,
* kandula,
* rayalaseema,
* nellooru,
* prakasam,
* guntooru,
* tirupati,
* vadari
* yanadi (yenadi)

## Idazkera

### Bokalak

Beste hizkuntza drabidiko nagusiak bezala, /e/ eta /o/ laburrak ditu, indo-ariar hizkuntzetako /eː/ eta /oː/ luzeez gain.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| అ | ఆ | ఇ | ఈ | ఉ | ఊ | ఋ | ౠ | ఌ | ౡ | ఎ | ఏ | ఐ | ఒ | ఓ | ఔ | అం | అః |
| /a/ | /ɑː/ | /ɪ/ | /iː/ | /u/ | /uː/ | /ru/ | /ruː/ | /lu/ | /luː/ | /e/ | /eː/ | /ai/ | /o/ | /oː/ | /au/ | /um/ | /aha/ |

### Kontsonanteak

Letrak sanskritoarenak bezalakoak badira ere, ahoskera ezberdina da. Bi salbuespen baino ez daude: /r/ ఱ. eta ళ /ɭ/.

క ఖ గ ఘ ఙ

చ ఛ జ ఝ ఞ

ట ఠ డ ఢ ణ

త థ ద ధ న

ప ఫ బ భ మ

య ర ల వ శ ష స హ ళ క్ష ఱ

### Zenbakiak

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ౦ | ౧ | ౨ | ౩ | ౪ | ౫ | ౬ | ౭ | ౮ | ౯ | ౧౦ |

## Literatura

Teluguzko literatura sei arotan banatuta dago:

|  |  |
| --- | --- |
| -1020 | Nannayya aurreko aroa |
| 1020–1400 | Puranas aroa |
| 1400–1510 | Srinatha aroa |
| 1510–1600 | Prabandhas aroa |
| 1600–1820 | Hegoaldeko aroa |
| 1820–egun | Aro modernoa |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Teluguzko hizkuntza eta literatura