# Punk

Sex Pistols taldeko Sid Vicious baxu-jotzailea eta Johnny Rotten abeslaria, 1977an.
**Punk musika** 1970eko hamarkadan agertu zen musika estiloa da. Musika estiloa izateaz gain, establishmentaren kontra jotzea helburu duen kultur mugimendua ere bada. DIY edo "zuk zeuk egin" filosofiari atxikia da, eta talde ugarik beren diskoak grabatu eta banatzeko jarrera dute. Jatorriak rock musikan, eta zehazkiago garage rock delakoan ditu, eta punk-rock deiturikoaren jatorria da. Ameriketako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan sortu zen, 1974-1975ean.

The Ramones, The Sex Pistols, The Damned, Patti Smith edo The Clash izan ziren musikaren eta estetikaren eredua ezarri zuten musika taldeetako batzuk. Hasierako garaietan punk musika xinpletasun eta gordintasunagatik zen ezagutua; apaindurarik gabeko melodia xinpleak, boterearen kontrako edota politikari buruzko kantu laburrak, soinu "zakarra" eta rock musikan oinarrituriko tenpo azkarra ziren punk taldeen ezaugarri orokorrak.

Punkak bere kultura eragin zuen: gazte-bortizkeria, janzkera propio eta bereziak, pogo dantza, muturreko askatasunean eta botereari aurka egitean oinarritutako ideologia eta kontsumismoaren kontrako etika dira haren ezaugarri nagusiak.

## Ezaugarriak

Punk terminoa musika mota bati lotuta dago, eta tradizioz punketoak deiturikoen janzteko eta orrazteko moduari. Baina punk mugimenduak askoz gehiago inplikatzen du, bizitzaren aurreko filosofia eta jarrera adierazten baitu. Punk kultura gizarte bidegabe eta hipokritetako balio eta arauen aurka matxinatzeko sartzen da, eta horrek indarrean jarraitzen du. Dena den, ezin da azpikultura hori bildu eta puntzeten ezaugarriak orokorrean definitu, oso desberdinak baitira bata bestearengandik, batzuk modaren araberako punkak direlako eta beste batzuk, berriz, konbentzimenduaren ondoriozkoak. Punkak nolakoak diren esateak kasu bakoitzean salbuespenak egitea dakar.

Punk filosofia nihilismora hurbiltzen da, eszeptizismoaren, moralaren eta erlijioaren aurreiritzi eta oinarri guztien gaitzespenari dagokienez. Kasu batzuetan nihilismo existentzialista da, bizitzaren zentzugabekeria aldarrikatzen duena, baina beste batzuetan bizizalea da eta balio sozial berriak sustatzen ditu.

### Kanpo itxura

1970eko eta 1980ko hamarkadetan punkak biolentotzat jo ziren, askotan desordenak eragiten zituztelako. Zenbait punk famatu gertaera uherretan inplikatuta egon ziren, batek baino gehiagok bere buruaz beste egin zuen. Asko farmakobidetuak izan ondoren gaindosi baten eraginez hil ziren. Eta hil ez ziaren asko droga ondorio oso latzak utzi zizkieten, esaterako nortasun-nahasmenduak, eskizofrenia... .

### Ideologia

Punk ideologia politikoak, batez ere, norbanakoaren askatasunaz eta sistemaren aurkako iritziez arduratzen dira. Punk ikuspuntu komunek barne hartzen dituzte norbanakoaren askatasuna, autoritarismoaren aurkakoa, adostasun-eza, kolektibismoaren aurkakoa, korporazioaren aurkakoa, gobernuaren aurkakoa, ekintza zuzena eta ez "bere burua saltzea".

### Musika eta testua

Punk musikak hainbat estilo eta azpigenero biltzen ditu. Orokorrean, oso zaratatsua izateagatik bereizten da, anplifikatutako eta distortsionatutako gitarren soinuekin, baita bateria eta baxua pisu handia dute ere. Era berean, erritmoa oso azkarra da, eta letrak sinpleak, oldarkorrak, kontestatarioak edo existentzialistak izan daitezke.

Punken hizkuntza haien itxuraren eta musikaren bidez adierazten da, dogmatiko eta kontserbatzaile denaren aurka baitago. Musika da beren adierazpen gorena, eta horren bidez ahotsa altxatzen dute bidegabetzat jotzen duten ororantz. Punk-musikaren berezitasun bat da instrumentuak ez direla laguntzaileak, baizik eta bakoitzak letren neurri berean hitz egiten duela.

### Estetika

Punketeen janzkera beltza zen. Larruzko jakak, bakero apurtuak (pitiloak), kamiseta zulatuak eta bota altuak edo zapatilak erabiltzen zituzten. Orrazkerak bitxiak ziren, batzuk mohikano erako gandordunak, eta ilea berdez, urdinez edo gorriz tindatzen zuten. Beste ezaugarri bat tatuajeen jarraitzaileak zirela da, eta gehienetan piercingak izaten zituztela sudurrean, belarrietan eta bekainetan.

## Aurrekariak

### Garage rock eta Beat musika

1960ko hamarkadaren hasieran eta erdialdean, punk rockaren gurasotzat hartzen diren garage rock taldeak Ipar Amerikako hainbat lekutan agertzen hasi ziren. The Kingsmen-en "Louie, Louie" askotan aipatzen da punk rocka definitzen duen "testu nagusi" gisa. [45] [nb 1] Britainiar inbasioaren arrakastaren ondoren, garajearen fenomenoak indarra hartu zuen AEBetan. AEB [48] 1965ean, ekitaldi britainiarren soinurik gogorrena, hala nola Rolling Stones, Kinks eta Who, gero eta eragin handiagoa izan zuen garaje banda estatubatuarretan. [49] Sonics eta Haziak bezalako talde estatubatuarren soinu gordinak ondorengo ekitaldien estiloa iragarri zuen. [49] 1970eko hamarkadaren hasieran, rock kritikari batzuek "punk rock" terminoa erabili zuten 1960ko hamarkadaren erdialdeko garaje generoari erreferentzia egiteko, [21] baita gerora tradizio estilistiko horretakotzat hartutako ekitaldietarako ere, hala nola Stooges eta beste batzuk. [50]

Ingalaterran, mod mugimenduaren eta beat taldeen eraginpean, "You Really Got Me" eta "All Day and All of the Night" Kinken 1964ko single arrakastatsuek "Louie, Louie" izan zuten eragina. [51] [2. oharra] 1965ean, The Whok "My Generation" mod ereserkia kaleratu zuen, John Reeden arabera, "musika ankerkeriaren eta jarrera errebeldearen burmuin nahasketa" mota aurreratu zuena, ondorengo punk britainiarraren zati handi bat bereiziko lukeena. 70eko hamarkadako harkaitza. [53] [nb 3] Garage/beat fenomenoa Ipar Amerikatik eta Britainia Handitik haratago hedatu zen. [55]

The Whok azkar egin zuen aurrera 1964an, «I Can 't Explain» My Generation albumeko estreinako singletik. Estatu Batuetako zerrendetan eragin txikia izan zuen arren, The Who-ren ereserkiak Britainia Handiko lehen punk rockaren zati handi bat ezaugarritu zuen musika basakeriaren eta jarrera errebeldearen nahasketa zerebralagoa iragartzen zuen: John Reedek The Clashen agerpena honela deskribatzen du: "energia-bola estu bat da, Pete Townshend gazte bat irudiz zein erretorikaz gogoratzen duena, abiadurarekiko obsesioarekin, pop-art arroparekin eta arte eskolako anbizioarekin". The Kinks, The Who eta The Small Faces izan ziren Sex Pistols taldeak ezagutu zituen harkaitz-ontzi zahar bakanetako batzuk.

1966an, modeloa gainbeheran zegoen. Estatu Batuetako garage rock taldeak indarra galtzen hasi ziren urte pare batean, baina The Seeds bezalako rock psikodelikoko taldeen soinu gordinak eta jarrera ezezagunak proto-punkaren irudi arketipikoak bezala ezagutuko ziren taldeen estiloa iragartzen zuen.

Punk estiloaren aurrekarietako bat, eta batzuentzat generoaren lehen lagina, 1960ko hamarkadan gertatu zen Perun, 19 urteko gazteek osatutako Los Saicos taldearekin. Taldeak rock-and-rolla bakarrik jotzen zutela adierazi duen arren, punkaren aitzindariak deitzea onartu dute.8

### Proto-punka

1969ko abuztuan, Ann Arbor-en Stoogeak izen bereko disko batekin estreinatu ziren. Greil Marcus kritikariaren arabera, Iggy Pop abeslariak zuzendutako taldeak "Chuck Berryren Airmobile soinua" sortu zuen, "lapurrek euren zatiak kendu ondoren". [56] Albuma John Calek ekoitzi zuen, The Velvet Underground New Yorkeko rock esperimentaleko taldeko kide ohi batek, punk rockaren sorreran parte hartu zutenetako asko inspiratu zituena.

[57] The New York Dollsek 1950eko hamarkadako rock 'n' rolla eguneratu zuen, gero glam punk izenez ezagutu zen moduan. [58] Suicide bikote newyorktarrak musika soil eta esperimentala jo zuen Stoogesenean inspiratutako konfrontazio ekitaldi eszeniko batekin. [59] Bostonen, Modern Lovers taldeak, Jonathan Richmanek zuzenduta, arreta irabazi zuen bere estilo minimalistarekin. 1974an, halaber, Detroiteko Death taldeak — hiru anaia afroamerikarrek osatua — "ur-punk basatiaren bolada kiskalgarriak" grabatu zituen, baina ezin izan zuen jaurtiketa-kontraturik hitzartu. [60] Ohion underground rock eszena txiki baina eragingarria sortu zen, Devo en Akron [61] eta Kent eta Electric Eels de Cleveland buru zituena.

Hurrengo mugimendua aurreratzen zuten taldeak Mendebaldeko Alemaniako Düsseldorf bezalako leku urrunetan agertzen ziren, non 1971n sortutako Neu! punk taldea, Can bezalako taldeen Krautrock tradizioan oinarrituta. [62] Japonian, Zunō Keisatsu antisistemak (garun-polizia) garaje-psikologia eta folka nahastu zituen. Konboak zentsura erronkei aurre egin behar izan zien erregularki, eta bere zuzeneko emanaldiak gutxienez behin masturbazioa eszenatokian sartu zuen. [63] Australiako garage rock taldeen belaunaldi berri batek, batez ere Stooges eta MC5 taldeetan inspiratuak. Laster "punk" deituko zen soinura hurbiltzen ari zen: Brisbanen, Saintsek Pretty Things britainiarren zuzeneko soinua ekartzen zuten gogora, 1975ean Australian eta Zeelanda Berrian bira bat egin zutenak. [64]

## Etimologia

XVI. mendearen amaiera eta XVIII. mendearen artean, punka prostituzioaren sinonimo arrunta eta zakarra izan zen; William Shakespearek esanahi horrekin erabili zuen The Alerry Wives of Windsor (1602) eta Measure for Measure (1603-4) liburuetan. Terminoak honela deskribatu zuen azkenean: "Gazte iruzurgile bat, gangster bat, gaizkile bat". Creemen 1970eko abenduko edizioan, Lester Bangsek, ohiko rock musikariei iseka eginez, ironikoki aipatu zuen Iggy Pop, "Stooge punk hori" bezala.

"Punk rock" esaldiaren lehen erabilera ezaguna Chicago Tribunen agertu zen 1970eko martxoaren 22an, Ed Sandersek, The Fugs New Yorkeko talde anarcho-prankster sortzaileetako batek, bere bakarkako lehen albuma "punk rock - sentimentalismo redneck" gisa deskribatu zuenean.

Lester Bangsek "punk rock" terminoa erabili zuen 1970eko hamarkadaren hasieran idatzitako hainbat artikulutan 60ko hamarkadaren erdialdeko garaje-ekitaldiei erreferentzia egiteko.

Punk rocka, bere unerik onenean, 60ko hamarkadan Rock 'n Rollaren jatorrizko rockabilly izpiritutik gertuen egon ginena da ". [78] 1973ko otsailean, Terry Atkinson Los Angeles Timesekoak, hard rock talde baten, Aerosmithen, estreinako albuma berrikusten, "punk-rock taldeek lortzen duten guztia lortzen du, baina gehienak galdu egiten dira", adierazi zuen. [79] Detroiteko Iggy and the Stoogesen programa baten 1973ko martxoko berrikuspen batean, Free Pressek mespretxuz hitz egin zion popari "Detroiteko punk musikaren apotesi" gisa. [80] 1973ko maiatzean, Billy Altmanek iraupen laburreko punk aldizkaria atera zuen Buffalon, New York.en. Neurri handi batean, 1960ko hamarkadako garaje eta psikodelikoen ekitaldien inguruan eztabaidatu zuen. [81] [82]

## Historia

### Lehen agerraldia (1974-1976)

Punk mugimendua 1970eko erdialdean sortu zen. Generoaren ordezkaritzat jotzen den lehen taldea The Ramones (1974) da, Estatu Batuetan sortua. Ondoren, The Sex Pistols (1975) agertu zen Erresuma Batuan eta, ondoren, Black Flag (1976) Estatu Batuetan. Hala ere, punka oraindik ez zegoen erabat definituta musikalki. Hamarkada honetan hasi zen bere orrazkeren estiloa ikusten, itxuraz The Taxi Driver (1976) filmean inspiratu zirenak.

#### Ipar Amerika

New Yorkeko punk rock eszenaren jatorria 60ko hamarkadaren amaierako zabor kultura eta 1970eko hamarkadaren hasierako rock mugimendu bat bezalako iturrietara itzul daiteke, Greenwich Villageko Mercer Arts Centerren zentratua, non New Yorkeko panpinak aritu ziren. 1974ko hasieran, eszena berri bat hasi zen CBGB klubaren inguruan, hau ere Lower Manhattanen. Bere oinarrian Television zegoen, *John Walke*r kritikariak "pretentsiozko garaje-banda gorena" bezala deskribatu zuena. Velvet Underground-etik hasi eta Wilko Johnson doktorearen staccato gitarra laneraino. Richard Hell taldeko baxu-jotzaile/abeslariak begirada bat sortu zuen, ile motz zarpail, kamiseta urratu eta larruzko jaka beltzekin, punk rock bisualaren oinarrian. 1974ko apirilean, Patti Smith lehen aldiz etorri zen CBGBra taldea ikustera. Antzerki independenteko eta antzezpen-poesiako beterano bat, Smith rock 'n' rolla lantzen ari zen. Ekainaren 5ean, "Hey Joe"/"Piss Factory" singlea grabatu zuen, Tom Verlaine Television taldeko gitarristak aurkeztua, bere Mer Records diskoetxean argitaratua, eszenaren DIY etika iragartzen zuena eta punk rock estiloko lehen disko bezala aipatua izan dena. Abuztuan, Smith eta Television elkarrekin ari ziren Max 's Kansas Cityn.

Simon Bob Sinister abeslaria / 1987.urtean
Forest Hills-en, Queens-en, Ramones, Stooges, Beatles , Beach Boysetik Herman 's Hermits eta *60ko nesken taldeetaraino*, eta rock' n 'rolla kondentsatu zuten bere maila primitibora: "1-2-3-4!". " Taldeak 1974ko abuztuan jo zuen lehen emanaldia *CBGB*n. Urte amaieran, *Ramones* hirurogeita hamalau ikuskizun egin zituzten, bakoitza hamazazpi minutu ingurukoa. "Ramones ikusi nituenean", *Mary Harron* kritikariak gogoratu zuen: "Ezin nuen sinetsi jendea hau egiten ari zenik. Lotsagabekeria mutua. "

Udaberri hartan, *Smithek* eta *Television* bi hilabeteko asteburuko egoitza partekatu zuten *CBGB*n, eta horrek nabarmen igo zuen klubaren profila. *Television* *Richard* Infernuren "White Generation" agertzen zen, eszenako ereserki enblematikoa zena. Handik gutxira, Hell *Television* utzi eta banda bat sortu zuen, The Heartbreakers, New York Dolls taldeko Johnny Thunders eta Jerry Nolan ohiekin. Abuztuan, *Televisionek* single bat grabatu zuen: "*Johnny Jewel txikia*". *John Walkerren* hitzetan, diskoa "inflexio-puntu bat izan zen New Yorkeko eszena osoarentzat" punk rock doinuarentzat berarentzat ez bazen ere — Infernuko abiadurak taldea "nabarmen murriztu zuen agresibitatean".

1976ko hasieran, Infernuak *Bihotz Apurtzaileak* utzi zituen *Voidoideak* osatzeko, "bandarik gogorrenetako eta konprometigabeenetako bat" bezala deskribaturik. Apirilean, *Ramonesen* debuteko diskoa Sire Recordsek argitaratu zuen; lehen singlea "Blitzkrieg Bop" izan zen, "Hey! Hara! Goazen! " Geroagoko deskribapen baten arabera, "Kultura-arro guztiak bezala, *Ramones* gutxi batzuek besarkatu zuten, eta txantxa txar bat bezala baztertu zuten ulertu gabeko gehiengoak. " *The Crampsek*, zeinen nukleoko kideak Sacramento, Kalifornia eta Akrongoak ziren, Ohiokoak, *CBGBn* debutatu zuten 1976ko azaroan, Hildako Mutilentzako inaugurazioan. Laster jotzen zuten *Max 's Kansas Cityn* eta *CBGBn*.

Hasierako garai hartan, *punk* terminoa eszenari aplikatzen zitzaion oro har, ez derrigorrez planteamendu estilistiko jakin bat, gerora egingo zen bezala — New Yorkeko punk talde goiztiarrek eragin ugari izan zituzten. Haien artean, *Ramones*, *The Heartbreakers,* *Richard* *Hell* and the Voidoids eta Dead Boys ari ziren musika estilo ezberdina ezartzen. Argien urruntzen ziren lekuan ere, hurbilketa lirikoan — Ramonesen itxurazko xalotasuna mutur batean, Infernuaren ofizio kontzientea bestean —, jarrera urratzailea zegoen komunean. Hala ere, haien minimalismo eta azkartasunaren ezaugarri partekatuak ez ziren punk-rocka definitzera iritsi.

#### Erresuma Batua

Denbora labur batez *New Yorkeko* panpinak ofizialki kudeatu gabe egon ondoren, Malcolm McLaren britainiarra *Londresera* itzuli zen 1975eko maiatzean, *CBGBn* ikusi zuen eszena berrian inspiratuta. King 's Road-eko arropa-denda, duela gutxi Sex izena hartu zuena, bere "*antimoda*" iraingarriarekin ospea eraikitzen ari zen. Dendara joaten zirenen artean Strand izeneko talde bateko kideak zeuden, *McLarenek* ere kudeatzen zituenak. Abuztuan, taldea abeslari nagusi berri baten bila zebilen. Beste Sex Habitué bat, Johnny Rotten. Izen berri bat hartuz, taldeak bere lehen kontzertua eman zuen Sex Pistols gisa 1975eko azaroaren 6an, Saint Martin 's School of Art-en, eta berehala erakarri zuen segizio txiki baina eskaini bat. 1976ko otsailean, taldeak prentsaren lehen oihartzun esanguratsua jaso zuen; Steve Jones gitarristak adierazi zuen Sex Pistols-ak ez zirela musikan "kaosa" baino gehiago. Ustelak publiko bati esan zion: "Ez gaitzazu gorrotatu guk gorroto zaitugun bezainbeste!" McLarenek Sex Pistols-ak ikusi zituen gazte mugimendu berri baten erdiko jokalari gisa, "gogorrak eta gogorrak". Jon Savage kritikariak azaldu bezala, taldeko kideek "*McLarenek* erreferentzia multzo berri bat elikatu zuen: hirurogeiko hamarkadako politika erradikala, material fetitxista sexuala, poparen historia, gazteen soziologia".

Bernard Rhodesek, *McLareneko* kideak, London SS taldeko izarrak egitea zuen helburu, *The Clash* bihurtu zena, *Joe Strummerekin* batera. 1976ko ekainaren 4an, *Sex Pistolsek* Manchesterko Minor Free Trade Hall jo zuen rock emanaldirik eraginkorrenetako batean. Ikusleen berrogei bat kideen artean kontzertua antolatu zuten bi lokalak zeuden — otsailean Sex Pistols-ak ikusi ondoren Buzzcocks eratu zuten —. Beste batzuek, jendetza txikian, Joy Division, Fall eta, 80ko hamarkadan, Smithtarrak sortu zituzten. Uztailean, *Ramonesek* *Londresko* bi ikuskizun antzeztu zituen, *Erresuma* *Batuko* punkaren eszena hasi berria argitzen lagundu zutenak. Hurrengo hilabeteetan, punk rock talde berri asko sortu ziren, askotan zuzenean Sex Pistolsen inspiratuta. *Londresen*, emakumeak eszenaren erdigunetik hurbil zeuden — hasierako banda-olatuen artean Siouxsie emakumezkoa, Banshees eta X-Ray Spex eta Slits guztiak zeuden —. Baziren Gaye Advert eta Shanne Bradley bassistak Nipple Erectorsen, eta Sex store frontwoman Jordanek, berriz, Adam eta Ants ez ezik, ahots oihukariak ere egiten zituen "Lou" abestian. Beste talde batzuk, *Subway Sect*, *Alternative TV,* Wire, The Stranglers, Eater eta Generation X. Lether Afield, Sham 69, *Hersham* hirian hasi ziren praktikak egiten. Durhamen Penetration zegoen, Pauline Murray abeslari nagusiarekin. Irailaren 20tik 21era, *Londresko 100 Club Punk Jaialdian Sex Pistols, Clash, Damned* eta *Buzzcocks* taldeak izan ziren, baita Parisko Stinky Toys ere. Siouxsiek eta Banshees eta Subway Sec-ek jaialdiaren lehen gauean egin zuten debuta. Jaialdiko bigarren gauean, Sid Vicious entzulea atxilotu zuten Damnedi edalontzi bat bota eta neska baten begia txikitu ondoren. Gertakariaren prentsak indartu egin zuen punkaren ospea mehatxu sozial gisa.

Talde berri batzuk, hala nola Londresko Ultravox!, Edinburgoko Rezillos, *Manchesterreko* Udazkena eta *Leamingtongo* *The Shapes,* eszenarekin identifikatzen ziren musika esperimentalagoa bilatzen zuten bitartean ere. Rock 'n' roll nahiko tradizionaleko beste batzuk ere mugimenduak eraman zituen: Vibraterrak, pub rock gisa eratuak 1976ko otsailean, punkaren itxura eta soinua hartu zuten. *Surrey neo-mods* the *Jam* eta *Eddie* pub rockeroak eta Hot Rods, *Stranglers* eta Cock Sparrer taldeak ere punk rock eszenarekin lotu ziren. Amerikar bere homologoekin partekatutako musika sustraiekin eta Who hasierako konfrontazionalismo kalkulatuarekin batera, britainiar punkek glam rockaren eta David Bowie, Slade, T.Rex eta Roxy Music bezalako artista eta banden eragina ere islatu zuten.

1976ko urrian, Damnedek *Erresuma Batuko* punk rock taldearen lehen singlea kaleratu zuen, "New Rose". Bibradoreek hurrengo hilabetean jarraitu zuten "Bibratzen dugu" lanarekin. 1976ko azaroaren 26an, Sex Pistols-ek "Anarchy in the U.K." debutatu zuen eta "eskandalu nazionala" bihurtu zen. Jamie Reiden "Anarkia bandera" kartela eta Sex Pistolsentzat egindako beste diseinu lanak punkaren estetika bisual bereizgarria ezartzen lagundu zuten. 1976ko abenduaren 1ean, punk rockaren ospe nabarmena zigilatu zuen gertakari bat gertatu zen, Sex Pistolsek eta Bromley Contingent taldeko zenbait kidek, tartean *Siouxsie* *Sioux* eta *Steve* *Severin*, *Queen Thames Television* *London* telebista saioan Bill Grundy aurkezlea elkarrizketatzeko. Steve Jones Sex Pistolseko gitarrista Grundyk "eskandaluzko zerbait esateko" harrapatu zuenean, Jonesek Grundyri "sasikume zikina", "putakume zikina" eta "ustel zikina" deitu zion telebistan, eta horrek eztabaida sortu zuen komunikabideetan. Bi egun geroago, *Sex Pistols*, *Clash*, *Damned* eta *Heartbreakers* taldeak Anarkiaren Biran hasi ziren, *Erresuma Batuan* zehar kontzertu sorta bat. Ikuskizunetako asko bertan behera utzi zituzten aretoko jabeek Grundyren elkarrizketaren ondoren komunikabideen haserrea ikusita.

#### Australia

*Australian*, garai berean, punkaren azpikultura bat hasi zen, Radio Birdman eta Oxford tabernaren inguruan, Sydneyko Darlinghurst auzoan. 1976rako, santuek Brisbaneko aretoak kontratatzen zituzten egoitza gisa erabiltzeko, edo 76. klubean jotzen zuten, *Petrie Terraceko* aldirietan. Bandak berehala jakin zuen musikariak antzeko bideak arakatzen ari zirela munduko beste leku batzuetan. Ed Kuepperrek, Santuen sortzaileetako batek, geroago gogoratu zuen:

> Gogoratzen dudan gauza bat *Ramonesen* lehen diskoa izan zen. Entzun nuenean, disko bikaina zela esan nahi nuen... baina gorroto nuen, banekielako urteak genituela horrelako gauzak egiten. Disko horretan akorde progresio bat ere bazegoen... eta pentsatu nuen: "Izorratu. Ramonetarren eraginpean egongo gara, egiatik urrutirago ezer ez dagoenean.
>
>

*Perthen*, *Nasties* merkeak abuztuan sortu ziren. 1976ko irailean, *The Saints Estatu Batuetatik* kanpoko lehen punk rock taldea izan zen grabazio bat kaleratzen, "(I 'm) *Stranded*" singlea. Bandak autofinantzatu, paketatu eta banatu egin zuen ezkongabea. "Stranded" k oihartzun mugatua izan zuen etxean, baina britainiar musika-prentsak funtsezkotzat hartu zuen.

### Bigarren bultzada (1977-1978)

1980ko urteetan, *punk-ak hardcore-ranzko* bilakaera izan zuen, eta erritmo askoz indartsuagoa eta azkarragoa bihurtu zen. Era berean, mota horretako banda asko agertzen hasi dira herrialde guztietan. Bestalde, punk janzteko modua ezagun egiten da, eta joerari jarraitzen dioten gazte guztiek modan jartzen dute. Ildo horretan, esaten da eragin berezia izan zuela *Londresko* *SEX dendak*, The Sex Pistols*-*eko managerraren parte baitzen.

#### Ipar Amerika

Bi punki
Kaliforniako punk eszena 1977ko hasieran erabat garatu zen. Los Angelesen baziren: The Weirdos, Zeros, The Bags, Black Randy and the Metrosquad, The Germs, Fear, The Go-Go 's, X, the Dickies eta Tupperwares, orain Screamers izena duena. *Black Flag*, garai hartan panikoa, 1976an sortu zen Hermosa Beach-en. Hardcore punk soinu bat garatu zuten eta 1977ko abenduan Redondo Beach-eko garaje batean jo zuten beren estreinako emanaldi publikoa. San Frantziskoren bigarren olatuan *Mendekatzaileak*, *Mojak*, *Joera* *Negatiboa*, *Mutanteak* eta *Sleepers* zeuden. 1977. urtearen erdialdean, New *York erdialdean*, *Teenage Jesus* eta *The Jerks* bezalako bandak ziren "No wave" bezala ezagutzen zena zuzentzen zutenak. Misfit-ak New Jerseyn sortu ziren. Oraindik garatzen ari dira beren B sinaduradun filma izango zena – estilo inspiratua, geroago izu-punka izena jarri ziotena –, eta 1977ko apirilean egin zuten lehen agerraldia *CBGBn.*

*The Dead Boys* taldearen debuta, *Young*, *Loud and Snotty*, abuztuaren amaieran estreinatu zen. Urriak beste bi album ikusi zituen eszenan estreinakoz: *Richard Hell* and the *Voidoids 's* first full -long, Blank Generation, eta *The Heartbreakers*' L.A.M.F. Azken honetan, arrasto batek erakusten zuen bai eszenaren lehen lerroko izaera, bai heroinaren ospea bere baitan: "Chinese Rocks" — izenburuak drogaren forma indartsu bati egiten dio erreferentzia — *Dee Dee Ramonek* idatzi zuen, eta Hell, bi erabiltzaileek, *Bihotz Hausleen Thunders* eta Nolan izan ziren bezala. (The Heartbreakers taldeak 1976an eta 1977an Britainia Handian egin zituen biretan, Thundersek protagonismo handia izan zuen heroina famatzen hango jendetzaren artean). *Ramonesen* hirugarren diskoa, Rocket to Russia, 1977ko azaroan agertu zen.

#### Erresuma Batua

1976ko abenduaren 1ean *Sex Pistolsek Bill Grundyrekin* izan zuen zuzeneko telebista-liskarra une adierazgarria izan zen punk britainiarra fenomeno mediatiko garrantzitsu batean bihurtu zenean, baita zenbait dendak diskoak banatzeari uko egin ziotenean ere, eta irrati bidezko airplay zaila izan zen. 1977ko urtarrilaren 4an, *Londresko* The Evening News-ek Sex Pistols-ek "Amsterdameko hegaldi batera botaka eta txistua botatzen" egin zutela kontatu zuen. 1977ko otsailean *Erresuma Batuko* punk talde baten lehen diskoa agertu zen: Damned Damned (Damnedek egina) *Erresuma Batuko* grafikoko hogeita hamaseigarren zenbakira iritsi zen. The EP Spiral Scratch, *Manchesterreko* Buzzcocks-ek bere burua argitaratua, erreferente bat izan zen brikolajearen etika eta erregionalismoarentzat herrialdeko punk mugimenduan. "White Riot" singlea lehen berrogeien artean sartu zen. Maiatzean, *Sex Pistols-ek* eztabaida-maila berriak lortu zituzten (eta ezkongabeen zerrendako bigarrena) "God Save the Queen" ekin. Duela gutxi, taldeak bassist berri bat erosi zuen, Sid Vicious, punk persona eredugarritzat hartzen zuena. Grundyko elkarrizketan egindako zinak eta "Jainkoak gorde dezala erregina" ren inguruko eztabaidak izu morala sortu zuten.

*Erresuma Batuan* sortu ziren punk talde berrien partiturak, Londrestik urrun Belfast 's Stiff Little Fingers eta Dunfermline, Scotland' s the Skids. Nahiz eta gehienek labur-labur bakarrik iraun, agian diskoetxe txiki batean single bat edo bi grabatuz, beste batzuek joera berriak abiarazi zituzten. Crassek, Essexetik, *punk-rock* estilo sutsua eta zuzena eta misio anarkista konprometitua uztartu zituen, eta protagonismo handia izan zuen sortzen ari zen anarkopunkaren mugimenduan. Sham 69, *London 's Menace*, eta *South Shields-eko* Angelic Upins-ek, ipar-ekialdean, antzeko soinu stripped-down bat eta letra populista konbinatu zituzten, street punk bezala ezaguna egin zen estiloa. Langile talde horiek beste batzuekin kontrastatzen zuten post-punkaren fenomenoa aurresuposatzen zuen bigarren olatuan. Liverpooleko lehen punk taldea, Big in Japan, glam batean mugitu zen, antzerki norabidean. Taldeak ez zuen denbora asko iraun, baina post-punk ekitaldi ezagun batzuk filmatu zituen. Londresko Wire kantuen ezaugarri nagusiak letra sofistikatuak, konponketa minimalistak eta erabateko laburtasuna ziren.

Punk rock klasikoa definituko zuten hamahiru abesti originalekin batera, Clash taldearen debutak Jamaikako reggae berriaren azala zuen, "Police and Thieves". Lehen olatuko beste banda batzuk, hala nola *Slits eta Ruts* eta *Polizia* bezalako eszenan sartu berriak, reggae eta ska azpikulturekin elkarreragin zuten, euren erritmo eta ekoizpen estiloak gehituz. Punk rock fenomenoak *2 Tone* bezala ezagutzen den ska berpizkundeari lagundu zion, *Specials*, *Beat*, *Madness* eta *Selecter* taldeetan zentratua. Uztailean, Sex Pistolsen hirugarren singlea, "Pretty Vacant", seigarrenera iritsi zen eta Australian Saints-ek berrogei kolpe jaso zituen "This Perfect Day" abestiarekin.

Irailean, Generation X eta The Clash lehen berrogeira iritsi ziren, "Your Generation" eta "Complete Control" abestiekin, hurrenez hurren. X-Ray Spexen "Oh Bondage Up Yours!" ez zen idatzi, baina punkaren zaleentzat ezinbesteko gauza bihurtu zen. *BBCk* "Oh Bondage Up Yours" debekatu zuen bere hitz polemikoengatik. Urrian, Sex Pistols-ek zortzigarrena jo zuen "Vacaciones en el sol" lanarekin, eta, ondoren, "Never mind the Bollocks", "Here 's the Sex Pistols" lehen disko "*ofizial*" bakarra kaleratu zuten. Beste eztabaida-erronda bat sortu zuen, eta Britainia Handiko mapak gainditu zituen. Abenduan, punk rockari buruzko lehen liburuetako bat argitaratu zen: Julie Burchill eta Tony Parsonsen The Boy Looked at *Johnny*.

#### Australia

1977ko otsailean, *EMIk Saints 's* debut diskoa kaleratu zuen, Stranded, taldeak bi egunetan grabatu zuena. Santuak *Sydneyra* lekualdatu ziren; apirilean, haiek eta Radio Birdman elkartu ziren Paddingtongo udaletxean kontzertu handi bat emateko. Azken Hitzak ere sortu ziren hirian. Hurrengo hilabetean, santuak Britainia Handira lekualdatu ziren. Ekainean, *Radio Birdmanek* *Radios Appear* diskoa argitaratu zuen bere *Trafalgar diskoetxean*.

### Garapena (1979-1984)

#### New Wave

1976an, lehenik Londresen, eta gero Estatu Batuetan, "New Wave" sartu zen formazio-eszenen eta "punk" izenez ere ezagutzen diren taldeen etiketa osagarri gisa. Bi terminoak funtsean trukagarriak ziren. NMEko kazetari Roy Carr terminoa (60ko hamarkadako Frantziako New Wave zinematografikotik hartutakoa) erabiltzeari egozten zaio. Denboraren joanean, "olatu berriak" esanahi bereizgarria hartu zuen: Blondie and Talking Heads BB eszenatik sortutako bandak; Dave Laing-ek iradokitzen du Britainia Handiko ekintza batzuk, punk-identifika daitezkeenak, uhinen etiketa berriaren atzetik zebiltzala, irrati-zentsura saihesteko eta kontzertu-liburudendak gustagarriago bihurtzeko.

Punk rock eta modaren elementuak popera bideratutako estiloetara ekarriz, "ez hain arriskutsuak", uhin berrietako artistak oso ezagunak egin ziren Atlantikoaren bi aldeetan. New wave izen osoa hartu zuen, eta estilo desberdinak bildu zituen, hala nola, 2 Tone ska, Jam, Elvis Costello eta XTCren pop-rock sofistikatua, Ultravoxek tipifikatutako fenomeno erromantiko berria, Tubeway Army bezalako taldeak (The Mod revival inspiratua, Jam, Elvis Costello eta XTCen pop-rock sofistikatua).

#### Post-punk

1976 – 77 bitartean, Erresuma Batuko punk mugimendu originalaren erdian, Manchester 's Joy Division, The Fall, Magazine, Leeds' Gang of Four eta London 's the Raincoats taldeak sortu ziren, post-punkaren irudi nagusi bihurtu zirenak. Post-punk gisa sailkaturiko talde batzuk, hala nola Throbbing Gristle eta Cabaret Voltaire, oso aktiboak izan ziren punk eszenaren aurretik; beste batzuk, Siouxsie eta Banshees eta Slits, esaterako, punk rocketik post-punk izatera pasa ziren. Sex Pistolsen hausturatik hilabete gutxira, John Lydonek ("Rotten" izateari utzi zion) Public Image Ltd sortu zuen. Lora Logic-ek, X-Ray Spax-ek, Funtsezko Logika sortu zuen. 1979an sortu zen Killing Joke. Banda hauek askotan musikalki esperimentalak ziren; post-punk terminoa ilunagoak eta urratzaileagoak ziren soinuak deskribatzeko erabiltzen da, batzuetan atonalean bermaturik, Subway Sect eta Wire bezala. Taldeek eragin ugari izan zituzten: Syd Barrett, Captain Beefheart, David Bowie, Roxy Music eta Krautrock.

Post-punkak musikari, kazetari, zuzendari eta enpresarien anaitasun berri bat bildu zuen; azken honek, Rough Trade taldeko Geoff Travis eta Factory taldeko Tony Wilson nabarmenduz, 80ko hamarkadaren erdialdean loratu zen indie musikaren eszenaren ekoizpen eta banaketa azpiegitura garatzen lagundu zuen. Beste batzuk, hala nola Gang of Four, Raincoats eta Throbbing Gristle, garai hartan kultu kutsuko jarraipenak baino ez zituztenak, atzera begirakoan, gaur egungo kultura herrikoiaren eragin esanguratsu gisa ikusten dira.

1977an argitaratutako Marquee Moon, telebistako estreinako albuma, maiz aipatzen da mintegirako disko gisa. New Yorken 1970eko hamarkadaren amaieran Lydia Lunch eta James Chance bezalako artistekin garatu zen uhin-mugimendu bat, fenomenoaren AEBetako paralelo gisa tratatzen da Pere Ubu Ohioko aitzindari protopozienteen ondorengo lana, 1980ko hamarkadan, post-punk bezala ere deskribatu ohi da.Ipar Amerikako post-punk bandarik eraginkorrenetako bat Bostonen misioa izan zen. Kostalde Santuko Kuban sartu zen, eta Londreseko Kuban sartu zen. Kalkulagailu primitiboek gidatuta, Melbourneko Little Band eszenan post-punkaren aukerak gehiago aztertu ziren. Post-punk jatorrizko bandek eragin handia izan zuten 90eko eta 2000ko rock alternatiboko musikarietan.

#### Hardcore

Punkaren estilo bereizgarri bat sortzen hasi zen 1978an, Estatu Batuetan eta Kanadan sakabanatutako banden artean. Hardcore punk bezala ezagutzen zenaren lehen eszena handia Kalifornia hegoaldean garatu zen 1978-79 urteetan, hasiera batean Germen eta Beldurra bezalako punk banden inguruan. Mugimendua laster hedatu zen Ipar Amerikan eta nazioartean.Steven Blush autorearen arabera, "Hardcorea Amerikako aldirietan sortu zen. Gurasoek hirietatik kanpo eraman zituzten seme-alabak auzune beldurgarri hauetara, hirien "errealitatetik" salbatzeko, eta azkenean munstro arraza berri hau izan zen ".

Lehenengo hardcore banden artean, lehen grabaketak estiloan egin zituztelakoan, Hego Kaliforniako Middle Class eta Black Flag zeuden. Bad Brainsek — guztiak beltzak ziren, edozein garaitako punkaren bitxikeria — D.C.ko eszena abiarazi zuen "Pay to Cum" single bizkorrarekin 1980an, Austin, Texasko Big Boys, San Frantziskoko Dead Kennedys, eta Vancouver 's D.O.A.rekin batera. 1981ean hardcorea zen nagusi punk rock estiloan, ez bakarrik Kalifornian, baita Ipar Amerikako beste leku askotan ere.New Yorkeko hardcore eszena bat hazi egin zen, Bad Brains, New Jerseyko Misfits eta Adrenalin O.D., eta tokiko ekitaldiak, hala nola Mob, Reagan Youth eta Agnostic Front. Beastie Boysek, hip-hop talde bezala ospetsu bihurtuko zenak, hardcore talde bezala debutatu zuen urte hartan. Ondoren etorri ziren Cro-Mags, Murphy 's Law eta Leeway. 1983an, St. Paul' s Hüsker Dü, Willful Neglect, Chicago 's Naked Raygun, Indianapolis' s Zero Boys eta D.C. 's Faith taldeak hardcore soinua hartzen ari ziren norabide esperimentaletan eta, azken batean, melodikoagoetan. Hardcoreak AEBetako punk rockaren estandarra osatuko zuen hamarkada osoan zehar.

Ertz zuzeneko bandak, hala nola Minor Threat, Bostongo SS Decontrol eta Reno, Nevadako 7 Segundoek errefusatu egin zituzten beren kideen bizimodu suntsitzaileak, eta positibotasunean eta zigarro, alkohol, droga eta behin-behineko sexuan oinarritutako mugimendua sortu zuten.

Skate punk berritzaileek beste norabide batzuk seinalatu zituzten: besteak beste, Venezia, Kaliforniako Suicidal Tendencies, heavy metalean formazio eragina izan zutenak -thrash estilo gurutzatuan eragina-. Hamarkadaren erdi aldera, D.R.I.k thrashcore genero superazkarra sortu zuen.

#### Oi!

Cock Sparrer eta Sham 69 lehen olatuko punk talde britainiarren lidergoari jarraituz, 70eko hamarkadaren amaieran, bigarren olatuko Cockney Rejects, Angelic Upbegins, The Exploited eta 4-Skins bezalako taldeak punk-rocka langile klasearekin, street-level segidarekin, birmoldatzen saiatu ziren. Uste zuten beharrezkoa zela musika "eskuragarria eta itxuragabea" izaten jarraitzeko, Simon Reynolds musikagilearen hitzetan. Beren estiloa "punkaren benetako maila" deitzen zen jatorrian. Oi! "Oi!" kantu bakoitzaren aurretik, "1,2,3,4!" denborazko ohorearen ordez.

Oi! mugimendua punk-rockaren hasierako eszenan parte hartzen zuten askok, Steve Kent Business gitarristaren hitzetan, "unibertsitario trendyak ziren, hitz luzeak erabiltzen zituztenak, artistikoak izaten saiatzen zirenak eta ukimena galtzen zutenak". Baina Oi zen mitologia punkaren errealitatea. Talde horiek sortu ziren lekuetan gogorragoa eta oldarkorragoa zen, eta kalitate bereko musika sortzen zuen.Lester Bangs-ek Oi! deskribatu zuen: "Politizatutako futbol kantak langabetuentzat". Abesti bat bereziki, Ustiatuaren "Punks Not Dead", nazioarteko barruti bati mintzatu zitzaion. Ereserki gisa hartu zuten 80ko hamarkadan bandak bezala ezagutzen ziren Mexikoko gazte desertatuek; banda batek PND izena zuen, abestiaren inizialen ondoren.

Nahiz eta hasierako olatuko Oi! banda gehienak apolitikoak edo ezker hegalekoak izan, horietako asko potentzia zuriko skinhead bat erakartzen hasi ziren atzetik. Skinhead arrazistek, batzuetan, Oi! kontzertuak zapuzten zituzten, lelo faxistak oihukatuz eta borrokak hasiz, baina Oi! talde batzuek ez zituzten beren jarraitzaileak kritikatzen "erdiko klaseko establezimendu" gisa ikusten zutenagatik. Herriaren irudimenean, mugimendua eskuin muturrarekin lotzen zen horrela.Indarra Thru Oi!, Bushelek bildu eta 1981eko maiatzean argitaratutako disko bat, "Erdiko klaseko establezimendu" gisa ikusten zutena. Azken finean, Bushelek piztutako su-etenaren ondorioz, bortxazko ekintza guztiak erreibindikatu ziren.

#### Pop-punka

Beach Boysen eta 60ko hamarkadaren amaieran bubblegum poparekin izan zuten maitasunarekin, Ramonesek bidea ireki zioten pop punk gisa ezaguna egin zenari. 70eko hamarkadaren amaieran, Buzzcocks eta Undertones bezalako Erresuma Batuko taldeek pop estiloko doinuak eta gai lirikoak konbinatu zituzten punkaren abiadurarekin eta ertz kaotikoarekin. 1980ko hamarkadaren hasieran, Kaliforniako hegoaldeko hardcore punk rock eszenako talde nagusietako batzuek azpimarratu zuten beren kideen artean ohikoa zena baino ikuspegi melodikoagoa zegoela. Ben Myers musika kazetariaren arabera, Bad Religion "soinu haserretua eta politizatua harmonia leunenarekin bildu zituen"; Descendants "Surfy ia idatzi zuen, Beach Boysen inspiratutako kantuak neskei eta janariari buruz eta gaztea izateari buruz (ish)". Epitaph Records, Brett Gurewitz of Bad Religion, etorkizuneko pop punk talde askoren oinarria izan zen. Blink-182 bezalako azken egunetako taldeen pop punk nagusia kritikatzen dute punk rock zale askok; Christine Di Bella kritikariaren hitzetan, "punka bere punturik eskuragarrienera eramana da, non bere leinua ia ez duen islatzen, hiru akordeko abestien egituretan izan ezik."

## Ondorengoak

### Rock alternatiboa

Underground punk rock mugimenduak ezin konta ahala banda inspiratu zituen, edo punk rock soinutik garatu zirenak edo bere izpiritu arrotza musika mota oso ezberdinetara eraman zutenak. Punkaren jatorrizko eztandak ere epe luzerako eragina izan zuen musikaren industrian, sektore independentearen hazkundea bultzatuz. 1980ko hamarkadaren hasieran, New Order eta The Cure bezalako talde britainiarrek, post-punkaren eta new wave-aren lerroak zapaltzen zituztenak, musika estilo berriak eta nitxo industrial bereizgarria garatu zituzten. Estatu Batuetan, Hüsker Dü eta bere Minneapolis protégés the Replacements bezalako taldeek punk rock generoen (hardcore) eta garai hartan "unibertsitateko rock" deitzen zenaren (melodikoagoa eta esploratzaileagoa) arteko arrakala gainditu zuten.

1985ean, Rolling Stonek zera adierazi zuen: "Primal punk is passé. AEBetako punk rockerorik onenek aurrera egin dute. Beren instrumentuak jotzen ikasi dute. Melodia, gitarra-soloak eta hitzak aurkitu dituzte, oihu politikoak baino gehiago direnak. Batzuek Esker Oneko Hildakoak ere aurkitu dituzte. 80ko hamarkadaren erdialdetik amaieraraino, punk rock eta post-punk kutsuko abangoardiak nabarmen eklipsatu zituzten talde hauek rock alternatibo gisa sailkatu zituzten. Rock alternatiboak askotariko estiloak biltzen ditu — indie rocka, rock gotikoa, dream popa, shoegazea eta grunge, besteak beste —, punk rockarekin duten zorragatik eta korronte musikaletik kanpo dituzten jatorriengatik bateratuak.

Sonic Youth eta Boston 's Pixies bezalako talde alternatibo amerikarrak, ez-uhinen eszenatik ateratakoak, audientzia handiagoa lortzen hasi ziren bitartean, disketxe nagusiek lur azpiko merkatuan kapitalizatu nahi izan zuten. 1991n, Nirvana Washington Stateko klandestinitatetik sortu zen, DIY grunge eszenatik; 1989an Bleach lehen diskoa 600 dolarretan grabatu ondoren, taldeak arrakasta komertzial handia (eta ustekabekoa) lortu zuen bere bigarren diskoarekin, Nevermind. "Punka askatasun musikala da", idatzi zuen Kurt Cobain frontmanak. -Esan, egin eta nahi duzuna egin. "Nirvanaren arrakastak ospe handiari ateak ireki zizkion" ezkerreko "beste hainbat ekitalditarako, hala nola Pearl Jam eta Red Hot Chili Peppers, eta 1990eko hamarkadaren hasierako eta erdialdeko rock alternatiboaren booma bultzatu zuen.

1990eko hamarkadaren hasieran, punk rockaren forma alternatibo berriak heavy metal eta hip hop musikarekin nahasten hasi ziren. Rage Against the Machine taldeak 1992ko azaroan kaleratu zuen Rage Against the Machine estudioko lehen disko eponimoa. Taldea eduki politiko eta iraultzaile lirikoarekin aurkeztu zen, Zack de la Rocha berunezko abeslariaren ahots banaketa oldarkorrarekin batera. Rage Against the Machine taldeak 1. debutak lortu zituen Billboard 200en, estudioko bigarren diskoarekin, Evil Empire (1996) eta estudioko hirugarren diskoarekin, The Battle of Los Angeles (1999).

2016an Audio Ink Radiori eskainitako elkarrizketa batean, Rage Against the Machine taldeko Tim Commerford baxu-jotzaileari galdetu zioten taldeak punk banda izateari buruz:

### Queercore

1990eko hamarkadan, queercore mugimendua hainbat punk talderen inguruan garatu zen gay, lesbiana, bisexual edo jendarmeekin, hala nola God Is My Co-Pilot, Pansy Division, Team Dresch eta Sister George. Jayne County, Phranc, Randy Turner eta Nervous Gender, The Screamers eta Coil bezalako taldeek inspiratuta, queercoreak punk eta beste musika estilo alternatibo ezberdinak hartzen ditu. Queercore letrek aurreiritziak, sexu-identitatea, genero-identitatea eta eskubide indibidualak jorratzen dituzte. Mugimenduak XXI. mendera arte jarraitu du, Queeruption bezalako jaialdiek lagunduta.

### Riot grrrl

Istiluen grrrl mugimendua, Hirugarren Olatuko mugimendu feministaren eraketako alderdi esanguratsua, punkaren balioak eta erretorika hartuz eta mezu feministak transmititzeko erabiliz antolatu zen. 1991n, Olinpiako (Washington) Pop Underground Nazioarteko Konbentzioan emakumeek zuzendutako banden kontzertu batek istiluen grrrl fenomenoa iragarri zuen. "Love Rock Revolution Girl Style Now" bezala aurkeztua, kontzertuaren lerroetan Bikini Kill, Bratmobile, Heavens to Betsy, L7, eta Mecca Normal zeuden. Istiluen mugimenduak kezka feministak eta politika progresista oro har baztertu zituen; brikolaje etnikoak eta fanzineak eszenaren elementu nagusiak ere izan ziren. Istiluen grrl-ekin, nesken iraganean oinarritu ziren, baina baita feminismo modernoan ere.Lady Records jaunaren Tammy Rae Carbundek azaltzen duenez, istilurik gabe, grrrl bandak "emakumeak gosez hilko ziren kulturalki.

Corin Tucker of Heavens to Betsy eta Carrie Brownstein gitarristek, Excuse 17koak, bai queercore eta bai istiluen grrrl eszenetan aritzen ziren taldeak, Sleater-Kinney indie/punk taldea sortu zuten 1994an.

### Punkaren berpizkundea

70eko hamarkadaren amaieran punk musika antikonformista eta antigorputza izan zen, eta arrakasta komertzial mugatua lortu zuen. 90eko hamarkadarako, punk rocka aski errotuta zegoen mendebaldeko kulturan, punk tranpak askotan erabiltzen zirela banda oso komertzialak "errebelde" gisa merkaturatzeko. Merkaturatzaileek punk-rockaren estiloa eta neurritasuna hainbesteraino kapitalizatu zuten, non 1993ko iragarki kanpaina batek, Subaru Imprezak, autoa "punk rocka bezalakoa" zela esan baitzuen.

1993an, Kaliforniako Green Day eta Bad Religion sinatu zituzten. Hurrengo urtean, Green Dayk Dookie kaleratu zuen, Estatu Batuetan bi urte pasatxotan bederatzi milioi album saldu zituena. Bad Religion 's Stranger Than Fiction urrezko ziurtagiria lortu zuen. Kaliforniako beste punk talde batzuk ere, Brett Gurewitz Bad Religion gitarristak zuzendutako Epitaph diskoetxe independentean, ospea lortzen hasi ziren. 1994an, Epitaphek "Let 's Go by Rancid", "Punk in Drublic" (NOFX) eta "Smash by the Offspring" kaleratu zituen. Ekainean, Green Dayren "Longview" a Billboard 's Modern Rock Tracks grafikoko lehen postura iritsi zen, eta berrogei aerodromoko arrakasta handia lortu zuen, esan daiteke hori egin zuen lehen punk kanta amerikarra izan zela; hilabete geroago, hain zuzen ere, Offspring taldearen "Come Out and Play" abestia etorri zen. MTVk eta Los Angelesko KROQ-FM bezalako irratiek protagonismo handia izan zuten banden gurutzatze arrakastan, nahiz eta NOFXek uko egin zion MTVk bere bideoak aireratzen uzteari.

Bostongo Mighty Mighty Bosstones eta Anaheimen No Doubt lanari jarraiki, ska punka eta ska-corea oso ezagunak egin ziren 1990eko hamarkadaren erdialdean. Eta Out Come the Wolves, Ranciden 1995eko diskoa, urrezko ziurtagiria lortu zuen ska birsortzailearen lehen diskoa bihurtu zen; Sublimeren 1996ko disko autotituluduna, 1997ko hasieran platinozko ziurtagiria lortu zuen Australian, bi talde ezagun, skatore banda Frenzal Homrpop eta 245 jarraitzaile ere bai.

Green Day eta Dookieren salmenta izugarriek bidea ireki zieten hurrengo hamarkadan Ipar Amerikako pop punk banda banagarri ugariri. Punk rockaren ikusgarritasun berrituarekin, kezka sortu zen punk komunitateko batzuen artean, musika korronte nagusia jotzen ari zelako. Argudiatu zuten diskoetxe garrantzitsuetan sinatzean eta MTVn agertzean, Green Day bezalako punk bandak erosten ari zirela punka desafiatzeko sortu zen sistema batean. Horrelako eztabaidak punkaren kulturaren parte izan dira 1977tik, MTVn salduak izan zirenean.

The Offspring taldearen 1998ko Americana albuma, Columbia zigilu nagusiak argitaratua, albumaren grafikoko 2. zenbakian egin zuen debuta. American taldearen "Pretty Fly (for a White Guy)" lehen singlearen MP3 botin bat Internetera igo eta 22 milioi aldiz deskargatu zuten, legez kanpo. Hurrengo urtean, Enema of the State, Blink-182 pop punk taldearen lehen diskoetxe nagusia, lehen hamarrenera iritsi zen eta hamabi hilabetetan lau milioi ale saldu zituen. 2003ko azaroan, The New Yorker-ek deskribatu zuen nola "umekeria" ekintza "masiboki ezaguna" egin zen publiko nagusiarekin, garai batean punk-rock puristek ukiezintzat jotzen zuten demografia.

Ipar Amerikako beste pop punk talde berri batzuek ere, nahiz eta askotan kritikoki baztertu, salmenta garrantzitsuak lortu zituzten 2000ko hamarkadako lehen hamarkadan. Ontario 's Sum 41 Kanadako lehen hamar postuetara iritsi zen 2001eko estreinako diskoarekin, All Killer No Filler, azkenean platino bihurtu zena.

## Punka Euskal Herrian

Evaristo Paramos.
1977an ezarri baitaiteke Euskal Herriko punkaren jaiotza, Jakue Pascual Lizarraga egileak (Donostia, 1961) *Movimiento de Resistencia. Años 80 en Euskal Herria. Contexto, crisis y punk* liburuan (Txalaparta, 2015) jasotzen duenez. Zaila da mugimendu bat nork abiatu duen zehaztea, baina liburuan jasotzen denez, Donostiak izan zituen punkaren zenbait aitzindari, hala nola, Brakaman glam rock taldea (1974-1977), Pascualek «pre-punk» gisa aipatzen duena, edo Asco «protopunk» taldea (1977-1982), Egiako Kultura Gelan aurkeztu zena jendaurrean. Horrela, «etorkizunik ez» lelopean, punk taldeak ugaritu egin ziren Euskal Herri osotik 1980ko hamarkadan, punk mugimendua izugarri zabalduz.

### Taldeak Donostian

Brakaman eta Asco aitzindaritzat jo daitezke, baina baita Mogollon (1978-1985), No (1970eko hamarkadaren bukaera-1983) eta Negativo (1978-1980, gutxi gorabehera) ere. 1980ko hamarkadaren lehen urteetan jaio ziren Puskarra (1980-1983), Speed (1984-1993), Vidas Ejemplares (1980ko hamarkadako erdialdea-1986, gutxi gorabehera), Agrimensor K (1981-1983, gutxi gorabehera) eta Los Elasticos (1980aren bueltan jaioa, ondoren Los Hormigones bihurtu zen). Halaber, aipamen berezia merezi dute Ignacio Maria Gaska Ajuria Poch-en proiektuek (Donostia, 1956-1998): La Banda Sin Futuro (1978-1983), Derribos Arias (1982-1984) eta bakarlari gisa aritu zen 1984tik aurrera. Azkenik, 1980ko hamarkadaren amaieran jaiotako talde batzuk ere aipatzen dira liburuan: La Perrera (1987-1992), Desorden (1985-1992), Txorromorro (1986-1989) eta Utikan (1987-2007).

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Euskal Rock Erradikala
* Oi!
* Hardcore punk

## Kanpo estekak

* Punk arrastoak pinturan. Etorkizuneko apurketak iraganean. Argia 2.777 zk.
* Punk arrastoak II. Gazte basatiak, absurdoa, tiroak, iraultza. Argia 2.778 zk.
* Punk arrastoak III. Anarkiatik 'rave'-etara. Argia 2.779 zk.