Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Frantziako bandera

Frantziako bandera|  |
| **Erabilera** |  |
| **Proportzioa** | 2:3 |
| **Erabakia** | 1794 |
| **Koloreak** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Urdina |
|  | Zuria |
|  | Gorria |

 |

**Frantziako bandera** 1794ko otsailaren 15ean erabakitakoa da. Neurri bereko hiru zutabez osatuta dago: urdina, zuria eta gorria. Urdinak eta gorriak Parisko armarriaren koloreak adierazten dituzte, eta zuriak, ordea, monarkia.

## Antzinakoak

* Frantziako bandera
 (1364-1638)
* Frantziako bandera (1638-1790)
* Frantziako bandera (1790-1794)
* Frantziako bandera (1794-1814, 1814-1815, 1830-gaur egun)
* Frantziako bandera (1814-1815, 1815-1830)
* Frantzia askearen bandera
 (1940-1944)
* Vichyko gobernuaren bandera
 (1940-1944)
* Frantziar Batasunaren bandera
 (1946-1958)

## Ikus, gainera

* Marianne
* Frantses nazionalismo

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau bandera bati buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Proventza

Lurraldeko bandera.
**Proventza** (*Provença* okzitanieraz) Okzitaniako eskualde edo probintzia historikoa da.

Gaur egungo Proventza-Alpeak-Cote d'Azur eskualde frantziarraren zatia hartzen du, Var, Vaucluse eta Rodanoren Ahoak departamenduak osorik eta Proventza Garaiko Alpeak eta Itsas Alpeak departamenduen zati bana.

## Historia

Proventza Erromatar Inperioaren lehenengo probintzia izan zen gaur egungo Italiatik kanpo sortutakoa. Hortik bere izena (*Provincia Nostra* > *Provincia* > *Provença*).

## Hiri nagusiak

Marseilla, Niza eta Toulon hiri nagusien artean ditugu.

## Kultura

Frédéric Mistral.
XI. eta XII. mendeak bertako literaturaren urrezko garaia izan ziren, trobadoreak zebiltzanean (Folquet de Marseille euren artean). XIX. mendeko idazleen artean Frederic Mistral azpimarratzekoa da, okzitanieraz lan egin eta Literaturako Nobel Saria lortu zuena 1904an.

Bestela, hainbat margolari eta musikari inspiratu izan ditu eskualdeak historian zehar.

Azkenik, petanka izeneko jokoa eskualde honetan sortu zuten. Halaber, Bouillabaisse eta Ratatouille izeneko plater famatuek ere hemen dute jatorria, eta bertako ardoak bezala munduan zehar ezagunak dira.

Vincent van Gogh margolariak Arlesen egindako margo ezaguna.
## Kanpo estekak
# Bordeleko portua

| Bordeleko itsas-portu handia |
| --- |
|  |
| Le Verdon-sur-Merreko terminala |
| Hiria |
| Herrialdea |  Frantzia |
| Hiria | Le Verdon-sur-Mer Pauillac Blaye Bec d'Ambès Bassens Bordeaux |
| Koordenadak | ﻿ / ﻿ |
| Estatistikak |
| Itsasontzien helduerak | 2.516 (2010) |
| Urteko zamaren pisua (Tn) | 8,7 milioi (2010) |
| Urteko kontainer-kopurua | 55.000 (2010) |

**Bordeleko portua** Girondako Bordele hirian dagoen merkataritza-portua da, itsas-portu handia maila duena. 1924an sortutako portu autonomoa ordezkatu zuen eta 2008an egungo maila lortu zuen batez ere 1965eko berriztatzeari esker. Bere 100 kilometroko instalazioak departamendu osotik zabaltzen dira eta 1.500 hektarea inguru dituzte. Edonola ere, sei portu edo terminal nagusi ditu:

* Estuarioaren bokalean, Verdon udalerrian;
* Pauillac udalerrian;
* Blaye udalerrian;
* Bec d'Ambès eremuan;
* Bassens udalerrian; eta,
* Bordelen bertan, Port de la Lune, 2007an UNESCOko Gizateriaren Ondare izendatua.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Frantziako geografiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Klero

**Kleriko** katoliko batzuk.
**Kleroa** edo **elizjendea** hainbat erlijiotan dauden kargu eta agintarien multzoa da. Kleroaren kide bakoitzari **kleriko** edo **elizgizon** deritzo. Erromatar Eliza Katolikoan, kleroa apaiz, apezpiku, artzapezpiku, kardinal eta Aita Santua dira, besteak beste.

## Kanpo-estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Pobrezia muga

**Pobrezia muga** duintasunez bizitzeko behar diren oinarrizko beharrak, ondasunak eta zerbitzuak eskuratzeko behar den errenta maila da. Pobrezia-muga absolutua eta erlatiboa bereizi ohi dira:

* pobrezia muga era absolutuan zehazten denean, gizarte batean bizi ahal izateko behar diren oinarrizko beharren kostua kalkulatzen da;

* pobrezia muga erlatiboa erabiltzen denean, berriz, gizarteko ongizate-maila orokorra erreferentziatzat hartu eta beste pertsona edo familiekin alderatuta ongizate edo errenta txikiagoa dutenak hartzen ditu pobretzat (adibidez, batez besteko errentaren % 50era heltzen ez direnak).

## Kanpo estekak
# Baxoa

Baxoa euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko elkarretaratzea, 2016.
**Baxo**a (frantsesez *baccalauréat*, hizkuntza kolokialean *bac* eta lehenago *bachot*) Frantzian Goi Mailako ikasketak egin ahal izateko ezinbestean eskuratu behar den titulua da.

Titulu bateratua da, Frantziako Errepublika osoan proba berberak egiten dira egun jakin batean, gero erkaketak-eta egin ahal izateko.

## Ezaugarriak

Haren bertsio modernoan, Napoleon Bonapartek 1808ko martxoaren 17ko dekretu baten bidez sortu zuen; Europako azterketarik zaharrenetakoa da.

Lizeoetan prestatzen den batxilergoa amaitu ostean egiten da eta ikasketei balio ofiziala ematen dienez, unibertsitateetako ateak zabaltzen dizkie ikasleei, batzuek bestelako berezko probak ere eginarazten badizkie ere. Selektibitatean ez bezala, nota azterketa horren arabera kontatzen da eta ez da lizeoan lortutakoa kontuan hartzen. Lizeoko bigarren urtea amaitzen denean ikasgai batzuen azterketa egiten dute eta gainontzekoak, *Terminala* bukatutakoan. Gehienezko nota 20 da; 8 baino gutxiagorekin hurrengo urtean ikasleak azterketa errepikatu behar du, 8 eta 10 artean bigarren aukera du (idatziz aprobatutako bi gai ahoz eginez), hortik gora gainditu egiten da hiru, noten arabera: "Nahiko ondo" (12-13), "Ondo" (14-15), "Oso ondo" (16 edo gehiago). Azterketak ekainaren amaieran egiten dira.

Ipar Euskal Herrian, Seaskaren Bernat Etxepare Lizeoko ikasleek ere —eskola horrek euskaraz irakasten du— azterketa hori frantsesez egin behar dute, baina bizpahiru gai bakarrik euskaraz egin ditzakete. Baxoa erabat euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzen du "Baxoa Euskaraz!" elkarteak.

## Motak

Hiru mota daude:

* Orokorra: haren baitan Ekonomiko eta Soziala, Literarioa eta Zientifikoa daude.
* Teknologikoa: Kudeaketaren Zientziak eta Teknologiak, Zientzia eta Teknologia Industrialak, Laborategiko Zientzia eta Teknologiak, Osasun eta Gizarte Zientzia eta Teknologiak, Bizitza eta Agronomiaren Zientzia eta Teknologiak, Musika eta Dantzaren Teknikak eta azkenik Ostalaritza daude.
* Profesionala: 80 bat adar daude: Aeronautika, Modaren alorrekoak, Argazkilaritza, Idazkaritza...

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Brebeta.
* Batxilergoa, hitz bera erabili arren Espainian Bigarren Hezkuntzako amaierako zikloa da. Frantzian, aldiz, **Baxoa** Goi Mailako ikasketak egiteko aprobatu behar den azterketa da.
* Selektibitatea, espainiar estatuan, eta beraz Hego Euskal Herrian, baxoaren parekoa den azterketa.
* Azterketak Euskaraz

## Kanpo estekak

* *Hautaprobak: Baxoa eta Selektibitatea*, Hik Hasi aldizkaria. 149. alea, 2010eko ekaina.
* *Selektibitatea eta Baxoa. Unibertsitaterako sarbide irizpideak ezbaian*, Larrun, 154. zkia.
# Klima epel

**Klima epela** tropiko eta zirkulu polar artean izaten den klima mota da. Eskualde hauetako uda eta neguaren arteko tenperatura aldaerak geldoak dira oso. Hala ere, eskualdeko klima aldakorra da oso. Klima tropikalaren eskualde batzuetako klima ere epela da, garaiera dela eta (adibidez Andeetan).

Ipar Hemisferioan Kantzerko Tropikotik (23,27 gradu ipar latitudea) Zirkulu Polar Artikora (66,6 gradu ipar latitudea) doa. Hego Hemisferioan, berriz, Kaprikornioko Tropikotik (23,5 gradu hego latitudea) Zirkulu Polar Antartikora (66,5 gradu hego latitudea) doa.

Muga horietan klima mota asko ditu, nagusiak kontinentala eta ozeanikoa izanik. Lehenengoa kontinenteen barruan kokatzen da, bigarrena, aldiz, kostaldetan.

Munduko biztanleria gehiena klima honetako eskualdetan bizi da, batez ere Ipar Hemisferioan.

Beste klimak ez bezala, klima epela lau urtaro ditu: udaberria, uda, udazkena eta negua.

Eskualde epelak berdez.
## Kanpo estekak
# Marius Petipa

| Marius Petipa |
| --- |
|  (1890(e)ko hamarkada) Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | Victor Alphonse Petipa |
| Jaiotza | rue Dumarsais (en)  eta Marseilla, 1818ko martxoaren 11 |
| Herrialdea |  Frantzia  Errusiar Inperioa |
| Heriotza | Hurzuf (en)  eta San Petersburgo, 1910eko uztailaren 1a (juliotar egutegia) (92 urte) |
| Hobiratze lekua | Tikhvin hilerria  |
| Familia |
| Aita | Jean-Antoine Petipa |
| Ezkontidea(k) | Mariia Surovshchikova-Petipa  (1854 -  1869) Lyubov Savitskaya  (1876 -  1910) |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* Marie Petipa Marius Mariusovich Petipa (en)  Mariy Petipa (en)  Nadezhda Petipa (en)
 |
| Haurrideak |
ikusi[erakutsi]
* Lucien Petipa
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Royal Conservatory of Brussels (en)  |
| Hizkuntzak | frantsesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | dantzaria, ballet-irakaslea, koreografoa, libretista, ballet dantzaria eta irakaslea |
| Enplegatzailea(k) | Bolshoi Kamenny Theatre (en)  |
| Lan nabarmenak |
ikusi[erakutsi]
* *Loti ederra (balleta) Intxaur-hauskailua Beltxargen aintzira On Kixote (balleta) La Bayadère*
 |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* Order of Saint Anna, 2nd class  Order of St. Vladimir, 4th class  Order of Saint Stanislaus, 3rd class  Commander of the French Order of Academic Palms  Order of the Crown of Romania
 |
| Izengoitia(k) | Marius Ivánovich Petipa |
| Genero artistikoa | classical ballet (en)  |
|

---

 |
|

---

    |
|  |

**Marius Petipa** (Marseilla, 1818ko martxoaren 11 – San Petersburgo, 1910eko uztailaren 14agreg./uztailaren 1ajul.) frantses dantzari eta koreografoa izan zen.

## Biografia

Jean Petipa dantza-irakasle eta koreografoaren semea. G. Vestrisen ikaslea izan zen, eta 1838. urtean Nanteseko operako lehen dantzaria. Bordelen eta Madrilen lan egin zuen geroago, eta 1847. urtean Antzoki Inperialeko lehen dantzari izendatu zuten. 1858. urtean, berriz, Ballet Inperialeko irakasle eta dantza-maisu egin zuten, eta 1862. urtean lortu zuen lehen arrakasta handia *Faraoiaren alaba* balletarekin. Ondoren etorri ziren *Don Kixote* (1869), *Roxana edo Montenegroko neska ederra* (1878), besteak beste. Bariazio, dantza eta binakako pausoen sortzailea izan zen; adierazkortasun handia eman zion dantza garbiari. Petipak italiar dantzariak sartu zituenean bere taldean, ballet akademikoaz zuen estetika aldatu egin zen, pantomima adierazkorra egiteko joera baitzuten haiek. 60 ballet baino gehiago sortu zituen eta Errusiako ballet klasikoaren bide berriak finkatu zituen. Txaikovskirekin batera eta frantses eta italiar estiloak elkartuz, maisu-lanak sortu zituen, besteak beste: *Loti Ederra* (1890); *Intxaur-kraskagailua* (1892), Lev Ivanoven koreografiaz; *Beltxargen aintzira* (1895). Aipagarriak dira, bestalde: *La Bayadère* (1877) eta *Le Corsaire* (1899).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Erromantizismoko musika

Berlioz, Signolen margolana, 1832
Schubert, Riederren margolana
**Erromantizismoko musika** XVIII. mende bukaeran abiarazi eta XIX. mendean zehar garatu zen musika-mugimendua da, erromantizismoaren printzipioetan oinarritu zena. Garai hartan, garrantzi handia eman zitzaion musikari. Giza banakoaren berezitasuna eta orijinaltasuna azpimarratu ziren, emozioen adierazpena, eta formaren askatasuna.

Beethoven eta Schubert izan ziren zubi klasizismoaren eta erromantizismoaren artean; forma klasikoak erabili bazituzten ere, haien musikaren indar bereziak eta manifestu gisako elementuen erabilpenak eredua eman zien XIX. mendeko musikari erromantikoei. Adierazpen dramatikorako aukerak zabaldu egin ziren bai tresnen errepertorioaren aberastearekin, bai musika forma berriak (lied, intermezzo, preludio, mazurka) sortzearekin. Musika sarritan oinarritzen zen poesian, elezaharretan, herri ipuinetan, eta hitzaren eta musikaren arteko lotura arreta handiz zaindu zen.

Erromatizismoaren lehen aroko musikari nagusiak Hector Berlioz, Frédéric Chopin, Felix Mendelssohn eta Franz Liszt dira; haien lanaz orkestrak oso adierazkortasun handia lortu zuen, eskala kromatikoa osoa erabili zuten, eta musikaren eta giza ahotsaren arteko harremanak ikertu zituzten. Geroxeago nabarmentzekoak dira Antonín Dvořák, Edvard Grieg eta Piotr Ilitx Txaikovski. Erromantikoek beren aberrien musika gauzatzeko egin zituzten ahaleginak Bohemiako Dvořák eta Smetanaren obretan ageri dira batez ere, eta baita Errusiako, Frantziako eta Eskandinaviako zenbait musikarirengan ere.

Opera erromantikoak emaitza ezin hobeak eman zituen Italian, Gaetano Donizetti, Vincenzo Bellini era Gioachino Rossiniren lanekin; Giuseppe Verdiren operetan jo zuen gorena. Alemanian Karl Maria von Weberrekin hasi zen opera erromantikoa lantzen, eta Richard Wagnerrek eraman zuen gailurrera, erromatizismoaren ezaugarriak eta abertzaletasun sutsua elkartuz.

Musika erromantikoaren azken aroan XIX. mendearen bukaerako eta XX.aren hasierako musikagileak aipatu behar dira: Gustav Mahler, Richard Strauss, Sir Edward Elgar eta Jean Sibelius.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/8/22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Elkarteen gaineko zerga

**Elkarteen gaineko zerga** merkataritza-baltzuen eta beste erakunde juridikoen mozkinak zergapetzen dituen zuzeneko zerga da, gehienetan mozkin horien portzentaje moduan kalkulatzen dena.

## Ezarpen-eremua

Zerga hau herrialde gehienetan aplikatzen da eta baltzu guztiei ezartzen zaie. Hego Euskal Herrian (EAE eta Nafarroan), Espainian ezartzen denarekiko pixka bat ezberdina da, lurraldeok duten itun ekonomiko edo hitzarmen ekonomikoa indarrean dago-eta. Sozietate zergaren zama-tasa EAE eta Nafarroan %28koa da (Espainia aldean %30ekoa).

## Zerga-egitatea

Zerga-egitatea subjektu pasiboak mozkinak eskuratzea da, kontabilitatean jasotakoaren arabera.

## Subjektu pasiboa

Zergaren subjektu pasiboak, besteak beste, hauek dira:

* Pertsona juridikoak, baltzu zibilak izan ezik.
* Inbestimendu-funtsak.
* Kapital-arrisku funtsak.
* Pentsio-funtsak.
* Inbestimendu bermeko funtsak.

## Hego Euskal Herrian

Hego Euskal Herriko lurraldean egoitza duten erakundeei ezartzen zaie. Subjektu pasiboak eskuratzen duten irabazi guztiarekin zergapetuak izango dira, non ekoitzi den kontuan hartu gabe eta ordaintzailearen egoitza edozein dela kontuan hartuta.

Entitateen egoitza Hego Euskal Herriko lurraldean dagoela joko da baldintza hauetako bat betetzen dutenean:

* Bertako legeen arabera eratuta egotea.
* Baltzuaren helbidea bertan izatea.
* Benetako zuzendaritzaren egoitza bertako lurraldean izatea.
* Ondorio horietarako ere, ulertuko da entitate baten benetako zuzendaritzaren egoitza Espainiako lurraldean dagoela bere jarduera guztiak lurralde horretan zuzendu eta kontrolatzen direnean.

Zergatik salbuetsita daudenak besteak beste hauek dira:

* Lurraldeko herri-administrazioak.
* Lurraldeko herri-administrazioen organismo autonomiadunak.
* Gizarte Segurantzaren kudeaketaren ardura duten herri-erakundeak.

## Aldi baterako egozketa

Sarrerak eta gastuak sortzen diren zergaldian egotziko dira, horiek ordezkatzen dituzten ondasun eta zerbitzuen benetako korrontearen arabera, diru edo finantzen korrontetik at, batzuen eta besteen arteko korrelazioa errespetatuz.

## Kanpo-estekak

* **Euskal Herria **Bizkaia**\*\*
* **Gipuzkoa **Araba **Nafarroa**
# Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioa

| Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioa |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Izen ofiziala | ZabalduMINISTERE DE L'EDUCATION NATIONALE ET DE LA JEUNESSE |
| Izen laburra | MENJ |
| Mota | hezkuntza ministerioa eta Frantziako ministerioa |
| Jarduera sektorea | administration publique générale (en)  |
| Herrialdea | Frantzia |
| Jarduera |
| Honen parte | Frantziako Gobernua |
| Eskumendekoak | ZabalduFrench Centre for Research on Education, Training and Employment (en) , Institut Français d'Archéologie Orientale (en) , Q30752404  eta Inspection générale de l'Éducation nationale (en)  |
| Enplegatuak | 1.025.248 (2022) |
| Agintea |
| Lehendakaria | Édouard Geffray |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Hôtel de Rochechouart
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Kideak | ZabalduDirection générale de l'enseignement scolaire (en)  General Secretariat of the Ministry of National Education, Higher Education and Research (en)  Inspection générale de l'Éducation nationale (en)  Q30752404  Q54196914  inspection générale de la jeunesse et des sports (en)  |
| Legezko forma | Frantziako ministerioa |
| Jabea | Frantziako Gobernua |
| Historia |
| Sorrera | 1828 1802 |
| webgune ofiziala   |

**Frantziako Hezkunde Nazionaleko Ministerioa** (frantsesez: *Ministère de l'Éducation nationale*), 1932a baino lehen Instrukzio Publikoko Ministerioa deiturikoa, 1828az geroztik gobernuaren politika instrukzio publikoaren eta hezkunde nazionalaren arloetan prestatu eta ezartzeko ardura duen Frantziako administrazioa da.

Frantziako gobernuko kide den ministroak zuzentzen du. Ministerio hori ez da ministerio nagusietako bat (frantsesez: *ministère regaliens*: Armadak, Kanpo Arazoak, Justizia, Finantzak, eta Barne Ministerioa), baina garrantzi sozial handia du, hezkuntzarako eskubidea giza eskubideen deklarazio unibertsalak ematen du. Hezkuntza-premiak direla eta, ministerio hori da Estatuko lehen enplegu-emailea. Hori dela eta, Hezkuntza Nazionalak Estatuko aurrekontu-posturik handiena ordezkatzen du orain arte.

## Kanpo estekak
# Frantzia Garaia

| Frantzia Garaia Hauts-de-France |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  flag of the Region of Hauts-de-France (en)  |   |

 |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Lille 50°37′55″N 3°3′27″E |
| Azalera | 31.813 |
| Punturik altuena | Watigny |
| Mugakideak | Normandia, Île-de-France, Ekialde Handia, Valonia eta Flemish Region (en)  |
| Administrazioa |
| Presidentea | Xavier Bertrand |
| Xavier Bertrand |
| Legebiltzarra | Regional Council of the Hauts-de-France (en)  |
| Demografia |
| Biztanleria | 5.992.194 |
| Dentsitatea | 188,36 bizt/km² |
| Ekonomia |
| Bestelako informazioa |
| hautsdefrance.fr |

**Frantzia Garaia** (frantsesez: *Hauts-de-France*, pikardieraz: *Heuts-d'Franche*) —behin-behinean *Nord-Pas-de-Calais eta Pikardia* izena zuena— Frantziako iparraldean dagoen eskualdea da. 2016 urteko urtarrilean jarri zen eskualdea funtzionamenduan, Nord-Pas-de-Calais eta Pikardia eskualde ohiak batzean. Eskualdeko hiriburu edo prefektura Lille da. Hiriburuaz gain, hiri nagusiak Amiens, Roubaix, Tourcoing, Dunkerque eta Calais dira.

## Geografia

### Departamenduak

Frantzia Garaia eskualdeak 5 departamendu ditu: Aisne, Nord, Oise, Pas-de-Calais eta Somme.

### Hiri nagusiak

1. Lille (227.560; prefektura)
2. Amiens (133.448)
3. Roubaix (94.713)
4. Tourcoing (91.923)
5. Dunkerque (90.995)
6. Calais (72.589)
7. Villeneuve-d'Ascq (62.308)
8. Saint-Quentin (55.978)
9. Beauvais (54.289)
10. Valenciennes (42.691)

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala **(Frantsesez)**