Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Musikagile

**Musikagilea**, **konpositorea** edo **musika-ontzailea** musika konposatzen duen pertsona bat da, hau da, musika sortzen duena. Musika hori kanta bat baldin bada, **kantagilea** edo **abestigilea** ere esaten zaio (kantagile guztiak dira musikagile, baina musikagile guztiak ez dira kantagile).

Musikagilearen eta beste musikari moten arteko ezberdintasunak aldatu egiten dira garai batetik bestera eta toki batetik bestera, eta horrek eragin egiten die egile eskubideei eta musika pieza zehatz baten bakarkako interpretazioei. Adibidez, musika klasikoan, hasiera baten behintzat, konposatzeak ez zuen jotzeak bezainbesteko garrantzirik. Bakarkako konposaketak mantentzea ez zitzaien askorik axola, eta, musikariek, orohar, ez zuten arazorik izaten euren konposaketak aldatzeko, jotzeko orduan. Denbora igaro ahala, baina, musikagilearen idatzizko notazioak oso jarraibide zorrotzak eman ditu; eta jotzaileek, hala ez egiteko arrazoi onen bat tartean ez badute, nahitaez jarraitu behar diete jarraibide horiei. Beste alde batetik, irizpide hori oso garbizaletzat jo daiteke. Dena dela, musikagilearen papera geroz eta garrantzitsuagoa egiten hasi zen, jotzailetzat zuen ospeari loturik oro har: klasizismo garaian, geroz eta garrantzi handiagoa hartzen joan zen. Erromantizismoarekin, musikagilea pertsonaia ia mitiko —ia guru bat— bihurtu zen. Adibiderik nabarmenena, Ludwig van Beethoven da.

*Konpositore*, zentzu hertsian, Mendebaldeko tradizioko musika klasikoa ondu duenari deritzo, baita zinemako musikaren, bideo-jokoetako musikaren eta konposaketa aldetik seriotzat jo daitekeen beste musika baten sortzaileari ere. Musika herrikoian, musikagilea, berak sortutako kantuen interprete ere bada, eta, kasu horretan, *egile abeslari* esaten zaio, edo, beste batzuetan, *musikari* soilik.

## Aipamenak

* «Musikagile batentzako lehen betebeharra, hilda egotea da.» (Arthur Honegger, *Je suis compositeur*, 1951)
* «Ahanzturaren bila dabilen musikagile bat naiz; beti sentitzen naiz konposatzen dudala onartzeaz apur bat lotsaturik.» (Alexander Borodin, *Lydia Karmalinarentzako gutuna*)
* «Egungo musikagileak, egian oinarrituta egiten ditu bere lanak.» (Claudio Monteverdi, Madrigalen bosgarren liburua, 1605, «Hitzaurrea»)
* «Baliteke lehen mailako musikagilea ez izatea, baina, bigarren mailakoen artean, lehen mailakoa naiz!» (Richard Strauss, Del Mar, Richard Straussen aipatua 1962)
* «Egunen batean, erlaxatu ahal izango naiz pixka bat, eta musikagile on bat izaten saiatuko naiz.» (Benjamin Britten, *Imogen Holstentzako gutuna* 1968)
* «Gozamena ez dago gauzetan, geugan baizik.» (Richard Wagner)

## Kanpo estekak
# Disko-ekoizle

Grabaketa saioa Danimarkan.
Musika-industrian, **disko-ekoizle** edo **musika-ekoizle** batek hainbat eginkizun betetzen ditu, hala nola, grabaketa saioak kontrolatzea, musikan hasiberriei laguntzea, musika-interpretatzaileei grabatzeko prozesuan irakastea eta gidatzea, proiektuen ideiak kritikatzea, sormena zuzentzea, grabazioa gainbegiratzea, nahasketak eta masterizazio-prozesua egitea. Horiek izan dira ekoizleen eginkizun nagusietako batzuk soinu-grabazioa sortu zenetik, baina XX.mendearen bigarren erdian, ekoizleek enpresa-rol handiagoa hartu dute.

Musikaren industrian bi ekoizle mota daude: ekoizle exekutiboa eta musika-ekoizlea. Rol desberdinak dituzte; ekoizle exekutiboa proiektuaren finantza-kudeatzailea den bitartean, musika-ekoizlea publikoarentzako musikaz arduratzen dena da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Gaztelaniaz)** Zer egiten du Musika-ekoizle batek? Musika industria.
# Japoniar idol

Momoiro Clover Z, 2013-2016 artean emakume japoniar idol talderik gogokoena
AKB48, japoniar idol taldea. Munduko Guinness Errekorra dute pop-talderik zabalena izateagatik.
**Japoniar idol** (ingelezko "idol" hitzetik eratorria, japonieraz: アイドル, *aidoru*) euren edertasunagatik eta xalotasunagatik (hau da, kawaii direlako) mirestuak izateko beren-beregi sortutako gazte izarren musika taldeei ematen zaien izena da. Idoloak rol eredu jakinak egiteko prestatzen dira. Irudi publiko txukuna mantendu eta gazteentzako bizitza eredugarria izateko konpromisoa dute. Idoloek, gainera, hainbat telesaio eta antzekoetan parte hartzen dute, japonieraz *tarento* deitzen zaion eredua jarraituz (hau da, famatuak diren pertsonak bakarrik famatuak direlako): telebista saioetan abestu, lehiaketa programatan egon, modelo lanak egin edo aldizkari eta iragarkietan agertzen dira.

Japoniako talentu agentziek komerzializatzen dituzte horrelako taldeak, mutil zein neska gazteen *casting*ak eginez. Parte hartzaile gehienek euren *kawaiitasuna* baloratzea espero dute, jarraitzaile ugari lortuz. Idol abeslari gehienek J-pop musika generoan abesten dute, edo momentu horretan modan dagoen edozein generotan ere, baina gehienek abesti sentimental xaloak abesten dituzte. Horregatik, askotan, japoniar idol musika genero gisa hartzen da. Euren abestietan ez da beharrezkoa ondo abestea, euren fama duten itxura eta erakargarritasunaren araberakoa baita. Horregatik ez dira kontsideratzen musikari serio gisa. Etorkizunean musikaren munduan lan egin nahi duten gazte askok idol etiketa ukatzen dute, musikari serio direla ikustarazteko.

Neska-taldeen jarraitzaile diren japoniar askok idolak euren arreba edo "aldameneko neska"ren antza dutela diote. Enpatia sentitzen dute idolekiko, ume normalak direlako, bat-batean, famatu egiten direnak eta gutxinaka artista izatea lortzen dutelako.

Urtero Tokyo Idol Festival (TIF) ospatzen da. Bertan 300 idol talde baino gehiagok hartzen dute parte, 1.500 idolek eta 80.000 ikusle inguru biltzen dira.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Frantziako udalerri

**Udalerria** (frantsesez: *Commune*, [kɔmyn]) Frantziako unitate administratiborik txikiena da. Udalerria alkate batek eta udal kontseilu batek gidatzen dute. Gaur egun, Metropolitar Frantzian 36.552 udalerri daude eta itsasoz haraindiko lurraldeetan 129. Estatu frantsesak, Europar Batasuneko edozein herrialdek baino askoz udalerri gehiago ditu.

## Bitxikeriak

* Biztanle gehien dituen udalerria: Paris (2.265.886 biztanle)
* Biztanle gutxien dituzten udalerriak: Beaumont-en-Verdunois, Bezonvaux, Cumières-le-Mort-Homme, Fleury-devant-Douaumont, Haumont-près-Samogneux eta Louvemont-Côte-du-Poivre (biztanlerik ez)
* Eremurik handiena: Maripasoula, Guyana Frantsesean (18.360 km²)
* Eremurik txikiena: Castelmoron-d'Albret (3,54 ha)
* Paristik urrunen dagoen udalerria, Errepublika osoan: L'Île-des-Pins, Kaledonia Berrian (Paristik 16.841 km-ra)
* Paristik urrunen dagoen udalerria, Europar Frantzian: Coustouges eta Lamanère (biak 721 km-ra)
* Izen luzeena duena: Saint-Germain-de-Tallevende-la-Lande-Vaumont (38 hizki)
* Izen motzena duena: Y (hizki bakarra)

## Ikus, gainera

* Frantziako hiri nagusien zerrenda

## Kanpo estekak

* Udalerrien zerrenda osoa **(Frantsesez)**