Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Psikopatia

Ohar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*

| Psikopatia |
| --- |
| Deskribapena |
| Espezialitatea | psikologia |
| Identifikatzaileak |

**Psikopatia** edo **nortasun psikopatikoa**, nortasunaren nahasmendu antisoziala da, hau da, daukaten gaixotasun mentalaren ondorioz, pertsona hauek ezin dira gizarteak ezarritako arau sozialetara egokitu, hala nola, legeak eta banako eskubideak. Anestesia afektiboa dute, beraz ezin dute errurik sentitu eta emozio edo inpultsoen kontrola galarazten du. Jokabide horrek arazoak sor ditzake harremanetan edo lanean, eta askotan delituzkoak izaten dira.

## Ezaugarri nagusiak

Nahasmendu psikologiko gehienekin alderatuz, psikopata bat definitzen duen jarrera zehatzik ez dago. Hala ere, ebidentzia zehatzak hartu daitezke legalki norbait psikopatatzak hartzeko, baina ebidentzia zientifikorik ez da ageri. Izan ere, 2004ean egindako eta 2006an berretsitako ikerketa baten bidez, adierazi zuen, pertsonak "psikopata edo ez psikopata" bezala hartzea edo ta, bi psikopatek patologia eta ezaugarritze berdina izango dutela pentsatzea okerra dela.

Edonola ere, badaude psikopaten artean ohikoak diren jarrera jakin batzuk:

* Jarrera antisoziala
* Enpatia eta ahaldura urriak
* Izaera desinhibitua

Joera hau, izaeraren maila ezberdinetan eta konbinazio ezberdinetan eman daiteke gizartean. Psikopatek jokabide-kode propioak sortzeko joera dute, eta, beraz, beren erregelamenduak haustean bakarrik sentitzen dute errua, eta ez kode sozial komunak haustean. Hala ere, pertsona horiek badute gizarte-usadioen berri, eta, beraz, haien portaera moldakorra da eta oharkabean igarotzen da pertsona gehienentzat. Dena den, terminoaren definizioa eraldatuz doa, izan ere, oraindik ikerketan murgildurik dagoen materia da eta erabilitako definizioak askotan konplementarioak edo kontraesankorrak izan litezke.

## Izaera psikopatak sorrarazi ditzaketen kausak

Ez dago benetako ebidentziarik nortasun antisozialaren nahasmenduaren balizko kausei buruz; hala ere, uste da faktore genetikoek eta ingurumenekoek, hala nola haurren tratu txarrak edo abusuak, lagundu egiten dutela haren garapenean. Hala nola, guraso antisozialak edo alkoholikoak dituztenek arrisku handiagoa dute. Espetxeek asko laguntzen dute eragin hori pertsonengan garatzen eta haurtzaroan animaliei tratu txarrak emateko ohitura duten pertsonak nortasun antisozialaren garapenarekin lotuta

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/08/10 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Lanpara fluoreszente

Lanpara fluoreszenteak.
**Lanpara fluoreszente** edo **hodi fluoreszentea** behe-presioko merkurio-lurruna erabiltzen duen deskarga-lanpara mota bat da, eta etxeko edo industriako argiztapenerako erabiltzen da normalean. Beste lanpara mota batzuekiko (bonbilla, adibidez) duen abantaila energia-eraginkortasuna da.

Lanpara beira fineko hodi bat da, barnean fosforo izeneko substantzia kimiko konposatua duena, normalean fosfororik ez duten arren, eta honekin nahastu behar ez diren arren. Konposatu kimiko horiek argi ikusgarria igortzen dute erradiazio ultramorea jasotzen dutenean. Gainera, hodiak merkurio lurrun kantitate txiki bat eta gas geldo bat ditu, normalean argona edo neoia, presio atmosferikoa baino presio baxuagoan. Hodiaren mutur bakoitzean wolframioz egindako filamentu bat dago, gorriz berotuz gero, gasen ionizazioan laguntzen duena.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Yolngu

Yolngu| Mota | etnia |

**Yolngu** edo **Yolŋu**, Australiako aborigen herri bat da. Usadioz, Iparraldeko Lurraldea estatuko Arhem Lurraldea bizileku du.

Yolŋu Matha hizkuntzaz mintzatzen dira.
# John Constable

| John Constable |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | East Bergholt (en)  eta Suffolk, 1776ko ekainaren 11 |
| Herrialdea |  Britainia Handiko Erresuma  Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua  Erresuma Batua |
| Heriotza | Charlotte Street (en)  eta Londres, 1837ko martxoaren 31 (60 urte) |
| Hobiratze lekua | St John-at-Hampstead (en)   |
| Familia |
| Aita | Golding Constable |
| Ama | Ann Watts |
| Ezkontidea(k) | Maria Bicknell  (1816ko urriaren 2a -  ezezaguna) |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* Charles Golding Constable (en)  Lionel Bicknell Constable (en)  Isabel Constable (en)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Royal Academy of Arts figure drawing (en)  |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | margolaria, landscape painter (en) , arkitektura proiektuen marrazkilaria, artista bisuala eta artista |
| Lantokia(k) | Londres Dedham Hampton eta Lavenham |
| Enplegatzailea(k) | Cambridgeko Unibertsitatea |
| Lan nabarmenak |
ikusi[erakutsi]
* *Salisbury Cathedral from the Meadows (en)  Salisburyko katedrala apezpikuaren lorategitik ikusia Dedham Lock and Mill (en)*
 |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* Royal Academician
 |
| Kidetza | Royal Academy of Arts |
| Mugimendua | errealismoa erromantizismoa |
| Genero artistikoa | paisaia margolaritza genero-artea Itsas ikuspegia erretratua arte sakroa izadi hila |
|

---

 |
|      |

**John Constable** (Suffolk, Ingalaterra, 1776ko ekainaren 11 – Londres, Ingalaterra, 1837ko martxoaren 31) margolari erromantiko bat izan zen. Suffolken jaioa, bere etxearen inguruan dagoen Dedham Vale eremuko paisaiak margotzeagatik da ezaguna batik bat. Gaur egun, Constableren lana oso balioetsia eta ezaguna da Britainia Handian; baina bere garaian ez zuen arrakasta ekonomikorik lortu, harik eta 52 urte zituelarik Errege Akademian onartu zuten arte.

## Galeria

* *Stour ibarra eta Dedham herria*
* *Deadham Vale*, 1802
* *Wivenhoe Park*, 1816
* *Weymouth badia*, 1816 i.
* *Belar-gurdia*, 1821, National Gallery
* *Salisburyko katedrala*, 1820, Victoria and Albert museoa
* *Arto soroak*, 1826
* *Salisburyko katedrala zelaietatik ikusia*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Ingalaterrako biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Andrew Marvell

| Andrew Marvell |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Ingalaterrako Erresumako parlamentario |
| --- |

|  Member of the April 1660 Parliament (en)  |
| --- |

|  Member of the Third Protectorate Parliament (en)  |
| --- |

|  Member of the 1661-79 Parliament (en)  |
| --- |

 |
| Bizitza |
| Jaiotza | Winestead, 1621eko martxoaren 31 |
| Herrialdea |  Ingalaterrako Erresuma |
| Heriotza | Londres, 1678ko abuztuaren 16a (57 urte) |
| Hobiratze lekua | St Giles in the Fields, Holborn (en)  |
| Heriotza modua | berezko heriotza: malaria |
| Familia |
| Aita | Andrew Marvell |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Trinity College Hull Grammar School (en)  |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | olerkaria, politikaria, idazlea eta satira-idazlea |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Horatian Ode upon Cromwell’s Return from Ireland (en)*
 |
| Kidetza | Cavalier Parliament (en)  |
| Ezizena(k) | British Aristides |
|

---

 |
|      |

**Andrew Marvell** (Winestead, Ingalaterra, 1621eko martxoaren 31 – Londres, Ingalaterra, 1678ko abuztuaren 16a) britainiar idazle eta politikaria izan zen.

## Biografia

Hull lurraldeko ordezkari izan zen Ingalaterrako Parlamentuan 1659-1678 bitartean. 1663an enbaxadore izan zen Errusian eta Eskandinavian.

Politika eta erlijiozko gaiak erabili zituen hitz lauzko idazkietan. Baina ospe handiena hil ondoren argitaratu ziren bere olerki-bildumek eman zioten: *Miscellaneous Poems* (1681), eta *Instructions To a Painter* (1689, *Pintore batentzat irakasbidea*), satira-olerkiak.

Urte askotan ahaztuta egon ondoren, XIX. mendean hasi zen berriz bere izena goraipatzen eta bere garaiko olerkaririk handienetakotzat jotzen. Marvellen olerki batzuk ikur-olerki bihurtu dira Britainia Handian: *To His Coy Mistress* (*Maitale betizu bati*) eta *The Definition of Love* (*Maitasunaren definizioa*) esaterako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Edward FitzGerald

| Edward FitzGerald |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | Edward Marlborough Purcell |
| Jaiotza | Woodbridge (Suffolk) eta Bredfield House (en) , 1809ko martxoaren 31 |
| Herrialdea |  Erresuma Batua  Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua |
| Heriotza | Lowestoft, 1883ko ekainaren 14a (74 urte) |
| Hobiratze lekua | Boulge (en)  |
| Familia |
| Aita | John Fitzgerald |
| Ama | Mary Frances Fitzgerald |
| Ezkontidea(k) | Lucy Barton (en)  |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Trinity College |
| Hizkuntzak | ingelesa persiera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | itzultzailea, olerkaria, idazlea, artista, marrazkilaria eta abokatua |
| Genero artistikoa | hitz neurtua |
|

---

 |
|

---

      |
|  |

**Edward FitzGerald** (Bredfield, Suffolk, 1809ko martxoaren 31 – Merton, Norfolk, 1883ko ekainaren 14a) ingeles idazlea izan zen.

John Purcell jaio zen, eta bere aitak emaztearen abizena eta armarria aukeratu zituen. FitzGeraldtarrak Ingalaterrako familia aberatsenetakoak ziren. Ingalaterran eta Frantzian bizi izan zen eta Cambridgeko Unibertsitatean ikasi zuen. Han, besteak beste, William Makepeace Thackeray eta Alfred Tennyson ezagutu zituen.

Bere poemarik ospetsuena Rubaiyat-en ingelesezko itzulpena da (*The Rubaiyat of Omar Khayyam*), 1859an lehen aldiz argitaratua. Beste hiru edizio izan zituen 1868, 1872 eta 1879an. Liburuak ospe handia izan zuen eta egile askok aipatu dute.
# Erradioterapia

Erradioterapia, Ghana, 2017
**Erradioterapia** minbiziaren aurka erabilitako tratamendu mota bat da, isotopo erradioaktiboen bidez egindakoa, Onkologiaren arloan beti ere.

Bakarrik edo kimioterapia edo beste tratamendu batzuekin batera erabiltzen da.

## Indikazioak

Askotan, erradioterapia erabiltzen da bakarrik modu paliatiboan, hau da, sendatzeko helburuarekin baino sintomak apur bat leuntzeko.

## Albo-ondorioak

### Berehalakoak

Azalean kaltea egin dezakete, besteak beste burusoiltasun eta erredurak sortuz. Halaber, barruragoko ehunetan edema eragiten dezakete bai eta antzutasuna ere.

### Epe luzekoak

Fibrosia epe luzeko albo-ondoriorik ohikoena da.

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** "European Society for Therapeutic Radiology and Oncology"
# Hematoxilina-eosina tindaketa

Birika-ehunaren lagina mikroskopioan ikusita, hematoxilina-eosina tindaketaz prestatua
**Hematoxilina-eosina tindaketa** laborategian usu erabiltzen den tindaketa da, prestakin histologikoak mikroskopioan ondo ikusi ahal izateko. Bi tindagai edo koloratzaile erabiltzen ditu: hematoxilina (basikoa dena) eta eosina (azidoa dena). Lehenengoak zelula nukleoa eta bertan dagoen kromatina (material genetikoa duena) tindatzen ditu, azidoak direlako; bigarrenak gauza bera egiten du zitoplasmarekin, basikoa (eta beraz azidofiloa) delako.

Tindaketa hau erabiltzen denean zelula nukleoa urdin edo morea ikusten da (hematoxilinaren eraginez), eta zitoplasma gorria (eosinaren eraginez).

Hematoxilina-eosina tindaketa ehun eta zelulen azterketa mikroskopikoa ahalbidetzen du, eta ehun bateko zelulen egiturari, itxurari eta ezaugarriei buruzko informazio baliotsua ematen du. Minbiziaren diagnostikorako, besteak beste, erabiltzen da, biopsiak aztertuz .

## Prozedura

Zelulen tindaketak haien kontrastea areagotzen du, mikroskopioan hobeto ikus daitezen.

* lagina finkatu (parafina erabiliz) eta mikrotomo batean moztu ondoren, gehiegizko parafina kentzen zaio xilenorekin.
* lagina birhidratatu egiten da, kontzentrazio ezberdinetako alkoholetan sartuz
* urez garbitu, alkohola kentzeko
* prestakina hematoxilinaz tindatu, 10 minututan
* ura gehitu garbitzeko, gero alkohol azidoa, eta berriz ura
* eosina gehitu, eta utzi 2 minutu
* kontzentrazio ezberdinetako (70, 96, 100) alkoholetan prestakina sartu, deshidratatzeko
* xileno gehitu, 5-10 minutu

Ehunaren arabera eta bere lodieraren arabera emandako denborak aldatuko dira

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Kansas City Chiefs

| Kansas City Chiefs |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Izen ofiziala | Kansas City Chiefs eta Dallas Texans |
| Mota | amerikar futboleko taldea |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Jarduera |
| Honen parte | AFC West (en)  |
| Liga | National Football League eta American Football League |
| Estadioa | Cotton Bowl (en) : Fair Park (en)  ﻿ / ﻿ (1960–1963)  92.100 Municipal Stadium (en) : Kansas City ﻿ / ﻿ (1963–1971)  17.476 Arrowhead Stadium: Kansas City ﻿ / ﻿ (1972–)  76.416 |
| Agintea |
| Entrenatzailea | Andy Reid (en) , Hank Stram (en) , Romeo Crennel (en) , Todd Haley (en) , Herman Edwards (en) , Dick Vermeil (en) , Gunther Cunningham (en) , Marty Schottenheimer (en) , Paul Wiggin (en) , Marv Levy (en) , John Mackovic eta Frank Gansz (en)  |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi (1963–) | * Kansas City
 |
|  |
| Egoitza nagusi (1960–1963) | * Dallas
 |
|  |
| Historia |
| Sorrera | 1960 |
|  |
| webgune ofiziala     |

**Kansas City Chiefs** AEBtako Missouri estatuko Kansas City hirian egoitza duen amerikar futbol talde profesional bat da. NFL liga profesionalean jokatzen du. 1960an sortu zen eta etxeko partiduak Arrowhead Stadium estadioan jokatzen ditu.

## Palmaresa

- **Super Bowl: 2 1969 (IV), 2019 (LIV).

- **Liga Txapelketa: (2)†**

- **AFL Txapelketa 3: 1962 (III), 1966 (VII), 1969 (X)

- **Konferentziako Txapeldunak: 0 2019, 2020

- **Dibisioko Txapeldunak: 14 **AFL Mendebaldea:** 1962, 1966
* **AFC Mendebaldea:** 1971, 1993, 1995, 1997, 2003, 2010, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021

## Iruditegia

* Arrowhead Stadium.
* Len Dawson.
* Tony Gonzalez.
* Dwayne Bowe.

## Kanpo estekak

* Kansas City Chiefs taldearen webgune ofiziala **(Ingelesez)**
# Los Angeles Dodgers

| Los Angeles Dodgers |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Izen ofiziala | Los Angeles Dodgers, Brooklyn Dodgers, Brooklyn Robins, Brooklyn Superbas, Brooklyn Trolley Dodgers, Brooklyn Superbas, Brooklyn Bridegrooms, Brooklyn Grooms, Brooklyn Bridegrooms, Brooklyn Grays eta Brooklyn Atlantics |
| Mota | beisbol taldea |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Liga | Beisbol Liga Handiak eta Beisbol Liga Nazionala |
| Estadioa | Dodger Stadium: Los Angeles ﻿ / ﻿   56.000 |
| Agintea |
| Entrenatzailea | Dave Roberts (en)  |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Los Angeles
 |
|  |
| Kideak | New York Metropolitans (en)  |
| Jabea | Mark Walter (en)  |
| Zeren jabe | Dodger Stadium, Ebbets Field (en) , Oklahoma City Comets (en)  eta Proposed domed Brooklyn Dodgers stadium (en)  |
| Historia |
| Sorrera | 1884 |
| Sortzailea | Charles H. Byrne (en)  |
| Sorlekua | Brooklyn |
| Jasotako sariak |  Izarra Hollywoodeko Ospearen pasealekuan  |
| webgune ofiziala      |

**Los Angeles Dodgers** AEBtako Kalifornia estatuko Los Angeles hirian egoitza duen MLB ligako beisbol talde bat da. Etxeko partiduak Dodger Stadium estadioan jokatzen ditu. Aurretik, New York (1883-1957) hirian egoitza izan zuen.

## Palmaresa

* **MLBko txapelketak (6)**: 1988, 1981, 1965, 1963, 1959, 1955
* **Liga Nazionaleko Txapelketak (21)**: 1988, 1981, 1978, 1977, 1974, 1966, 1965, 1963, 1959, 1956, 1955, 1953, 1952, 1949, 1947, 1941, 1920, 1916, 1900, 1899, 1890
* **Mendebaldeko Dibisio Txapelketak (14)**: 2015, 2014, 2013, 2009, 2008, 2004, 1995, 1988, 1985, 1983, 1981, 1978, 1977, 1974

## Iruditegia

* Dodger Stadium.
* Matt McBride.
* Leo Durocher.
* Pee Wee Reese.
* Sandy Koufax.
* Walter Alston.
* Rudy Seánez.
* Miguel Rojas.

## Jokalariak

### Erretiratutako zenbakiak

* 1 Pee Wee Reese
* 2 Tommy Lasorda
* 4 Duke Snider
* 19 Jim Gilliam
* 20 Don Sutton
* 24 Walter Alston
* 32 Sandy Koufax
* 39 Roy Campanella
* 42 Jackie Robinson
* 53 Don Drysdale

## Estadioak

* Dodger Stadium (1962-gaur egun)
* Los Angeles Memorial Coliseum (1958-1961)
* Ebbets Field (Brooklyn) (1913-1957)
* Washington Park (Brooklyn) (1898-1912)
* Eastern Park (Brooklyn) (1891-1897)
* Ridgewood Park (Brooklyn) - igandeetan bakarrik (1886-1889)
* Washington Park (Brooklyn) (1884-1890)

## Kanpo estekak

* Los Angeles Dodgers taldearen webgunea **(Ingelesez)**
# Sézaryren gaixotasun

| Sézaryren gaixotasun |
| --- |
|  |
| Deskribapena |
| Mota | cutaneous T cell lymphoma (en) , aggressive primary cutaneous T-cell lymphoma (en)  eritasuna |
| Espezialitatea | onkologia |
| Honen izena darama | Albert Sézary (en)  |
| Identifikatzaileak |
| GNS-10-MK | C84.10 eta C84.1 |
| GNS-9-MK | 202.2 |
| O-GNS: | 9701/3 |
| DiseasesDB | 8595 |
| MeSH | D012751 |
| Disease Ontology ID | DOID:8541 |

Ohar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*

**Sézaryren gaixotasuna** edo **Sézaryren sindromea** ez-Hodgkin linfoma mota bat da, nagusiki larruazalari eragiten diona. T linfozitoak (globulu zuri mota bat) ugaritu direlako gertatzen da, ezaugarri zerebroide anormalak dituztenak, Sézaryren zelulak izenekoak. Kasu askotan, mikosi fungoide baten eboluziotzat hartzen da.

## Sintomak

Plaka eritematosoak eta ezkatadunak eragin ditzake larruazalean, eta larruazalaren % 100i eragin diezaioke (eritrodermia); halaber, tumoreak eragin ditzake larruazalean. Azkura handia sortzen du. Histologikoki, Sézaryren gaixotasuna mikosi fungoidearen antzekoa da. Bien arteko aldea da mikosi fungoidea larruazaleko tumore bat baino gehiago dela, eta Sézaryren gaixotasuna linfoproliferatibo sindrome kroniko bat dela, T linfozitoen sindrome kronikoa. Sézaryren gaixotasuna mikosi fungoidea baino oldarkorragoa da, eta 5 urteko pronostiko ona edo 10 urteko pronostiko txarra izan dezake.

## Tratamendua

Erradioterapia, fototerapia, kimioterapia eta erretinoideak (bexarotenoa) erabiltzen dira minbizi-zelulak kentzeko.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Aleksandr Arjipenko

| Aleksandr Arjipenko |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Kiev, 1887ko maiatzaren 30a |
| Herrialdea |  Errusiar Inperioa  1908)  Ameriketako Estatu Batuak  (1929 - |
| Lehen hizkuntza | errusiera |
| Heriotza | New York, 1964ko otsailaren 25a (76 urte) |
| Hobiratze lekua | Woodlawn hilerria |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Frances Gray (en)  |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Gottlieb Walker Gymnasium (en)  (1900 - 1902) Kyiv Art School (en)  (1902 - 1905) Arte Ederren Goi Eskola Nazionala (1908 - |
| Hizkuntzak | ukrainera ingelesa |
| Ikaslea(k) |
ikusi
* *Florence Sittenham McCormick (en)  Iryna Bukoemska (en)*
 |
| Jarduerak |
| Jarduerak | eskultorea, margolaria, diseinatzaile grafikoa, ilustratzailea, argazkilaria, collagist (en) , diseinatzailea eta arkitektura proiektuen marrazkilaria |
|
Parte-hartzailea
* Armory Show (en)
 |
| Lantokia(k) | Paris Berlin Frankfurt am Main Mosku Kiev Los Angeles Chicago Kansas City New York Oregon eta Seattle |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Queen of Sheba (en)*
 |
| Kidetza | Ameriketako Estatu Batuetako Arte eta Letren Akademia Supremus (en)  Ukrainian Artist's Association in USA (en)  |
| Mugimendua | Salon Cubism (en)  Futurismoa kubismoa |
| Izengoitia(k) | Archipenko, Alexandre, Arkhīpenko, Aleksandr eta Arkhypenko, Oleksander Porfyrovych |
| Genero artistikoa | figure (en)  biluzia izadi hila arte abstraktua |
|

---

 |
|   |

**Aleksandr Porfirovitx Arjipenko** (ukraineraz: Олександр Порфирович Архипенко; Kiev, 1887ko maiatzaren 30aGreg./maiatzaren 18aJul. - New York, 1964ko otsailaren 25a) ukrainar estatubatuar abangoardiako artista, eskultorea eta artista grafikoa.

1902tik 1905era Kieveko Arte Eskolan ikasi zuen eta 1907an Parisen kokatu zen ukrainar artisten kolonia artean. Eskultura kubistengatik nabarmendu zen. Bera izan zen eskulturari estilo kubista eman zion lehena. 1923an Estatu Batuetara emigratu zuen eta 1937an Estatu Batuak nazionalizatu ziren.

## Iruditegia

* Emakumea orratzen
* Burdinazko irudia
* Gondoleroa

## Kanpo estekak
# 59. kalea (Manhattan)

| 59. kalea (Manhattan) |
| --- |
|  |
| Geografia |
| Lurraldea | Manhattan |
|  |
| Ezaugarriak |
| Loturak | Bosgarren Etorbidea |

New Yorkeko Manhattango **59. kalea** ekialdetik mendebaldera doan kale bat da, York etorbidetik West Side Highwayrantz, ez jarraikortasun batekin Bederatzigarren etorbidea/Columbus etorbidea eta Zortzigarren etorbidea/Central Park Westen artean, Time Warner Centerretik gertu.

## Kanpo estekak
# Charlie Parker

| Charlie Parker |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Kansas City eta Kansas City, 1920ko abuztuaren 29a |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Talde etnikoa | afro-estatubatuarra |
| Heriotza | New York eta Manhattan, 1955eko martxoaren 12a (34 urte) |
| Hobiratze lekua | Lincoln Cemetery (en)  |
| Heriotza modua | berezko heriotza: pneumonia ultzera zulatua pneumonia lobarra |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Chan Parker (en)  |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Lincoln High School (en)  Lincoln College Preparatory Academy (en)  |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | saxofoi-jotzailea, jazz musikaria, musikaria eta konpositorea |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Karrera artistikoari Grammy saria  (1984) Grammy Award for Best Jazz Performance  (1974) Karrera artistikoari Grammy saria  (1983) Grammy Hall of Fame  (1987) Grammy Hall of Fame  (1994) : Jazz at Massey Hall (en)  Kansas Music Hall of Fame  (2011)
 |
| Influentziak | Buster Smith |
| Kidetza | Howard McGhee Quintet |
| Ezizena(k) | Yardbird eta Bird |
| Genero artistikoa | jazza Bebopa |
| Musika instrumentua | saxofoi altua saxofoia |
| Diskoetxea | Verve Records (en)  Savoy Records (en)  Mercury Records Dial Records |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | katolizismoa |
|

---

 |
| charliebirdparker.com |
|              |

**Charlie Parker**, *The Bird* (Kansas City, Kansas, 1920ko abuztuaren 29a – New York, 1955eko martxoaren 12a) jazz musikaria izan zen, saxofoi jotzailea. *Bebop* estiloan nabarmendu zen, Dizzy Gillespierekin batera.

Gazte hil zen, 34 urterekin, alkoholismoak jota.

## Diskografia hautatua

* *Live at Townhall w. Dizzy* (1945)
* *Bird and Diz Carnegie Hall* (1947)
* *Bird on 52nd Street* (1948)
* *Jazz at the Philharmonic* (1949)
* *Charlie Parker All Stars Live at the Royal Roost* (1949)
* *Charlie Parker with Strings* (1950)
* *One Night in Birdland* (1950)
* *Bird at the High Hat* (1953)
* *Charlie Parker at Storyville* (1953)
* *Jazz at Massey Hall* (1953)

## Zinema

* *Bird* (1988, Clint Eastwood), Forest Whitaker aktoreak antzeztu zuen.

## Ikus, gainera

* Afroamerikar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak

* **(Ingelesez)** Parkerren webgunea