# Tarot

Visconti-Sforzaren tarot-karta
Etorkizuna igartzeko erabiltzen diren karten multzoa. Ohiko karta-jokokoak baino gehiago dira, eta horietako batzuek pertsonaia eta ikur bereziak irudikatzen dituzte. Jatorria Italian du, XIV. mendean.

Tarota 78 kartaz dago osatua, eta horien artean esoteristek ezberdindu egiten dituzte arkano nagusiak eta arkano txikiak.

Arkano nagusiak 22 dira. Arkano hitzak berak "gordeta dagoen zerbait" esan nahi du. Esoteristen arabera, arkano nagusietan gizaki bezala ditugun ezaugarri sakonak islatzen dira.

Bestalde arkano txikiak ditugu, 56 dira, eta ohiko lau palotan banatuta daude: urreak, kopak, ezpatak eta bastoiak. Palo bakoitzak bizitzaren hainbat alderdiren berri eman dezake, esate baterako, urreek mundu materialari buruzkoa, kopek emozioei buruzkoa, ezpatek espiritualtasun eta ezagutzaren eremuari buruzkoa, eta, azkenik, bastoiek sexu eta sormenari buruzkoa.

Tarot karta-sorta ugari dauden arren, mundu mailan gehien erabiltzen dena Marseillakoa da.

## Historia

Tarot jokalariak
Ohiko sorta (ez Tarotekoak) Europa kristauan agertu ziren Iberiar penintsulako erresumetan (ziurrenik arabiarrek ekarri zituzten Ekialdetik) Bartzelonan debekatu zituzten 1310ean.

Tarotari buruzko lehen erreferentziak XV. mendean agertu ziren Italian. Sortarik zaharrena Filippo María Visconti (1412-1447) Milango dukearen tarota da, egun Yale unibertsitateko liburutegian dagoena. Gaur egun Visconti-Sforza karta-sorta deitzen zaio, bere alaba Bianca Maria ondorengoa izango zenarekin, Francesco I.a Sforza dukearekin, ezkontzea ospatzeko seguruena.

Zenbait autoreren arabera ijitoak izan ziren tarot zabaldu zutenak Europan zehar. Horrela tarotak lortuko zuen Inkisizioa saihestea, ijitoak ez baitziren jurisdikzio inkisitorialaren lehentasunezko helburuak. Bide horretatik praktika esoteriko ezagunak jazarpenetik eta sutatik ihes egitea lortu bide zuten. Baina ijitoak Europara iritsi zirenean tarota ezaguna zen.

## Arkano Nagusiak

22 arkano nagusiei *triunfo* izena ematen zaie (*atouts* frantsesez eta *atutti* italieraz). Arkano bakoitza izaera arketipiko baten isla da, sinbolismo handiarekin. Karta-sorta batzuetan zenbaki erromatar bat edota izen bat ager badaiteke ere, zaharrenetan ez dira kartan agertzen. Sorta desberdinak badaude ere aurredefinitutako ordenari jarraitzen diote denek:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Irudia |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Zenbakia | *I* | *II* | *III* | *IV* | *V* | *VI* | *VII* | *VIII* | *IX* | *X* | *XI* | *XII* | *XIII* | *XIV* | *XV* | *XVI* | *XVII* | *XVIII* | *XIX* | *XX* | XXI | *O* |
| Izena | *Aztia* | *Ama santua* | *Enperatriza* | *Enperadorea* | Aita santua | Maitaleak | Orga | Justizia | *Eremita* | Zoriaren gurpila | *Indarra* | Urkatua | Heriotza | Neurritasuna | *Deabrua* | Dorrea | *Izarra* | Ilargia | Eguzkia | Auzia | *Mundua* | *Eroa* |
| Marsellako Tarot | Le Bateleur | *La Papesse* | *L'Impératrice* | *L'Empereur* | *Le Pape*  | *L'Amoureux* | *Le Chariot* | *La Justice* | *L'Hermite* | *La Roue de Fortune* | *La Force* | *Le Pendu* | *L'Arcane sans nom (La Mort)* | *Tempérance* | *Le Diable* | *La Maison Dieu* | *L'Étoile* | *La Lune* | *Le Soleil* | *Le Jugement* | *Le Monde* | *Le Mat* |
| Rider Waite | The Magician | The High Priestess | The Empress | The Emperor | The Hierophant | The Lovers | The Chariot | Justice | The Hermit | Wheel of Fortune | Strength | The Hanged Man | Death | Temperance | The Devil | The Tower | The Star | The Moon | The Sun | Judgement | The World | The Fool |
| Visconti-Sforza | il bagatto | la papessa | l'imperatrice | l'imperatore | il papa | gli amanti | il carro | la giustizia | il tempo (l'eremita) | la ruota della fortuna | la forza | l'appeso | la morte | la temperanza | il diavolo | la torre | la stella | la luna | il sole | il giudizio | il mondo | il matto |
| Esanahia | Hasiera, talentua, enpresa berria; pertsona gaztea, ikaslea; baita jokalari edo iruzurgile bat ere. | Isiltasuna, ezagutza, zorroztasuna; adineko emakumea; bakardadea, pazientzia. | Emankortasuna, sedukzioa, sormena, sortzea; artista bat, nerabe bat. | Agintea, egonkortasun materiala, boterea; nagusia, aita, enpresaburua, finantza-unea. | Fedea, espiritualtasuna, komunikazioa; adineko gizona, apaiza, maisua, gidaria. | Batasuna, maitasuna, edertasuna; lagunak, anai-arrebak, maitasun-triangelua. | Garaipena, arrakasta, ekintza; gizon ausarta, maitalea, bidaia. | Ausardia, indarra, energia sortzailea; sena, haserrea. | Bakardadea, krisia, zuhurtzia; adineko gizona, maisua, aitona. | Zikloaren amaiera, hasiera berria, destinoaren bira. | Perfekzioa, oreka; ama, haurdunaldia, epaitzea, debekatzea. | Etenaldia, zalantza, introspekzioa; itxarotea, sekretua, haurdunaldia. | Eraldatzea, suntsitzea, garbitzea; indarkeria. | Sendabidea, harmonia, moderazioa, babesa; aldaketa, oreka. | Tentazioa, desira, sormena; sexualitatea, fantasiak, diru-kontuak. | Askapena, eklosioa, irekitasuna; alaitasuna, argitara ateratzen diren sekretuak. | Zortea, arazketa, emankortasuna, haurdunaldia, dohainak. | Loa, gaua, sekretua, intuizioa; feminitatea, maitasuna, irudimena. | Aro berria, arrakasta, maitasun solidarioa; haurtzaroa. | Jainkotiarra deitua, batasuna, familia, bokazioa, jaiotza. | Erabat egitea, osotasuna, aintzatespena; adostasuna, batasuna, haurdun dagoen emakumea. Materialaren eta espiritualaren arteko lotura. | Izena du, ez du zenbakirik. Kaosa irudikatzen du, indar sortzailea potentzian; eromena, askapena ere bai, bidaia luzea. |

## Arkano txikiak

Bosteko kopak Tarotean
56 karta dira eta sorta batzuetan ohiko paloak erabiltzen dira, adibidez Minchiate karta-sorta, baina beste batzuetan aldatzen dira. 1etik 10era zenbatzen direnei figurak gehitu behar zaizkie: txota, zaldia, erregina eta erregea. Sorta batzuetako paloak karta espainolekin bat datoz eta beste batzuk karta frantsesekin. Esanahiari lotuta, ezpatak nobleziari dagozkio, bastoiak nekazariei, kopak kleroari eta urreak merkatariei.

Adibide gisa lauko koparen edo bosteko koparen esanahiak kontsulta daitezke.

## Jaurtialdiak

Kartak botatzen dituzten pertsonek adina modu daude kartak "botatzeko"; hala ere, badira forma komun batzuk, beste askoren artean:

* Iragana, oraina eta etorkizuna: batzuetan gutunak lerro batekin antolatzen dira instantzia bakoitzerako, beste batzuetan zirkuluetan jartzen dira eta batzuek, minimalistek, hiru kartatan bakarrik irakurtzen dituzte.

* Oinak edo burua: karta berak interpretazio desberdina izan dezake.

* Erretratua edo aliatua: une honetan gertatzen zaigunaren edo sentitzen dugunaren "argazkia" deskribatzeko gutun bakarra ateratzen da. Aholku bat ere eska daiteke, eta ateratzen den gutunak emango digu.

* Bai ala ez?: gutun bakar bat ere ona edo txarra den arren, hemen erantzuna baiezkoa edo ezezkoa da. Negozio batean ondo joango zaidan jakin nahi badut eta Deabrua ateratzen bazait, erantzuna bistakoa da. Maitasunean bat datozen jakin nahi badut, Izarra edo Mundua iragarpen onak dira.

## Interpretatzeko mezuak

Erlijioez, sekretu enkriptatuez eta haien jatorriaz haratago, Taroten irakurketa batek gure misterioetako asko erakuts diezazkiguke. 22 arkano nagusiz osatua ("arkano" misterioaren sinonimoa da), ezkerretik eskuinera jarriak eta zenbakitze progresiboarekin Izaki, kontzientzia edo arimaren osotasuna marrazten dute, Zodiakoa bezalako beste praktika batzuetan ere gertatzen den bezala.

Tirada batean, Eroa, zenbakirik gabeko arkanoa, erabateko askatasuna irudikatzen du, energia sortzailea bere egoerarik puruenean, jatorrizko kaosa, ondoren ezagutzen den ordena sortuko dena. Mundu-mailan, gutun honek eromena adieraz dezake, bizitzaren etapa nahasia, baina baita abiapuntua ere.

4. arkanoak, Enperadoreak, egonkortasun ia perfektuaz hitz egiten du, Izakiak mundu materialean duen autoritateaz. Botere-figura bat adieraz dezake, oso gizon prestua, edo finantza-une on bat marka dezake.

Aita Santuak, atzetik datorkion gutunak, zerurantz altxatzen du bere erakuslea, inork ez dezan espiritualtasuna ahaztu. Adineko gizon bati buruz hitz egin dezakezu, gidari bati buruz, maisu bati buruz.

Bere aldetik, 10. arkuak, La Rueda de la Fortuna izenekoak, biradera biratzen du beste plano batean sartzeko, guk uste ez bezala.

Lehen zatiko giza irudiek La Papisa (2an), La Emperatriz (3an) edo Justizia (8an) bezalako emakumeak hartzen dituzte. Beste irudi konplexuagoak dira Izenik Gabeko Arkanoa (13. gutuna, askok Heriotza deitzen dutena), erronka berriak markatzen dituena, zaharrarekin hausteko deia egiten duena, iraganarekin hausteko deia egiten duena (bere segak markatzen duen bezala), baina haustura bat ere ekar dezake, errotiko eraldaketa; Torrek (16), tximista batek zatitua, eraikitzen ari ginen definizio eta eskema zurrunetatik ihes egitea adierazten du (baita askapena edo sekretua ere).

Munduak, 21 arkanoak, bere barnean hartuko gaitu bidaiaren amaieran, non emakume gazte eta eder batek erabateko errealizazioa eta unibertsoarekiko erabateko komunioa irudikatzen duen, aingeru batek eta arrano batek zeruan babestua, eta lehoi eta idi batek lurrean. Materiala eta espirituala bat egiten dira harmonia perfektuan bizi gaitezen, sinpre, eternalki.

Maitasunari, ideiei, materialari eta sormenari buruzko begirada zabaltzen duten 56 arkano txikiekin batera, Tarot-en jakinduria eskuzabalak eguneroko bizitzako gai puntualei buruz gidatzen gaitu, baina azken helburua osotasun baten parte bezala ikusi ahal izatea da.

Tirada osoarekin edo erantzun bakar baten bila, gure iragana ulertzeko, oraina onartzeko edo etorkizuna iragartzeko, ehun urteko praktika misteriotsu horrekiko gizakiaren lilura ez da inoiz modatik pasatuko.

## Bibliografia

* Michael Dummett, *The Game of Tarot* (Duckworth 1980)
* Michael Dummett i John McLeod, *A History of Games Played with the Tarot Pack* (Edwin Mellen Press, 2004)

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Tarotaren Museoa
* **(Ingelesez)** Tarotaren eta Karten Museoa
* **(Ingelesez)** Tarotaren historia