Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Urre-xafla

Urre orri bat.
**Urre-xafla** gainazalak urreztatzeko erabiltzen den urrezko xafla fin-fina da. Gehienetan 22 edo 23 kilateko urrea izaten da.

Urre-xaflak kolore askotakoak izan daitezke, hainbat metalen itxura emateko. Urre gorriko orriak (urrekarak) %92 urre hutsa izaten da, urre zuriko orriak (zilarkarak) %50 urre hutsa.

## Artean

22k urre orriak idi ilezko eskuilaz ezartzen.
Urrezko orriak urreztatze sistema ohikoena izan da, Antzinako Greziako eskultura kriselefantinoetan edo X. mendeko Essengo Urrezko Ama Birjina estatuan esaterako. Erdi Aroko eskuizkribu marrazkidunek urre eta zilar ugari zuten, nahiz eta azken honek ez iraun oxidazioa dela-eta. Erdi Aroko margolanetan ere, sarri zerua urrekara izaten zen, batez ere margolan erlijiosoetan, XIV. mendeko Italian irudikapen egiazkoagoak erabiltzen hasi ziren arte. Gainazal urrekara marrazki geometrikoz estanpatuta zeuden sarri. Urre kolorea santu eta profeten buruko haloa adierazteko erabiltzen zen, edo jantzietako apaindurak egiteko.

Urre orriak zurezko estatua, lauki eta erretaulak edertzeko ere erabili izan da sarritan.

Arkitekturan ere erabili izan da, eraikuntza elementuak urreztatzeko, kanpoaldean eta barnealdean (kupulak, xehetasunak, burdin-lanak...)

## Sukaldaritzan

Urre orriak ez-toxikotzat hartzen dira janari-labela badute eta janaria apaintzeko erabili daitezke, sarri azkenburukoetan (pastelak eta). Indian adibidez, plater nagusia urre orriekin estaltzen da zerbitzatzeko unean, batez ere eztei oturuntzetan.

## Ikus, gainera

* Urrebits
* Urrekara

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Tonu (kolorea)

Tonua RGB kolore-ereduko HSB/HSL sisteman
Zirkulu kromatiko honetako kolore guztieka distira eta asetasun bera dute, eta tonuak bakarrik desberdintzen ditu.
**Tonua** kolorearen ezaugarri nagusietako bat da (distira eta asetasunarekin batera) eta berak adierazten du kolore bat gorriz, laranjaz, horiz, berdez, urdinez edo morez deskribatutako estimuluen antzekoa edo desberdina den . Oro har, tonua zenbaki bakar baten bidez adieraz daiteke, zeina askotan puntu edo ardatz zentral edo neutral baten inguruko posizio angeluar bati baitagokio kolore-espazioaren koordenatu-diagrama batean (kromatikotasun-diagrama batean, adibidez) edo zirkulu kromatiko baten bidez, edo uhin-luzera nagusiaren edo kolore osagarriaren arabera.

Oro har, tonu bereko koloreak bereizteko, distirari eta asetasunari dagozkion adjektiboak erabiltzen dira: "urdin argia", "urdin bizia", "urdin kobaltoa". Salbuespenen artean dago marroia, laranja iluna baita .

## Uhin-luzera

Uhin-luzeraren eta tonuaren artean korrelazio handia dago, ostadarrean agertzen den bezala. Kolore horiek kolore espektralen multzokoak dira, uhin-luzera jakin batekin lotutakoak. Espektralak ez diren koloreak, aldiz, uhin-luzera jakin batekin lotuta ez daudenak izango lirateke. Bi argi monokromatiko edo gehiago nahastuta soilik lor daitezke.

## Ikus, gainera

* Asetasun
* Distira
* Tindu
* Koloragarri

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# John Barth

| John Barth |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Cambridge, 1930eko maiatzaren 27a |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Heriotza | Bonita Springs, 2024ko apirilaren 2a (93 urte) |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Juilliard School (en)  Johns Hopkins Unibertsitatea Arte-masterra |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | idazlea, eleberrigilea eta unibertsitateko irakaslea |
| Enplegatzailea(k) | Johns Hopkins Unibertsitatea Bostongo Unibertsitatea University at Buffalo (en)  Pennsylvaniako Estatu Unibertsitatea |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* National Book Award for Fiction  (1973) PEN/Malamud Saria  (1998) Fellow of the American Academy of Arts and Sciences
 |
| Kidetza | Ameriketako Estatu Batuetako Arte eta Letren Akademia Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia |
|   |

**John Simmons Barth** (Cambridge (Maryland), Ameriketako Estatu Batuak, 1930eko maiatzaren 27a – Bonita Springs (Florida), Ameriketako Estatu Batuak, 2024ko apirilaren 2a) idazlea izan zen.

Irakasle izan zen Pennsylvaniako Estatuko Unibertsitatean, New Yorkeko Unibertsitatean, Bostongo Unibertsitatean eta Johns Hopkins Unibertsitatean.

Lan postmodernoen eta metafikziozko lanen egilea izan zen. 1960ko hamarkadan argitaratu zituen bere eleberri eta ipuin garrantzitsuenak.

## Lanak

### Eleberriak eta ipuinak

* *The Floating Opera* (1956)
* *The End of the Road* (1958)
* *The Sot-Weed Factor* (1960)
* *Giles Goat-Boy, or, The Revised New Syllabus* (1966)
* *Lost in the Funhouse: Fiction for Print, Tape, Live Voice* (ipuinak) (1968)
* *Chimera* (1972)
* *LETTERS* (1979)
* *Sabbatical: A Romance* (1982)
* *The Tidewater Tales* (1987)
* *The Last Voyage of Somebody the Sailor* (1991)
* *Once Upon a Time: A Floating Opera* (1994)
* *On with the Story* (ipuinak) (1996)
* *Coming Soon!!!: A Narrative* (2001)
* *The Book of Ten Nights and a Night: Eleven Stories* (2004)
* *Where Three Roads Meet* (2005)
* *The Development: Nine Stories* (2008)
* *Every Third Thought: A Novel in Five Seasons* (2011)
* *Collected Stories* (2015)

### Ez-fikziozkoa

* *The Friday Book: Essays and Other Nonfiction* (1984)
* *Further Fridays: Essays, Lectures, and Other Nonfiction, 1984-1994* (1995)
* *Final Fridays: Essays, Lectures, Tributes & Other Nonfiction, 1995-* (2012)
* *Postscripts (or Just Desserts): Some Final Scribblings* (2022)

## Kanpo estekak
# Arte galeria

Willem van Haecht margolariaren *Cornelisen Galeria*, 1628
**Arte galeria** edo **arte museoa** arte erakusteko prestatuta izan den espazioa da. Gehien batean ikus-arteak dira nagusi espazio horietan, batez ere margolaritza eta eskultura. Zentzu horretan museoekin antz handia dute. Kontzeptu berean arte-lanak saltzeko eta erosteko edo promozionatzeko komertzio-lekuak sartzen dira ere bai. Galeria horietan erakusketa aldatzen doa; horien gestioak galerismo izena du. Museo askotan ere arte galeriak antolatzen dira aldirako erakusketak aldatuz baina zentzu ekonomiko hori gabe.

Erakusketak bakarkoak ala kolektiboak izan daitezke.

Etimologikoki, "galeria" hitza italieratik dator. Lehendabizikoenetariko bat Florentziako *Galleria degli Uffizi* izan zen. Galeria horretan Médici familiaren margolan bilduma kokatu zen 1560an. Antzeko jatorria du *Galleria Borghese*k, Erroman. Londresen, aldiz, *National Gallery* (1824) eta *Tate Gallery* (1897) sortu ziren. New Yorken *National Gallery of Art* 1937an ireki zen.

* Casol Gallery, New York.
* Tartuko Unibertsitatearen arte galeria.
* National Gallery of Art.
* *Richard Prince, American Prayer* Pariseko Liburutegi Nazionalaren erakusketa.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Arte erakusketa

## Kanpo estekak
# Arte eszeniko

Dantza arte eszeniko mota bat da, mundu osoan egina.
**Arte eszenikoa** agertoki batean ikus-entzuleen aurrean garatzen den arte mota da. Arte eszenikoak dira, besteak beste, zuzeneko musika emankizunak, musikalak, opera, balleta, gaur egungo dantza, antzerkia eta kabareta. Arte eszenikoetan lanbidezko musikari, dantzari, antzezle edo komedianteek jarduten dute, sarri zuzendari batek bideratuta, baina baita amateurrek ere.

*Arte eszeniko* izenak nabarmentzen du arte molde hau *sormenezkoagoak* diren beste arte moldeen (idazketa eta antzerkigintza, musikagintza eta koreografia) *mendekotzat* ikusiak direla, nahiz eta hainbat artistek arte molde biok nahasten dituzten. Sentimenduen adierazpena arte eszenikoen erdigunea izan ohi da. Arte eszenikoen tresna nagusiak agertokiaren, janzkeraren eta argiztapenaren sorkuntza eta soinu teknika dira.

## Kanpo-estekak
# Iveco

| Iveco |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | commercial vehicle manufacturer (en) , enpresa, Spin-off enpresa eta foreign subsidiary company (en)  |
| Jarduera sektorea | automobilgintza |
| Herrialdea | Italia |
| Jarduera |
| Eskumendekoak | ZabalduIveco (United Kingdom) (en) , Iveco (Germany) (en) , Iveco Defence Vehicles Spa, Iveco Bus, Iveco Brazil (en)  eta Iveco Magirus AG (en)  |
| Ekoizpena | ZabalduKamioi, autobus eta light commercial vehicle (en)  |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Turin
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Legezko forma | akzio bidezko sozietate |
| Jabea | Iveco Group |
| Zeren jabe | ZabalduMagirus-Deutz (en) , Seddon Atkinson (en) , International Trucks Australia (en) , Nanjing Vehicle (en) , SAIC Iveco (en)  eta SAIC Hongyan Automotive (en)  |
| Balore-burtsa | Italiako burtsa |
| Historia |
| Sorrera | 1975 |
| Sortzailea | Fiat S.p.A. |
| Sorlekua | Turin |
| Ordezkatzen du | Fiat Industrial Vehicles (en)  |
| webgune ofiziala       |

**Iveco S.p.A.** Italiako enpresa da, CNH Industrial taldearen filiala eta Turinen egoitza duena. Ibilgailu komertzial arinak, ertainak eta astunak, harrobiko eta obretako ibilgailuak, hiriko eta hiriarteko autobusak eta aplikazioetarako ibilgailu bereziak diseinatu, ekoiztu eta merkaturatzen ditu. Iveco izena 1975ean agertu zen lehen aldiz, italiar, frantziar eta alemaniar markek bat egin ondoren.

Europan, Txinan, Errusian, Australian, Afrikan, Argentinan eta Brasilen lantegiak ditu. Konpainiak 150.000 ibilgailu komertzial ekoizten ditu mundu osoan, eta 10 mila milioi euroko fakturazioa du.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Prima Pearl

| Prima Pearl |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Kokapena |
|  |
|  |
|  |
| Estatu burujabe |  Australia |
|  |
| Australiako estatu |  Victoria |
|  |
| Hiria | Melbourne |
|  |
| Historia eta erabilera |
|  |
| **Irekiera** | 2014 |
|  |
| Arkitektura |
| Solairuak | 72 |
| 7 |
|  |

**Prima Pearl** (**Pearl Tower** eta **Prima Tower** ere ezaguna) 2014an bukatutako bizitegi-etxe orratz bat da, Melbourneko Southbank auzoan Victorian, Australian. Etxe orratza Melbourneko laugarren eraikinik garaiena da eta Australiako seigarren eraikinik garaiena.

## Galeria

* Prima Pearl eraikitzen ari zenean, 2014ko erdialdean
* Prima Pearl eraikitzen ari zenean, 2014ko amaieran
* 2015eko apirila
* 2015eko azaroa

## Kanpo estekak
# 1996ko Udako Olinpiar Jokoak

| 1996ko Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
|  |
|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Mota | Summer Olympic Games edition (en)  |
| Denbora-tarte | 1996ko uztailaren 20a - 1996ko abuztuaren 5a |
| Data | 1996 |
| Edizio zenbakia | 26 |
| ← 1992

2000 → |
| Kokaleku | Centennial Olympic Stadium (en)  Atlanta |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
|  |
|  |
| Partehartzaile kopuru | 197 10.318 |
| Parte-hartzaileak |  Olga Šplíchalová Li Aiyue (en)  Leng Chunhui (en)  Nauru at the 1996 Summer Olympics (en)  Homare Sawa Formiga (en)  |
| Maskota | Izzy (en)  |
| Kirola | kirol olinpiko |
| Beste batzuk |
|  |
| **Kirol proba olinpiko** | 271  |
|  |
| Osatzen dute |
| * badminton at the 1996 Summer Olympics../... 31+
 |
|  |
|

---

 |
| Webgune | olympics.com… |

**1996ko Udako Olinpiar Jokoak** gertakari honen XXVI. edizioa izan ziren. Estatu Batuetako Atlanta hirian ospatu ziren, 1996ko uztailaren 19tik abuztuaren 4ra arte. Laugarren aldia izan zen jokoak Estatu Batuetan ospatzen zirela eta 10.320 kirolarik 26 kirol ezberdinetan parte hartu zuten.

## Egoitzak

Atlantan kirol gehienen lehiaketak egin bazituzten ere, beste hirietan ere izan ziren:

* 1. Jonesboro, Georgia – hondartza boleibola.
* 2. Orlando, Florida - futbola.
* 3. Birmingham, Alabama - futbola.
* 4. Miami, Florida - futbola.
* 5. Washington Hiria - futbola.
* 6. Savannah, Georgia - bela.

## Dominak

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Postua | Estatua | Urrea | Zilarra | Brontzea | Guztira |
| 1 |  | 44 | 32 | 25 | 101 |
| 2 |  Errusia | 26 | 21 | 16 | 63 |
| 3 |  Alemania | 20 | 18 | 27 | 65 |
| 4 |  Txina | 16 | 22 | 12 | 50 |
| 5 |  Frantzia | 15 | 7 | 15 | 37 |
| 6 |  Italia | 13 | 10 | 12 | 35 |
| 7 |  Australia | 9 | 9 | 23 | 41 |
| 8 |  Kuba | 9 | 8 | 8 | 25 |
| 9 |  Ukraina | 9 | 2 | 12 | 23 |
| 10 |  Hego Korea | 7 | 15 | 5 | 27 |

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)**Nazioarteko Batzorde Olinpikoaren webgunea: 1992ko Olinpiar Jokoak

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa **1992ko Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoak** | **Aro Modernoko Udako XXV. Olinpiar Jokoak** 1996 | Ondorengoa **2000ko Sydneyko Udako Olinpiar Jokoak** |
# Paseoa (Macke)

| *Paseoa (Macke)* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Jatorria |
| Sortzailea(k) | August Macke |
| Sorrera-urtea | 1913 |
| Izenburua | *Promenade* |
| Ezaugarriak |
| Materiala(k) | olio-pintura eta cardboard (en)  |
| Dimentsioak | 51 () × 57 () cm |
| Genero artistikoa | genero-artea |
| Egile-eskubideak | jabari publiko |
| Kokapena |
| Lekua | Lenbachhaus (en)  |
| Bilduma | Lenbachhaus (en)  |
| Inbentarioa | G 13328 |
|  |
|  |
|  |
|  |

Paseoa (frantsesez: *Promenade*) August Macke margolari alemanak 1913an egindako margolana da. Olio ohola gainean teknika erabiliz egina, Municheko Lenbachhaus galerian erakusten da gaur egun.

## Historia

1913ko udazkenean, Macke, bere emazte eta semearekin batera, Suitzara joan zen bizitzera, Hilterfingenen, Thun aintziran, non zortzi hilabete igaro zituen, 1913ko irailetik 1914ko maiatzera arte. Han gogor lan egingo zuen. *Paseoa* garai horretan sortutako lehena da, eta lehenengoa non Mackek parke bateko pasealeku bat zubi batetik eta uretik gerturen gaia erabili zuen. Mackerentzat garaiko margolaritza frantsesaren eragina oso garrantzitsua izan zen, batez ere Robert Delaunayren lana. Mackerentzat pinturan argiaren eta kolorearen papera ulertzeko inflexio-puntua izan zen.

Bere emazte Elisabeth Erdmann-Mackeren arabera, bere azken pinturetan, "koloreen garrantzia, argitasun zoragarria, batez ere zuhaitzen tonu berdeetan, zeruko urdinaren gardentasuna, lurreko eguzki-orbanak, non distira hori batetik marroi gorri bizi batera aldatzen diren" ikus daiteke.
Lan horretan kontraste zorrotzik gabeko pertsonen irudiak margotu zituen, eta ez zituen deskribatu, argi eta garbi definitutako ingerada batekin.

1910ean, Mackek bere lanaren helburua definitu zuen: "Natura goraipatzea". Hilterfingenen, bere pintura eta zirriborroen motibo zaharrek maila biziagoa hartu zuten. Mackek gizon modernoaren "paradisutzat" har zitekeena sortu zuen, hiriko kaleetan zehar ibilaldi lasaiak eginez, erlaxazio lasaia parkean, uretan.

## Deskribapena

Konposizioaren erdian, traje dotorea eta udako kapela bat dituen gizon gazte bat dago, aterki bati eusten dion soineko gorria eta jaka urdina dituen dama batekin hizketan. Bikote hau ingurunetik isolatuta dagoela ematen du: ezz dirudi ezertaz ohartzen direnik. Aurpegi anonimoak dituzte, ez dute ezaugarri espezifikorik erakusten. Luma zuri bat duen kapela batekin buruan beste emakume bat dago, zubiko barandan bermatuta. Bi gizon daude, bere ezkerrean. Margolanak zoriontasun-sentsazioa sortzen du. Egun lasai eguzkitsu batean, pertsonek bai beren buruarekin, bai naturarekin, harmonian dirudite.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Alemanez)**:Promenade margolanaren fitxa Lenbachhaus galeriaren webgunean.