Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Los Angeles Handia

**Los Angeles Handia** edo ingelesez *Greater Los Angeles*, Los Angeles (Kalifornia, AEB) eta inguruko hiriek osatzen duten metropoliar gunea da. Los Angeles Handiak 17.775.984 biztanle ditu eta Ameriketako Estatu Batuetako bigarren metropoliar gunerik handiena da.

## hiri nagusiak

Los Angeles
* Los Angeles: (4.045.873 bizt.)
* Long Beach: (492.642)
* Santa Ana: (353.184)
* Riverside: (305.225)
* San Bernardino: (205.493)
* Fontana: (188.498)
* Oxnard: (194.905)

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Ameriketako Estatu Batuetako geografiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Palmyra atoloia

| Palmyra atoloia |
| --- |
|
 Airezko irudia. |
| Bertako izena | Palmyra Atoll |
| Geografia |
| Kokapena | Ozeano Barea |
| Uhartedia | Lerroko uharteak |
| Uharteak denera | 4 |
| Azalera | 12 km2 |
| Politika |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Gizartea |
| Biztanleria | 0 |

**Palmyra atoloia** (ingelesez: *Palmyra Atoll*, pælˈmaɪrə ahoskatua) 12 km²-ko eremua duen biztanlerik gabeko atoloi estatubatuarra da Ozeano Barean dagoena. Kingman uharriaren hego-ekialdean eta Kiribatiren iparraldean dago, Hawaii eta Samoaren erdibidean. Atoloia Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak administratzen du zuzenean

Gaur egun, uhartean ez dago ekonomia-aktibitaterik. Errepide asko eraiki ziren Bigarren Mundu Gerran, baina gaur egun egoera txarrean daude eta belarrez inguratuak. Halaber, aireratze-pista bat dago 2 km-koa.

## Ikus, gainera

* Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteetako geografiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# MMO (bideojokoen generoa)

**Online bidezko Multijokalari Masiboa** edo **Multijokalari Masiboa Online bidezkoa** (**MMO)** internet bidezko bideojoko batzuen ezaugarri bat da, zerbitzari berean jokalari kopuru handia duena. MMOek mundu irekia eta iraunkorra izan ohi dute, nahiz eta joko batzuk desberdinak izan. Joko horiek Interneterako konexio gaitasuna duten gailu edo plataforma gehienetan aurki daitezke, hauetan instala daitezkeelarik. ordenagailu pertsonala, bideo-jokoen kontsola, telefono adimendunak eta bestelako gailu mugikorrak barne.

MMOek jokalariei beren artean eskala handian lankidetzan aritzeko eta lehiatzeko aukera ematen diete, eta, batzuetan, mundu osoko pertsonekin elkarreragin nabarmena izan dezakete. Bideojoko mota ugari biltzen dituzte, jostagarritasun zein bideojoko genero desberdinak eskainiz.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Monakotza

Bruno Koloniakoa, Kartusiar Ordenaren sortzailea. Kartujoak kristau monakotza zorrotzenetakoa da: bakardadean eta isiltasunez bizi dira egunez egun.
**Monakotza** (grekerazko *μοναχός*, *monakos*, "bakarti" hitzetik) edo **lekaidetza** pertsona edo talde batek erlijio arrazoiengatik edo filosofiaz eta espiritualtasunez daraman bizimodu aszetikoari deritzo. Monakotzan bizi diren gizonezkoak monakoak edo monjeak dira eta mojak emakumeak. Otoitza, meditazioa, gizartetik at bizitzea edo gizartearekin harreman mugatuak izatea, kastitatea eta taldearen baitan elkarbizitza izaten dira beren ezaugarri nagusiak, aurrez egindako boto eta promesari jarraiki. Nolanahi ere, monakotzaren xede nagusiak bi dira: alde batetik, jainkotasunarekin bat egitea, eta purifikazioa, bekatuak eta grinak garbituz.

Antzinatik ezagutzen den monakotza-era zaharrena budismoaren baitan garatu zen duela bost mila bat urte. Eskola filosofiko zenbaitetan ere monakotzarako joera izan da, hala nola estoikoen artean. Geroztik erlijio nagusi guztietan izan dira monakotzan bizi izan ziren pertsonak, bereziki kristautasunean eta budismoan zabaldu bada ere. Bi aldaera ditu monakotzak: guztiz bakarrik bizi diren eremutar eta anakoretak eta elkabizitza egiten dute zenobitak, monasterioetan bizi direnak; antzinean eremutarrak monakotza-eredu izan baziren ere, egun monakotza-eredu nagusia elkarrekin bizi diren pertsonen komunitatea izaten da.

## Monakotzaren erroak

Ageriko antzekotasunez haraindi, monakotzak jatorri eta xede zenbait izan ditu historian zehar. Kasu batzuetan monakoak mundutik at egotea bilatu izan bazuen ere, beste kasu batzuetan, Agustin Hiponakoaren iritziz esaterako, utopia edo jainkotiar bizitza munduan eratzea bilatu da monakotzaren bitartez. Kristau erlijioan Jainkoaren esperientzia bizitzea bada helburua, budismoan perfekzioa bilatzen da monakotzan.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau erlijioari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Triesteko Lurralde Askea

| Triesteko Lurralde Askea Territorio libero di Trieste Svobodno tržaško ozemlje Slobodni teritorij Trsta |
| --- |
| 1947 – 1954 |
| Errepublika |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Geografia |
| Hiriburua | Trieste |
| Biztanleria | 330.000 (1947) |
| Azalera | 738 km2 (1947) km² |
| Ekonomia |
| Dirua | Italiar lira, AM-lira (A eremuan) Triestar lira, Jugoslaviar dinarra (B eremuan) |
| Kultura |
| Hizkuntza(k) | Italiera, esloveniera, kroaziera |
| Erlijioa | Erromatar Eliza Katolikoa |
| Historia |
| Sorrera | 1947 |
| Desagerpena | 1954 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Italiako Erresuma (1861-1946) |

 | **Ondorengoak →**

|  |  |
| --- | --- |
| Jugoslavia |  |
| Italia |  |

 |

 |

**Triesteko Estatu Askea** edo **Triesteko Lurralde Askea** (*Territorio libero di Trieste* italieraz, *Svobodno tržaško ozemlje* eslovenieraz, *Slobodni teritorij Trsta* kroazieraz) 1947 eta 1954 artean Erdialdeko Europan existitu zen estatu-askea izan zen, Italiako iparraldea eta Jugoslavia oiharen artean alegia. Triesteko lurralde askeak Trieste portu-hiria, kosta zerrenda estua ipar mendebaldean (A eremuan) eta Istriako penintsularen zati txikerra barnean hartzen zituen. 1947an eratu zen nahasketa etnikoa eta kulturala osatzen zuen biztanleria herrialde neutral, demokratiko eta independiente batean egokitzeko. 1954an ziren ondoko bi errepubliken esku gelditu zen eta 1977an ofizialki desegin zen.

## Historia

Trieste Austria eta geroago Austriar Inperioaren barnean (1867tik aurera Austria-Hungariako Inperioa) egon da nahiz eta biztanleriaren gehiengoak italieraz hitz egiten zuen. 1910eko austriar erroldaren arabera, 230.000 triestarren artean honako hizkuntz-taldeak nabari zitezkeen:
%51,8 italiera
%29 esloveniera
%2 kroaziera
%1,2 bestelakoak (alemaniera, serbiera, greziera)
%16 inperiotik kanpoko etorkinak (%75 italiarrak
%63,8 italiar-hiztunak
1921n (Lehenengo Mundu Gerra ostean) Italiak Trieste, Istria eta egun Esloveniako mendebaldea den lurraldeak beretu zituen. 1924an Fiumeko Estatu Askea Italiara anexionatu zen, gaur egun Rijeka hiri kroaziarra dena.

## Kanpo estekak
# Azeri artiko

| Azeri artiko |
| --- |
|
 Argazkia
 Bideoa  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Arrisku txikia  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Carnivora |
| Familia | Canidae |
| Leinua | Vulpini |
| Generoa | Vulpes
 |
| Espeziea  | **Vulpes lagopus** Linnaeus, 1758 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |
| Datu orokorrak |
| Ernaldia | 52 egun |
| Gizakiak ateratzen dizkion produktuak | Arctic fox fur (en)  |
| Haginkadaren indarra | 97 |
| Eguneko zikloa | gaueko |

**Azeri artikoa** (*Vulpes lagopus*) txakurraren familiako haragijale txikia da. Otsoa eta txakurra bezala, mutur zorrotza, belarri handi eta hirukiak eta buztan luzea dauzka.

Azeri mota hau, neguan duen ile zuriagatik da ezaguna (uda sasaoian ilajea aldatzen du, eta kolore arrea hartzen du). Azeri artikoa, Ipar Hemisferioan bizi da, zehazki, Islandia, Groenlandia eta Errusia, Eskandinavia, Kanada eta Alaska iparraldean.

Azeri mota honek 46 zentimetrotik 68 zentimetrorainoko luzera dauka.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Azeri artikoa, ezkerrean udako ilajearekin eta eskuinean negukoarekin. |

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Azeri

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Azerbaijanera

| Azerbaijanera |
| --- |
| Azərbaycan dili |
| [[Fitxategi:|285px]] |
|  |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua |  Iran,  Azerbaijan,  Georgia,  Alemania  Errusia,  Estonia  Erresuma Batua  AEB  Uzbekistan  Siria  Irak,  Turkia,  Turkmenistan  Ukraina,  Kanada |
| Hiztunak | 20-31 milioi |
| Rankinga | 34. (ama hizkuntzen artean) |
| Ofizialtasuna |  Azerbaijan  Iran (eskualdeko hizkuntza bezala) |
| UNESCO sailkapena | 1: ziurra |
| Araugilea | Ez du |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza Turkiar hizkuntzak Common Turkic languages (en)  Oghuz hizkuntzak |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | SOV hizkuntza, hizkuntza eranskaria, adjective-noun (en) , hizkuntza sintetikoa, nominatibo-akusatibo hizkuntza, Bokal-harmonia eta postposizioa |
| Denbora gramatikalak | orainaldia, lehenaldia eta geroaldia |
| Kasu gramatikalak | nominatiboa, datiboa, akusatiboa, genitiboa, lokatiboa eta ablatiboa |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa, Persian alphabet (en) , alfabeto zirilikoa, arabiar alfabetoa eta Azerbaijani Braille (en)  |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-1 | `az` |
| ISO 639-2 | `aze` |
| ISO 639-3 | `aze` |
| Ethnologue | `aze` |
| Glottolog | `azer1255` |
| Wikipedia | `az` |
| ASCL | 4302 |
| IETF | az |

**Azerbaijanera** altaitar hizkuntza da, turkiar adarrekoa. Asiako hego-mendebaldean hitz egiten da, nagusiki Azerbaijanen eta Irango ipar-mendebaldean. Turkiar hizkuntzen oghuz taldean sailkaturik dago eta turkierarekin lotura du.

Azerbaijango hizkuntza ofizial bakarra da eta, gainera, Iranen eskualdeko hizkuntza gisan onarpen ofiziala ere badu.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Azerbaijanera: Hizkuntzen Amaraunan
# Erasmus programa

| Erasmus programa |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | student exchange program (en)  |
| Herrialdea | Europar Batasuna |
| Jarduera |
| Honen parte | Erasmus |
| Kudeatzailea | Q138745523  |
| Kideak | Erasmus Programme Grant (en)  |
| Historia |
| Sorrera | 1987 |
| Jasotako sariak |  Asturiasko Printzea Sariak  (2004) |
| webgune ofiziala  |

Erasmo Rotterdamgoa humanista. programaren izena eta ikurrra.
**ERASMUS programa** ingelesezko E**u**R**opean Community **A**ction **S**cheme for the **M**obility of **U**niversity **S**tudents* ("Unibertsitateko ikasleen mugikortasunerako Europar Komunitatearen ekintza plana") izen ofizialaren akronimoa da, Europar Batasuneko ikasleei beste estatu batuen ikasketak egitea ahalbidetzen diena.

## Izenaren jatorria

Erasmus ingelesezko akronimoa izan arren, siglak propio ahoskarazi zituzten programa Erasmo Rotterdamgoaren omenez izendatzeko. Erasmok Europa zeharkatu zuen dogmatismoaren aurkako borrokan eta ezaguera zabaltzeko asmoz. Eta hil zenean, ondasunak Suitzako Basileako Unibertsitateari esku geratu ziren, hark hala xedatuta.

## Historia

Bruselan, 1986ko urtarrilean, sei urtez Europako unibertsitate ikasleen arteko trukeen probak egin eta gero, *Erasmus Programa*ren proposamena Europako Batzordera iritsi zen lehen aldiz. Orduan Batasuneko kide ziren herrialde gehienak alde egon arren, Batzordean pisu gehien zutenek –nagusiki, Frantziak, Alemaniak eta Erresuma Batuak– ordurako bazituzten beren truke-programak eta proposamena baztertzea nahi zuten.

Negoziazio gogor eta luzeen ondoren, azaroaren 28an proposamena atzera bota zuten. Baina hezkuntza erakundeen eta gazte mugimenduen presiopean, gaia berriro iritsi zen Kontseilura abenduaren 15ean. *Erasmus Programa* handik hiru egunera onartu zuten eta, zenbait formalismo legal gorabehera, ofizialki 1987ko ekainaren 15ean jarri zen abian.

1987-1988 ikasturtean 3.244 ikaslek osatu zuen lehenengo Erasmun belaunaldia. 2006an, berriz, 150.000 ikaslek baino gehiagok, Europako ikaslegoaren ia % 1ek. Gaur egun 31 herrialdetako goi mailako 4.000 hezkuntza erakunde baino gehiagok dihardute programaren barruan. 2007an, Erasmusek hogei urte bete zituenean, ordurako bi milioi pertsona baino gehiagok programan parte hartu zuten, eta 2012an hiru milioira iritsiko zirela aurreikusi zuten.

Baina Erasmus, esperientzia akademikoa bainoago, fenomeno sozial bilakatu da. Eta, gehienentzat, Erasmoren espirituaren gainetik, Erasmus festa entzutetsuengatik ezaguna da.

## Kritikak

Erasmus programa bat egiten duten ikasleei atzerriko unibertsitatean eskatzen zaie exijentzia eta errendimendu-maila eskasa kritikatu izan da. Ikasle horietako asko ikasketa denbora festa eta parranda egiteko profitatzen dutela aipatu izan da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Plangintza

**Plangintza** erakundeek ezarritako helburuak betetzeko kudeaketa-metodologia bat da. Zehatzago, xede nagusiak planteatu, horretarako helburu zehatzak ezarri eta horien lorpenerako estrategia, politika eta programen zehaztapena dira plangintzaren pausoak, prozesuan zehar emaitzak eragin dezaketen aurreikuspen egokiak eginez. Erakundeetako zuzendaritza dagokion funtzioa izaten da eta kudeaketa prozesuko lehenengo pausoa da, ondorengoak antolakuntza, zuzendaritza eta kontrola izanik.

## Hitzaren erabilera

Plangintza kontzeptua kale-mailan normalean ekonomi arloari edo Estatuaren interbentzio-politikari lotuta azaltzen baldin bada ere, askoz ere eremu zabalagoari dagokion kontzeptua da. Planifikazioaren aplikazioa arlo eta mota oso ezberdinetan ematen bait da gure gizartean.

## Plangintza motak

* Plangintza ekonomiko

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Esku-granada

| Esku-granada |
| --- |
| throwing weapon (en) , granada eta explosive device (en)  |
|  Irudi gehiago |
|  |
|  |
|  |

*Artikulu hau armari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Granada (argipena)».Granada** edo **esku-granada** lehergaia, eta zenbaitetan konposatu kimikoa, duen jaurtigai arina da.

## Lehenengo granadak

Frantziako esku-granadak, beiraz eginak, 1740koak.
Antzinarotik lehergailu su-emaileak erabili izan dira. Ekialdeko Erromatar Inperioan esku-lehergailu su-emaileak erabili ziren Leon III .aren erregealdiaren ondoren (717-741). Bizantziar soldaduak konturatu ziren aurreko mendeko bizantziar sua, su-jaurtigailuekin ez ezik, harrizko eta zeramikazko pitxerretan ere erabil zitekeela. Geroago, kristalezko ontziak erabili ziren. Greziako suaren erabilera Ekialde Hurbileko armada musulmanen artean zabaldu zen, eta handik Txinara iritsi zen X. mende inguruan.

Bolbora Behe Erdi Aroan hasi zen erabiltzen Europan. Lehen burdinurtuzko bonbak eta granadak ez ziren 1467ra arte agertu Europan.

Toledoko Armadaren Museoan 1580 inguruko granadak daude. Alemaniako Ingolstadt Bavariako hiriko bastioi baten aurrean egindako eraikuntza batean, XVII. mendeko zeramikazko ehunka granada aurkitu ziren. Granada horietako askok bolbora zuten oraindik, eta metxak zituzten oraindik. Ziurrenik, granada hauek leku honetan kokatu ziren 1723 baino lehen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Soinu efektu

Soinu efektu
**Soinu-efektua** edo **audio-efektua** artifizialki sortutako edo eraldatutako soinua da, zinemagintzan, telebistan, musika grabaziotan, bideo-jokoetan, marrazki bizidunetan, zuzeneko antzerki edo musikaletan eta bestelako euskarrietan helburu artistikoarekin edo edukiak sortzeko erabiltzen den soinua. Zineman eta telebistako produkzioetan, soinu-efektuak grabatu eta erreproduzitu egiten dira eduki narratibo edo sortzailea emateko, elkarrizketarik edo musikarik gabe. Terminoa grabazio batean erabilitako prozesuari aplikatzen zaio maiz, ez grabazioari berari. Zinema eta telebistako produkzio profesionalean, elkarrizketa, musika eta soinu-efektuak elementu bereizi gisa tratatzen dira.

## Soinu-efektuak zineman

Zinema-produkzio batean entzuten ditugun ia soinu guztiak postprodukziokoak dira, hau da, ez dira benetako ekintzakoak. Horri foley soinua deitzen zaio zineman irudiaren arabera sinkronizatzen diren soinu-efektuen sortzailea Jack Foley izan zelako. Foley Artistek grabatzen dituzte soinu horiek.

Soinu-efektu horiek hiru ataletan bana daitezke:

* *Zarata diegetikoa:* ekintzari dagokio, den bezalakoa da. Haizea, airea, sua...
* *Zarata ez-diegetikoa:* objektua ikusi gabe gogo-aldartea sortzeko. Erlojua, urratsak...
* *Zarata deskribatzailea:* soinu irrealak erreproduzitzeko asmatua

## Bideo-jokoetako soinu-efektuak

Bideojokoetako soinuaz hitz egiteko, soinuaren diseinua aipatu behar da. Ezin da musikaz bakarrik hitz egin, entzun ditzakegun zaratak asko dira : jauziak, pausoak, ateak, elkarrizketak, soinu-banda eta giro-soinua. Laburbilduz, gure bideojokotik datorren edozein soinu.

Erabileraren arabera bana daitezke:

* Ekintza bat testuinguruan kokatzea: gertaera bati soinu jakin bat esleitzea
* Espazio bat definitzea: espazio jakin bat definitzen duen elementu gisa soinua erabiltzea
* Gertaera bat markatzea: zerbaiti arreta eta interesa sortzeko
* Giro bat sortzea: bideojokoaren hainbat unetan sentsazioa eman eta emozio zehatzak transmititzeko.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Audio-editorea
* Soinu-txartela

## Bibliografia

* Konigsberg, Ira (2004). Diccionario técnico Akal de cine. trad. Francisco López Martín y Enrique Herrando Pérez. AKAL. ISBN 978-84-4601-902-2.

## Kanpo estekak
# Zientzialari ero

Ohiko zientzialari eroaren irudia.
**Zientzialari eroa** herri kultura garaikidean maiz agertu ohi den errola edo pertsonaia da. Errol hau nagusiki zinemako filma, komiki eta telebistako telesailen bidez hedatu izan da.

Zientzilari eroa zintzoa edo gaiztoa izan liteke, maiz psikotikoa, baldarra, xelebrea edota despistatua izan liteke, sarritan fikziozko teknologiaren inguruan lan egin ohi duelarik. Pertsonaia hau ohiko benetazko zientzilari edo fisikarien karikatura, nahas-mahasa edo umorezko irudikatzea da. Haren izaera mundua suntsitu nahi duen zientzialari megalomano eta maltzurretik hasi eta erabat despistatua, barnerakoia eta hotzana den zientzialaaraino doa.

## Fikziozko adibideak

Errol honen adibide batzuk honako hauek dira: Frankenstein doktorea, Bakterio profesorea, Tornassol doktorea, *Fringe* telesailako Walter Bishop zientzialaria, *The Big Bang Theory* telesaileko gazteak, *Maniac Mansion* bideo-jokoko Fred doktorea, *Futurama* marrazki bizidun telesaileako Farnsworth Irakaslea edota *Simpsondarrak* telesaileko Frink Irakaslea.

## Benetazko ereduak

Maiz zientzialari eroaren pertsonaia sortzeko benetazko zientzialarien izaeren nahas-mahasa bat egin izan ohi da, hauek erotuta ez egon arren, beren izaera edo jokamoldeen bitxikeri, ahoskera edo berezitasunen bat hartu eta areagotu izan delarik. Eredu gisa erabilitako zientzialari hauetako batzuk honako hauek izan dira:

* Jeremy Bentham, bere burua momifikatuarazi zuen britaniar filosofoa.
* Wernher von Braun, Alemania eta Estatu Batuetako misilen inguruan ikerketak burututako alemaniar zientzialaria.
* Gerald Bull, ingeniaria.
* Horace Donisthorpe, mirmekologoa.
* Thomas Alva Edison, "Menlo Parkeko Aztia", asmatzailea.
* Albert Einstein, fisikaria, bere horrazkera eta itxura maiz zientzialari eroaren eredu gisa jarri da.
* Paul Erdős, hungariarra, historia guztiko matematikari xelebre eta oparoena.
* Philo Farnsworth, telebista eta lehenbiziko fusio nuklear gailuaren asmatzailea.
* Francis Galton, estatistika eta eugenesia garatu zituen britainiar zientzialaria.
* Ishii Shiro doktorea, Japoniar Armadako 731 unitateko teniente jenerala.
* Trofim Lysenko, errusiar genetikaren inguruan teorizatu zuen sobietar bilogoa.
* Stanley Milgram, menpekotasunaren inguruan ikertu zuen psikologo aintzindaria.
* Harry Harlow, maitasuna bere ezazren bidez ikertu nahi izan zuen psikologoa.
* Oliver Heaviside, bere altzariak granitozko blokeez ordezkatu zituen britainiar zientzialaria.
* Herman Kahn, elkarren arteko suntsiketa ziurtatuari buruz idatzi zuen militar estratega.
* Josef Mengele doktorea, mediku nazia, Auschwitz kontzentrazio-esparruko "Heriotzaren Aingerua".
* Julius Sumner Miller profesorea.
* Patrick Moore, britainiar astronomoa.
* Jack Parsons, misilen inguruko ikertzailea.
* Ivan Petrovich Pavlov, fisiologoa, islada baldintzatuaren inguruan ikerketak burutua.
* Edward Teller, hidrogeno bonbaren garapenean lan egin zuen fisikari nuklearra.
* Nikola Tesla, fisikaria, matematikaria, asmatzailea eta ingeniari mekaniko eta elektrikoa.
* B. F. Skinner, psikologoa eta utopista.
* John von Neumann, matematikaria.

## Kanpo estekak
# Kontraterrorismo

**Kontraterrorismoa** terrorismoaren aurka estatuek eta beste erakundeek hartzen dituzten neurri politiko, polizial eta militarren multzoa da. Kontrainsurjentziaren atala dela esan daiteke, baina kontraterrorismoan atentatu eta terroristen aurkako ekintza zuzenak biltzen diren bitartean, kontrainsurgentziak terrorismoa edo insurjentziaren aurkako neurri politiko, ekonomiko eta psikologikoak biltzen ditu.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Empire (aldizkaria)

| Empire |
| --- |
|  |
| Mota | Zinema |
| Fitxa teknikoa |
| Hizkuntza | Ingeles |
| Argitaratze lekua | Erresuma Batua |
| Argitaletxea | Bauer Media Group (en)  |
| Banaketa |
| Banatze-eremua |  Erresuma Batua |
| Maiztasuna | Hilabetekaria |
| Historia |
| Sortzailea | Ascential (en)  |
| Zuzendaria | Mark Dinning |
| Identifikadoreak |
| ISSN | 0957-4948 |
|

---

 |
|  |
|

---

     |

Empire 1989ko uztailean Barry McIlheneyk sortutako zinema aldizkari britainiarra da.

Herrialdeko salduena, urtero Empire Sariak antolatzen ditu.

## Editoreak

* Barry McIlheney (1 - 44 aleak)
* Phil Thomas (45 - 72 aleak)
* Andrew Collins (73 - 75 aleak)
* Mark Salisbury (76 - 88 aleak)
* Ian Nathan (89 - 126 aleak)
* Emma Cochrane (127 - 161 aleak)
* Colin Kennedy (162 - 209 aleak)
* Mark Dinning (210 - egun aleak)

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**
# Jeri Ellsworth

| Jeri Ellsworth |
| --- |
|  (2008) Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Georgia, 1974ko abuztuaren 14a (51 urte) |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Walla Walla University (en)  |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | asmatzailea, autorea, informatikaria, ingeniaria, ekintzailea eta roller derby player (en)  |
| Enplegatzailea(k) | Tilt5 (en)  Valve Corporation Individual Computers (en)   (2002 -  2003) Rapport Inc (en)   (2003 -  2004) |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *C64 Direct-to-TV (en)  castAR (en)  C-One (en)  Tilt5 (en)*
 |
|

---

 |
| jeriellsworth.com |
|         |

**Jeri Ellsworth** (1974ko abuztuaren 14a -) zirkuitu-diseinatzaile autodidakta da, eta chipak diseinatzeko etxeko laborategi bat (“home chip lab”) sortu zuen. Ezaguna da Commodore 64 kontsolaren emuladore bat diseinatzeagatik. 2004an asmatu zuen, Joystick baten barruan zihoan, 30 bideo-joko zituen, eta C64 Direct-to-TV izena zuen. Computers Made Easy denda-katea antolatu zuen, ordenagailuen osagaiak saltzeko. Gaur egun, jokoetarako kontsolen hardwarean egiten du lan.

2013an errealitate areagotuzko CastAR sistema aurkeztu zuen **Jeri Ellsworth**-ek Technicalillusions enpresarekin, baita arrakasta handia lortu ere. CastAR sistemak batera darabiltza mundu fisikoa eta mundu birtuala, errealitate areagotuzko 3D proiekzio holografiko modukoak erabiltzen ditu errealitate birtualean mulgiltze erabatekoa onartzen duen ingurunean.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Webgune pertsonal ofiziala
* **(Ingelesez)** Jeri Ellsworth-en Youtube kanala
* **(Ingelesez)** Jeri Ellsworth-en Vimeo kanala
* **(Ingelesez)** Ellsworth-en Flickr argazki-zerbitzuan
* **(Ingelesez)** Hitzaldia Portland-eko Linux General bileran (2010eko martxoan)\*
* **(Ingelesez)** Hitzaldia Stanford unibertsitatean (2005/05/18)