Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Soinu monoaural

Philips irrati zahar bat. Bozgorailu bakarra eta soinu monoaurala zeukaten garai zaharretako irrati-hargailu handiek.
**Soinu monoaural** edo **monofonikoa** (askotan **mono** gisa laburtua) kanal batek soilik definitzen den soinua da, mikrofono bakarrarekin edo nahasketa mahaian nahita hala grabatutakoa.

Soinu monofonikoak entzumen estereofonikoak ematen duen sentsazio espaziala falta du. Mono sistemak belarri bakarrarekin entzundakoaren antzeko soinua sortzen du.

Musikaren munduan, lehendabiziko grabaketa estereofonikoa 1957an egin arte, grabaketak beti monoauralak izaten ziren, alegia, kanal bakarrekoak.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# The Legend of Zelda (bideo-jokoa)

|  *The Legend of Zelda (bideo-jokoa)* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Jatorria |
| Argitaratze-data | 1986 |
| Izenburua | *THE HYRULE FANTASY ゼルダの伝説, ゼルダの伝説 eta The Legend of Zelda* |
| Jatorrizko herrialdea | Japonia |
| Argitaletxea | Nintendo |
| Banatze bidea | diskete, ROM cartridge (en)  eta deskarga digitala |
| Ezaugarriak |
| Genero artistikoa | akzio eta abentura bideo-jokoa |
| Joko-modua | bakarka jokatzeko modua |
| Euskarria | Nintendo Entertainment System, Famicom Disk System (en) , Game Boy Advance, Super Nintendo Entertainment System, Wii, Virtual Console, Nintendo Switch, Nintendo GameCube eta Wii U |
| Adin-sailkapena |     |
| Telesaila | The Legend of Zelda |
|  |
|  |
|  |
| Zuzendaritza eta gidoia |
| Zuzendaria(k) | Shigeru Miyamoto Takashi Tezuka (en)  [[Kategoria:Takashi Tezuka (en)  zuzendutako bideo-jokoak]] |
| Gidoigilea(k) | Takashi Tezuka (en) [[Kategoria:Takashi Tezuka (en)  idatzitako bideo-jokoak]] |
|  |
| Ekoizpena |
| Ekoizlea | Shigeru Miyamoto |
| Programatzailea | Toshihiko Nakago (en)  eta Yasunari Soejima (en)  |
| Diseinatzailea | Shigeru Miyamoto, Koji Kondo eta Takashi Tezuka (en)  |
| Garatzailea | Nintendo Entertainment Analysis & Development eta Nintendo |
| Bestelako lanak |
| Musikagilea | Koji Kondo |
| Fikzioa |
|
ikusi
* Link, Princess Zelda (en) , Zora (en) , Ganondorf Dragmire, Octorok (en)  eta Impa (en)
 |
| Fikzio-unibertsoa | universe of The Legend of Zelda (en)  |
|

---

 |
| zelda.com… |
|    |

The Legend of Zelda, japonieraz: ザハイラルファンタジー ゼルダの伝説 Za Hairaru Fantajī: Zeruda no Densetsu, literalki "Hyruleren Fantasia: Zeldaren Kondaira", 1986an Nintendo japoniar konpainiak merkaturatutako bideo-joko bat da. Shigeru Miyamoto eta Takashi Tezukak Nintendo Entertainment System kontsolarako diseinatu zuten.

Hyrule fantasiazko lurraldean kokatua, Link mutil gazteak (jokalariak) Zelda printzesa salbatzeko helburuz Jakintzaren Hiruindarraren zortzi piezak bildu beharko ditu, Zelda printzesa Heriotzaren Mendian Ganon printzeak preso baidauka.

## Kanpo estekak
# Soinu-txartel

**Soinu-txartela** programa informatikoen bidez ordenagailu baten soinu sarrera eta irteera kontrolatzea ahalbidetzen duen txartela da.

## Historia

Asko zabaldu zen lehenengo soinu txartela AdLib izan zen FM sintesia erabiltzen zuena. Musika eta jokoen efektuak berregiteko baino ez zuen balio. Gero Sound Blaster txartela agertu egin zen, FM sintesiaz gain, audio digitala grabatu eta berregiteko aukera ematen zuela ( 8 bitetan ). Horrela, errealitateko soinuak erabil zitezkeen ( zaratak, ahotsa.. ) eta honi esker, asko zabaldu zen txartel hau.

Gero, Sound Blaster 16 txartela agertu zen, eta berarekin 16 bitezko audioa etxeetara heldu zen.( gogora dezagun soinuaren grabaketa CD kalitatean 16 bitetan dela), FM sintesia oraindik mantentzen zuelarik.
Beranduago ASP bertsioa agertu zen, seinalearen prozesu digitalerako txipa zuena.

Gaur egungo txartelek efektu asko lortzen dituzte ( oihartzuna, koroak, distortsioa...) eta digitalizatu dezakete. Normalean 16 bit erabiltzen dira, baina profesionalen kasuetan 20 edo gehiago ere. Badaude ere grabatu eta berregitzeko kapaz direnak.

Soinuak berregiteko, FM sintesia, uhinen tauleko sintesia ( wave table ) edo moldaketa fisikoaren ( wave guide ) sintesia erabil daiteke.

Kalitatezko berregiketarako, 32 kanalak izaten dira beharrezkoak ( 16 instrumento stereoan ), horregatik txartel askok daramate 32 euren izenetan. Hori bai, instrumento batek nota batzuk jotzen baditu aldi berean, kanal gehiago behar izango ditu.

## Konexioak

Soinu-txartel gehienek Microsoften PC99 estandarra erabiltzen dute, bere konektoreei hurrengo koloreak emanez:

| Kolorea | Funtzioa |
| --- | --- |
|   | Arrosa | Mikrofono sarrera analogikoa. |
|   | Urdina | "Line-In" sarrera analogikoa. |
|   | Berdea | Estereo seinale nagusiarentzako irteera analogikoa (aurreko bozgorailuak). |
|   | Beltza | Atzeko bozgorailuentzako irteera analogikoa. |
|   | Laranja | S/PDIF irteera digitala (batzuetan erdiko bozgorailuentzako irteera analogiko bezala erabiltzen da) |

## Kanpo estekak
# Streaming

Streaminga Internet bidez egiten den bideo eta soinuaren transmisioa da, datu-bidalketa handiak egiten dira audio eta bideoak zuzenean transmititzen direnean eta datu-korrontea bidali dela edo *streaming* bidez transmititu dela esaten da hartzaileak datuak jasotzeko fitxategi osoak deskargatzeko beharrik ez daukanean. Hartzaileak fitxategia ordenagailuaz erreproduzi dezake, fitxategi osoa deskargatua izan gabe.

*Streaming*a edo datu-korrontea era jarraituan transmititzeko teknika bat da. Igorleak aldez aurretik grabatutako fitxategiak edo unean uneko ikuskizunak zuzenean eskain ditzake, bat-bateko komunikazioa lortuz. Teknika horren ezaugarririk nabariena informazioa jaso bitartean ikuskatu edo entzuteko aukera izatea da, fitxategiaren deskarga osoa egiteko beharrik gabe.

## Funtzionamendua

* Igorlearen aldetik:

Kodetzaileak fitxategiak sortzen ditu, web zerbitzariak fitxategi horiek sarean jartzen ditu eta *streaming* zerbitzariak fitxategiak bidaltzen ditu.

* Hartzailearen aldetik:

Internet-nabigatzaile bat eta erreproduzitzeko aplikazio laguntzaile bat besterik ez da behar: lehena, eskaerak egiteko *streaming* zerbitzariari; bigarrena, fitxategia erreproduzitzeko.

Fitxategi bat erreproduzitzeko, nabigatzaileak fitxategiaren eskaera egiten dio web zerbitzariari eta horrek metafitxategia itzultzen dio. Horrek erreproduzitzaileari metafitxategia pasatzen dio. Erreproduzitzaileak *streaming* zerbitzariarekin komunikazioan hasten da RTSP (kontrolerako kanala) protokoloaren bitartez. Horrek datu basera jotzen du fitxategiaren bila eta RTP/RTCP (soinu eta bideo kanala) pasatzen dio erreproduzitzaileari. Erreproduzitzaileak, *buffer* baten bitartez, datuak jasotzen dituen heinean erreproduzitzen ditu. Eta zuzeneko *streaming*a baldin bada, streaming-zerbitzaria zuzenean kodetzailearekin jartzen da komunikazioan, datuak jasotzeko sare lokal edo konexio zuzen baten bitartez.

## Estrategiak

Hemen agertzen dira streaming arazoak gainditzeko bi estrategia.

**CDN sistemak**: Horren ideia da edukiak erabiltzaileei hurbiltzea CDN zerbitzarien bitartez. Eduki hauek zerbitzari gehienetan banatzen dira. Hemen erabiltzaile batek eskaera bat egiten duenean DNS-aren bitartez erabakitzen da zein den CDN zerbitzari egokiena erabiltzailearentzat.

**P2P sistemak**: Haren funtzionamendua azken finean sare bat da: hor, aldi berean, erabiltzaile guztiak bezero eta zerbitzari dira. Hau da, eskaera bat dagoenean edukia banatzeko, erabiltzaile bakoitzak bere ondokoei banatzen die eta hauek beraien ondokoei eta horrela denbora guztian. Honek egiten du zenbat eta eskaera gehiago egon orduan eta hobe funtzionatzea, sistema eskalagarritasun handiarekin bihurtuz.

## Erreferentziak

## Bibliografia

* J. Kurose, K.W. Ross: **(Ingelesez)Computer Networks*, 3, 4 eta 5. edizioak.
* S. Weistein: **(Ingelesez)The multimedia Internet*.
* B.A. Forouzan: **(Ingelesez)TCP/IP Protocol suite*. 4.edizioa (12, 16 eta 25 kapituluak).

## Ikus, gainera

* OBS Studio.

## Kanpo estekak
# Dance pop

Dance pop*a** 1980ko hamarkadako hasieran sortutako musika-azpigenero ezaguna da, musika elektronikopean. Orokorrean, *uptempo* musika da, gau-klubetan jotzekoa sortua, bai eta *Contemporary Hit Radio* edo CHR formatuan jotzekoa ere. *Dance* eta *pop* musikaren konbinazioaz sortua, *disco*, *post-disco* eta *pop sintetikotik* ere edaten du. Dance pop musikak hurrengo ezaugarriak ditu: aldi gogorrak dituen musika-azpigeneroa, abesti-estruktura sinpleak (*pop* musikaren ezaugarri dena) eta melodian zein doinu gogoraerrazetan indarra jartzen duena.

## Erreferentziak
# Mákina

| Mákina |
| --- |
| Sorrera | 1990eko hamarkada |
| Sorlekua | Valentziako Erkidegoa |
| Hedapena | Espainia |
| Instrumentuak | Erritmo-kaxa, samplerra, sintetizadorea. |
| Azpigeneroak |
| Jumpstyle |

**Mákina** hardcore techno musika estiloaren azpigenero bat da, jatorria Espainian duena. Britainiar hardcore dancearen antzera, bouncy techno eta hard trance estiloetako elementuak ditu. Tempoa 150 eta 180 BPM artekoa da.

## Historia

### 1990eko hamarkadaren hasiera: jatorria

Espainian dance musika 1988an nabarmendu zen acid housen gorakadarekin. Màkinak joera horri jarraitu zion, eta jatorria 1990eko hamarkadaren hasieran du, Valentzian. Bakalao izeneko estilotik eratorria, Valentziako klubetan 1980ko hamarkadaren bigarren erdian bere izaera eta ezaugarriak garatu zituen.

### 1990eko hamarkadaren erdialdean: aurrerapena eta arrakasta

Generoak 1991n Chimo Bayo DJ espainiarrak "Así me gusta a mí" bere singlea kaleratu zuenean protagonismoa lortu zuen. Abestiak arrakasta handia izan zuen Europa osoan, eta, horri esker, generoa laster ospetsu bilakatu zen. Generoa oso ezaguna egin zen Espainia osoan 1995etik 1997ra, Màkina estiloko single asko Espainiako Single Zerrendako lehen postura iritsi baitziren.

1990eko hamarkadaren amaieratik gaur egunera arte, generoa Ipar-ekialdeko Ingalaterra eta Eskoziako rave eszenan mantendu da. Klub nabarmenen itxierari jarraituz, bere ospea apur bat desagertu zen inguru horietan eta bertoko hardcorek ordezkatu zuen. Hala eta guztiz ere, oraindik ondare kultural sendo bat gordetzen du; bere abestiak aldiro-aldiro entzuten dira Newcastle Unitedek eta Sunderland AFCk partidak jokatzen dituztenean.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau musikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Reggaeton

| Reggaeton |
| --- |
| Sorrera | 1980eko amaieran (Panama) eta 1990eko hasieran (Puerto Rico) |
| Sorlekua | Panama eta Puerto Rico |
| Hedapena | mundu osoan |
| Instrumentuak | Samplerra eta ahotsa. |
| Azpigeneroak |
| Moombahton |

**Reggaeton**a, **reggaetoi**a edo **erregetoi**a jatorria reggae eta hip hop musikan duen musika estilo bat da. Haren hitzek, aldiz, raparen eragina ere badute.

Latinoamerikan sortu zen, 1980ko hamarkada amaieran, Panama eta Puerto Ricon ,1990eko hamarkada hasieran: han, estiloari gaur egungo izena eman zioten. Ondoren, latinoamerikar komunitateak finkatuta dauzkaten herrialdeetan zehar hedatu da, Estatu Batuak eta Espainia barne.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau musikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Testu-tratamenduko programa

LibreOffice 7.2.4.1 Writer aplikazioarekin egindako pantaila-argazkia.
**Testu-tratamenduko programa** edo **testu-prozesadorea** testuan oinarritutako dokumentuak lantzeko erabiltzen den programa informatiko bat da. Ohiko idazketarekin alderatuz eskaintzen dizkigun abantailak honako hauek dira: formatu digitalean gordetzen denez aurrerago erreproduzitu, berreskuratu eta berredita daitekeela. Dokumentu hauek ikusi, inprimatu, postaz bidali, beste formatu bat eman edo aurrerago erabiltzeko gorde daitezke.

## Euskaraz

Hobelex erabiltzen egindako pantaila-argazkia.
Badago horrelako programa bat edo beste euskaraz erabiltzerik, hau da interfazea euskaraz ikus daiteke eta idazterakoan euskarazko zuzentzaile ortografiko automatikoak erabil daitezke, Hobelex kasu.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* LibreOffice
* OpenDocument
* Open Office
* Microsoft Word
* Vi

## Kanpo estekak

* LibreOffice euskaraz
# Mozilla

| Mozilla |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | irabazteko asmorik gabeko erakundea eta internet backbone (en)  |
| Jarduera sektorea | Software fabrika |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Jarduera |
| Kidetza | jQuery Foundation (en) , FIDO Alliance eta Open Source Initiative |
| Ekoizpena | Mozilla Firefox |
| Agintea |
| Zuzendari exekutiboa | Mitchell Baker eta John Lilly (en)  |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * San Frantzisko
 |
|  |
| Jabea | Mozilla Fundazioa |
| Zeren jabe | ZabalduMozilla Open Badges (en) , Mozilla Fennec, Firefox for iOS (en) , Mozilla Monitor eta Firefox Nightly |
| Historia |
| Sorrera | 1998ko otsailaren 28a 2005eko abuztuaren 3a |
| Sortzailea | Netscape (en)  |
| webgune ofiziala          |

**Mozilla** software libre komunitate bat da, Netscapeko kideek 1998an abiatua. Mozilla komunitateak Mozilla izeneko produktuen multzoa erabili, garatu, argitaratu eta laguntzen ditu, software librea eta estandar irekiak bultzatuz. Komunitatea laguntzeko Mozilla Fundazioa existitzen da, irabazi asmorik gabeko erakundea, eta Mozilla Corporation, enpresa gisa funtzionatzen duena.

Mozillaren produktu nagusiak Firefox web-nabigatzailea, Thunderbird e-posta bezeroa, Bugzilla akatsen kudeaketa eta jarraipen sistema eta Gecko motorra daude.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Programatzaile

**Programatzaile** bat programatzen diharduen pertsona da, hau da, ordenagailuetan edo konputagailuetan idazteaz arduratzen den pertsona. Programatzaileak software **garatzaile** izenarekin ere ezagunak dira.

Herrialde gehienetan, programatzailea lan kategoria ezaguna ere bada. Programatzera dedikatzen den pertsonaren lan-postu izena hain zuzen ere.

## Historiari buruz aipamen laburra

Ada Lovelace, Lord Byron poeta ezagunaren alaba, historiako lehen programatzailetzat hartzen da. 1842an Charles Babbage matematikariarekin elkarlanean ibili zen eta honen makina analitikoan egin zuen bere ekarpena: Bernouilliren zenbakiak kalkulatzeko sistema bat.

Ada Lovelace
## Deskribapena

Programatzailea konputagailuak uler dezakeen programazio lengoaia erabiliz prototipoak ezartzeaz arduratzen da.

Hasiera batean, programatzailearen lana Taylorren jarraitzaileen ikuspuntutik txertatu zen, hau da, enpresaren funtzioetara espezializatua. Honela, software produkzioa kategoria profesional bakoitzaren papela argi definitua dagoen lan multzo espezializatu bezala ulertzen da:

* **Analistaren** zeregina arazo bat aztertzea eta deskribatzea da, ondoren informazio sistema batekin irtenbidea aurkitzeko helburua duelarik.
* **Programatzailearen** zeregin bakarra analistaren argibideak ordenagailuak egikaritu ditzakeen kodeetan ezartzea da. Argibide guzti hauek karga kuaderno deiturikoan biltzen dira, bi lankideen arteko komunikazio sistema delarik. Ikus daitekeenez hau guztiz lan mekanikotzat eta maila gutxikozat hartzen zen.

Gaur egun ikuspuntu hau ez dela egokiena pentsatzen da lan intelektualak burutzeko, softwarea sortzea izan daitekeena bezala. Honela software programatzailearen lanbidea garatzen joan da denboran zehar. Analista eta programatzaileen arteko komunikazio arazoa dela eta (dokumentu bat ez da nahikoa zer egin nahi den azaltzeko) beste lan kategoria bat sortu zen **analista-programatzailea** deiturikoa. Honen ondorioz, hasierako programatzailearen adiera bazter batean gelditzen da ondorengoarekin ordezkatua den bitartean: funtzio ez hain mekanikoak dituen eta formakuntza jaso duen profesinala.

Analistaren lanbideak ere jasan du aldaketa, software **diseinatzalearen** kontzeptua sortuz. Hau software ingeniaritzaren aurrerapenei esker etorri da non analistaren lana diseñatzeilearen lanetik bereizten den. Analistak arazoa deskribatzen du (zer egin) diseinatzaileak konponbidea azaltzen digun bitartean (nola egin). Garatuta dauden herrialde gehienetan honek bidea ireki dio **diseinatzaile** edo **software arkitekto** lan kategoria berriari.

## Ikus, gainera

* Software
* Iturburu-kode
* Programazio-lengoaia.
# Estilete

Estilete modernoak, pantaila ukigarrietan erabiliak PDA eta Nintendo DSan bezala.
XIV. mendean idazteko erabilitako estiloak
**Estiletea** (latinetik *stilus* plurala *stili*) idazkera tresna bat da. Hitza, ordenagailu baten osagarri bat izendatzeko ere erabiltzen da, orohar, PDA edo Smartphone bat. Ohi, haga luzanga eta estu bati egiten dio erreferentzia, gaur egungo bolaluma baten antzerakoa. Estilete asko nabarmenki kurboak dira euren erabilera errazteko.

## Jatorria

Estileteak, lehen aldiz, antzinako mesopotamiarrek erabili zituzten, idazketa kuneiformean idazteko. Ohi, Tigris eta Eufrates ibaien ertzean eta paduretan hazten ziren kanaberekin egiten ziren, baita Egipton ere, non, egipziarrek, punta zorrotza zuten kanabera zatiekin eginiko estileteak erabiltzen zituzten. Idazketa kuneiformea kanabera moztu batek buztin taula batean presioa egiten zuenean egiten zuen ziri formako markatan oinarritua zegoen erabat. Hortik dator kuneiforme hitza: *cuneus* = ziria.

Estileteak, garai klasikoetatik XIX. menderarte erabiliak izan ziren argizarizko taulatxoetan idazteko (*tabulae*), asmo ezberdinekin erabiltzen zirenak, idazkarien oharretatik kontu erregistroraino. Argizarizko taula batzuk, urez betetako gordailuetan kontserbatu dira, adibidez, Hadrianoren Harresiaren gainean zegoen Vindolandako gotorleku erromatarrean. Estilo horien muturretako bat zorrotza zen, idazteko, eta bestea, zapala eta zabala zen, akatsak ezabatzeko.

Argizaria erabiltzen duen koadernotxoa eta estiletea, erromatarrek erabiltzen zituztenen berregite bat.
## Erabilera arteetan

Estileteak, gaur egun, arte eta lanbide batzuetan erabiltzen dira. Adibideak: hizkien igurzketa lehorreko transferentzia moduan, diseinuak egitea azalera berri batean ikatz paperarekin eta eskuzko erliebe irarlan tipografikoa. Estileteak, metala eta buztina bezalako materialetan grabatuak egiteko ere erabiltzen da.

## Gaur egungo erabilera

Gaur egun, estilete hitza, datu sarrera modu bati erreferentzia egiteko erabiltzen da, ohi PDA eta tauleta grafikoetan. Modu honetan, tintarik jariatzen ez duen estilete batek, pantaila ukigarri bat ukitzen du, hatza ordeztuz, edo pintzelkadak egiten ditu ordenagailu pantaila batean. Estileteak, Nintendo bideo-joko enpresaren Nintendo DS kontsolarekin ere erabiltzen da. Kontsola honek bi pantaila ditu, horietatik, behekoa, ukigarria.

Estiletea keztutako kristal edo lamina metalikoetan grabazio bat inprimatzeko ere erabil daiteke. Modu hau, hainbat tresnatan erabilia izan daiteke, grabatzeko bolaluma baten ordez, tenperatura maila zabal batean erabili ahal izatearen abantaila baitu, ez da behar baino lehenago trabatu eta lehortzen, eta oso igurzekta gutxi du beste modu batzuekin alderatuz. Ezaugarri hauek, oso erabilgarriak izan ziren, barografo eta sismografo mota primitibo batzuetan, erregistroetan erabiliak, planeatzaileen altitudea zehazteko.

## Kanpo estekak