Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Morroilo-fusil

| Morroilo-fusil |
| --- |
| firearm action (en)  |
|  Irudi gehiago |
|  |
|  |
|  |

 Mauser K98 baten morroiloaren xehetasuna.
**Morroilo-fusila** edo **morroilo-erriflea** eskuz kargatzen den arma arina da, errifleko edo karabinako morroiloaren palanka eraginda. Etxeetako ateetan erabilitako morroiloarekin zuen antzekotasunagatik jaso zuen izen hori.

Arma kargatzeko, morroiloa ireki, munizioa sartu eta morroiloa berriro itxi behar da. Armak tiro egin ondoren, morroiloa berriro irekitzen da eta bala-zorroa automatikoki kanporatzen du.

XXI. mendean, morroilo-fusila, oro har, fusil erdiautomatikoek eta eraso fusilek ordezkatu dute, baina oraindik ere nahiago izaten da doitasunezko armetarako, hala nola, frankotiratzaile fusila eta kirol tiroan eta ehizan erabiltzen direnak, ekoizteko, desmuntatzeko eta berriro muntatzeko errazagoak direlako.

Mekanismoa eskopeta eta kirola egiteko pistola batzuetan ere aurkitzen da.

## Kano estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Baioneta

XIX. mendeko prusiar baioneta bat.
OKC-3S baioneta, Ontario Knife Company enpresak fabrikatua.
**Baioneta** arma zuri bat da, oso zorrotza, fusilaren kanoiaren muturrari jartzen zaiona, aurrez aurre borrokatzeko. Horrela, larrialdi fusila lantza moduan erabil daiteke, muturreko egoeran bada ere. Kontuan hartzekoa da hasierako fusil eta mosketeak kargatzeko denbora asko behar zela, eta aurrez aurreko borroka saihestea zaila zela XX. mendea baino lehenago.

XVII. mendetik XIX. mende arteko baionetarik arruntena kubo erakoa zen, hiruki formako aizto bat zuen zilindro metaliko huts batean zetzana, mosketeetan bereziki erabiltzen zena. XX. mendean, aizto edo sastakai bat izatera pasa zen, armari jar zekiokeena baionetatzat erabiltzeko. Kasaka gorriak ziren arma hori erabiltzeko prestaturiko soldadu gutxietako batzuk.

Izena Baiona hiriaren izenetik datorkio, bertan asmatu baitzen.

## Historia

Soldadu britaniar bat Bigarren mundu gerran, baionetadun erriflearekin.
Baionetaren erabilera jada eztabaidatua izan zen XIX. mendearen bigarren erdialdetik, alferrikakotzat jotzen baitzen, fusilaren su potentzia handiagoa zenez, baita soldadu erabiltzaile berarentzat ere arriskutsua. Lehen Mundu Gerran erabiltzen segitu zen arren, Bigarren Mundu Gerran haren erabilera oso anekdotikoa izan zen, baina, hori bai, ikuspuntu ezberdinetatik ikusita. Bigarren Mundu Gerran, Europan oso gutxi erabili zen; aldiz, Ozeanian, AEBetan eta Japonian hil arte borrokatu ziren bala eta baionetekin, Ozeano Bareko uharte baliotsuengatik.

Dena dela, bi garai ezberdin alderatuz gero, XIX. mendearen erdialdea eta XX. mendearen erdialdea, argi geratzen da baionetaren erabilerari dagokionez dagoen diferentzia handia. Lehen garaian, hildako guztien erdia gutxienez, arma zuriagatik hiltzen zen. Bigarren garaian, berriz, baionetaz hildakoak, hildako guztien % 5 baino ez ziren. Gaur egun, baioneta borrokako esgrima teknika oraindik gorputz militar askotan irakasten da, estatubatuar marineetan esaterako, borrokarako prestatze psikologiko bikaina da, nahiz eta borroka teknika hori erabiltzeko aukera askorik ez dagoen. Edonola ere, oraindik orain oso erabilia da desfile eta zeremonia arma gisa.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Baionetari buruzko artikulua, *Argia* astekarian.
# Subfusil

Bigarren Mundu Gerrako PPS subfusil sobietarra
**Subfusila**, baita ere **pistola-metrailadore** eta metraileta izenez ezaguna, era automatikoan pistola kartutxoak su egiteko gai den su-arma da. Tiramen gutxikoa izaten den arren (100 metro azpitik), distantzia motzean su potentzia handia ematen du. Gehienak 9 milimetroko *Parabellum* kartutxoak erabiltzen dituzte eta gehienek 30 bat kartutxoko kargagailuak erabiltzen dituzte.

## Funtzionamendua

Lehen Mundu Gerrako MP18 subfusil alemaniarra, oinez erabiltzeko moduko lehenengoa
Lehenengo subfusil praktikoak, 1918an diseinaturiko MP18ak, blowback sistema erabiltzen zuen armaren zikloa osatzeko, armatuta zegoenean ixtailua irekita edukitzen zuen, malguki bidezko kargagailua zuen eta ez zuen ez asegururik, ez erdi-automatikoan su egiteko aukerarik. Hau da subfusil bat egiteko erarik sinpleena, zati mugikor gutxien erabiltzen dituen konfigurazioa delako.

XX.en mendean zehar diseinu ezberdinak probatu dira aurrerakuntza asko eginez. Asegurua eta erdi-automatikoan su egiteko aukera eta kulata tolesgarriak izaten dituzte gaur egun ia guztiek. Zikloa osatzeko gas bizeko errekarga eta armaren atzerapena erabiltzen dutenak subfusilak diseinatu dira, doitasun eta estabilitate hobea emanez armari, nahiz eta oraindik gehienak blowback sistema erabili sinpleagoa delako.

Subfusil ia guztiek kartutxoak atera daitekeen kargagailu batean gordetzen dituzte, 15 kartutxotik 100 kartutxo bitartekoak daudelarik merkatuan, nahiz eta ohikoena 30 bat kartutxoko kargagailua izatea den.

Subfusilak kalibre ezberdin askotan egin dira, pistola automatikoentzako existitzen diren ia kartutxo guztientzako, .22 LRtik hasi eta .45 ACPraino, baina gehienak 9x19mm Parabellum, 7,62 Tokarev edo .45 ACP kartutxoetakoren bat erabiltzen dute.

## Ikus, gainera

* Metrailadore
* Eraso fusila

## Kanpo estekak
# Wehrmacht

| Wehrmacht |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | indar armatuak |
| Herrialdea | Hirugarren Reicha eta Alemaniaren Okupazioa |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * «Zossen»
* Wünsdorf
 |
|  |
| Kideak | Feldgendarmerie (en)  Heer Kriegsmarine Luftwaffe (en)  |
| Jabea | Hirugarren Reicha |
| Historia |
| Sorrera | 1935eko maiatzaren 21a |
| Ordezkatzen du | Reichswehr (en)  |
| Aurrekoak | Reichswehr (en)  |
| Ondorengoak | Bundeswehr eta National People's Army (en)  |
| Desagerpena | 1946ko abuztuaren 20a |

**Wehrmacht** («defentsa indarra») Alemania naziaren indar armatuen batasuna izan zen, errejimen naziak Weimar Errepublikako Reichswehr erakunde militarra desegin ondoren sortua. 1935-1945 urte bitartean jardun zuen. Hasiera batean, hiru sailetan banaturik zegoen: Heer (Lurreko Armada), Kriegsmarine (Itsas Armada) eta Luftwaffe (Aireko Armada).

1940an, Waffen-SS (Eliteko Borroka Taldeak) eta 1944an Volkssturm (hitzez hitz, «herriaren ekaitza», hots, Milizia Nazionala) erakundeak ere gehitu zitzaizkion.

## Kanpo estekak
# Artilleria

Frantziako Armadako militarrak, Frantzia-Prusia Gerran.
**Artilleria** banakoak eraman ez ditzakeen su-armez, haien munizio eta garraiorako ibilgailuez osatutako gerra-materialen multzoa da.

Hasieran jaurtigai armak zituen infanteria taldea deitzeko erabiltzen bazen ere, gero munizioa erabiltzen zuen gerra-makinak izendatzeko erabili zuten. Makina horek ibiltzeko barneko energia behar zuten, mekanikoa, kimikoa edo elektromagnetikoa. Hastapenetan gotorlekuei eraso egiteko bakarrik izan arren, aurrerago moldagarriago bilakatu eta edozein objektiboren kontra balio zuten.

Nahiz eta adituek jaurtigaien ibilbidea aztertzen duen zientziari balistika esan, ingeniaritzaren adar horri artilleriari ere aplikatzen zaio.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputza

| Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputza |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| Semper Fidelis |
| Datuak |
| Mota | marine force (en)  |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Erabiltzen du | list of active United States naval aircraft (en)  |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * «Virginia»
* Marine Corps Base Quantico
 |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * «Virginia»
* 1400 Defense Pentagon
* Pentagonoa
 |
|  |
| Jabea | United States Department of the Navy (en)  eta Ameriketako Estatu Batuetako Defentsa Saila |
| Zeren jabe | Marine Corps Base Quantico (en)  |
| Historia |
| Sorrera | 1798ko uztailaren 11 1775eko azaroaren 10a |
| Sortzailea | Samuel Nicholas (en)  |
| Sorlekua | Filadelfia |
| Jasotako sariak |  Joint Meritorious Unit Award  Navy Unit Commendation  Valorous Unit Award  Meritorious Unit Commendation  Philippine Republic Presidential Unit Citation  Republic of Korea Presidential Unit Citation  Gallantry Cross  Civil Actions Medal Academy Award for Best Documentary (Short Subject)  (1945eko martxoaren 15a) : With the Marines at Tarawa (en)  |
| webgune ofiziala          |

**Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputza** edo **USMC**, Ameriketako Estatu Batuetako Indar Armatuak osatzen dutenaren armadetako bat da. Honen helburua, herrialdea itsasotik zaintzea da, Itsas Armadaren laguntzaz. Munduko marine talderik handienetakoa da. Armada honetako soldadu bakoitzari *Marine* deitzen zaio.

Indar armatu honen ereserki ofiziala *Marines' Hymn* delakoa da.

Armadaren uniformeak

| **Marineen Gorputzeko ofizialen antolaketa** |
| --- |
| Jenerala | Teniente Jenerala | Maior Jenerala | Brigadier Jenerala | Koronela | Teniente Koronela | Maior/Komandantea | Kapitaina | Teniente Lehena | Teniente Bigarrena |
| O-10 | O-9 | O-8 | O-7 | O-6 | O-5 | O-4 | O-3 | O-2 | O-1 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

| **Marineen Gorputzeko ofizial teknikoen antolaketa** |
| --- |
| Ofizial Teknikoa-5 (CWO-5) | Ofizial Teknikoa-4 (CWO-4) | Ofizial Teknikoa-3 (CWO-3) | Ofizial Teknikoa-2 (CWO-2) | Ofizial Teknikoa-1 (WO-1) |
| W-5 | W-4 | W-3 | W-2 | W-1 |
|  |  |  |  |  |

| **Marineen Gorputzeko ofizial ez-mandatarien antolaketa** |
| --- |
| Marineen Gorputzeko Sarjentu Maiorra | Sarjentu Maiorra | Artilleria Maisu Sarjentua | Sarjentu Lehena | Sarjentu Maisua | Arma Sarjentua | Langileria Sarjentua |
| E-9 | E-9 | E-9 | E-8 | E-8 | E-7 | E-6 |
|  |  |  |  |  |  |  |

| **Marineen Gorputzeko ez-mandatarien antolaketa** |
| --- |
| Sarjentua | Kaporala |
| E-5 | E-4 |
|  |  |

| 'Marineen Gorputzeko zerrendatutakoen antolaketa |
| --- |
| Lantzari Kaporala | Lehen Mailako Marinea | Marinea |
| E-3 | E-2 | E-1 |
|  |  | Entseinarik gabe |

## Ikus, gainera

* Ameriketako Estatu Batuetako Indar Armatuak
* NCIS

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Marineen Gorputzaren webgunea
* **(Ingelesez)** AEBetako Defentsa Sailaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# M1 Garand

| M1 Garand |
| --- |
|  |
| Mota | semi-automatic rifle (en)  |
| Jatorrizko herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Zerbitzua |
| Hasiera | 1936 |
| Amaiera | 1957 |
| Gatazka | Bigarren Mundu Gerra Koreako Gerra Vietnamgo gerra |
| Produkzioa |
| Diseinatzailea | John Garand (en)  |
| Fabrikatzailea | Springfield Armory (en)  |
| Kopurua | 6.250.000 |
| Zehaztasunak |
| Munizioa | .30-06 Springfield (en)  7,62 x 51 NATO |

**M1 Garand** fusila, infanteriari kantitate handitan banatu zitzaion lehengo fusil erdi-automatikoa izan zen. Bi mundu gerren artean diseinatu zuen John Garandek Estatu Batuetan, 1936an bertako indar armatuek infanteriako arma nagusi bezala hartu zutelarik. Bigarren Mundu Gerran, Koreako Gerran eta neurri txikiagoan Vietnamgo Gerran erabili zen. Ofizialki 1957an M-14 fusilak ordeztu zuen. Springfield 1903 fusila ordeztu zuen fusil hau.

30-06 Springfield kalibreko kartutxoak erabiltzen ditu, zortzinakako orrazien bidez kargatuak. Gas bidezko errekargaz funtzionatzen du, gas hodia kainoi azpian kokatuta dagoelarik. 400 metro arteko su potentzia du.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Browning Automatic Rifle

| Browning Automatic Rifle |
| --- |
|  |
| Mota | metrailadore arin eta automatic rifle (en)  |
| Jatorrizko herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Zerbitzua |
| Hasiera | 1918 |
| Amaiera | 1970 |
| Gatazka | Lehen Mundu Gerra Bigarren Mundu Gerra Txinako Gerra Zibila Koreako Gerra Txerrien Badiako inbasioa Vietnamgo gerra Arabiar–israeldar gatazka |
| Produkzioa |
| Diseinatzailea | John Browning |
| Fabrikatzailea | Colt's Manufacturing Company (en)  Winchester Repeating Arms Company (en)  Royal McBee (en)  Carl Gustafs stads gevärsfaktori (en)  FN Herstal (en)  Państwowa Fabryka Karabinów (en)  Marlin Firearms (en)  IBM |
| Kopurua | 100.000 |
| Zehaztasunak |
| Munizioa | .30-06 Springfield (en)  7.92×57mm Mauser (en)  7.65×53mm Argentine (en)  7×57mm Mauser (en)  6.5×55 mm (en)  .303 British (en)  7,62 x 51 NATO |

Browning Automatic Rifle (ingelesezko *Browning Fusil Automatikoa*), **BAR** laburduraz eta **M1918** kodeaz ere ezaguna, 1917 urtean John Moses Browningek Lehen Mundu Gerran Estatu Batuetako soldaduek erabiltzen zituzten Chauchat eta M1909 Benet-Mercie metrailadoreak ordezteko diseinaturiko fusil automatiko bat da. 30-06 Springfield kalibreko 20 kartutxo gordetzen dituen bi ilarako kargagailu aldagarriak erabiltzen ditu eta era guztiz automatikoan su egiteko gai da 500 bala minutuko abiadan.

## Kanpo Loturak

* Modern Firearms

## Kanpo estekak
# Barrikada

**Barrikada** bat.
**Barrikada** erasotzaile batengandik babestu eta hari bertatik eraso egiteko kale batean edo eraikin bateko sarreran edo korridore batean zeharka eratzen den objektu, material, egitura eta ibilgailu pila da. Hitzak garai batean horiek egiteko erabiltzen ziren barriketan du jatorri. Bereziki matxinada eta istiluetan eratzen dira; gerretan ezer gutxitarako balio dute, tanke edo bestelako ibilgailu blindatuen aurrena. Helburua behar bezala lortzeko, batzuetan su ere ematen zaie.

## Kanpo estekak
# Bunker

Bilboko Burdin Hesiaren bunker baterako sarbidea.
**Bunker**ra eraikin militar gotortua da, gerra garaian jendea edota hornigaiak hegazkinen aire bonbardaketa eta lurreko artilleriaren lehergaien erasoetatik babesteko bereziki diseinatutakoa. Nagusiki lurpeko eraikinak dira, burdin eta hormigoiz eginak.

## Euskal Herrian

Euskal Herrian nagusiki bi arotan eraiki ziren:

* Hego Euskal Herrian, 1936ko Gerra Zibil garaian, nagusiki Errepublikar Zonaldean, adibidez, Bilboko Burdin Hesia, baina baita Aiako Harriak eta kostaldean zehar ere.
* Ipar Euskal Herriaren kostaldean, Bigarren Mundu Gerran, Atlantikoko Harresiaren atal gisa.

## Ikus gainera

* Aire-erasoentzako babesleku
* Babesleku nuklear

## Kanpo estekak