Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tycho Brahe

| Tycho Brahe |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Knutstorp gaztelua, 1546ko abenduaren 14a |
| Herrialdea |  Danimarka |
| Heriotza | Praga eta Praga, 1601eko urriaren 24a (54 urte) |
| Hobiratze lekua | Andre Maria Týn Aurrekoaren eliza  |
| Heriotza modua | berezko heriotza: giltzurruneko gutxiegitasuna |
| Familia |
| Aita | Otte Brahe |
| Ama | Beate Clausdatter Bille |
| Ezkontidea(k) | Kirsten Barbara Jørgensdatter |
| Seme-alabak |
ikusi
* Sidsel Brahe Elisabeth Brahe
 |
| Haurrideak |
ikusi
* Sophie Brahe Jørgen Ottesen Brahe (en)  Steen Brahe (en)  Axel Ottesen Brahe (en)  Knud Brahe (en)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | University of Rostock (en)  1567) Kopenhageko Unibertsitatea (1559 - 1562) Leipzigeko Unibertsitatea (1562 - 1565) |
| Tesi zuzendaria | Valentin Thau Caspar Peucer |
| Doktorego ikaslea(k) | Adriaan Metius (en)  Johannes Kepler Ambrosius Rhodius |
| Hizkuntzak | latina daniera |
| Ikaslea(k) |
ikusi
* *Simon Marius (en)  David Gans (en)  Paul Wittich*
 |
| Jarduerak |
| Jarduerak | astronomoa, autobiografialaria, olerkaria, astrologoa, alkimista, idazlea eta inprimatzailea |
| Lantokia(k) | Praga Uraniborg eta Benátky nad Jizerou |
| Enplegatzailea(k) | Uraniborg |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Taula rudolfinoak Tychonic system (en)  De Nova Stella (en)  Astronomiae Instauratae Mechanica (en)  De Mundi aetherei recentioribus Phaenomenis Liber secundus (en)  Astronomiae Instauratae Progymnasmata (en)*
 |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Knight of the Order of the Elephant  (1580ko maiatzaren 3a)
 |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | luteranismoa |
|

---

 |
|    |
|  |

**Tycho Brahe** (Knustrup, 1546 abenduaren 14 – Praga, 1601 urriaren 24) daniar astronomoa zen, mende guztietako behatzailerik handienetakoa.

Sistema astronomiko bat asmatu zuen, Ptolomeoren teoria geozentrikotik eta Kopernikoren teoria heliozentrikotik elementuak hartzen dituena. Braheren arabera Lurra unibertsoaren erdian geldirik dago eta Eguzkiak eta Ilargiak haren inguruan bira egiten dute, baina gainontzeko planeta guztiek eguzkiaren inguruan egiten dute bira. Errefrakzioei buruzko lehenengo taula egin zuen eta Kopernikoren Ilargiari buruzko teoria hobetu zuen. Baina Astrologiaren atzaparretan jauzi zen.

Kepler handiaren irakaslea izan zen. Danimarkako erregeak Hevengeko uhartea eman zion behatoki bat jar zezan (Uraniborg izenez). Keplerrek bere behaketak erabili zituen planeten mugimenduen legeak aurkitzearren.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Danimarkako biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Carlos Castaneda

| Carlos Castaneda |
| --- |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | Carlos César Salvador Arana Castañeda |
| Jaiotza | Cajamarca, 1925eko abenduaren 25a |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Heriotza | Los Angeles, 1998ko apirilaren 27a (72 urte) |
| Heriotza modua | berezko heriotza: minbizia |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Florinda Donner  (1993ko iraila -  1998ko apirilaren 27a) |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Kaliforniako Unibertsitatea Los Angelesen doktoretza : antropologia |
| Hizkuntzak | ingelesa portugesa gaztelania |
| Jarduerak |
| Jarduerak | antropologoa, idazlea, eleberrigilea, saiakeragilea, etnografoa eta olerkaria |
| Genero artistikoa | saiakera |
|

---

 |
| carlos-castaneda.com |
|    |
|  |

**Carlos Castaneda** (benetako izena: **Carlos César Salvador Arana Castañeda**) (Cajamarca, 1925eko abenduaren 25a-Los Angeles, 1998ko apirilaren 27a) AEBetako antropologo eta idazlea izan zen, perutar jatorrikoa . Ospetsu bihurtu zen mundu osoan bere entrenamendu eta iniziazio xamanikoari buruzko kontakizunengatik, Juan Matus izeneko indiar yaquitarraren eskutik.

Perun jaioa, 1951an AEBtara lekualdatu zen. Geroago, Los Angelesko Kaliforniako Unibertsitatean antropologia ikasi zuen, bere gradua, lehen, eta doktoretza, gero, lortuz.

Bere anonimotasunari garrantzi handia eman ziolako, bere biografiaren pasarte asko ez dira ondo ezagutzen.

Bere lehenengo lanak, "*The Teachings of Don Juan*"-ek (1968) arrakasta handia lortu zuen, eta trilogia baten abiapuntua izan zen. Castanedak 28 milioi liburu baino gehiago saldu zituen, eta bere lanak 17 hizkuntzetara itzuliak izan ziren .

Bere liburuetan, modu autobiografikoan idatziak, bere maisu eta gida kontzientziaren esplorazioan Don Juan azti yaquitarraren irakaspenak jasotzen ditu. Bere gidaritzapean, kontzientziaren egoera berezien unibertsoan buru-belarri sartu zen egilea. Hasiera batean, substantzia psikotropikoen bidez, eta geroago substantzia horiek gabe, zentzumen fisikoetatik harago dauden errealitateetara iristeko bere barne-gaitasunak kontrolatzen ikasi zuenean .

Bere obran (11 liburu, guztira) XX. mendeko 60ko hamarkadako elementu kontrakulturalak mistizismoarekin, xamanismoarekin eta antropologiarekin nahasten dira.

Aditu askok Castanedaren lanak fikzio antropologiko hutsatzat jo arren (Don Juanen existentzia bera ukatuz), bere jarraitzaileek haren kontakizunen benekotasuna sutsuki defendatzen dute .

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Averroismo

*Averroes*, Andrea di Bonaiuto italiar pintoreak margotua, XIV. mendea.
**Averroismoa** Ibn Rusd edo Averroesen filosofia-sistema da, XIII. mendearen amaieraz geroztik garatua.

Hiru teoriatan oinarritzen da.

1. Gizakiak bi adimen ditu: bata egilea, bakarra, gizaki guztientzakoa eta hilezkorra dena, eta bestea pasiboa edo materiazkoa, nork berea duena dena eta gorputzarekin batera galtzen dena.
2. Materiaren betierekotasuna.
3. Egia bikoitza: filosofiarentzat egia dena teologiarentzat gezurra izan daiteke, eta alderantziz.

Eragin handia izan zuen ondorengo filosofia-eskoletan. Averroismoaren jarraitzaile nagusiak Siger Brabantekoa, Marsilio Paduakoa, Boezio Daziakoa, Nicoletto Vernias eta Alesandro Achilini izan ziren.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Britainiar ingeles

| Britainiar ingeles |
| --- |
| British English |
| Datu orokorrak |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak germaniar hizkuntzak mendebaldeko germaniar hizkuntzak anglo-frisiar hizkuntzak angliar hizkuntzak ingeles Insular English (en)  |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-3 | baliorik ez |
| Glottolog | `brit1242` |
| Wikipedia | `en-gb` |
| IETF | en-GB |

**Britainiar ingelesa** (ingelesez: *British English*) Erresuma Batuan ingelesak duen dialekto eta ahoskeren multzoa da.

Erresuma Batuan idatzitako ingeles formalean eskualde-aldaketak daude (adibidez, *wee* eta *little* hitzak zenbait testuingurutan trukagarriak diren arren, iparraldeko Britainia Handiko (eta bereziki Eskoziako) edo Ipar Irlandako iparraldeko norbaitek *wee* eta hegoaldeko Ingalaterrako edo Galesko norbaitek *little* idatziko luke. Hala ere, Erresuma Batua osoko ingeles idatzian uniformetasun maila handia dago, eta hau "ingeles britainiarra" bezala deskriba daiteke. Ingeles mintzatuaren formak, ordea, munduko eremu gehienetan baino askoz gehiago aldatzen dira, eta, beraz, zailagoa da hizkuntza mintzatuari "ingeles britainiarra" kontzeptu uniformea aplikatzea. Tom McArthurren esanetan, "pertsona askorentzat, bereziki Ingalaterran, britainiar ingelesa tautologia bat da (...) britainiar hitzaren anbiguotasun eta tentsio guztiak partekatzen ditu, eta emaitza gisa bi modutan interpreta daiteke: zabalago edo estuago, nahasmen eta anbiguotasun maila baten barruan".

## Ortografia

1828an, Noah Websterrek bere erabilera-hiztegia argitaratu zuenean, ingelesezko ortografia berritzeko aholkuak eman zituen. Nahiz eta estatubatuarra izan, Europan baino ez zituzten bere aholkuak jarraitu eta, beraz, britainiar eta estatubatuar ingelesen artean aldeak daude. Hona hemen adibide batzuk:

| Britainiarra | Estatubatuarra |
| --- | --- |
| -re (*centre*, *theatre*...) | -er (*center*, *theater*...) |
| -ise (*realise*...) Kanadan eta Erresuma Batuan: *realize*... | -ize (*realize*...) |
| -ogue (*dialogue*, *analogue*...) | -og (*dialog*, *analog*...) |
| -our (*colour*, *favour*, *labour*...) | -or (*color*, *favor*, *labor*...) |
| -ce [izenak] -se [aditzak] (*practice* / *to practise*) | -ce/-se [biak] (*license* / *to license*, *practice* / *to practice*) |
| *sceptical* | *skeptical* |
| *jewellery* | *jewelry* |
| *mad* | *crazy* |
| *skilful* (Australian eta Kanadan: *skillful*) | *skillful* |
| *pavement* | *sidewalk* |
| *angry* | *mad* |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Populazio hazkunde

**Populazio hazkundea**, biologian, populazio bateko banako kopuruaren hazkundea da.

Edozein espezieren hazkundeari lotutako kontzeptua den arren, askotan gizakiaren populazioaren hazkundeari erreferentzia egiteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |