Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kimika organometaliko

**Kimika organometalikoa** konposatu organometalikoen azterketaz, sintesiaz eta erreaktibotasunaz arduratzen da. Estekatzaile organiko baten karbono atomoaren eta atomo metaliko baten arteko lotura gutxienez duten konposatu kimikoak dira. Testuinguru horretan, metal terminoa elektronegatibotasun-eskala bat erabiliz defini daiteke, *metal* hitza karbonoa baino elektronegatibotasun txikiagoa duen elementuari esleituz. Ikuspuntu horretatik, metaloidetzat ditugun atomo batzuei ere metal deitzen zaie, silizioa kasu.

Kimika organikotik bereizitako kimikaren zatitzat har daiteke (non karbonoa modu kobalentean elkartzen baita ez-metal atomoekin, hala nola hidrogenoarekin, oxigenoarekin, nitrogenoarekin, fosforoarekin, sufrearekin edo halogenoekin), baita kimika ez-organikoarekin alderatuta ere.

Kimika organometalikoa kimikako beste azpidiziplina batzuk biltzen dituen diziplina da: kimika organikoa, kimika ez-organikoa, fisikokimika, elektrokimika. Kimika organometalikoaren transdiziplina horren ondorioz, aplikagarritasun teknologikoa du hainbat industria kimikotan. Kasu batzuk bakarrik aipatzearren: olefinen hidrogenazio katalitikoa sistema homogeneoak erabiliz, presio eta tenperatura txikiagoan, etilenoaren eta propilenoaren polimerizazioa, taktikotasun handiagoko polimero plastikoak sortzen dituztenak, etab.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Odol-plasma

| *Odol-plasma* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Xehetasunak |
| Honen parte | odola |
| Konponenteak | urra gatz arrunta Albumina Globulina glukosa |
| Identifikadoreak |
| MeSH | A12.207.270.695 eta A15.145.693 A12.207.152.693, A12.207.270.695 eta A15.145.693 |
| FMA | 62970 |
| Terminologia anatomikoa |

**Odol-plasma** odolaren osagai likidoa da, non igerian dauden leukozitoak, globulu gorriak eta plaketak. Faktore koagulatzaile barik, serum izena hartzen du.

Laborategian odoleko plasma odolari bere osagai zelularrak kenduz lortzen da. Horretarako odola zentrifugatu ohi da: odoleko zelulak (eritrozitoak, plaketak eta leukozitoak) saiodiaren hondoan pilatzen dira, eta plasma gainaldean geratzen da.

Lotutako gaixotasunek, gaitasun koagulatzaile edo gatzatzaile honekin zerikusirik daukate, eta Hematologia espezialitatea hauetaz arduratzen da.

## Fisiologia

Odol-plasmak garraiatzen ditu oso sustantzia garrantzitsuak gorputzerako, bai elikagaiak baita hondakinak direnak ere:

* Azido karbonikoa.
* Glukosa.
* Hormonak.
* Lipidoak.
* Oxigenoa.
* Proteinak. Hauen artean hauek dira aipagarrienak: albumina, globulinak (antigorputzak barne), konplementua eta gatzapen edo koagulazio prozesuan parte hartzen duen fibrinogenoa.

## Lotutako gaixotasunak

* Hemofilia
* Koagulazio Intrabaskular Barreiatua
* Purpura Tronbotiko Tronbozitopenikoa
* Sindrome hemolitiko-uremikoa
* Tronbofilia

## Kanpo estekak
# Andaluziaren eguna

**Andaluziaren eguna**, otsailaren 28an ospatzen da, eta 1980ko erreferenduma ospatzen du, Andaluziari, erabateko autonomia eman ziona.

## Ohiturak

Hiri eta herri askotan, balkoiak apaintzen dira, non Andaluziako bandera esekitzen den balkoiko burdin hesietatik, eta, beste gauza batzuen artean, patio andaluziar lehiaketak ospatzen diren.

Eskoletan, otsailak 28ko astea jai astea den arren, Aste Kulturala edo Aste Zuria bezala ezaguna, aste honen aurreko asteko ostirala, ikasketa eguna izaten da eskolan, andaluziar gosaria hartzen dute, Andaluziako ikurrei, bere historia eta ohiturei buruzko marrazkiak margotzen dituzte, antzezlan kostunbristak antzezten dituzte eta Andaluziako ereserkia kantatzen dute.

## Historikoa

### 2007

Agendan, Andaluziako Parlamentuan osoko bilkura bat ospatzea agertzen da, eta Sevillako Maestranzako Antzokian, Andaluziako Seme Kuttun saria José Saramago idazleari eta Andaluziako domina Miguel Baez Espuny, *El Litri* bezala ezagutzen den toreadoreari, Real Betis Balompié futbol taldeari, Carlos Cabezas Jurado, Bernardo Rodriguez Arias eta Felipe Reyes Cabañas saskibaloi jokalariei, Juana Castrori, Ramón Contrerasi, María García Torrecillasi, Eva Garrido "La Yerbabuena"ri, Rafael Martos Sanchez (Raphael abeslariari eta Javier Ruibali ematea.

## Ikus, gainera

* Andaluzismo
* Andaluziako armarria

## Kanpo estekak
# Kinina

Ohar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*

| Kinina |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C20H24N2O2 |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| SMILES isomerikoa | COC1=CC2=C(C=CN=C2C=C1)[C@H]([C@@H]3C[C@@H]4CCN3C[C@@H]4C=C)O |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | Nitrogeno, karbono, oxigeno eta hidrogeno |
| Zeren produktua | Cinchona |
| Mota | Cinchonan-9-ol, 6'-methoxy-, (8alpha,9R)- (en) , Kinidina eta epiquinine (en)  |
| Estereoisomeroa | epiquinidine (en)  |
| Ezaugarriak |
| Fusio-puntua | 177 ℃ |
| Masa molekularra | 324,184 Da |
| Erabilera |
| Konposatu aktiboa | Qualaquin (en)  |
| Tratatzen du | Babesiosis (en) , muscle cramp (en)  eta malaria, Plasmodium falciparum-ak sortua |
| Interakzioak | voriconazole (en) , crizotinib (en) , Eritromizina, Klaritromizina, mefloquine (en) , mefloquine (en)  eta mefloquine (en)  |
| Elkarrekintza | Potassium voltage-gated channel subfamily B member 2 (en) , Solute carrier family 29 member 4 (en)  eta taste receptor type 2 (en)  |
| Haurdunaldia | Australian pregnancy category D (en)  eta US pregnancy category C (en)  |
| Rola | DNA polymerase inhibitors (en) , analgesiko ez-opioide, antipaludiko, central muscle relaxants (en) , farmako esentzial, Bakterizida eta malaria prophylaxis (en)  |
| Arriskuak |
| Batezbesteko dosi hilgarria |
ikusi
* 1,8 g/kg
 |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | LOUPRKONTZGTKE-WZBLMQSHSA-N |
| CAS zenbakia | 130-95-0 |
| ChemSpider | 84989 |
| PubChem | 3034034 |
| Reaxys | 91867 |
| Gmelin | 15854 |
| ChEMBL | CHEMBL170 |
| ZVG | 36040 |
| EC zenbakia | 205-003-2 |
| ECHA | 100.004.550 |
| CosIng | 37459 |
| MeSH | D011803 |
| RxNorm | 9071 |
| Human Metabolome Database | HMDB0014611 |
| UNII | A7V27PHC7A |
| NDF-RT | N0000148011 |
| KEGG | D08460 |
| PDB Ligand | QI9 |

**Kinina** kina azaletik ateratzen den gai mikatza da, sukarraren aurkako sendagai gisa erabiltzen dena. Malaria sortzen duen *Plasmodium falciparum* protozooa erasotzen du.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau kimikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Independentzia

*Artikulu hau kontzeptu politikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Independentzia (argipena)».*
**Independentzia** herrialde bat beste baten menpean ez egoteari deritzo. Herrialde batek, independentzia osoa ez duenean, neokolonialismo deritzo; egoera hau Afrikako herrialde batzuetan ematen da bereziki. Bi herrialdeen artean harremanak daudenean, autonomia egoera hartzen du.

## Mugimendu independentistak dituzten lurraldeak

### Belgika

* Flandria

### Bosnia

* Herzeg-Bosnia

### Danimarka

* Faroe Uharteak

* Groenlandia

### Erresuma Batua

* Bermuda

* Eskozia

* Gales

* Ipar Irlanda (Irlandako Errepublikarekin bat egitearren)

* Montserrat

### Errusia

* Txetxenia

### Espainia

* Euskal Herria

* Katalan Herriak

* Galizia

### Finlandia

* Aland

### Frantzia

* Euskal Herria

* Bretainia

* Katalan Herriak

* Korsika

* Guadalupe

* Kaledonia Berria

* Okzitania

### Georgia

* Abkhazia: *De facto* independentea.

* Hego Osetia: *De facto* independentea.

### Herbehereak

* Aruba

### Kanada

* Quebec

### Moldavia

* Transnistria: *De facto* independentea.

### Turkia

* Kurdistan

## Ikus, gainera

* Estaturik gabeko nazioak
* Burujabetasun
* Autonomia

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau politikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |