Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Urmael

Urmaela zuhaitz artean (Saint-Jean-des-Champs, Normandia)
Donostiako Gipuzkoa plazako urmaela (Pierre Ducasse, XIX. mendea)
**Urmaela** parke eta lorategietako aintzira baino txikiagoa den ur eremu txiki eta itxia da, jatorri naturala edo artifiziala ukan dezakeena. Normalean euri urek edo lurpeko urek sortua izaten da, baldintza naturaletan. Artifiziala delarik, gehienetan apaingarri gisa erabiltzen da parke eta lorategietan, baina ureztatzea errazteko edo arrainak eta landareak hazteko ere erabil daiteke.

Ingurune oihantsuan dauden urmaelek zingira deritzen biotopoak osatzen dituzte, eta padurak itsasertzean.

## Ezaugarriak

Urmael naturaletan bizidun ugari topa daitezke.
Ez dago adostasun argirik urmaela definitzean. Batzuek aintzira txiki moduan definitzen dituzte sinpleki, beste batzuek ezaugarri teknikoagoak hartzen dituzte kontuan. Tamaina soilik kontuan hartzen dutenen artean ere ez da irizpide bateraturik azalera mugak ezartzeko orduan.

Oro har, urmaelek honako baldintzak izan ohi dituztela esan daiteke, kasu bakoitzean guztiak beti betetzen ez diren arren:

* Ur eremu txikia eta itxia da, sakonune batean sortzen dena.
* Ez du gainazaleko ur iturri egonkorrik, eta urak ihesbiderik ez du (ur geldia da, euri urek edo lurpeko urek elikatua).
* Sakonera txikikoa izaten da, urmaelaren ondora argi kopuru handia heltzen da.
* Ur masaren gainazalean sortzen diren uhinak txikiegiak dira ur hertzean eraginik izateko.
* Urmael asko urtaroaren arabera agertu eta desagertzen dira, baina beti toki berean agertzen dira.

## Urmaelen erabilera

Forde abadiako urmael artifiziala.
Urmaelak toki publikoak dira, ur gazikoak baldin badira eta itsasoarekin lotuta baldin badaude. Urmael pribatuak, jabetza eta osasun publikoari buruzko legeen mende daude, eta hartzen duten lurraren jabearenak dira. Arrainak, gehigarri hutsa baino ez dira, eta, legez, ondasun higikortzat hartzen dira.

Egun, urmaelen erabilpen garrantzitsuenetako bat, arrainen hazkuntza eta ugalketa da.

Lehorte bakoitzaren ondoren, urmaela garbitu eta lokatza irentsi behar da. Azken hau, airean utzita, oso ongarri ona da. Ongarritu ondoren, hondoan, zurtoin gogorreko larre landareak ereiten dira. Hauek, udaberri bukaeran ebaki ondoren, lur gainean, eskuila zotala eratuko dute. Hauen kontra igurtziko dira ernaltzaileak euren arrautzak uzteko.

Apaingarri gisa erabiltzen den urmael baten eredua, Madrilgo Retiro Parkean dagoena da.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Aintzira
* Zingira
* Padura

## Kanpo estekak
# Gordon Milne

| Gordon Milne |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Preston, 1937ko martxoaren 29a (89 urte) |
| Herrialdea |  Erresuma Batua |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | futbolaria eta futbol entrenatzailea |
|

| Ibilbidea |
| --- |
| Taldeak | **Urteak** | **J** | **G** |
|  |
|  Morecambe F.C. |  /  |  |  |
|  Preston North End Football Club | 1956 / 1960 | 83 | 3 |
|  Liverpool Football Club | 1960 / 1967 | 236 | 17 |
|  Ingalaterrako futbol selekzio nazionala | 1963 / 1964 | 14 | 0 |
|  Blackpool Football Club | 1967 / 1970 | 64 | 4 |
|  Wigan Athletic Football Club | 1970 / 1972 | 73 | 4 |
|  |
|   |

 |
| Posizio edo espezialitatea | erdilaria |
|

---

 |
|   |

**Gordon Milne** (1937ko martxoaren 29a - ) Ingalaterrako futbolari ohi eta entrenatzailea da.

## Selekzio nazionala

| Ingalaterrako selekzioarekin |
| --- |
| Urtea | Partida | Gol |
| 1963 | 5 | 0 |
| 1964 | 8 | 0 |
| Guztira | 13 | 0 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* **(Japonieraz)** J.League Data Site
# Autoenplegu

**Autoenplegua** edo **nork bere lana sortzea** bere jabetzako unitate ekonomikoetan (saltoki bat, lanbide bat edo negozio bat) zuzenean beretzat lan egiten duen pertsona baten jarduera da, unitate horiek zuzentzen, kudeatzen eta horietatik diru-sarrerak lortzen dituena. Lan-merkatuarekiko alternatiba bat da enplegua behar duenak ezin duenean enplegu-emailerik aurkitu edo aurkitu nahi ez duenean. Kasu honetan, ekintzaile bihurtzen da. Autoenplegatuak bere lanpostua (enplegatua) sortzen du, bere asmamena, kapitala eta lan-eskaintza sortzeko ahalegina erabiliz, eta ekintzaile izatetik enpresaburu izatera igaro ahala, denborarekin pertsona gehiagorentzako enplegu-sortzaile (enplegatzaile) bihur daiteke.

Autoenpleguaren barruan sartu ohi da langile autonomoa izatea, zerbitzu-sarien eta lanaren izaeraren edo espezializazio-mailaren arabera kontratatua (adibidez, lanbide libreak, aholkulariak, komisio-hartzaileak). Sarritan autoenplegu gisa sailkatzen da enpresa berriak sortzea akziodunentzako lan-iturri gisa, bereziki enpresa txiki eta ertainen, frankizien eta eredu esperimentalen kasuan, *startup* gisa.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau ekonomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Joko sekuentzial

Xakea joko sekuentzial baten adibidea da.
Jokoen teorian, **joko sekuentzial** batean, jokalari batek bere ekintza aukeratzen du besteek berea hautatu baino lehen. Gainerako jokalariek lehen jokalariaren aukeraketari buruzko informazioa izan behar dute, denboran dagoen aldeak eragin estrategikorik izan ez dezan. Joko sekuentzialak denboraren ardatzean oinarritzen dira eta erabaki-zuhaitz gisa irudikatzen dira. Informazio perfektua duten joko sekuentzialak matematikoki azter daitezke, joko-teoria konbinatorioaren bidez.

Erabaki-zuhaitzak joko dinamikoen forma zabala dira, eta joko jakin bat nola joka daitekeen azaltzen dute. Jokalariek jarduten duten sekuentzia erakusten dute, baita bakoitzak erabaki bat zenbat aldiz har dezakeen ere. Erabaki-zuhaitzek informazioa ematen dute, halaber, zer dakien jokalari bakoitzak hartu beharreko ekintza bati buruz erabakitzen duen unean. Jokalari bakoitzaren mugimenduak zuhaitzaren erabaki-nodoetan egiten dira. Gaia sakonki landu zuen Neumannek, ondoren Kuhnek garatu zituen, 1910-1930 bitartean jokoen teoriaren lehen urteetan.

Joko errepikatuak joko sekuentzialen adibide dira. Jokalariek jokaldi bat egiten dute, eta emaitzek zehaztuko dute nola jarraitzen duen jokoak. Etapa berri bakoitzean, bi jokalariek aurreko etapak nola garatu ziren azalduko dute. 0 eta 1 balioen arteko deskontu-tasa bat kontuan hartu ohi da jokalari bakoitzak irabaz dezakeena kontuan hartzean. Joko errepikatuek jolasen alderdi psikologikoa erakusten dute, hala nola konfiantza eta mendekua, jokalari bakoitzak erabaki bat hartzen duenean etapa bakoitzean, orain arte jokoa nola jokatu den oinarri hartuta.

Joko sekuentzialek ez bezala, aldi-bereko jokoek ez dute denbora-ardatzik; beraz, jokalariek beren mugimenduak aukeratzen dituzte, beste jokalarien erabakiez ziur egon gabe. Aldibereko jokoak sari-matrize gisa irudikatzen dira normalean. Aldi bereko joko baten adibide da harri-orri-ar, non jokalari bakoitzak aldi berean aukeratzen dituen bere aurkariak harri, orri edo artazi aukeratuko dituen jakin gabe. Forma estentsiboak erabiltzen dira joko sekuentzialetarako, esplizituki adierazten baitituzte joko baten alderdi sekuentzialak. Joko konbinatorioak ere joko sekuentzialak izan ohi dira.

Xakea, backgammon, hiruko artzain-jokoa eta go jokoak joko sekuentzialen adibide dira. Erabaki-zuhaitzen tamaina aldatu egin daiteke jokoaren konplexutasunaren arabera, hiruko artzain-jokoaren joko-zuhaitz txikitik xake-joko izugarri konplexura, konputagailuek ere ezin baitute guztiz ebatzi.

Jokoak hertsiki zehatz daitezke. Hertsiki zehaztutako joko batek sari-profil bat baino ez du, zentzu hertsian. Hertsiki ez zehaztutako joko batean, sari-profil arrazional bakarra izan dezake, zentzu mistoan.

Informazio perfektua duten joko sekuentzialetan, azpi-joko baten oreka perfektua aurki daiteke atzeranzko indukzio bidez.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Jean Tirole

| Jean Tirole |
| --- |
|  (2019) Irudi gehiago |
|

|  Q28944083  |
| --- |

 |
| Bizitza |
| Jaiotza | Troyes, 1953ko abuztuaren 9a (72 urte) |
| Herrialdea |  Frantzia |
| Bizilekua | Tolosa Okzitania |
| Lehen hizkuntza | frantsesa |
| Hezkuntza |
| Heziketa | École polytechnique Massachusettseko Teknologia Institutua 1981) doktoretza : ekonomia Paris-Dauphineko Unibertsitatea 1978) Doktoregoa (Frantzian) École nationale des ponts et chaussées |
| Hezkuntza-maila | Doktoregoa (Frantzian)a doktoretza |
| Tesi zuzendaria | Eric Maskin |
| Doktorego ikaslea(k) | Roland Bénabou Benjamin E. Hermalin (en)  Leonardo Felli (en)  Lars A. Stole (en)  Robert Henry Gertner (en)  Bernard Caillaud (en)  Enrico Camillo Perotti David Sraer Eric Mengus Anton Suvorov (en)  Claire Borsenberger Lucy White (en)  Giacinta Cestone (en)  Guillermo Alger Thomas Mariotti (en)  Juan D. Carrillo Alessandro Pavan (en)  Florian Schütt (en)  Peter Lewis Klibanoff David Alexandre Sraer (en)  Juan D. Carrillo (en)  |
| Hizkuntzak | frantsesa ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | ekonomialaria, unibertsitateko irakaslea eta ikertzailea |
| Enplegatzailea(k) | Toulouse-I-Capitole Unibertsitatea Massachusettseko Teknologia Institutua École polytechnique Toulouse School of Economics |
| Jasotako sariak |
ikusi
* John Simon Guggenheim Memorial Foundation beka  (1988) CNRS Urrezko domina  (2007)  Ohorezko Legioko ofiziala  (2015)  Ekonomiako Nobel Saria  (2014) Yrjö Jahnsson Award  (1993) CNRS silver medal  (2002) Claude Levi-Strauss Award  (2010) Erwin Plein Nemmers Prize in Economics  (2014) John von Neumann Award  (1998)  Officer of the National Order of Merit  (2010eko maiatzaren 14a) BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award  (2008) honorary doctorate from the Université de Montréal honorary doctor of the Université libre de Bruxelles Honorary doctor of the University of Lausanne Fellow of the Econometric Society  (1986) Edinburgoko Errege-elkarteko kidea Fellow of the American Academy of Arts and Sciences Zerilli-Marimò Prize  (2004) honorary doctorate at the University of Rome Tor Vergata  (2012) Clarivate Citation Laureates  (2007)
 |
| Kidetza | Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala Conseil d'analyse économique (en)  Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia Académie des sciences morales et politiques Edinburgoko Errege-elkartea Académie des sciences, inscriptions et belles-lettres de Toulouse Econometric Society |
|

---

 |
| idei.fr… |
|    |

Jean Tirole
**Jean Tirole** (Troyes, 1953ko abuztuaren 9a) frantses ekonomialaria da, ekonometrian aditua. Gaur egun, irakasle lan egiten du, ekonomia irakasten Tolosako Unibertsitatean. 2014an Ekonomiako Nobel saria irabazi zuen, 'merkatuaren indarraren eta erregulazioaren azterketagatik'.

Toulouse School of Economics zuzendaria da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Frantziako biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Alderdi Konstituzionalista Demokrata

| Alderdi Konstituzionalista Demokrata |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | political party in the Russian Empire (en) , former liberal party (en)  eta alderdi politikoa |
| Herrialdea | Errusiar Inperioa, Errusiako errepublika, Ukrainako Herri Errepublika eta Ukrainian State (en)  |
| Ideologia | sozioliberalismoa, errusiar nazionalismoa, konstituzionalismoa, pluralismoa eta Russian imperialism (en)  |
| Kokapen politikoa | zentrismo eta zentro-eskuin |
| Agintea |
| Lehendakaria | Pavel Miliukov, Pavel Dolgorukov (en) , Maxime Vinaver (en) , Iosif Gessen (en) , Nikolay Glebov (en) , Pyotr Dmitriyevich Dolgorukov (en) , Alexandre Kiesewetter (en) , Fedor Fedorovich Kokoshkin (en) , Aleksandr Kornilov (en) , Vasily Maklakov (en) , Mikhail Mandelstam (en) , Sergey Muromtsev (en) , Vladimir Dmitrievich Nabokov (en) , Leon Petrażycki, Ivan Petrunkevitj (en) , Fedor Rodichev (en) , Peter Struve (en) , Nikolay Teslenko (en) , Dmitry Shakhovskoy (en)  eta Gabriėl Feliksovič Šeršenevič (en)  |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * San Petersburgo
 |
|  |
| Historia |
| Sorrera | 1905eko urriaren 18a (juliotar egutegia) |
| Sortzailea | Pavel Miliukov |
| Desagerpena | 1917ko azaroaren 28a (juliotar egutegia) |
| Koloreak |      |

**Alderdi Konstituzionalista Demokrata** (errusieraz: Конституционно-демократическая партия, translit.: *Konstitutsionno-demokraticheskaya partiya*), **Konstituzionalista-Demokratak** eta **Kadeteak** moduan ere ezagunak, 1905ean sortutako Errusiako alderdi burges-liberal bat zen, monarkia konstituzionalaren aldekoa.

## Historia

Kadeteek tsarismoarekin itunak egitearen alde egin zuten eta guda inperialista bultzatu zuten. Otsaileko Iraultza burgesak tsarra uzkaili ostean, burgesia handi ustez “demokratikoaren” ordezkari gisa, hitzez otsaileko iraultza babestera beharturik aurkitu baziren ere, finez, errepublika berriaren aurka konspiratzen zuten. Errusiako Behin-behineko Gobernuaren, burgesaren, sostengu nagusietako bat izan zen: halaxe, bere politika, langileen aurkako errepresioan, lur-jabeen lurrak banatzen zituzten nekazariak jazartzean, Sobieten aurkako probokazioak eta mehatxuak burutzean (hauen deuseztatzea eskatzen zuten) eta guda inperialistan kosta ala kosta jarraitzean oinarritzen zen.

Otsaileko Iraultzaz geroztik, Errusiako alderdirik atzerakoiena eta eskuindarrena izan zen. Irailean Korniloven estatu-kolpea babestu zuten. Urriko Iraultza Sozialistaren etsai porrokatuak izan ziren eta Guda Zibilean Armada Zuriaren zutabe politiko nagusia izan ziren.

Alderdi honen burua Pavel Miliukov (1917eko otsailetik apirilera Kanpo Arazoetarako ministroa) zen, eta beste militante ezagun batzuk Georgi Lvov (1917ko otsailetik uztailera Errusiako lehen ministro), Aleksandr Konovalov, Nikolai Nekrasov (1917ko uztailetik urrira Gobernuburu-orde), Vasili Maklakov, Andrei Xingariov (1917eko martxo eta apiril artean Elikadura ministro, 1917eko maiatza eta uztail artean Finantza ministro); Fiodor Kokoxkin eta Fiodor Roditxev izan ziren.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Gorantz datozen merkatuak

**Gorantz datozen merkatuak**, **ekonomiak** edo **herrialdeak** merkatu, ekonomia edo herrialde garatu bilakatzera heldu gabe, azken boladan hazkunde handia eta etorkizunari begira potentzial ekonomiko handia dutenak dira. Gorantz datozen herrialdeetan BRICS multzokoak (Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika) sartzen dira, beste batzuekin batera, hala nola Mexiko, Iran, Turkia eta Indonesia.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau ekonomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Txinatar egutegia

**Txinatar egutegia** (txinera tradizionalaz: 農曆 eta txinera sinplifikatuaz: 农历) eguzkian eta ilargian oinarritutako egutegia da, eguzki egutegia den gregoriotar egutegia ez bezala.

Egun Txinan gregoriotarra ofiziala izan arren, tradizionala erabiltzen dute jaiak finkatzeko (tartean txinatar urteberri-eguna edo Duan Wu jaialdia). Tradizionalak nekazaritza egutegia (農曆 nónglì, 农历) ere du izena, gregoriotarra estandar (公曆 gōnglì, 公历) edo mendebaldekoa (西曆 xīlì, 西历) delarik.

## Egitura

Txinatar egutegiak 29 eguneko sei hilabete eta 30 eguneko sei hilabete ditu, hau da, guztira 354 egun. Hilabete bakoitza ilargi berriarekin hasten da. Txinatar urteberri-eguna neguko solstizioaren ondorengo bigarren ilargi berriarekin batera dator. Horrexegatik 2 edo 3 urtez behin beste hilabete bat gehitzen dute.

Kondairak dio k. a. 2637an Huang Ti enperadoreak ezarri zuela, hamabi urteko bost ziklo ezarriz. Ziklo bakoitzean, urteak animalia baten izena darama: (arratoi, idi, tigre, untxi, herensuge, suge, zaldi, ahuntz, tximino, oilo, txakur eta txerri). Eta ziklo bakoitzak elementu baten izena darama (zura, sua, lurra, metala eta ura).

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau kulturari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Millard Fillmore

| Millard Fillmore |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  13. Ameriketako Estatu Batuetako presidente |
| --- |

 1850eko uztailaren 9a - 1853ko martxoaren 4a ← Zachary Taylor - Franklin Pierce →

|  12. Ameriketako Estatu Batuetako Presidenteordea |
| --- |

 1849ko martxoaren 4a - 1850eko uztailaren 9a ← George M. Dallas - William R. King →

|  juntako kidea |
| --- |

 1849ko martxoaren 4a - 1850eko uztailaren 9a

|  Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea |
| --- |

 1837ko martxoaren 4a - 1843ko martxoaren 3a ← Thomas C. Love (en)  - William A. Moseley (en)  → Barrutia: New York's 32nd congressional district (en)

|  Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kidea |
| --- |

 1833ko martxoaren 4a - 1835eko martxoaren 3a ← baliorik ez - Thomas C. Love (en)  → Barrutia: New York's 32nd congressional district (en)

|  New Yorkeko Estatuko Biltzarkidea |
| --- |

 1829 - 1831 |
| Bizitza |
| Jaiotza | Summerhill, 1800ko urtarrilaren 7a |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Lehen hizkuntza | ingelesa |
| Heriotza | Buffalo, 1874ko martxoaren 8a (74 urte) |
| Hobiratze lekua | Forest Lawn Cemetery (en)   |
| Heriotza modua | berezko heriotza: istripu zerebrobaskularra |
| Familia |
| Aita | Nathaniel Fillmore |
| Ama | Phoebe Millard |
| Ezkontidea(k) | Abigail Powers Fillmore  (1826ko otsailaren 5a -  1853ko martxoaren 30a) Caroline C. Fillmore  (1858ko otsailaren 10a -  1874ko martxoaren 8a) |
| Seme-alabak |
ikusi
* Mary Abigail Fillmore (en)  Millard Powers Fillmore (en)
 |
| Haurrideak |
ikusi
* Charles Dewitt Fillmore (en)  Darius Ingraham Fillmore
 |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | politikaria, abokatua, estatu-politikaria, legelaria eta Errepublikaren presidentea |
| Altuera | 175 zentimetro |
| Lantokia(k) | Washington |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | unitarismoa |
| Alderdi politikoa |  Know Nothing Party  Whig Alderdia |
|

---

 |
|   |
|  |

**Millard Fillmore** (Summerhill, New York, 1800ko urtarrilaren 7a – Buffalo, New York, 1874ko martxoaren 8a) Ameriketako Estatu Batuetako 13. presidentea izan zen. Whig alderdiaren azken presidentea izan zen eta baita demokrata edo errepublikarra izan ez zen azkena ere. Zachary Taylorren presidenteordea, honen heriotzan ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau New Yorkeko estatuko biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |