# Bromo

| Bromoa |
| --- |
|  |
| 35
Selenioa ← Bromoa → Kriptona |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |  |   |  |

|  |  |
| --- | --- |
|   35 | **Br** |

 |  |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |

Taula periodikoa |

 |
| Ezaugarri orokorrak |
| Izena, ikurra, zenbakia | Bromoa, Br, 35 |
| Serie kimikoa | halogenoak |
| Taldea, periodoa, orbitala | 17, 4, p |
| Masa atomikoa | 79,904(1) g/mol |
| Konfigurazio elektronikoa | [Ar] 4s2 3d10 4p5 |
| Elektroiak orbitaleko | 2, 8, 18, 7 |
| Propietate fisikoak |
| Egoera | likidoa |
| Dentsitatea | (0 °C, 101,325 kPa) (Br2, likidoa) 3,1028 g/L |
| Urtze-puntua | 265,8 K (-7,2 °C, 19 °F) |
| Irakite-puntua | 332,0 K (58,8 °C, 137,8 °F) |
| Urtze-entalpia | 10,571 kJ·mol−1 |
| Irakite-entalpia | 29,96 kJ·mol−1 |
| Bero espezifikoa | (25 °C) (Br2) 75,69 J·mol−1·K−1 |
| **Lurrun-presioa**

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *P*/Pa | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| *T*/K | 185 | 201 | 220 | 244 | 276 | 332 |

 |
| Propietate atomikoak |
| Kristal-egitura | ortoerronbikoa |
| Oxidazio-zenbakia(k) | 5, 4, 3, 1, -1 |
| Elektronegatibotasuna | 2,96 (Paulingen eskala) |
| Ionizazio-potentziala | 1.a: 1.139,9 kJ/mol 2.a: 2.103 kJ/mol 3.a: 3.470 kJ/mol |
| Erradio atomikoa (batezbestekoa) | 115 pm |
| Erradio atomikoa (kalkulatua) | 94 pm |
| Erradio kobalentea | 114 pm |
| Van der Waalsen erradioa | 185 pm |
| Datu gehiago |
| Eroankortasun termikoa | (300 K) 0,122 |
| Soinuaren abiadura | 206 m/s |
| Isotopo egonkorrenak |
| Bromoaren isotopoak

| iso | UN | Sd-P | D | DE (MeV) | DP |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 79Br | %50,69 | Br egonkorra da 44 neutroirekin |
| 81Br | %49,31 | Br egonkorra da 46 neutroirekin |

 |

**Bromoa** (grezieraz:βρῶμος, *brómos*, "aker-kirats" esan nahi duena) elementu kimiko bat da, **Br** ikurra eta 35 zenbaki atomikoa duena. Likido gorri lurrunkorra da giro-tenperaturan. Halogenoen taldekoa izanik, bere erraktibotasuna kloroaren eta iodoaren artean dago, erreaktibotasunarekin batera oso elektronegatiboak izanik. Bromo-lurrunak korrosiboak eta toxikoak dira. Merkataritza alorrean, su-atzeragarriak sortzeko eta kimikagintzan erabiltzen da.

## Ezaugarri nagusiak

Bromoa giro-tenperaturan likidoa den elementu ez-metaliko bakarra da, eta giro-tenperaturatik hurbil likido diren taula periodikoko sei elementuetako bat. Elementu puruak molekula diatomiko baten forma dauka, Br2. Likido dentso, mugikor, gorri-marroixka da, lurruntzean lurrun gorri bat, kirastuna (kloroaren usainaren antzekoa) ekoizten duena. Uretan pixka bat disolbagarria da, eta oso disolbagarria karbono disulfuroan, metanola bezalako alkohol alifatikoetan eta azido azetikoan. Oso erraz eratzen ditu loturak hainbat elementurekin eta lixiba moduko zuritzeak eragiten ditu.

Dirudienez, bromoarekin zerikusia duten zenbait konposatuk ozonoa ezabatzeko potentziala dutela ikusi da. Era berean, organismo bizidunetan metatzen dela uste da. Hori dela-eta, azken aldian bromo-konposatu industrial asko ez dira jadanik ekoizten, murriztu egin dira edo ezabatzea aurreikusi da.

## Egoera naturala eta lorpena

Bromo kantitate gehiena bromuro, Br- eran aurkitzen da itsasoan. Honen kontzentrazioa itsasoan 65 µg/g da.

Bromo molekularra, Br2 gatzunetaz baliatuz lortzen da. Prozesu honetan, bromuroa oxidatu egiten da kloroa erabiliz:

2Br - + Cl2 → Br2 + 2Cl-

Behin hau lortuta, destilazio prozesu bat erabiltzea beharrezkoa da bromoa klorotik banatzeko.

500 milioi kg bromo produzitzen dira urtero (2001) gutxi gorabehera. Estatu Batuak eta Israel dira bromoa produzitzen duten estatu garrantzitsuenak. Itsaso Hilaren ura eta Stassfurt-eko minak potasio bromuroan aberatsak dira.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak