# Devanagari

XIX. mendeko *Rig-veda*ren eskuizkribua, devanagariz idatzita.
**Devanagari** hizkuntza vedikoak eta sanskritoak eta gaur egun indiar hizkuntza moderno batzuek (hindiak, maratherak eta beste batzuek) erabilitako idazkera da, abugida motakoa. *Devanagari* hitza sanskritozko देवनागरी *devanāgarī —/*d̪eːʋˈnaːɡri/ ahoskatua— hitzetik dator eta «jainkotiar hirikoa» esan nahi du.

## Alderdi formalak

Alfabeto horrek ez du letra xehe eta larrien arteko bereizketarik. Ezkerretik eskuinera idazten da, alfabeto latinoa bezala.

Forma biribilduak dituzte letra gehienek, luzapen lerrozuzenekin konbinatuta. Letra guztiek goialdean *shirorekhā* deritzon marra horizontal bat dute, letra batuketan luzatua: itxura berezia ematen dio devaganariz idatzitako hitzei, marra zuzen horizontal luze batetik zintzilik daudela ematen baitu.

Devanagariz idatzitako hitz batean, *shirorekhā* lerro zuzena nabarmen, bertatik letrak zintzilik baleude bezala.
Abugida alfabeto bat da, hau da, kontsonante eta bokalak bereizten ditu, baina konbinazio bereziak osatzen dituzte silabak osatzerakoan.

## Hizkuntzak

Devanagari idazketa erabili izan da pali, prakrito eta sanskrito hizkuntza klasikoekin, eta egun, Nepalgo eta Indiako hizkuntza hauekin: marathia, hindia, boroa, nepalera, xerpa, apabhramsha, awadhia, bhojpuria, braj bhasha, chhattisgarhia, haryanvia, magahia, nagpuria, rajasthanera, bhilia, dogria, kashmirrera, konkania, sindhia, newarra, mundaria eta santalia.

## Ikurrak

-| Letra | Ikurra [p]-z | Unicode | IPA |
| --- | --- | --- | --- |
| अ | प (ez). | a | ə |
| आ | पा | aa | ɑ |
| इ | पि | i | ɪ |
| ई | पी | ii | i |
| उ | पु | u | ʊ |
| ऊ | पू | uu | u |
| ऋ | पृ | bokalezko r | rɪ ([r ̩]) sanskritoz |
| ॠ | पॄ | bokalezko rr | rɪ ([rː̩]) sanskritoz |
| ऌ | पॢ | bokalezko l | ([l ̩]) sanskritoz |
| ॡ | पॣ | bokalezko ll | (lː̩]) sanskritoz |
| ऍ | पॅ | e txandra |  |
| ऎ | पॆ | e labur | e |
| ए | पे | e | e(ː) |
| ऐ | पै | ai | ɛ ([ai]) sanskritoz |
| ऑ | पॉ | txandra o |  |
| ऒ | पॊ | o labur | o |
| ओ | पो | o | o(ː) |
| औ | पौ | au | ɔ ([au]) sanskritoz |

Beste ikurrak| Ikurrak [p]-z | Unicode | Erabilera |
| --- | --- | --- |
| प् | virama | *halant*, bokala kentzen du |
| पँ | chandrabindu | bokala sudurkaritzen du |
| पं | anuswara | bokala sudurkaritzen du |
| पः | visarga | soinugabeko arnasketa |
| प़ | nukta | persierazko soinuak irudikatzeko (ad., *f* + nukta = f). |
| पऽ | avagraha | bokala luzatzen du |

Kontsonanteak| Letra | Unicode | Transliterazioa | IPA |
| --- | --- | --- | --- |
| क | ka | k | k |
| ख | kja | kh | kh |
| ग | ga | g | g |
| घ | gja | gh | gɦ |
| ङ | nga | ṅ | ŋ |
| च | cha | c | tʃ |
| छ | chja | ch | tʃh |
| ज | sha | j | dʒ |
| झ | shja | jh | dʒɦ |
| ञ | nia | ñ | ɲ |
| ट | ta | ṭ | ʈ |
| ठ | tja | ṭh | ʈh |
| ड | da | ḍ | ɖ / ɽ |
| ढ | dja | ḍh | ɖɦ / ɽɦ |
| ण | nna | ṇ | ɳ |
| त | ta | t | t̪ |
| थ | tja | th | t̪h |
| द | da | d | d̪ |
| ध | dja | dh | d̪ɦ |
| न | na | n | n̪ |
| प | pa | p | p |
| फ | pha | ph | ph |
| ब | ba | b | b |
| भ | bha | bh | bɦ |
| म | ma | m | m |
| य | ya | y | j |
| र | ra | r | ɾ |
| ल | la | l | l |
| ळ | lla | ḷ | ɭ |
| व | va | v | v |
| श | sha | ś | ɕ |
| ष | ssa | ṣ | ʂ |
| स | sa | s | s |
| ह | ha | h | h |

-| ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |

## Unicode

|   | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| U+090x |   | ँ | ं | ः | ऄ | अ | आ | इ | ई | उ | ऊ | ऋ | ऌ | ऍ | ऎ | ए |
| U+091x | ऐ | ऑ | ऒ | ओ | औ | क | ख | ग | घ | ङ | च | छ | ज | झ | ञ | ट |
| U+092x | ठ | ड | ढ | ण | त | थ | द | ध | न | ऩ | प | फ | ब | भ | म | य |
| U+093x | र | ऱ | ल | ळ | ऴ | व | श | ष | स | ह |   |   | ़ | ऽ | ा | ि |
| U+094x | ी | ु | ू | ृ | ॄ | ॅ | ॆ | े | ै | ॉ | ॊ | ो | ौ | ् |   |   |
| U+095x | ॐ | ॑ | ॒ | ॓ | ॔ |   |   |   | क़ | ख़ | ग़ | ज़ | ड़ | ढ़ | फ़ | य़ |
| U+096x | ॠ | ॡ | ॢ | ॣ | । | ॥ | ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| U+097x | ॰ |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | ॻ | ॼ | ॽ | ॾ | ॿ |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak