Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Erlijio konparatu

Hiru abrahamdar erlijio nagusien ikurrak: judaismoarena, kristautasunarena eta islamarena.
**Erlijio konparatua** munduko erlijio ezberdinen gai eta ideia komunen interpretazio-desberdintasunak aztertzen dituen ikasketa erlijiosoen eremua da. Mitologia konparatuarekin batera, erlijio konparatua mitoaren eta espiritualtasunaren azterketan oinarritzen da nagusiki; bere funtsezko gaiak metafora erlijiosoetatik eratortzen ditu, eta haien arteko lotura kultural zuzena marrazten du hainbat modutan. Errituen eta erlijioen beste alderdi batzuen arteko alderaketak ere egiten ditu.

Erlijio konparatuak aztertzeak 1960ko hamarkadatik aurrera zientzia erlijiosoak diziplina zientifiko gisa sortzen lagundu du, nahiz eta historian diskurtso konfesionalen aztarnak aurkitu. Bibliako eta Korango testuek beren doktrinak beste erlijio batzuetakoekin alderatu ohi dituzte, eta maiz kategoria bereko izenak ematen dituzte: Hebrear Bibliako goyim (atzerritarrak), Septuagintako jentilak (edo paganoak edo nazioak) eta Jainkoaren beldur (*PHobeô THeos*) eta Korango Liburuko jendea (arabieraz: أهل الكتاب‎, *Ahl al- Kitâb*). Mundu akademiko kristauan, teologia-fakultateek eta mintegiek erlijioen arteko konparazioa garatu dute ikuspegi apologetiko batetik, misiolarien zerbitzurako eta islamarekiko konfrontazio erlijiosorako.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau erlijioari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Tautologia (erretorika)

Errepikatzen den definizioa, identitate printzipioan oinarritua. Proposizio-logikan, tautologia ondo eratutako formula bat da, benetakoa dena edozein interpretaziotarako, hau da, formula atomikoei egia-balioak esleitzeko. Erretorikan, **tautologia** (ταυτολογία-a grezieraren|grekoaren, bera esatea) baieztapen begi bistako, huts edo erredundantea da. Modu desberdinetan adierazitako pentsamenduaren errepikapena da. Errepikapen alfer eta biziotsua inoiz har diezaioke.

Adibidez: “**Ama** beti da **ama**”. Tautologia, gehienetan, diafora batekin doa, bereziki funtzio predikatiboa duenean.

Egia-taula bat eraikitzea metodo eraginkorra da edozein formula tautologia den ala ez zehazteko.

## Egia-taula

> *Artikulu printzipala:* Egia-taula
>
>

Logika proposizionaleko sistema batean, interpretazio bat esaldi bakoitzari esleitzen zaion egiazko (egia ala gezurra) balioa litzateke. Badakigu, tautologia bat formula bat dela, zeinetan edozein esaldi aukeratuz gero egia itzuliko digun beti, beraz, tautologia bat identifikatzeko orduan nahikoa dugu formula horren aukera guztien interpretazioa egitea, eta emaitza guztiak egia diren ala ez ikustea. Horretarako egia-taulak erabiltzen dira. Esaterako, kontsidera dezagun *p* ∧ *q* formula. Atal bakoitzari bi balore posibleetako bat eslei dakiokenez 22 = 4 egiazko baloreen konbinazio posible daude. Hau da, lau interpretazio ditugu: biak egiazkoak izan daitezke, *p* egia eta *q* gezurra izan daiteke, *p* gezurra eta *q* egia izan daiteke edo biak gezurrak izan daitezke. Hori taula sinple batekin adieraz daiteke:

| p | q |
| E | E |
| E | G |
| G | E |
| G | G |

Interpretazio bakoitzarentzako *p* ∧ *q* formularen balioa kalkula daiteke, eta hau ere egia-taula baten bidez adieraztea sinplea litzateke:

| *p* | q | p ∧ q |
| --- | --- | --- |
| E | E | E |
| E | G | G |
| G | E | **G** |
| G | G | **G** |

Hori izango litzateke *p* ∧ *q* formularen egia-taula. Ikus daitekeen bezala bi atalak egia direnean baino ez da egia formularen balioa. Tautologia bat lortzeko formularen interpretazio guztiak egia izan beharko lukete, beraz *p* ∧ *q* ez da tautologia bat. Bestalde, hurrengo taulan ikusten den formula tautologia bat litzateke:

| *p* | q | p ∧ q | *(p* ∧ *q)* WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 *p* |
| --- | --- | --- | --- |
| E | E | E | E |
| E | G | G | **E** |
| G | E | **G** | **E** |
| G | G | **G** | **E** |

Edozein formulak n esaldi baditu, orduan 2n interpretazio posible izango ditu. Horregatik egia-taulak handiegiak izan daitezke. Hala ere, logika proposizionalak formula infinituki luzeak onartzen ez dituen heinean, interpretazio posible kopurua finitua izango da, eta beraz beti izango da posible formula baten egia taula egitean, formula tautologia bat den ala ez identifikatzea.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau literaturari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Antzinako eliza-eslaviera

| Antzinako eliza-eslaviera |
| --- |
| Словѣньскъ ѩꙁꙑкъ — Словѣньскъ‎ |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | Antzina Bizantzioren eraginpeko zenbait eslaviar eskualdetan |
| Hiztunak | - |
| Rankinga | - |
| Eskualdea | - |
| UNESCO sailkapena | 2: kaltebera |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak balto-eslaviar hizkuntzak Eslaviar hizkuntzak Hegoaldeko eslaviar hizkuntzak |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | nominatibo-akusatibo hizkuntza eta hizkuntza malgukaria |
| Alfabetoa | Early Cyrillic alphabet (en)  eta alfabeto glagolitikoa |
| Hizkuntza kodeak |

**Antzinako eliza-eslaviera** (словѣ́ньскъ ѩзꙑ́къ, slověnĭskŭ językŭ), **antzinako bulgariera** ere deitua, lehenbiziko eslaviar hizkuntz literarioa izan zen. Zirilo eta Metodio, IX. mendeko bizantziar misiolari kristauek estandarizatu zuten, eta hizkuntz honetara itzuli zituzten Biblia eta liturgiako beste testu batzuk. Horretarako Tesalonikatik hurbil mintzatzen zen Mazedonieran oinarritu ziren, eta idazteko alfabeto glagolitikoa asmatu zuten. X. mendetik aurrera, alfabeto zirilikoak glagolitikoa ordeztu zuen.

IX. eta XII. mendeen artean antzinako eliza-eslaviera Eliza ortodoxoen liturgia hizkuntza izan zen. XIV. mendean agertutako beste hizkera modernoago bat, eliza eslaviera deitutakoa, oraindik ere erabiltzen da Errusiako Eliza Ortodoxoan.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Old Church Slavonic Online Utexas.edu
# Taira no Kiyomori

| Taira no Kiyomori |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Jugō (en)  |
| --- |

 1180 -

|  Daijō-daijin (en)  |
| --- |

 1167 - 1167 |
| Bizitza |
| Jaiotza | Ubushina (en)  eta Kyōto (en) , 1118ko otsailaren 10a |
| Herrialdea |  Japonia |
| Heriotza | Kyōto (en) , 1181eko martxoaren 20a (63 urte) |
| Hobiratze lekua | Nōfuku-ji Temple (en)   |
| Heriotza modua | berezko heriotza: malaria |
| Familia |
| Aita | Taira no Tadamori, Emperor Shirakawa |
| Ama | sister of Gion-nyōgo |
| Ezkontidea(k) | Takashina no Motoaki's daughter (en)  Q11410130  Taira no Tokiko Tokiwa Gozen (en)  |
| Seme-alabak |
ikusi
* Takiyasha-hime (en)  Taira no Shigemori (en)  Taira no Tokuko Taira no Motomori (en)  Taira no Munemori (en)  Taira no Tomomori Taira no Shigehira (en)  Q11488907  Q11486326  Q11483437  Q11483221  Q106536670  Q106536766  Princess Moriko (en)  Q106549951  Q11482410
 |
| Familia |
ikusi
* Taira no Kiyosada (en)  (adopted son (en) ) Fujiwara no Kiyokuni (en)  (adopted son (en) )
 |
| Leinua | Ise Heishi (en)  |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | japoniera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | Samuraia, politikaria eta militarra |
| Zerbitzu militarra |
| Parte hartutako gatazkak | Hōgen matxinada Heiji rebellion (en)  Genpei Gerra |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | budismoa |
|  |

**Taira no Kiyomori** (japonieraz: 平 清盛)
 Taira klan boteretsuko buruzagi bat eta Japoniako samuraien klaseko lehen partaidea izan zen.

Taira klanak, bere burua erabilgarri bihurtu zuen gorte inperialarentzat, Setoko Barne Itsasoko piratak erreprimitu zituenean. 1156an, Sutoku inseiak, Minamoto klana, Go Shirakawa une horretan gobernatzen zuen erregearen aurkako matxinada batean laguntzeko erabili zuenean, Kiyomorik Shirakawa babestu eta Minamoto klana garaitu zuen.

Minamototarrek, itzulera bat antolatu zuten 1159an, baina Kiyomorik berriz garaitu zituen, Minamoto klaneko gizon guztiak exekutatuz, Minamoto no Yoritomo eta Minamoto no Yoshitsune umeak izan ezik, ondoren, tronutik botako zutenak. Denbora batez garaile, Kiyomorik, gorteko kargurik altuenak jaso zituen, eta tronua manipulatu zuen, bere alabak, familia inperialeko kide izateko ezkonduz.

Taira tropak, aristokraten bide antzuetatik abiatu ziren eta Yoritomo indartsuarenak baino gutxiago izan ziren, nork 1185ean menderatu zituen.

## Ikus, gainera

* Kamakura Aroa
# Ŕ

*Artikulu hau Ŕ azentudunari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «R (argipena)».*
Ongi etorri, **Ongi etoŕi** idatzia 21. mendean, Igeldoko jolas-parkean, Donostian.
**Ŕ** (xehez: **ŕ**) eslovakieraz eta behe sorabieraz erabiltzen duten latindar hizki ezohikoa da. R hizkia gehi azentu akutu bat osaturik dago. Eslovakieraz r̩ː ahoskatzen dute. Behe sorabieraz r sabaikaria da, rʲ ahoskatua.

## Euskaraz

Akelarre jatetxea Igeldon, Akelaŕe idatzia.
Sabin Aranaren ortografian, *ŕ* kontsonante dardarkari hobikaria izan zen. Egun, ortografia hori zaharkiturik dago eta euskal alfabetoan, silabaren amaieran *r* eta bokalen artean *rr* erabiltzen da. Hala ere, 21. mendean tarteka ikusten da oraindik Ŕ leku publikoetako izenetan; adibidez, horrela darabil grafia Donostiako Akelarre jatetxeak, Pedro Subijanaren etxeak,

## Informatikan

Unicoden duen eskema hau da:

* **Ŕ** larria: `U+0154`
* **ŕ** xehea: `U+0155`

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Epilio

Olerkigintzan, **epilioa**, latinez *epillium* eta επος -*epos*- hitz grekoaren txikigarria, epika olerki labur bat da.

Garai helenistikoan zabalduriko olerki mota bat izan zen, olerki labur eta trinkoetarako joera izan zenean. Epikaren azpigenero hau landu zuen olerkari garrantzitsu bat Kalimako izan zen. Ezaguna da gainera Katulo Tetisen eta Peleoren ezkontzak kantatzeko idatzi zuen LXIV. olerkia, *Peliaco quondam prognatae uertice pinus* hasten dena.

## Kanpo estekak
# Laura Riding

| Laura Riding |
| --- |
|  (1924) Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | New York, 1901eko urtarrilaren 16a |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Heriotza | Wabasso, 1991ko irailaren 2a (90 urte) |
| Hobiratze lekua | Winter Beach Cemetery (en)  |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Louis R. Gottschalk (en)   (1920 -  1925) |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Cornell Unibertsitatea Girls' High School (en)  |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | olerkaria, kritikaria, idazlea, eleberrigilea eta literatura-kritikaria |
| Jasotako sariak |
ikusi
* John Simon Guggenheim Memorial Foundation beka  (1973) Bollingen Prize  (1991)
 |
|

---

 |
|    |

**Laura Riding**, **Laura Jackson** izenez ere ezaguna, (1901eko urtarrilaren 16a - 1991ko irailaren 2a) estatubatuar idazle eta literatura kritikoa izan zen. Idazle gisa, olerkigintzan eta eleberri historikoan nabarmendu zen. Istorio laburrak ere idatzi zituen. Ikerlari gisa, gogamenaren eta hitzaren arteko harremanak eta hizkuntzaren mugak ikertu zituen. 1929-1936 urte bitartean Ingalaterran, Frantzian eta Espainian bizi izan zen, Robert Gravesekin elkarturik. Ezaguna da bere *A Trojan Ending* izeneko eleberri historikoa, non Iliadaren bertsioa egiten duen, pertsonaiak oso gertutik landuz.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Diban (poesia)

Mongoliar eskribauak dibanak biltzen.
**Dibana** (persieraz: دیوان , *divân*, Arabieraz: ديوان, *dīwān*) islamadar kulturako poema bilduma da. Poema bilduma hauek hainbat sultanerritako gorteetan bildu ziren eta euren balio inspiragarriagatik ziren ezagun.

## Etimologia

Hitza arabierazko *diwan* (دیوان)etik dator, eta honek persieran du jatorria, zeinetan zerrenda edo txostena esan nahi baitu. Hitza armenieraz, urdueraz eta turkieraz ere erabiltzen da. Hizkuntza hauetan, terminoak egile berberaren poema bilduma bat izendatzen du, antologiaren edo lan hautatuen antzera.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Dilema

**Dilema** (grezieraz, δί-λημμα, “biko proposamena”) elkarren kontrako bi irtenbide dituen problema da. Erretorikarako tresnak dira dilemak, “A edo B onartu behar da” gisakoak. Gaizki erabilita, dikotomia aizuna edo falazia izanen litzateke.

## Dilema motak

* Presoaren dilema
* Eutifronen dilema

## Ikus, gainera

* Paradoxa

## Kanpo estekak

* Lander Uriarte: "Dilema: lehen hezkuntzan ahozkotasuna lantzeko baliabidea".
# Nahua

**Nahua** Mexikoko etnia bat da, nahuatl hizkuntzaz mintzatzen direnak. Historian zehar, aztekak eta toltekak nahua etniako taldeak izan ziren. Beste hizkuntza anitzek bezala, euskarak ere nahuatlari hainbat mailegu hartu dizkio, gaztelaniaren bitartez: *ahuakate*, *axolot*, *koiote*, *ketzal*, *mezkal,* *ozelote*, *tomate*, *txikle*, *txokolate*, *zopilote*...

Mexikon —erdialdeko ordokian bereziki— eta Erdialdeko Amerikako beste zenbait lurraldetan bizi dira gaur egun nahuak. XVI. mendean, espainiarrak iritsi ziren arte, 3-4 milioi nahua zirela uste da. Mexikoko ordoki guztian, Tuxtlan, gaurko Veracruz estatuan eta Hidalgoko eta Guerreroko eskualdeetan bizi ziren, batez ere. Handik Panamara bitarteko beste zenbait lurraldetan ere bizi ziren talde batzuk. Nahua etniaren barnean garrantzirik handiena izan zuen taldea aztekek osatzen zutena izan zen. Horien inperio garaian nahuatl klasikoa bihurtu zen merkataritza- eta kultura-harremanetako hizkuntza nagusi. Gaur egun milioi bat inguru nahua bizi da Mexikon; horiena da Mexikoko amerindiar talderik handiena.

## Nahua ospetsuak

* Malintxe
* Juana Inés de la Cruz

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Nahuatl hizkuntza

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau antropologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Mendebaldeko kristau herria

Mendebaldeko kristautasuna, Mendebaldeko Kristau herri edo Mendebaldeko elizak, Mendebaldeko Erromatar Inperioko eskualdeetan hasierako kristautasunetik garatu ziren kristau-herri, kristautasunaren edo elizen (kontzeptu ez erabat baliokideak) zatia izendatzeko izendapenak dira; latinaren orbita kulturalean, latinezko kristautasunaz ere hitz egiten da. Adierazpen horiek guztiak greziar kristau-herri, Ekialdeko kristau-herri, Ekialdeko kristautasuna edo ekialdeko elizak kontzeptuen aurrean erabili ohi dira.

Mendebaldeko kristau herria (morez katolikoa eta urdinez protestantea) eta Ekialdeko kristau herria ( arrosa).

Patristikaren egile guztien artean, gehienak "ekialdekoak" izan zirenak, zortzik «Elizako doktore» titulua jaso zuten; lauk «Mendebaldeko Elizakoak», eta beste lauk «Ekialdeko Elizakoak».

* Anbrosio Milangoa.
* Jeronimo Estridongoa.
* Agustin Hiponakoa.
* Gregorio I.a.

## Erreferentziak
# Indigena

Samiak egun Norvegia, Suedia, Finlandia eta Errusiako estatuetan barreiaturik bizi den herria dira.
**Indigenak** edo **herri indigenak** estatu modernoak sortu eta muga politikoak ezarri baino lehen, lurralde batean bizi ziren herriei deritze. Horretaz gainera, herri indigenek beste zenbait ezaugarri ere badituzte, nazio edo estatu bati erreferentzia eginez definitzen diren herriek askotan betetzen ez dituztenak, hala nola, herri indigenak berak bere burua talde kultural bereizi moduan ikustea eta inguruko herriek ere izaera berezi hori onartzea, hizkuntza eta egitura sozial eta politiko bereziak izatea, ekoizpen-modu nagusiari (kapitalismoari, kasu) jarraitzen ez dioten ekonomia izatea eta ingurumen naturalarekiko atxikimendu tradizional bat izatea. Indigena izendapenaz gainera, ohikoa da herri eta herri hauetako kideei **aborigen**, **natibo**, **autoktono** edo besterik gabe **bertakoa** deitzea.

Ez dira herri indigena eta etnia kontzeptuak nahastu behar. Herri indigenak lurralde bati atxikiak agertzen dira beti, etniak ez bezala. Horrela, herri indigenak etniak dira baina badira etniak herri indigenak ez direnak. Adibidez, afroamerikarrek etnia ezberdinak osatzen dituzte Amerikan, baina ez dira herri indigenak, Ameriketako indigenak amerindiarrak baitira.

Nazio-estatuen zabalkuntzak, kapitalismoaren garapenak eta globalizazioak herri hauetako askoren desagerpena ekarri du. Adibidez, Amerikako amerindiar herri asko desagertu ziren espainiar kolonizazio eta Estatu Batuen zabalkuntzaren ondorioz. Egun, badira Gobernuz Kanpoko Erakundeak herri indigena eta hauen habitataren aldeko defentsa bultzatzen dutenak, hala nola Survival International.

## Ikus, gainera

* Etnia

## Kanpo estekak
# Multzo disjuntu

*A* eta *B* multzoak disjuntuak dira ez dutelako inolako elementu komunik.
Matematikan, **multzo disjuntuak** elementu komunik ez duten multzoak dira. Haien arteko ebakidura multzo hutsa da, esaterako, {1, 2, 3} eta {4, 5, 6}.

## Definizio formala

Formalki, bi multzo *A* eta *B* disjuntuak dira ebaketa multzo hutsa bada; hots,

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
## Ikus, gainera

* Multzoa
* Multzo-teoria

## Kanpo estekak
# Amerikar Beisbol Liga

**Amerikar Beisbol Liga** edota **Beisbol Liga Amerikarra**, ingelesez **American League (AL)** edota **American League of Professional Baseball Clubs**, AEBtako eta Kanadako bi Beisbol Liga Handietako bat da, bestea Beisbol Liga Nazionala da.

Liga Nagusia bilakatzeko asmoz sortutako Mendebaldeko Liga (Western League) izeneko liga txikiago baten bilakaera izan zen. 1899ko urriaren 11an Mendebaldeko Liga Nagusia gisa berrizendatua izan zen eta 1900-1901 artean hiri handi askotara hedatuz gain, gaur egungo izena jaso zuen.

Antzinagokoa zen Beisbol Liga Nazionalak liga berri hau ez zuen onartu, eta azkenean bi ligen arteko liskar eta epaiketak jazo ondoren euren arteko maila eta baldintzen parekidetasuna onartu zen.

Urtero liga honetako txapelduna Amerikar Ligako Txapelketa Sailetan jokatutako partidu sailean erabakitzen da.

## Talde sortzaileak

1901ko talde sortzaileak honakoak izan ziren:

* Baltimore Orioles
* Boston Americans
* Chicago White Sox
* Cleveland Blues
* Detroit Tigers
* Milwaukee Brewers
* Philadelphia Athletics
* Washington Senators

## Gaur egungo taldeak

### Ekialdeko Dibisioa

* New York Yankees
* Toronto Blue Jays
* Tampa Bay Rays
* Baltimore Orioles
* Boston Red Sox

### Erdialdeko Dibizioa

* Cleveland Indians
* Chicago White Sox
* Minnesota Twins
* Kansas City Royals
* Detroit Tigers

### Mendebaldeko Dibisioa

* Houston Astros
* Los Angeles Angels of Anaheim
* Oakland Athletics
* Seattle Mariners
* Texas Rangers

## Ikus gainera

* Amerikar Ligako Txapelketa Sailak
* Beisbol Liga Nazionala

## Kanpo estekak
# Infekzio

| Gaixotasun infekzioso |
| --- |
| Malaria duen esporozito. |
| Deskribapena |
| Mota | egoera fisiologikoa, adverse event (en) , risk source (en)  osasun-arazoa |
| Espezialitatea | infektologia |
| Arrazoia(k) | patogeno patogeno transmisio |
| Sortzen du | gaixotasun infekziosoa, braxy (en) , avitellinosis (en)  bihotz-gutxiegitasuna |
| Azterketa medikoa | Hemokultibo kultibo mikrobiologiko |
| Identifikatzaileak |
| GNS-10-MK | A00-B99 |
| GNS-9-MK | 001-139 |
| GNS-10 | A00-B99 |
| GNS-9 | 001-139 |
| MeSH | D003141D007239 |

**Infekzioa** kanpoko eragile kutsakor batek organismo ostalari batean sortutako kolonizazioa da. Eragile kutsakor horiek bakterioak, birusak, parasitoak edo onddoak izan daitezke. Gaixotasun infekziosoak edo kutsakorrak sortzen dituzte.

Nahiz eta arlo klinikoan infekzioa beti gaixotasunarekin lotu (eta mikrobio eragilea patogenotzat jo, beraz), infekzioak, berez, ez du beti gaitzik eragiten. Mikrobio batek gorputzaren atal bat kolonizatzen duenean gaitza sor dezakeen ala ez, zenbait faktoren arabera. Kontuan hartu beharrekoak hauek dira :

* mikrobio eragilearen ahalmen patogenoa (birulentzia)

* mikrobioak gorputzean sartzeko erabiltzen duen bidea (esaterako, *Legionella pneumophila* bakterioa oso arriskutsua da arnas bidetik sartzen denean, baina ez da kaltegarria aho-bidetik irensten denean)

* mikrobioaren kopurua edo kontzentrazioa infekzioa hasterakoan

* ostalariaren egoera immunologikoa

## Sailkapena aparatuka

* Arnas aparatua:
	+ Bronkitisa.
	+ Katarroa.
	+ Neumonia.
	+ Legionelosia
	+ Tuberkulosia
	+ Gripea

* Digestio-aparatua:
	+ Dibertikulitis.
	+ Gastroenteritis.
	+ Hepatitis.
	+ Kolitis.
	+ Kolera
	+ Disenteria
	+ Salmonelosia
	+ Sukar tifoidea

* Gernu-aparatua:
	+ Pielonefritis.
	+ Zistitis.

* Lokomozio-aparatua:
	+ Artritisa.
	+ Osteomielitis.

* Nerbio-sistema:
	+ Entzefalitis.
	+ Meningitis.
	+ Amorrua
	+ Botulismoa
	+ Tetanosa

* Ugaltze-aparatua:
	+ Gonorrea
	+ Klamidiasia
	+ Sifilia
	+ HIESa

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Milurteko

| Milurteko |
| --- |
| Neurtzen du | iraupena |
| Unitate estandarretan | 1.000 a |

**Milurtekoa** 1.000 urteko denbora unitateari deritzo. Milurtekoak Kristoren jaiotzaren arabera kontatu ohi dira. Lehenengo milurtekoa 1eko urtarrilaren 1etik 1000ko abenduaren 31raino hedatzen da. Kristo aurreko lehen milurtekoa K.a. 1 urtetik K.a. 1000 urteraino hedatzen da.

Gaur egun 3. milurtekoan gaude, 2001eko urtarrilaren 1ean hasi zena. Milurteko aldaketek milenarismoa bezalako mugimenduak sortu ohi dute.

## Milurtekoaren beste denbora-unitate batzuen baliokidetasunak

* 10 mende milurteko bat dira.
* 100 hamarkada milurteko bat dira.
* 200 bosturteko milurteko bat dira.
* 333,33 hirurteko milurteko bat dira.
* 500 biurteko milurteko bat dira.
* 1.000 urte milurteko bat dira.
* 12.000 hilabete milurteko bat dira.
* 52.177,2 aste milurteko bat dira.
* 365.241 egun milurteko bat dira.
* 8.765.784 ordu milurteko bat dira.
* 525947040 minutu milurteko bat dira.
* 31.556.822.400 segundo milurteko bat dira.

## Ikus, gainera

* K.a. 2. milurtekoa
* K.a. 1. milurtekoa
* 1. milurtekoa
* 2. milurtekoa
* 3. milurtekoa

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Ninfa kakatua

| Ninfa kakatua |
| --- |
|
 Argazkia
 Bideoa  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Arrisku txikia  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Aves |
| Ordena | Psittaciformes |
| Familia | Cacatuidae |
| Generoa | Nymphicus
 |
| Espeziea  | **Nymphicus hollandicus** (Kerr, 1792)
 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |
| Datu orokorrak |
| Masa | 5,68 g 86 g |
| Kumaldiaren tamaina | 4,6 |
| Eguneko zikloa | eguneko |
| Errute denbora | 20 egun |

 *Nymphicus hollandicus*
**Ninfa kakatua** (*Nymphicus hollandicus*) *Nymphicus* generoko animalia da. Hegaztien barruko Cacatuidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Nymphicus
* Cacatuidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
# Proskripzio

John Everett Millaisen 'Erregezale proskribatua, 1651', c. 1853
**Proskripzio**aren () bidez, publikoki eta ofizialki identifikatzen dira etsai publiko, herriaren etsai edo estatuaren etsai gisa sailkatutako pertsonak edo erakundeak. Horrelakoetan, heriotza-zigorra edo erbesteratze-zigorra jaso ohi dute. Pisu politiko handiko hitza da. Sarritan, estatuak egindako hilketak edo jazarpenak justifikatzeko erabiltzen dute, baina argi eta garbi, beste estatu-krimen batzuk ez bezala, diskrezioz edo erabateko sekretupean egiten baitituzte, Estatu arrazoia deiturikoak justifikatuta edo justifikatu gabe. Proskripzioak aurkari politikoak, erakunde erlijiosoak edo etsai pertsonalak masan preso hartzea edo desagerraraztea berekin dakar, eta iraultza bortitzen testuinguruan erabili ohi dute.

Zigor hori oso ohikoa izan zen Antzinako Grezian eta Antzinako Erroman eta zigorra jaso zutenei proskribatuak deritzete.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau zuzenbideari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |