Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bhutandar izen

**Bhutandar izena** herrialde hartan ohiturazkoa den izen sistema da. Iparraldean eta hegoaldean izendatzeko ohiturak ez dira berdinak: iparraldean, inork ez du deiturarik, nobleziak izan ezik, hala nola, Wangchuck errege-familiaren abizena, eta hegoaldean, seguruenik indiar eraginpean, kasta edo herrien izenak deitura gisa erabiltzen dira.

Tibetar jatorriko izena (zehatzago esanda, bi edo gutxitan hiru) jaio eta egun gutxira monje batek edo gurasoek eman ohi diote haurrari. Izen-multzoa oso mugatua denez, bhutandar batzuek jatorrizko herriaren izena jartzen dute izenen aurrean, baina ez da deitura eta ez da heredatzen. Asko erabiltzen dira ezizenak, eta haran, herri edo etxe baten izena ezizen bihur daiteke.

Ezkontideetako inork ez du izena aldatzen, eta seme-alaben izenek askotan ez dute zerikusirik gurasoen izenekin. Izen gehienak epizenoak dira (adibidez, Dorji, Tshering), baina Wangmo, Choden eta Lhamo izenak beti emakumezkoak dira, eta Wangdi edo Wangdue beti gizonezkoa.

Eskaera egiterakoan, ohorezko trataera erabiltzea derrigorrezkoa da.

| Gizarte-klasea | Ohorezko trataera |
| --- | --- |
| errege-familiako gizonak | *Dasho* |
| errege-familiako emakumeak | *Ashi* |
| monjeak | *Lyonpo* |
| irakasleak eta monje errespetatuak | *Lopon* |
| monje birjaioak | *Rinpoche* |
| mojak | *Anim* |
| gizon arruntak | *Aap* |
| emakume arruntak | *Am* |
| mutilak | *Busu* |
| neskak | *Bum* |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau kulturari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Infusio-poltsatxo

Hiru te ezberdin te-poltsatxoetan
**Infusio-poltsatxoa** te, kamamila eta beste belarretako infusioak egiteko erabiltzen den nylonez, zetaz edo paper porotsuz zigilatutako poltsa txikia da.

## Historia

Infusio-poltsatxoak AEBetan asmatu zituzten, 1903an. XX. mendeko lehen hamarkadan, Thomas Sullivan New Yorkeko merkatariak latorrizko potoetan saltzen zuen tea, eta bezeroei lagin txikiak bidaltzeko tea zetazko poltsa txikietan sartzen hasi zen. Poltsatxoa bilgarri hutsa zen; Sullivanek espero zuen bilgarritik ateratzea infusioa prestatu baino lehen. Baina bezero askok te poltsatxoa kontsumitzeko prest zegoen produktutzat jo zuten eta ez zuten landarea poltsatik ateratzen eta edaria egun maiz egin ohi den bezala prestatzen zuten. Bezeroek tea prestatzea askoz erosoagoa zela ikusita produktua horrela prestatuta bidal ziezaien eskatu zioten Sullivani eta te-poltsatxoak merkaturatzen hasi zen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Paper fabrika

Kraft enpresaren paper fabrika, Georgetownen. Bere garaian munduko handiena izaten zen.
**Paper fabrika** papera egiten den fabrika da. Paper-fabrika landare-zuntzetatik abiatuta papera ekoizteko bereziki sortutako fabrika da, hala nola, zur-pulpatik, zelulosa-pulpatik, trapu zaharretatik edo beste lehengai batzuetatik. Prozesuan Fourdrinier makina bat edo papera ekoizteko beste makina mota bat erabiltzen dute.

Paper-fabrikaren jatorriari buruzko ikerketa historikoak korapilatsuak dira, definizioak eta terminologia lausoa baitute gaiaz arduratzen diren egileek: Aditu moderno askok ingelesezko *paper mill* terminoa erabiltzen dute (euskaraz: «paper-errota»), "paper-fabrika" terminoaren baliokidea, edozein motatako fabrikak (edo errotak) bereizteko moduan aipatzeko, giza trakzioak, animaliek edo indar hidraulikoek eraginda. «Errota» izeneko fabrika zaharrei erreferentzia egiteko joerak, indar bultzatzailearen mota zehatza zehaztu gabe, hidraulikoki eragindako tipoa identifikatzeko zailtasuna areagotzen du, efizientziaren eta garrantzi historikoaren ikuspegitik garrantzitsua dena.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Tapiz

| Tapiz |
| --- |
| floor covering (en)  eta rug (en)  |
|  Irudi gehiago |
| Materiala(k) | artilea eta zuntz artifiziala |
|  |
|  |
|  |

**Tapiza** Iparr. edo **alfonbra**Heg. zola edo hormak estaltzeko erabiltzen den ehunezko atal berezia da, gehienetan ehunezko dekorazio-lana. Tapizak egiteko arteari tapizgintza deritzo.

Materialaren arabera, hainbat tapiz mota daude: artilezkoak, nylonezkoak, poliesterezkoak, akrilikoak eta abar. Korapiloaren arabera ere sailkatzen dira.

Lehendabiziko tapizak K.a. III. eta K.a. II. milurtekoetan agertu ziren, Kaspiar itsaso inguruan edo Armeniako goi-ordokian. Handik mundu osora zabaldu zen, egun Afganistangoak, Pertsiakoak, Txinakoak edo Indiakoak ospetsuak izanik.

## Tapiz ezagunak

* Bayeuxko tapiza, XI. mendeko brodatutako oihal handia, irudi bidez normandiarren Ingalaterrako konkista azaltzen duena.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau arteari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Daina Taimiņa

| Daina Taimiņa |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Riga, 1954ko abuztuaren 19a (71 urte) |
| Herrialdea |  Letonia  Ameriketako Estatu Batuak |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | David W. Henderson (en)  |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Letoniako Unibertsitatea 1990) doktoretza Riga State Gymnasium No.1 (en)  |
| Tesi zuzendaria | Rūsiņš Mārtiņš Freivalds (en)  |
| Hizkuntzak | errusiera letoniera ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | matematikaria, topologoa, zientzia-dibulgatzailea, unibertsitateko irakaslea eta artista bisuala |
| Enplegatzailea(k) | Cornell Unibertsitatea |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Knitting adventures with hyperbolic planes (en)*
 |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Bookseller/Diagram Prize for Oddest Title of the Year  (2009) Euler Book Prize  (2012)
 |
| pi.math.cornell.edu… |

**Daina Taimiņa** (Riga, 1954ko abuztuak 19a) letoniar matematikaria da.

## Bizitza

Daina Taimiņa Letoniako Unibertsitatean *summa cum laude* graduatu zen 1977an eta progamazio teorikiko zientzian (Rūsiņš Mārtiņš Freivalds irakasleak zuzenduta) tesia amaitu zuen 1990ean. Daina Taimina 1996-ko abenduan sartu zen Cornellgo Matematika Sailean. 1997an geometria tailer batean parte hartzen zuen bitartean, William Thurston geometriak diseinatutako plano hiperbolikoen paper eredu hauskorrak ikusi zitutuen.

### Irakaslea Cornellen

Daina Taimiņa 1996-ko abenduan sartu zen Cornelleko Matematika Sailean. 1997an geometria tailer batean parte hartzen zuen bitartean, William Thurston geometriak diseinatutako plano hiperbolikoen paper eredu hauskorrak ikusi zitutuen.

#### Hiperbolikoa

Daina Taimiņa batez ere ezaguna da hiperbolikoa irudikatzeko kakilozko objektuak sortzen dituelako. Horrelako espazioak kakiloaren bidez ulertzeko metodoak arrakasta handia izan du zientziaren dibulgazioan eta artean. Margaret Wertheim kazetari zientifikoaren Arrecife de Coral proiektua inspiratu zuen.

## Lorpenak

Margaret Wertheimek Daina Taimiņa eta David Henderson elkarrizketatu zituen Cabinet Magazinerako . Geroago, Institute For Figuring liburuxka bat argitaratu zuen "A Field Guide to Hyperbolic Space". 2005ean, IFF-k Taimiņaren ideiak eta espazio hiperbolikoa azaltzeko bere eginkizunean integratzea erabaki zuen matematikak ezagutarazteko, eta erakusketa bat antolatu zuen Machine Project galerian, Los Angeles Times-eko artikulu baten gaia izan zena. Taimiņak crochet eta naturarekiko konexioen bidez espazio hiperbolikoa esploratzeko modua, matematikaren fobiari aurre eginez , Margaret Wertheim-ek egokitu zuen bere hitzaldietan eta arrakasta handia lortu zuen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Vasubandhu

| Vasubandhu |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Zen Patriarch (en)  |
| --- |

← Jayata (en)  - Manorhita (en)  → |
| Bizitza |
| Jaiotza | Peshawar, Gupta Inperioa eta Gandhara, III. mendea |
| Heriotza | IV. mendea ( urte) |
| Familia |
| Haurrideak |
ikusi[erakutsi]
* Asanga
 |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | sanskritoa |
| Irakaslea(k) | Penchen Mi Wang Ga (en)  |
| Ikaslea(k) |
ikusi[erakutsi]
* *Lobpön Gangwa Pel (en)  Sthiramati Dignāga Drachompa Chö Kyob (en)  Arya Vimuktisena (en)*
 |
| Jarduerak |
| Jarduerak | filosofoa, idazlea, bhikṣua, commentator (en)  eta autorea |
| Lan nabarmenak |
ikusi[erakutsi]
* *Abhidharmakośa Vimśatikāvijñaptimātratāsiddhi Triṃśikā-vijñaptimātratā Vajracchedikāprajñāpāramitāsūtra Śāstra Sukhāvatīvyūhopadeśa*
 |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | budismoa yogācāra |

**Vasubandhu** (txinera tradizionalez: 世親; pinyinez: *Shìqīn*; tibeteraz: དབྱིག་གཉེན་, *dbyig gnyen*; fl. k.o. IV eta V mendeak) eragin handiko gandharar monje budista eta jakintsua izan zen. Abhidharmari buruzko iruzkinak idatzi zituen, Sarvastivada eta Sautrāntika eskolen ikuspegitik. Mahayana budismora bihurtu ondoren, Asanga anaiarekin batera, Yogachara eskolaren sortzaile nagusietako bat ere izan zen. Nalandako Unibertsitatearekin duten lotura dela eta, biak Nalandako Hamasei Maisu izenekoen artean daude.

Bere *Abhidharmakośakārikā* (euskaraz: «Abhidharmaren altxorrari buruzko iruzkina») Tibeteko eta Asia ekialdeko budismoan asko erabiltzen dute Abhidharma no mahayana filosofiaren iturri nagusi gisa. Bere bertsozko lan filosofikoek "itxura hutseko" (*vijñapti-mātra*) Yogachara metafisika indiarraren estandarra ezartzen dute, "idealismo epistemologikoaren", fenomenologiaren eta Immanuel Kanten idealismo transzendentaletik hurbil dagoena. Horretaz gain, hainbat iruzkin, logika, argumentazio eta deboziozko poesia idatzi zituen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Sensei

Sensei (japonieraz: 先生)
 irakasle edo doktore bat izendatzen duen japonierazko hitza da.

Oso ohikoa da hitz hau, japoniera ez den beste hizkuntzetan idaztea. Itzuliz gero, **Sensee** idatzi beharko litzateke.

Japoniatik kanpo, batik bat, arte martzialetan eta *otaku* kulturan erabiltzen da. Literalki, sensei hitzak, "lehenago jaio" esan nahi du.

Japoniar tradizionalen arabera, honela esaten zaio, ikasle eta irakasle baten artean dagoen ezberdintasun bakarra, azken hau, lehenago jaio izatea delako, eta, horregatik irakats dezake.

## Kanpo estekak
# Maudgalyayana

| Maudgalyayana |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jarduerak |

**Maudgalyāyana** (palieraz: *Moggallāna*), baita **Mahāmaudgalyāyana** edo **Kolita** bere jaiotza-izenaz ezaguna ere, Gautama Budaren ikasle hurbilenetako bat izan zen. Budaren bigarren ikasle nagusitzat jotzen da, lehena Shariputra izanda. *Pāli Canon* eta beste eskritura budista batzuetan aipatzen duten bezala, Maudgalyayana ezaguna zen bere errukiagatik, eta baita bere merituak amari transferitzeagatik ere, amak berpizkunde ona izan dezan.

Maudgalyayanak eta Sariputrak adiskidetasun espiritual sakona izan zuten. Arte budistan, Budari laguntzen eta irakasle gisa funtzio osagarriak dituzten bi dizipulu bezala irudikatzen dituzte. Irakasle gisa, Maudgalyayana bere gaitasun psikikoengatik da ezaguna, askotan bere irakaskuntza-metodoetan erabiliz irudikatzen dutelarik. Lehen kanon budista askotan, Maudgalyayana funtsezkoa da komunitate monastikoa berriz batzeko, Devadattak zisma bat eragin ondoren. Gainera, Maudgalyayana Budaren lehen irudiaren sorkuntzari buruzko kontakizunekin lotuta dago. Maudgalyayana 84 urterekin hil zen, sekta etsai batek eraila. Heriotza bortitz hori idazkera budistetan Maudgalyayanaren karmaren ondorioz deskribatzen dute, aurreko bizitza batean bere gurasoak hil zituelako.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Egutegi elektroniko

*KOrganizer*, *Kontact* programa multzoko egutegi aplikazioa.
**Egutegi elektroniko** bat erabiltzaileei bulego tresna desberdinen bertsio elektronikoak erabiltzen ahalbidetzen dien konputazio programa da, besteren artean egutegia, agenda,direktorio telefonikoa eta kontaktuen zerrenda. Tresna hauek denboraren kudeaketarako programek eskaintzen dituzten ezaugarrien hedapena dira, hala nola idazmahaiarentzako pakete osagarriak eta bulegoetarako sistema zentral automatizatuak.

Gailu hauek egiaztatzen dute, era automatikoan, talde bateko kideen egutegi elektronikoa, denboraren leihoak irekitzen dituzte, bilerentzat ordutegi alternatiboak proposatzen dituzte, juntak programatzen dituzte eta posta elektronikoaren bidez hitzorduak sortu eta partaideei abisatzen/gogorarazten diete.

Moeta honetako programarik sinpleena Unixeko cal komandoa da, soilik urteko edo hilabeteko egutegia aurkezten duena.

## Trukaketa

Linean dauden programa ezberdinen arteko egutegi elektronikoen elkar trukaketa Google Calendar edo Windows Live Calendario bezalako programen bidez egiten da.

Programa lokalak (Adibidez Mozilla Thunderbird, Microsoft Outlook edo Vista's Calendar programentzako Lightning hedapena) lehen instantzian berariazko erabiltzaile bati aplikatzen zaizkie, honek bere agenda propioa maneia dezan. Beharrezkoa bada, trukaketa interneteko zerbitzari baten bidez ere egin daiteke.

Erabiltzaile baten profila sareko unitate partekatu batera esportatzea baimentzen duten programentzat,Mozilla Sunbird bezala, bi gertaera aldi berean agendaren fitxategiaren bi data desberdinetan idazteko arazoa *file locking* sistema bat aplikatzean konpontzen da, agendaren fitxategian aldi berean erabiltzaile bakar bat sartuko dela ahalbidetzen duena.

Trukaketak ere erabiltzaileen artean datak sinkronizatzeko balio dezake.

## Adibideak

* **(Ingelesez)** Group-Office
* **(Ingelesez)** Calendarscope
* Contactizer Mac OS X-en
* **(Ingelesez)** ContactOffice
* **(Ingelesez)** The Calendar Planner
* Google Calendar (gazteleraz)
* iCal
* Invue
* Microsoft Exchange (gazteleraz)
* Microsoft Outlook (gazteleraz)
* Mozilla Sunbird
* Netscape Communicator (gazteleraz)
* Now Up-to-date & Contact
* Novell Groupwise
* Peoplecube
* Teamwork ( Softwarea)
* Windows Live Calendario (gazteleraz)
* Windows Live Mail (gazteleraz)

## Ikus gainera

* Citadel/UX

## Kanpo estekak
# Anno Lucis

Plaka honetan A.L. 5916 irakur daiteke, gure egutegian, *Anno Domini*, 1916.
Framazonen oroitarria Anno Lucisen aipamenarekin.
**Anno Lucis** edo **Framazonen Egutegia** (euskaraz "Argiaren Urtea" edo "Benetako argiaren urtea") framazonerian gehien erabiltzen den egutegia da. Egutegiaren sistema oso erraza da: urte arruntari lau mila urte gehitu behar zaizkie; esaterako 2000. urtea, *Anno Lucisen* arabera 6000.a izango litzateke. Egunak eta hilak berdin agertzen dira. Egutegi honek *Anno Mundiren* adigaiarekin lotura estua du. *Anno Lucis* adigaiak framazonerian balio sinbolikoa du; horren bidez «denbora sakratua» eta «denbora profanoa» bereizi nahi dituzte.

## Jatorria

Urte hori XIX. mendean erabaki zen, munduaren sorreraren urtea jakiteko egin ziren kalkuluen ondorioz. Kalkulu horietan juduen eta arabiarren egutegiak ere hartu ziren kontuan baina batez ere Ussherren kronologia. Data hau finkatzeko James Ussherrek, 1580an Dublinen jaiotako apaiza, Bibliaren gainean kronologia bat sortu zuen hasieraren liparra zehazteko. Horren bidez denbora-eskala erabatekoa sortu nahi zuen. Hainbat teoria aztertuta data hori adostu zen azkenean. Beraz, lehen urtea, munduaren sorrerarena da hargin beltzentzat. Urte hasiera, bestetik, martxoaren 1ean kokatzen dute. Hilak zenbakiez izendatzen dira, esaterako martxoa 1.a da. Egutegi horretan, azkenik, bi jai daude, udako san Joanes Bataiatzailearena (06-24) eta, neguan, san Joan Ebanjelaria (12-7); biekin bi solstizio markatzen dituzte. Gogoratu behar da framazoneriaren barruan hainbat ohikune eta joera dagoela eta, ondorioz, egutegi ezberdinak ere badirela.

## Hilen izenak

Gorago aipatu bezala, hilak izendatzeko gehien batean zenbakiak erabiltzen direla baina hori ez da orokorra. Framazoneria barruan badaude euren izendatze zerrendak duten joerak. Hau da adibide bat:

1. Martxoa= Nissam
2. Apirila= Ijar
3. Maiatza=Sivan
4. Ekaina=Thamuz
5. Uztaila=Ab
6. Abuztua= Eliul
7. Iraila=Tishri
8. Urria=Heshvan
9. Azaroa=Kislev
10. Abendua=Theved
11. Urtarrila=Schevat
12. Otsaila =Adar

## Erreferentziak

## Kanpo-estekak
# Zhao estatua

| Zhao estatua |
| --- |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Handan, Zhao (en)  eta Handan 36°34′22″N 114°26′8″E |
| Kontinentea | Asia |
| Administrazioa |
| Demografia |
| Historia |
| **Sorrera data**: K.a. 403 |
| Bestelako informazioa |

**Zhao estatua**, txineraz 趙, Wade-Gilesez *Chao* eta pinyineraz *Zhào*, Erresuma Borrokalarien garaian zehar, Antzinako Txinako estatu bat izan zen. Antzinako Txinako iparraldean zegoen.

Bere lurraldeak gaur egungo Barne Mongolia, Hebei, Shanxi eta Shaanxi probintziak barne hartzen zituen.

Zhao estatuak Xiongnu herria, Qin estatua, Wei estatua eta Yan estatuarekin muga egiten zuen. Bere hiriburua Handan zen, gaur egungo Hebei probintziako Handan hiriko auzunea denan.
# Qi estatua

| Qi estatua |
| --- |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Ancient Linzi (en)  36°53′23″N 118°20′16″E |
| Kontinentea | Asia |
| Administrazioa |
| Gobernu-sistema | monarkia |
| Demografia |
| Erlijioa | Txinatar erlijio tradizional |
| Moneta | knife money (en)  |
| Historia |
| **Sorrera data**: K.a. 1045 |
| Bestelako informazioa |

**Qi estatua**, txineraz 齊, Wade-Gilesez *Ch'i*, Zhou dinastian zehar, Antzinako Txinako estatu bat izan zen. Antzinako Txinako ekialdean zegoen.

Bere hiriburua Linzi zen, gaur egungo Shandong probintziako Zibo hirian.

Qin estatuak konkistatutako sei estatuetatik azkena izan zen.
# Lo-hiri

Parisko lo-hiri bat, Versaillesetik gertu
**Lo-hiria** lo egiteko baino erabiltzen ez den hiria da. Satelite-hiria ere dei dakioke. Bertako biztanleek kanpoan egin ohi dute lan. Eguneroko mugimendu honek hirietako garraio-arazoak areagotzen ditu.

Lo-hiriak, sarritan, metropoli eremu baten barne egoten dira, baina hirigunetik distantzia batera, hau da, aldirietan. Haien izaera eta kokaguneagatik ekipamendu publikoen gabezia handia izaten dute.

Lo-hirien hazkundea automobilaren garapen eta arrakastarekin batera eman da.

## Ikus, gainera

* Lorategi-hiri

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau geografiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Megabultzada lurrikara

**Megabultzada lurrikara** bat plaken subdukzio mugetan gertatzen den lurrikarei ematen zaien izena da. Muga hauetan plaka tektoniko bat beste baten azpian sartzen da eta batzuetan mugimendu hori geldituta egon ostean tentsio guztia askatzen du mugimendu azkar batean. Munduko lurrikara handienetako asko mota honetakoak dira, 9.0ko magnituderaino. Beste mugimendu tektonikoek ezin dituzte horrelako tamainako lurrikarak sortu.

## Kanpo estekak
# Ehiza txakur

Pointer ingelesa, txakur erakuslearen keinua eginez.
**Ehiza-txakur**rak ehizaldian gizakiari laguntzeko erabiltzen diren txakurrak dira. Oro har, lau kategoria nagusitan sailkatzen ahal dira: txakur erakusleak, arrasto-txakur edo untxariak, jazarpen-txakurrak, eta txakur jasotzaile eta altxatzaileak.

## Ezaugarriak

Ehiza-txakur onak gaitasun hauek izan behar ditu:

* Sena: ehizarako irrikatzen diren txakurrek bakarrik bilatzen dute ehizakia zaletasunez eta intentsitatez, nekeari kasurik egin gabe eta baldintza klimatiko zein orografiko gogorrenei kasurik egin gabe.
* Indarra: ehizaren baldintza gogorrak jasateko.
* Usna: txakurrak usaimenik ez badu, bere sudurraren aurrean dagoenean bakarrik aurkituko ditu hartualdiak.
* Zaunka egitea: zaunka egiteko joera ez duen txakurra ez da ehiza-mota bakoitzerako egokia, ez baitu abisurik ematen ehizakia ikustean, eta arriskuan jar dezake bizitza, basurde bati bakarrik aurre egin eta taldearen laguntza eskatzen ez badu.
* Ausardia: ausartak soilik basurdeari aurre egiten dio gelditzen denean edo ihes egiten duenean. Ausardia nahikorik ez duen txakur batek bakarrik aurkitzen badu, txakurra ez da ihes egiteko gai izango.
* Ekimena: inprobisatzen duen txakurra bakarrik atera daiteke osasuntsu egoera bakoitzetik.
* Tamaina (ehizakiaren arabera); adibidez, basurdeak txakurren indarra sentitu behar du, bestela, bere tokian geratuko da, mugitu gabe.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# V-Varen Nagasaki

V-Varen Nagasaki| Sorrera | 2005 |
| Futbol zelaia | Transcosmos Stadium Nagasaki edukiera: 20.246 lagun |
| Entrenatzailea |  Takuya Takagi |
| Liga | Japoniako 1 maila |
| 2024 | 3.a |

**V-Varen Nagasaki** (japonieraz: V・ファーレン長崎)
 Japoniako futbol talde bat da, Nagasaki hirikoa.

## Kanpo estekak
# Martes zibellina

| *Martes zibellina* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Arrisku txikia  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Carnivora |
| Familia | Mustelidae |
| Generoa | Martes
 |
| Espeziea  | **Martes zibellina** Linnaeus 1758
 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |
| Datu orokorrak |
| Ernaldia | 32,5 egun |
| Habitat | baso |
| Masa | 27,5 g |
| Kumaldiaren tamaina | 3 |

Martes zibellina Martes generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Mustelinae subfamilia eta Mustelidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Mustelidae

## Kanpo estekak

* 'Martes zibellina' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
# Kitanoumi Toshimitsu

| Kitanoumi Toshimitsu |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | 小畑 敏満 |
| Jaiotza | 壮瞥町, 1953ko maiatzaren 16a |
| Herrialdea |  Japonia |
| Heriotza | Fukuoka, 2015eko azaroaren 20a (62 urte) |
| Heriotza modua | berezko heriotza: minbizia |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | japoniera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | rikishi (en)  |
| Altuera | 1,79 metro |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* Order of the Rising Sun, Gold and Silver Star
 |

**Kitanoumi Toshimitsu** (japonieraz: 北の湖敏満)
 (Sōbetsu, Japonia, 1953ko maiatzaren 16a - Fukuoka, 2015eko azaroaren 20a), **Toshimitsu Obata** (japonieraz: 小畑 敏満, Hepburn: *Obata Toshimitsu*)
 jaioa, sumolari handia izan zen, *yokozuna* gisa txapelketa gehien jokatu dituena.

## Biografia

Sōbetsu herrian jaio zen, Hokkaido uhartean. Bere jaiotza izena Toshimitsu Obata (小畑 敏満) da. 1967an hasi zen sumoa praktikatzen eta 1972an iritsi zen *Makuuchi* maila gorenera. Lehenengo txapelketa 1974an irabazi zuen eta 21 urte eta bi hilabete zituela Yokozuna bihurtu zen, Taihō handia baino gazteago, hilabete batzuk baino e ziren arren. Lodia zen arren indar ikaragarria zeukan eta ez zuen ia lesiorik izan. 1973 eta 1981 artean 15 txapelketa jarraian egin zituen gutxienez 15 borrokatatik 8 irabazita, hau oraindik errekorra da.

Horrela beraz, 1970ko hamarkadako sumolari onena izan zen. Urterik onena 1978an izan zuen 6 txapelketatatik bost irabazi baitzituen eta 90 borrokatatik 82. 1981ean ordea arerio berria azaldu zen, Chiyonofuji Mitsugu eta Kitanoumiren gainbehera etorri zen. 1984an jokatu zuen azken finala eta 1985ean erretiratu egin zen.

## Errekorrak

* Urte batean 6 txapelketatatik bost irabazi baitzituen eta 90 borrokatatik 82 (oraindik errekorra da).
* 1981 artean 15 txapelketa jarraian egin zituen gutxienez 15 borrokatatik 8 irabazita (oraindik errekorra da).
* 21 urte eta bi hilabeterekin bihurtu zen Yokozuna (oraindik errekorra da).
* 63 txapelketa jokatu ditu yokozuna gisa (oraindik errekorra da).
* Guztira 951 borroka irabazi zituen (1987an gainditu zuten errekorra, oraindik historiako hirugarrena da).

## Erretiratu ostean

Japoniako Sumo Elkarteko kide izendatu zuten. Kitanoumi-beya sumo eskola sortu zuen eta gaur egun ere sumo eskola handiena da. 2002an Japoniako Sumo Elkarteko burua bihurtu zen. Agintaldiari gogor ekin zion eta hainbat eskandalu izan ziren sumo munduan, sumolari baten heriotza edo kalamuaren kontsumoaren aurkako postura. Bere sumolari batek kalamua kontsumitzen zuela jakitean bere kargua utzi zuen.