Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Komenentziako denda

Japoniar komenentziako denda
**Komenentziako denda** ordutegi zabaleko autozerbitzu txikia da, 500 metro karratutik beherakoa. Oinarrizko janari-edariak eta maiz erosten diren bestelako produktu batzuk saltzen dituzte. Gehienetan, hirien erdigunean kokatzen dira, baina izen hau beste lokal batzuk ere erabiltzen dute, hala nola gasolina-zerbitzuguneen ondoan daudenek edo aireportuetan dauden dendek, zergarik gabekoak (*duty-free*) ala ez.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau ekonomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Barbarismo

**Barbarismoa** hitzak gaizki ahoskatu edo esatean edo hizkuntza bati ez dagozkion hitz, termino edo perpausak erabiltzean egiten den morfologia akatsa da. Hizkuntza baten onartu gabe dagoen estranjerismo bat erabiltzea ere bada; eta zentzu horretan, euskaraz egiten diren barbarismoei erdarakada deritze.

Badaude denborarekin onartzen diren barbarismoak ere, jendearen erabilera orokortzen delako.

## Kanpo estekak
# Irlandera zaharra

| Irlandera zaharra |
| --- |
| Irlandera zaharra mintzatu zen gehienezko eremua irudikatzen duen mapa (gorriz): Irlanda, Eskozia, Ingalaterrako iparraldea eta Galesko mendebaldeko zenbait gune. Ogham harriak agertu izan diren eremuak, haietako asko irlandera zaharraz idatziak zeudelarik (laranjaz): Galesko mendebaldeko kostaldea eta Kornuallesko mendebaldea. |
| Datu orokorrak |
| Hiztunak | 0 |
| Rankinga | Hizkuntza hila |
| Eskualdea | Irlanda, Eskozia, Man Uhartea eta Britainia Handiko mendebaldea |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak hizkuntza zeltak Uhartetar hizkuntza zeltak Hizkuntza goidelikoak Irlandako gaelera |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | aditza-subjektua-objektua, nominatibo-akusatibo hizkuntza, hizkuntza azentuala eta hizkuntza malgukaria |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-2 | `sga` |
| ISO 639-3 | `sga` |
| Glottolog | `oldi1245` |
| Linguasphere | 50-AAA-ad |
| Linguist List | sga |
| IETF | sga |

**Irlandera zaharra** —*antzinako irlandera*, *gaeliko zaharra* edo *gaelera zaharra* izenez ere ezaguna— (irlanderaz *Sean-Ghaeilge*, *Guithealg* edo *Goidelc*) idatzizko lekukotasun ugari utzi dituen hizkuntza goidelikoen formarik zaharrena da. VI. eta X. mendeen artean mintzatu zen. Aitzinirlanderatik sortu zen, hau da, IV. mendetik VII. edo VIII.eraino mintzatu zen eta hizkuntza goidelikoei ezagutzen zaien formarik zaharrena den hizkuntzatik. Irlandera zaharretik, Erdi Aroan, erdialdeko irlandera eratu zen. Erdialdeko irlanderaren ondorengoak dira gaur egungo hizkuntza goidelikoak: irlandera, Eskoziako gaelera eta manxera.

## Ikus gainera

* Hizkuntza goidelikoak
* Irlandera
* Gaeliko (etnia)

## Kanpo estekak

* **(Gaeleraz)(Ingelesez)** Irlandera zaharreko hiztegia.
* **(Ingelesez)** «Old Irish Online: Series Introduction», Texasko Unibertsitatea.
# Kisshomaru Ueshiba

| Kisshomaru Ueshiba |
| --- |
|

|  dōshu (en)  |
| --- |

 1969 - |
| Bizitza |
| Jaiotza | Ayabe (en) , 1921eko ekainaren 27a |
| Herrialdea |  Japonia  Japoniar Inperioa  1947) |
| Heriotza | Tokio, 1999ko urtarrilaren 4a (77 urte) |
| Familia |
| Aita | Morihei Ueshiba |
| Seme-alabak |
ikusi
* Moriteru Ueshiba
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Waseda Unibertsitatea Waseda University Junior and Senior High School (en)  Tokyo Metropolitan Shinjuku High School (en)  |
| Hezkuntza-maila | Zientzia Politikoetako lizentziatua |
| Hizkuntzak | japoniera |
| Irakaslea(k) | Morihei Ueshiba |
| Ikaslea(k) |
ikusi
* *Moriteru Ueshiba Ljubomir Vračarević (en)  Daniel Vaillant (en)*
 |
| Jarduerak |
| Jarduerak | aikidoka (en)  |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Medal with Blue Ribbon
 |
| Kidetza | Aikikai (en)  |

**Kisshomaru Ueshiba** (japonieraz: 植芝 吉祥丸, Hepburn: *Ueshiba Kisshōmaru*)
 aikido-maisu japoniar ospetsu bat izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Japoniako biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Errebelazio

Erlijioan eta teologian, **errebelazioa**, halaber **goi-agerkundea** edo **agerkundea**, jakintza bat jainkotasun edo naturaz gaindiko izatetik jasotzeari eta jakintza horri berari deritzo. Erlijio anitzetako testu sakratuak eta profeziak errebelazioz jasoak direla sinesten da.

## Ikus, gainera

* Errebelazioa

## Kanpo-estekak

* Errebelazioa, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Frisbee

Mutikoa frisbee diskoa jaurtiz.
**Frisbee**, batzutan **disko hegalaria** ala soilik **diskoa** deitua, plastikozko disko bat da.

## Historia

1948an AEBetan Walter Frederick Morrisonek sortu eta Warren Franscionik proiektua finantziatu zuen, baina hasiera batean diskoak ez zuen arrakasta gehiegirik izan. 1955an jatorrizko modeloa hobetu eta herrialde osoan hedatuz joan zen, bai eta nazioartean ere.

## Fisika

Diskoak 20-25 zentimetro arteko diametroa eta kurbadun ertzeak ditu, kurbaren helburua airean egoki planeatzeako nahiko aerodinamismoa izatea da, Venturi efektuari esker diskoaren diskoaren gainaldea eta behealdearen arteko presio diferentzia sortzen da, azpialdekoa gainaldekoa baina handiagoa izanez, horrek diskoa airean mantenazten du..

## Kirolak

Disko honekin ultimate eta disko golf deritzoten kiroletara jolasten da.

## Kanpo estekak
# Nazioarteko Olinpiar Batzordea

| Nazioarteko Olinpiar Batzordea |
| --- |
|  |
| Citius, Altius, Fortius – Communiter |
| Datuak |
| Izen ofiziala | International Olympic Committee eta Comité International Olympique |
| Izen laburra | IOC eta CIO |
| Mota | irabazteko asmorik gabeko erakundea, gobernuz kanpoko erakundea eta nazioarteko kirol-federazioa |
| Herrialdea | Suitza |
| Jarduera |
| Kidetza | International Association for Sports and Leisure Facilities (en)  eta SportAccord (en)  |
| Kide kopurua | 103 (2021eko maiatzaren 28a) |
| Eskumendekoak | Olympic Channel Services (en) , Olympic Broadcasting Services (en) , Europako Batzorde Olinpikoak, Association of National Olympic Committees of Africa (en) , Panam Sports (en) , Asiako Kontseilu Olinpikoa eta Oceania National Olympic Committees (en)  |
| Agintea |
| Lehendakaria | Kirsty Coventry |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Lausana
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Route de Vidy 11
* Château de Vidy
 |
|  |
| Kideak | Ethics Commission of the International Olympic Committee (en)  IOC Athletes' Commission (en)  IOC Session (en)  Karta Olinpikoa Olympic Congress (en)  |
| Zeren jabe | Olympic.org athletes database (en) , Olympics.com athletes database (en)  eta Olympic Channel (en)  |
| Historia |
| Sorrera | 1894ko ekainaren 23a |
| Sortzailea | Pierre de Coubertin Dimitrios Vikelas |
| Sorlekua | Paris |
| Jasotako sariak |  'Verschlossene Auster' award  (2008) Prize of the City of Lausanne  (1994) |
| webgune ofiziala       |

**Nazioarteko Olinpiar Batzordea** (**NOB**; ingelesez: *International Olympic Committee*; frantsesez: *Comité international olympique*) Suitzako erakunde bat da, irabazteko asmorik gabea eta gobernuz kanpokoa, egoitza Lausanan (Suitza) duena. Pierre de Coubertinek sortu zuen 1894. urtean, Parisen, Olinpiar Jokoak berpizteko helburuarekin.

Nazioarteko Olinpiar Batzordeak Udako eta Neguko Olinpiar Jokoak antolatzen ditu, lau urtez behin. Udako Olinpiar Jokoak lehenengoz Atenasen antolatu ziren, 1896an; eta Neguko Olinpiar Jokoak Chamonixen, 1924an.

Batzordeak, bere sorreratik, Olinpiar Jokoei buruzko eztabaidarako hainbat bilera antolatzen ditu, besteak beste ondorengo Olinpiar Jokoen egoitzak hautatzeko.

## Presidenteak

1894. urteaz geroztik, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak 8 lehendakari izan ditu:

| Zbk. | Izena | Estatua | Aldia |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | **Dimitrios Vikelas** |  Grezia | 1894 – 1896 |
| 2 | **Pierre de Coubertin** |  Frantzia | 1896 – 1925 |
| 3 | **Henri de Baillet-Latour** |  Belgika | 1925 – 1942 |
| 4 | **Sigfrid Edström** |  Suedia | 1942 – 1952 |
| 5 | **Avery Brundage** |  AEB | 1952 – 1972 |
| 6 | **Lord Killanin** |  Irlandako Errepublika | 1972 – 1980 |
| 7 | **Juan Antonio Samaranch** |  Espainia | 1980 – 2001 |
| 8 | **Jacques Rogge** |  Belgika | 2001 – 2013 |
| 9 | **Thomas Bach** |  Alemania | 2013 – 2025 |
| 10 | **Kirsty Coventry** |  Zimbabwe | 2025 – |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Batzordearen webgune ofiziala
# Chūkyōko metropoli eremua

Chūkyōko metropoli eremua
**Chūkyōko metropoli eremua** (japonieraz: 中京圏, Hepburn: **Chūkyō-ken**)
 Japonian dagoen hirugarren metropoli eremu handiena da eta munduko 26.a. Nagoia hiriaren inguruan hedatzen da. 8.739.000 biztanle ditu (2009) eta 6.380 km²-ko azalera.

## Geografia

Metropoli eremuaren gehiengoa Aichi prefeturan badago ere Gifu eta Mie prefeturek Aichiren inguruan dituzten lurrak dere hartzen ditu barnean.

## Hiri handienak

1. Nagoia (2.239.464 biztanle)
2. Toyota (420.286 bizt.)
3. Gifu (412.779 bizt.)
4. Toyohashi (377.045 bizt.)
5. Ichinomiya (375.939 bizt.)
6. Okazaki (371.380 bizt.)
7. Yokkaichi (306.584 bizt.)
8. Kasugai (300.713 bizt.)

## Azpiegiturak

Bi aireportu dauzka, Chūbu Centrair Nazioarteko aireportua eta Nagoiako aireportua. 38 tren linea eta 8 autopista ere baditu.

## Iruditegia

* Nagoia.
* Nagoiako kaia.
* Toyota.
* Gifu.
* Toyohashi.
* Yokkaichi.
* Chūbu Centrair nazioarteko aireportua.

## Kanpo estekak
# WoRMS

| WoRMS |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Izen laburra | WoRMS |
| Mota | erakundea, global species database (en) , datu-base taxonomikoak, ongoing project (en)  eta lineako datu-basea |
| Herrialdea | Belgika |
| Erabilitako hizkuntza | ingeles |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Ostende
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Belgika
 |
|  |
| Kideak | Register of Antarctic Marine Species (en)  |
| Historia |
| Sorrera | 2008 |
| webgune ofiziala  |

*Artikulu hau datu-baseari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Worms (argipena)».*
**World Register of Marine Species (WoRMS)** (euskaraz: «Itsas Espezieen Munduko Erregistroa») mundu mailako itsas espezie guztien datu-basea da. Beste informazioen artean hauek biltzen ditu: taxon, izendegia, sinonimoak, taxon-zuhaitza, habitat eta banaketa geografikoa. WoRMS 2008an sortu zen, batez ere Europar Batasunaren dirulaguntzei esker.

## Historia

WoRMS 2008an sortu zen. Itsas Espezieen Europako Erregistroan eta UNESCO-IOC Itsas Organismoen Erregistroan (URMO) sortu zen. Datu horiek Jacob van der Landek eta hainbat lankidek Leidengo Historia Naturaleko Museo Nazionalean bildu zituzten. Europar Batasunak finantzatzen du batez ere. Flanders Marine Institutean (VLIZ), Ostenden (Belgika), egoitza du.

WoRMSek akordio formalak ezarri ditu biodibertsitatearen beste hainbat proiekturekin, besteak beste, Global Biodiversity Information Facilityrekin eta Encyclopedia of Liferekin. 2008an, WoRMS-k adierazi zuen 2010erako amaitutako itsas espezie guztien erregistro eguneratua izatea espero zela, Itsas Biziaren Zentsua osatu zen urtean.

2018ko otsailetik aurrera, WoRMSek 480.931 itsas espezieen izenak (sinonimoak barne) zerrendak zituen eta horietatik 240.633 baliozko itsas espezie dira (% 95 egiaztatu da). Haien helburua da gutxi gorabehera 240.000 itsas espezie baino gehiago zerrendatzea. VLIZek Itsasoko eta Itsasoko Generoen Behin-behineko Erregistroa ere hartzen du (IRMNG), azpiegitura amankomun bat erabiliz.

## Egitura

WoRMSek editorial kudeaketa sistema bat du non talde taxonomiko bakoitza edukiaren gaineko aginpidea duen aditu batek ordezkatzen duen eta informazioaren kalitatea kontrolatzeaz arduratzen den. Editore taxonomiko nagusi hauetako bakoitzak bere ardurapeko talde txikietako hainbat espezialista gonbidatu ditzake beraiekin bat egitera. Erregistroaren edukia organismo talde bakoitzeko zientzialari espezializatuek editatu eta mantentzen dute. Taxonomista hauek informazioa biltzen dute, eskualdeetako edo taxoi espezifiko datu base desberdinetatik biltzen dena.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)(Frantsesez)(Alemanez)**:Webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)**:Aurkezpenerako bideoa Youtuben, 2007an.
# Bizkar hegal

Marrazo baten bizkar hegala
**Bizkar hegala**, **bizkar hegatsa** edo **taketa** ur gazi zein gezatan bizi diren hainbat animaliak bizkarrean duten hegatsaren izena da. Arrain gehienek, zetazeoek eta desagertutako Ichthyosauriak bizkar hegala dute. Espeziea zein den, animaliek bakarra edo bat baino gehiago izaten dute.

Biologoek, askotan, bizkar hegaletan sortzen diren markak erabiltzen dituzte zetazeoak identifikatu ahal izateko.

Bizkar hegalari eusten dioten hezur kartilaginotsuek pterigioforo izena dute arrainetan.

## Kanpo estekak
# Perspektiba atmosferiko

Leonardo da Vincik egindako *La Gioconda*, perspektiba atmosferikoa erabilita**Perspektiba atmosferikoa** margolan batean sakontasunaren efektua emateko erabiltzen den metodoa da. Espazioaren sentsazioa lortzeko, objetuen koloreak zurbil eta urdinxkak irudikatzen dira eta ia xehetasunik gabe, urruntasunaren efektua sortuz.

Leonardo da Vincik perspektiba atmosferikoaren terminoa sortu zuen baina Pompeiako horma-irudi batzuetan erabili zela posiblea da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau arteari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Luxenburgoko historia

**Luxenburgoko historia** inguruko herrialdeen historia, jende eta gobernuekin estuki erlazionatuta dago. Urteetan zehar, Luxenburgoko lurraldeak banaketak jasan, jabetza aldatu eta independentzia politikoa eskuratu ditu.

Nahiz eta Luxenburgoko historia Aro klasikoraino azter daitekeela dela dioten, benetan 963. urtean hasi zela uste da. Hurrengo bost mendeetan Luxenburgoko etxe boteretsuaren agerpena eta desagerpena eman ziren, Luxenburgoren independentzia ahalbidetuz. Denboraldi labur batez Borgoinako etxeak gobernatu ostean, 1477. urtean Habsburgotarrek eskuratu zuten boterea. Ostera, 1556. urtean, Espainiar Herbehereen parte bilakatu zen.

Laurogei Urteko Gerra ondoren, Luxenburgo Hegoaldeko Herbehereen parte bilakatu zen. 1713ko Utrechteko ituna dela eta, Espainiak Habsburgoko dinastia austriarrari eman zion lurraldea. 1815ean, Frantziaren okupazioaren eta Pariseko itunaren ondorioz, Luxenburgo Herbehereei loturiko Dukerri Handia bilakatu zen. Horrez gain, itunak Luxenburgo banantzea eragin zuen, 1659an dagoeneko banatu zelarik eta berriro banatuko zelarik 1839an. Itun horiek Luxenburgoren lurraldea murriztu zuten arren, bere independentzia zabaldu zuten, Luxenburgoko 1867ko krisialdian berretsi zena.

Hurrengo hamarkadetan zehar, 1890ean bananduriko gobernu etxe bat eraiki ostean, herrialdea Alemaniaren eraginpean zegoen eta 1914tik 1918ra, Alemaniak okupatua. Bigarren Mundu Gerratik aurrera, Luxenburgo munduko herrialde aberatsenetarikoa bihurtu da, finantza zerbitzuetako hazkuntza handiagatik, bere egonkortasun politikoagatik eta Europar baterakotzeagatik.

## Luxenburgo Antzin Aroan (936 aurretik)

Luxenburgoko Dukerriaren lurraldea hasiera batean trevero izeneko tribu belgikarrak jendeztatu zuen.

## Kanpo estekak
# Pultsu (kirola)

Bi lehiakide pultsua eginez.
**Pultsua**, **pultsua egin** edo **pultsu lehia**, bi lehiakidek elkar lehiatzen diren indar kirol bat da.

Pultsuan bi lehiakide mahai baten alde banatan jarri eta beren besoakahaian ezarriz, bi beso horietako eskuak elkartzen dituzte, orduan behin epaileak pultsua hasteko agindua ematean, lehiakide bakoitzak bere ukalondoa mahaitik mugitu gabe, arerioaren besoa bere alderuntz indarrez erakartzen ahalegintzen dira.

Lehia arerioaren eskuak bere aldeko mahaiaren zorua edo kuxina ukitu araztea lortzen duen lehiakideak irabazten du. Pultsuaren helburua bi lehiakidetako zeinek besoan indar gehien duen zehaztea da.

Kirol hau lehiakideek beren besoekin egiten duten indar handiarengatik ezaguna da, bereziki bizeps, sorbalda eta besaurre atalekin.

## Zinema

* *Over the Top* (1987)
# Lorrenako Dukerria

| Lorrenako Dukerria *Duché de (Haute-)Lorraine* (fr) *Herzogtum (Ober-)Lothringen* (al) |
| --- |
| 959 – 1766 |
| Printzerria |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Lorrena Frantziako Erresuman |
| Geografia |
| Hiriburua | Nancy |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Lotaringia |

 | **Ondorengoa →**

|  |  |
| --- | --- |
| Frantziako Erresuma |  |

 |

 |

**Lorrenako Dukerria** (frantsesez: *Lorraine*, lɔʁɛn ahoskatua; alemanez: *Lothringen*) eskualde feudal independente bat izan zen, 1766an Frantzian sartu zena azkeneko duke subiranoa hil ondoren, Stanisław Leszczyński, Poloniakoa. Lotaringia Goienako Dukerritik abiatuta eratu zen, eta hau, aldi berean, Lotaringiako Dukerritik eratu zen 949an. Hiriburu bezala Nancy hiria izan zuen.

## Historia

949an, Lotaringiako dukea eta Koloniako artzapezpikua zen Brunok, Oton I.a Alemaniakoaren anaiak, dukerria bi zatitan banatzea erabaki zuen, bere basailuen artean zeuden etengabeko liskarren ondorioz, batzuk frantziar eraginekoak eta besteak germaniarrekoak zirenak.

Banaketa horretatik Lotaringia Goiena eta Lotaringia Beherea izeneko dukeorde lurraldeak sortu ziren, handik gutxira, 977an, enperadoreak dukerri bezala berezituko zituena. Enperadoreak berak erabakiko zuen lurralde bakoitzerako zein izango zen oinordekoa.

1033an bi dukerriak Verdungo kondea zen Lotaringiako Gotelo I.aren irudipean bateratuak aurkitu ziren.

Hau 1044an hil ondoren, Henrike III.a Beltza enperadoreak, bateratzearen beldur zena, hala eta guztiz ere, Goteloren seme nagusia, Godofredo, soilik Lotaringia Goienaren duke bezala izendatzea erabaki zuen, honen anaia Gotelo II.a Lotaringia Behereko dukea, handik gutxira, 1046an hilko zen bitartean.

Lotaringia berriz elkartzeari dagokionez enperadoreak emandako ezezkoaren aurrean, Godofredo, orduan, erabaki inperialaren aurka matxinatu zen, Lotaringia Beherea eraso eta Verdun hiria suntsitu zuen 1045ean. Enperadoreak, zigor bezala, Lotaringia Goienako dukearen titulua kendu eta Alsaziako Adalbertori eman zion Lorrenako Dukerriaren izenarekin 1047an.

Godofredok borroka jarraitu zuen, Adalberto garaitu eta hilez Thuineko guduan (1048ko azaroaren 11n) baina bere helburua lortu gabe, enperadoreak, berehala, Alsaziako Gerardo, Adalbertoren anaia, Lorrenako Duke bezala izendatu baitzuen, Alsaziako etxeko lehena.

## Ikus, gainera

* Lorrena

## Kanpo estekak
# Brigid

| Brigid |
| --- |
| Irlandar mitologia |
|  |
| Ezaugarriak |
| Sexua | emakumezkoa |
| Baliokideak | Brigantia |
| Familia |
| Aita | Dagda |

**Brigid, Brigit** edo **Bríg**, Kristautasun aurreko Irlandako jainkosa da. Irlandako mitologian Tuatha Dé Danann-etako kide gisa agertzen da, Dagdaren (jainko-jainkosen aita) alaba eta Bresen emaztea. Harekin Ruadan izeneko semea izan zuen.

Erromatar garaiko galiarren eta britoien artean agertzen den, Brigantia eta Brigindo izena duen jainkosa zelto-erromatarra irlandar literaturako pertsonaiarekin identifikatu ohi da.

Jakinduriarekin, poesiarekin, sendaketarekin, babesarekin, errementeriekin, etxeko abereekin eta erditzearekin lotuta dago. Sehasken alboan egoten dela esaten zen. Suaren, eta etxeko-suaren zzuentzailea da bai eta gerra gurdiarena. Beste izen hauekin ere ezagutzen da: Brigantia, Brid, Bride, Briginda eta Brigdu.

IX. mendean monje kristauek idatzitako *Cormac-en glosarioak* dio Brigid "poetek apaintzen zuten jainkosa" zela eta bi ahizpa zituela: Brigid sendatzailea eta Brigid errementaria. Horrek esan nahi du jainkosa hirutarra izan zitezkeela, indoeuropar mitologian ohikoa dena.

Santa Brigida (Kildareko Brigida) ezaugarri asko partekatzen ditu aurreko garaiko jainkosarekin, eta otsailaren 1ean, Kildareko Santa Brigida ospatzen den eguna, Imbolc izeneko jaialdi paganoa ere ospatzen zen. Beraz, argudiatu da santa jainkosaren kristautzearen emaitza dela, edo jainkosaren tradizioa santa horrengana transferitu zela.

Eskoziako Saint Bride-rekin ere lotu da mitologiako Brigid hau.

## Irlandako sagetan

Brigid lau ziklo irlandarretan agertzen da: Mitologikoa, Ulsterrekoa, Feniarra eta Historikoan.

## Erreferentziak

## Bibliografia osagarria

* Bitel, Lisa M. 2001. *Irlandako St. Brigit: Ama Birjina Santutik Emankortasunaren Jainkosa arte*
* Kathin, Semamak O. “Brigit-en bihotzeko perpausak eta beste tradizio batzuk: Diosa Celta eta Mujer Santa”. The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland, 122, 1992, or. 12-34. JSTOR www.jstor.org/stable/25509020. Sarbidea: 2020ko maiatzaren 7an.

## Kanpo estekak

* Brighid Goddess and Saint
* Mary Jonesen sarrera Brigiden
* Carmina Gadelicaren *Sloinntireachd Bhride* (Neska-lagunaren genealogia)
# Cognomen

Cognomenak, Antzinako Erromatarren artean, Tria nominaren parte bat zen, *nomenaren* ondoren jartzen zena eta hainbat funtzio izan zituen. Errepublika garaian, kasu, leinu bateko adarrak bereizteko bigarren abizen gisa erabili zen. *Cognomen* baten jatorria norbanako baten goitizena izaten zen, pertsona jakin hori bereizteko bere familiako beste kideengandik. *Cognomen* hauek bereizitasun fisiko bat adierazten zuten sarritan. Adibidez, garaipen asko izan zituen jeneral bati, *cognomen* berri bat erabiltzea onartu ziezaioketen, bere ondorengoek erabili ahal izango zutenak, eta horrela, gens edo leinu baten barruan adar berri bat sortuko zen.

* Gaio Julio Zesar (*Caesar* hitzak, iletsu esan nahi du)
* Marko Emilio Eskauro (*Scaurus*, herrena esan nahi du)

## Sorrera eta motak

Jatorrizko *cognomen-a* ezizen bat da, hainbat arrazoirengatik esleitzen zena: anekdota bati lotutako objektu batengatik («*Praetextatus*», *toga praetexta* erabiltzen zuena zen; «Scipio», makila esan nahi du; eta abar. ); akats fisiko bat («Caecus», itsua; «Cicero», pikorra; etab.) edo beste edozein. *Cognomen*-aren funtzioa gizabanakoa *gens* beraren barruan bereiztea zen. Denborarekin herentziazko bihurtu ziren eta beste *gens* bateko adar bat izendatzeko balio izan zuen. *Cognomen* batzuk gehitu ahal izan ziren. Adibidez, Cornelia *gens*-aren adar bat Cornelios Escipiones izan zen. Eta *Cornelii Scipii-en barruan, halaber, beste adar bat sortu zen,* «Nasica» *cognomen*-a hartu zuena «Africanii" adarretik bereizteko. Hor dugu, adibidez, *Publius Cornelius Scipio Nasica*, K.a. 191an kontsula edo *Publius Cornelius Scipio Africanus*.

Ez zeuden era askotako *Cognomen*. 1965ean, Liro Kajantok *Corpus Inscriptionum Latinarum*-em jasota zeuden 130.000 lagunen izenak aztertu zituen bere *The Latin Cognomina* idazlanean, antzinakoa erromatar izenetan erreferentziazko lana dena. Berak ondorioztatu zuen *cognominen* %20 jentilizio batetik eratorriak direla %20, eta *cognomina* guztien %18, norbanakoen %25 izendatzeko erabiltzen zirela.

## Agnomena

Kasu batzuetan, *tria nominari* *agnomen* bat gehitzen zitzaion, jeneral baten garaipen bikain bat bereizteko, gehienetan. Adibidez, «afrikarra» Publio Cornelio Escipión Africanoren Zaman lortu zuen garaipena izan zela eta. Agnomenak cognomenarekin batera erabiltzen ziren zenbaitetan (bien arteko ezberdintasuna ez da garbia), eta horiek hartzen ziren, batez ere, adopzioz edo ohore zehatz bat lortzen zenean. Adibidez:

* Eszipion Afrikarra**:Publius Cornelius Scipio Africanus Major. Publius* *praenomen* da, *Cornelius* nomen da, Cornelia leinuko kidea zelako, *Scipio* *cognomen*a da, *Africanus* *agnomen*a da, Africa konkistatu zuenenean irabazi zuena. Ondorengo historialariek "Major" erantzi zioten, bere izen b*era zuen bere semearengandik bereizteko.*

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Cognomenen datu basea. *Nova Roma*