# Persierazko gramatika

**Persierazko gramatika** beste hizkuntza indoeuropar askoren antzekoa da. Hizkuntza analitikoagoa bihurtu zen persiera ertainaren garaiaren inguruan, kasu gutxiagorekin eta genero gramatikala baztertu zirenean. Berrikuntzak persiera modernoan geratu dira, genero gramatikalik ez duen hizkuntza indoeuropar bakanetakoa baita, baita izenordainetan ere.

## Perpauseko osagaien ordena

Persierak subjektua-objektua-aditza (SOV) hurrenkera estandarra duen arren, osagaiak ez doaz ezinbestean ezkerretara. Preposizioak darabiltza, postposiziorik ez, eta sintagmetako gunea batez ere hasieran doa. *Pro-drop* hizkuntza da, aditzek anbiguotasunik gabeko pertsona-morfemak baitituzte eta, beraz, izenordainen erabilera hautazkoa da. Horrela, subjektu-marka perpausaren amaieran bertan atzizki gisa agertzen da maiz:

| کتاب آبی را دیدم | کتاب آبی را دیدید |
| *ketâb-e âbî râ dîd**am  | *ketâb-e âbî râ dîd**îd |
| "Liburu urdina ikusi **nuen**"
(hitzez hitz, "liburu-(lotura) urdin-(objektu zuzena) ikusi.nuen). | "Liburu urdina ikusi zenuten". |

Perpaus nagusia menpekoaren aurretik doa, askotan **که** (*ke*, euskarazko -*e(la)* konpletiboa, gaztelaniazko eta frantsesezko *que*, ingelesezko *that*) indoeuropar menpeko juntagailua ezaguna erabiliz:

| به من گفت **که** امروز نمی‌آمد |
| *be man goft **ke** emrûz nemîâmad* |
| "Gaur ez z**ela** etorriko esan zidan"
(hitzez hitz, "-ri ni esan.zuen -**(e)la** gaur ez.zen.etorriko). |

Bai-ez moduko erantzuna duten galderetan, آیا (*âyâ*) partikula persiera idatzian perpausaren hasieran agertzen da. Gramatika-aldatzaileek, hala nola adjektiboek, zehazten dituzten izenei jarraitzen diete, normalean *ezâfe* (اضافه) atzizkiaz baina, batzuetan, izenen aurretik joaten dira. Persiera preposizioak darabiltzan SOV hizkuntza bakanetako bat da. Hizkuntza idatziko kasu-markatzaile bakarrak, را (*râ*; ahozkoan, ـ رو *ro* edo ـو -*o* atzizkiek ordezkatua), objektu zuzeneko funtzioa duen izen-sintagma zehatz bati jarraitzen dio:

| کتاب آبی را از کتابخانه گرفت |
| *ketâb-e âbî râ az ketâbxâne gereft* |
| "Liburu urdina liburutegitik hartu zuen". |

Perpaus arrunten egitura subjektua + preposiziodun sintagma + objektua + aditza modukoa da. Objektua zehatza bada, ordena hau da: subjektua + objektua + *râ* + preposiziodun sintagama + aditza. Hala ere, persierak hitz-ordena nahiko librea du, sarri *scrambling* ("nahasketa") deitzen dena, hizketako osagaiak gehienetan anbiguotasunik gabeak baitira, eta preposizioek eta akusatiboaren markatzaileak argitzen laguntzen dute. Ezaugarri horri esker, persierak malgutasun handia du bertsogintzarako eta errimarako.

## Artikuluak

Hizkuntza literarioan, ez dago artikulu definiturik (euskaraz, "etxe**a**", "etxe**ak**", "etxe**ok**"); areago, "bat", "batzuk" artikulu mugagabearen gabeziak aditzera ematen du. Hala ere, hizkera mintzatuan, ـه (-*e* edo -*a*) atzizki tonikoa maiz artikulu zehaztutzat erabiltzen da; -*e* gehienbat hiriguneetan eta dialekto berriagoetan, eta -*a* landa-eremuetan eta dialekto zaharragoetan. Kontsonanteak eta bokalak historian zehar aldatu egin dira:

| **literarioa** | **mintzatua** |
| کتاب روی میز است | کتابه روی میزه |
| *ketâb rû-ye mîz ast* | *ketâbe rû-ye mîzé* |
| "Liburua mahaiaren gainean dago"
(hitzez hitz, "liburu gainean mahai dago"). | "Liburua mahaiaren gainean dago". |

Pluralezko izenetarako, ـ‌ها (-*hâ*) pluralezko markatzaile zehaztuak pluralezko markatzaile gisa eta artikulu zehaztu gisa funtzionatzen du.

*Bat* artikulu zehaztugabea, persiera mintzatuan zein literarioan, یک (*yek*) zenbakirako erabiltzen den hitz bera da, askotan یه (*ye*) diptongora laburtzen dena:

| روی میز یک کتاب است |
| *rû-ye mîz yek ketâbast* |
| "Mahaiaren gainean liburu bat dago"
(hitzez hitz, "mahai gainean bat liburu dago). |

## Izenak

Persierazko izenen kasu markatzailea asko galdu dira antzinako persieraz geroztik —hizkuntzen arteko harremanen ezaugarri da—. Izenek orain postposizio batekin markatzen dute akusatiboaren kasu zehatzerako bakarrik; beste kasu zeiharrak adposizioekin markatzen dira.

### Generoa

Izenek eta izenordainek ez dute genero gramatikalik.

### Plurala

Izen guztiak pluralean jar daitezke ـ‌ها ("-*hâ*") atzizkiaren bidez: izenari darraio, haren forma aldatzeke. Pluralezko formak euskaraz baino gutxiagotan erabiltzen dira: esate baterako, ez dira zenbakien ondoren ageri edo زیاد (*ziyâd*, "asko") nahiz بسیار(ی) (*besyâr(i)*, "anitz", "ugari"): -*hâ* zehaztua da eta soil-soilik erabiltzen da izenak aurretik zenbakirik ez badu.

* سه تا کتاب *se tâ ketâb* ("hiru liburu").
* بسیاری کتاب *besyâr-i ketâb* ("anitz liburu").
* کتاب‌های بسیار *ketâbhâ-ye besyâr* ("liburu asko").
* کتاب‌ها *ketâbhâ* ("liburuak" —ezagunak, zehaztuak).
* من کتاب را دوست دارم *man ketâb râ dûst dâram* ("Liburua gustatzen zait").
* آنها دانشجو هستند *ânhâ dâneşcû hastand* ("Ikasle batzuk dira").
* آنها دانشجوها هستند *ânhâ dâneşcûhâ hastand* ("Ikasleak dira" —ezagutzen ditugunak, lehendik aipatu ditugunak...).

Ahozko hizkuntzan,izenak edo izenordainak kontsonante batez amaitzen direnean, -*hâ* murriztu eta -*â* bilakatzen da.

* Literarioan: آنها (*ânhâ*, "haiek").
* Lagunartean mintzatuan: *unâ* ("haiek").

Literatur hizkuntzan, izen bizidunek, oro har, ـان -*ân* atzizkia darabilte (edo ـگان -*gân* eta ـیان -*yân* aldaerak) pluraletarako, baina ـ‌ها *hâ* maizago ageri da ahozko hizkuntzan. [1]

* Literarioan: پرندگان *parandegân* ("hegaztiak").
* Mintzatuan: پرنده‌ها *parandehâ* ("hegaztiak").

Arabieratik hartutako izenek plural bereziak izaten dituzte, ـات *-ât* bukaerarekin eratuak edo bokalak aldatuz: کِتاب *ketâb* ("liburua") / کُتُب *kotob* ("liburuak"). Arabierazko izenek, funtsean, persierazko pluralezko amaierak har ditzakete, baina jatorrizko forma, batzuetan, ohikoagoa da. Forma pluralik ohikoena hitz bakoitzaren araberakoa da. Esate baterako, Europako zenbait hizkuntzatan ere antzekorik gertatzen da: ingelesez, singularrezko *index* ("aurkibidea") pluralez *indexes* nahiz *indices* da; frantsesez, singularrezko *scénario* ("gidoi"; "balizko egoera") izenak pluralez *scénarios* nahiz *scenari* formak ditu —azkena, italieraren araberako ortografiaz idatzia, zaharkitutzat jotzen da—.

### Kasuak

Persieraz hiru kasu daude: nominatiboa (subjektuari dagokiona), bokatiboa (deikiari) eta akusatiboa (objektu zuzenari). Nominatiboa izen baten forma markatugabea da, baina bokatiboak eta akusatiboak ا (-*â*) eta را (-*râ*) atzizkiak hartzen dituzte, hurrenez hurren —eta رو (-*ro*) edo ـو (-*o*) Teherango doinuaz, batzuetan -*a* darizko doinuaz—). Beste kasu zeiharrak preposizioek markatzen dituzte.

* Nominatiboa: کتاب آنجاست *ketâb âncâst* ("Liburua hor dago") / کتاب‌ها آنجایند *ketâbhâ âncâyand* ("Liburuak hor daude").

Subjektu bizigabeek ez dute aditz forma pluralik behar, batez ere ahozko hizkuntzan: کتاب‌ها آنجاست *ketâbhâ unjâst* ("Liburuak hor *dago*").

* Bokatiboa: سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز *Sa'diyâ marde nekû-nam namîrad hargez* ("Sadia, gizon errugabea ez da inoiz hilko.")..
* Akusatiboa: کتاب را (کتابو) بده به من *ketâb râ (ketâbo) bede(h) be man* ("Emaidazu liburua").
* *Ezâfe*aren bidezko jabegoa: کتابِ آرش *ketâb-e Âraş* ("Âraş-en liburua").

### Eratorpena

Izenak hainbat atzizki eta atzizki emankor erabiliz osa daitezke. Hurrengo adibideak *dān* hitzetik eratorritako zenbait aukera erakusten ditu, دانستن *dānestan* ("jakin") aditzaren orainaldiko errotik:

دانستن *dānestan* ("jakin") aditzaren eratorpenak| erroa | atzizkia | eratorpena | esanahia | oharrak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **\*dān** | **-eš** | *dāneš* | "jakintza" | - |
| **-ā** | *dānā* | "jakintsu", "zuhur" |
| \*dāneš | **-mand** | *dānešmand* | "zientzialari" |
| **-ik** | *dānešik* | "zientifiko" | egungo persieraz, *dāneši* |
| **-gāh** | *dānešgāh* | "unibertsitate" | (goi-mailako hezkuntzako jarduerak antolatzen dituen fundazio) |
| **-kade** | *dāneškade* | "kolegio" / "fakultate" | (ezagutza-arlo jakin bat irakasteko eraikin) |
| **+ āmuz** | *dānešāmuz* | "ikasle" | ("*{dāneš}* "jakintza" *{āmuz}* ikasten duena") |
| **-ju** | *dānešju* | "unibertsitateko ikasle" | ("*{dāneš}* "jakintza" *{ju}* bilatzen duena") |
| **+ pažuh** | *dānešpažuh* | "zientzia-ikertzaile" | ("*{dāneš}* "jakintza" *{pažuh}* ikertzen duena") |

## Izenordainak

### Subjektu izenordainak

Persiera subjektu eliptikozko hizkuntza da eta *pro-drop* modukoa. Pertsona-izenordainak (adibidez, "ni", "hi", "hura") aukerakoak dira. Izenordainek -*râ* eransten dute objektutzat erabiltzen direnean, baina bestela berdin mantentzen dira. Singularrezko lehen pertsonako من را *man râ* akusatibo singularra ("ni", objektuaren funtzioaz) *man râ* formara labur daiteke edo, ahozkoan, *mano*. Genitibo pronominalezko enklitikoak (ikus goraxego) eta izenordain arruntak desberdinak dira, hala ere:

| pertsona | literatur formak |  | ahozko formak |
| --- | --- | --- | --- |
| singularra | plurala | singularra | plurala |
| **lehena** | *man* مَن | *mâ* ما | *man* مَن | *mâ* ما |
| **bigarrena** | *to* تو | *şomâ* شُما | *to* تو | *şomâ* شُما |
| **hirugarrena** | *ū* او (gizakia)
*ân* آن (ez-gizakia)
*vey* وَی (gizakia soilik, literarioa)1 | *ânhâ* آنها (ez-gizakia / gizakia)
*işân* ایشان (gizakia soilik eta formala) | *ū* او*işân* ایشان (ohorezkoa)2 | *ânhâ* / *ânân* آنها/آنان (ohikoa)
*işân* ایشان (ohorezkoa) |
| **oharrak** | 1 bakan erabilia | 2 **pluralezko** hirugarren pertsonako aditz forma darabil |

Persierak frantsesa bezalako hizkuntza erromantzeen antza du, pluralezko bigarren pertsonako izenordain *şomâ* erabiltzen baita mintzatzeko forma adeitsutzat: *to* ("hi") izenordea eta haren formak adiskide minen artean erabiltzen dira (T–V bereizketa deritzana). [2]

* ببخشید، شما آمریکایی هستید؟ *bebaxşîd, şomâ Âmrikāyî hastîd?* ("Barkatu, amerikarra zara?").'
* ایشان به من گفتند برویم تو *İşân be man goftand, berîm tû* ("Esan zidan, «Sar gaitezen»").

### Determinatzaile posesiboak

Jabetza adierazteko, askotan, atzizkiak gehitzen zaizkie izenei; atzizki berak objektu-izenordain gisa ere erabil daitezke. Hirugarren pertsonei dagokienez, euskaraz bezala, jabearen edo jabeen sexua ez da kontuan hartzen: کتابش (*ketàbâs*) "haren liburu" da, gizonezko batena nahiz emakumezko batena:

determinatzaile posesiboak| pertsona | literatur formak |  | forma dialektalak |
| --- | --- | --- | --- |
| **singularra** | **plurala** | **singularra** | **plurala** |
| **lehena** | ـَم -*am* | ـِمان -*emân* | ـَم -*am* | ـِمون -*emun* |
| **bigarrena** | ـَت -*at* | ـِتان -*etân* | ـِت -*et* | ـِتون -*etun* |
| **hirugarrena** | ـَش -*aş* | ـِشان -*eşân* | ـِش -*eş* | ـِشون -*eşun* |

Adibideak:

* کتابتان روی میزه *ketâbetun rû-ye mîze* ("Hire liburua mahaiaren gainean zagok" / "Hire liburua mahaiaren gainean zagon").
* کتابم روی میز است *ketâbam rû-ye mîz ast* ("Nire liburua mahaiaren gainean dago").

Atzizkiak hartzen dituen erroa bokalez amaitzen denean, *y* soinua txertatzen zaio, ahoskera errazteko. Hala ere, ـ‌ها *hâ* pluralgilearekin, irandar dialektoetan -*a*- / -*e*- erroa jabetzazko markatzailetik erortzea ere ohikoa da. Esate baterako, "nire autoak" ماشین‌ها**یم** (*mâşînhâ**yam, -*y*- horrekin) itzul litezke, edo ماشین‌ها**م** (*mâşînhâ**m). Are gehiago sinplifika daiteke lagunarteko forma mintzatuan, *h*-a galduz, ahoskera erraztearren, المستان *mâşînâm*. Batzuetan, ـ‌ها *hâ* hitzari lotuta idazten da: ماشین**هاmâşînhâ* ("auto**ak**").

### *Ezâfe*a

Jabetza adierazteko beste modu bat subjektu izenordainak edo *ezâfe* duen izen-sintagma bat erabiltzea da. Horrek, dena den, hirugarren pertsonan pertsona aldaketa dakar. Halaber, horrelakoak ezin dira inoiz objektu posesibo edo objektu zuzentzat erabili, perpausean aditzaren subjektua bera denean.

* کتابِ شما روی میزه *ketâb-**e** şomâ rû-ye mîze* ("Zu**re** liburua mahaiaren gainean dago").
* کتابِ من روی میزه *ketâb-**e** man rû-ye mîze* ("Ni**re** liburua mahaiaren gainean dago"").
* کتابِ استاد رویِ میز است *ketâb-**e** ostâd rû-ye mîz ast* ("Irakaslea**ren** liburua mahaiaren gainean dago").
* اکبر برادرِ او را دید *Akbar barâdar-e u râ dîd* ("Akbar-rek ha**ren** anaia ikusi zuen").
* اکبر برادرش را دید *Akbar barâdareş râ dîd* ("Akbarrek be**re** anaia / ha**ren** anaia ikusi zuen").
* **Zuzena**: برادرم را دیدم *barâdaram râ dîdam* ("[Neure] Anaia ikusi nuen").
* **Okerra**: برادرِ من را دیدم *barâdar-e man râ dîdam*, subjektu izenordaina izenordain posesibotzat erabiltzen baita, baita *ezafe* egiturarekin ere.

### Objektu-izenordainak

Objektu-izenordainak subjektu-izenordainak bezalakoak dira (را *râ* postposizioa darraiela), baina objektuak lehen deskribatutako determinatzaile posesiboekin ere marka daitezke: horiek izenen ordez aditzei lotzen zaizkie eta ez dute postposizioaren beharrik. Kontuan har bedi hurrengo adibidea, "Atzo ikusi nuen" esan nahi duena.

objektu zuzenaren eranstea| persieraz | transliterazioa | euskaraz | oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| دیروز او را دیدَم | *dîrûz **û râ** dîdam* | "Atzo **hura** ikusi nuen". | را *râ* postposizioa beharrezkoa da, pertsona-izenordain bat objektu-izenordaintzat erabiltzean |
| دیروز دیدَمَش | *dîrûz dîdam**aş | "Atzo ikusi nuen".. | Ez da postposiziorik behar; aditzari atxikitako determinatzaile posesiboa baitago. |

### Izenordain erakusleak

Izenordain erakusleak, hurrenez hurren, این (*în*, "hau") eta آن (*ân*, "hori") dira. Haien pluralak honakoak dira: اینها (*înhâ*, "hauek"), eta آنها (*ânhâ*, "horiek"), izen bizigabeetarako, edo اینان (*înân*, "hauek"), eta آنان (*ânân*, "horiek"), izen bizidunetarako. Euskaraz bezala, hirugarren pertsonako izenordaintzat ere erabiltzen direla kontuan har bedi.

Erakusleak, gainera, beste izenorde zehaztugabeokin konbina daitezke: یکی (*yekî*, "bat") eta یکی‌ها (*yekîhâ*, "batzuk"), honako izenordainak emateko: این یکی (*în* *yekî*, "hau"), آن یکی (*ân yekî*, "horiek"), این یکی‌ها (*în yekîhâ*, "hauek"), eta آن یکی‌ها (*ân yekîhâ,* "horiek").

## Adjektiboak

Adjektiboek normalean *ezâfe* egitura erabiliz aldatzen dituzten izenei jarraitzen diete. Hala ere, adjektiboak forma eratorri elkartuetan izenen aurretik joan daitezke, hala nola *xoš-baxt* ("zorioneko", hitzez hitz, "on-zorte"), eta *bad-kâr* ("gaizto", hitzez hitz "txar-ekintza"). Adjektiboak edozein hainbat ordenatan ager daitezke izen baten ondoren eta, kasu horretan, enfasia erakusten dute.

Forma konparatiboak (euskaraz, adjektiboei erantsitako "-ago" atzizkiaz egina, "luzeago" bezalakoetan) تَر -*tar* atzizkia hartzen du, eta superlatiboak (euskaraz, "-en", "luze**en**" bezalakoetan), تَرین *-tarin* atzizkia.

Erabiltzen diren konparatiboek atributu moduan jarraitzen diete zehazten dituzten izenei, baina superlatiboak beren izenen aurretik doaz.

Konparatibozko egituretako, euskarazko "baino" partikula از *az* preposizioaren bidez ("nondik", "norengandik") adier*az*ten da:

| سگ من از گربه شما کوچکتر است |
| (Kontuan har bitez alfabetoen alderatzizko norabideak, eskuinetik ezkerretara persieraz eta ezkerretik eskuinera euskaraz). |
| سگ | من | از | گربهٔ | تو | کوچک‌تر | است |
| *sag-e* | *man* | *az* | *gorbe-ye* | *to* | *kuçek-tar* | *ast* |
| txakur-*ezafe* | ni | baino | katu-*ezafe* | hi | txiki-ago | da |
| "Ene txakurra hire katua baino txikiagoa duk" / "Ene txakurra hire katua baino txikiagoa dun". |

## Aditzak

Aditz arruntak egitura honen bidez osa daitezke: ezeztapena – iraupenezkoa edo subjuntibozkoa / aginterazkoa – erroa – lehenaldia – pertsona – objektua

* Ezezko aurrizkia: *na-*, aurrizki inperfektiboaren aurretik *ne*- bilakatzen dena (*ne-mî-*).
* Inperfektibozko edo iraupenezko aurrizkia: *mî-*
* Subjuntibozko / aginterazkoa aurrizkia: *be-.*
* Lehenaldiko atzizkia: *-d*, kontsonante ahoskabeen ondoren -*t* bilakatzen dena.
* Pertsona-atzizkia: adibidez, -*am* ("ni", "nik"), *-i* ("hi", "hik") eta abar.
* Objektu-atzizkia: erabiliena -*aš* edo -*eš* da ("hura").

pertsona-atzizkiak| pertsona | forma literarioak |  | forma mintzatuak |
| --- | --- | --- | --- |
| singularra | plurala | singularra | plurala |
| **lehena** | ـَم -*am* | ـیم -*îm* | ـَم -*am* | ـیم -*îm* |
| **bigarrena** | ـی -*î* | ـید -*îd* | ـی -*î* | ـید / ـین -*îd* / -*în* |
| **hirugarrena** | ـَد -*ad* 1 | ـَند -*and* | ـه -*e* 2 | ـَن -an |
| Lehenaldian, lehenaldiko erroa bakarrik erabiltzen da, amaierarik gabe. |
| 1 Adibidez,رفت *raft*, ez رفتد \**raftad* |  | 2 Adibidez,رفت *raft*, ez رفته \**rafte*. |

objektu-atzizkiak| pertsona | forma literarioak |  | forma mintzatuak |
| --- | --- | --- | --- |
| singularra | plurala | singularra | plurala |
| **lehena** | ـَم -*am* | ـِمان -*emân* | ـَم -*am* | ـِمون -*emûn* |
| **bigarrena** | ـَت -*at* | ـِتان -*etân* | ـِت -*et* | ـِتون -*etûn* |
| **hirugarrena** | *ـَش -aş* | ـِشان -*eşân* | ـِش -*eş* | ـِشون -*eşûn* |

### Aditz-denborak

Hona hemen aditz-denborarik ohikoenak:

#### Infinitiboa

Infinitibozko bukaera, berriz, honela osatuta dago: ـَن (-*an*), adibidez خورد**ن** (*xord**an); hori kendutakoan, aditzaren erroa geratzen da: خورد (*xord-*).

#### Lehenaldia

Lehenaldia infinitibozko bukaera ezabatuz eta erroari pertsonari buruzko bukaerak gehituz osatzen da. Singularrezko hirugarren pertsonak, ordea, atzizkirik ez duenez, خورد**ن** (*xordan*) aditzak خورد (*xord*-, "jan zuen") ematen du.

#### Inperfektua

Inperfektua arestian azaldu den bezala lehenaldia hartuta osatzen da, eta aurretik می *mî-* aurrizkia ezarriz: می‌خوردم mî**xordam* ("Jaten nuen", "Jaten ari nintzen"). Aditz-denbora horrek baldintzazko ondoriozko esanahia ere du: "Jango nuke", "Jango nukeen".

#### Perfektua

Perfektua edo orainaldi [+bukatua] aditzaren erroari ـه -*e* bukaera gehituz eta ondoren pertsona bakoitzari dagokion "izan(da)" aditzaren orainaldiko forma gehituz osatzen da. Beraz, خورد**ن** (*xordan*) perfektuko singularrezko lehen pertsonan خورده‌ام *xordeam* ("Jan dut", "Janda nago") da, eta singularrezko hirugarren pertsona خورده است *xorde ast* ("Jan du", "Janda dago"). Hala ere, ahozkoan, -*ast* bazter uzten denez, aditz-forma خورده *xorde* ("Jan du", "Janda dago") da".

#### Pluskuanperfektua

Pluskuanperfektua perfektuaren erroa hartuz eratzen da (خورده *xorde*), بود *bud* gehituz eta, ondoren, pertsona bakoitzari dagokion bukaera: خورده بودم *xorde bûdam* ("Jana nuen", "Janda neukan"). Singularrezko hirugarren pertsonan, بود *bud* gehitzen da, bukaerarik gabe.

#### Geroaldia

Geroaldia خواستن *xâstan* ("nahi izan") aditzaren orainaldia hartu eta dagokion pertsonarekin jokatuz osatzen da: aditz hori, singularezko hirugarren pertsonan خواهد *xâhad* da. Ondoren, aditzaren infinitibo laburtuaren aurrean jartzen da (خورد *xord*, horrek خواهد خورد *xâhad xord* osatzen du, "Jango du"). Aditz konposatuetarako, hala nola تمیز کردن *tamîz kardan* ("garbitu"), خواهد *xâhad* bi hitzon artean dago, eta کردن *kardan* errora laburtu eta تمیز خواهد کرد *tamîz xâhad kard* ("Garbituko du") osatzen da. Ezezkoan, خواهد *xâhad* erroari نـ *na-* erantsi eta نخواهد خورد *naxâhad xord* ("Ez du jango") osatzen da.

Aditz-denbora horren erabilera, oro har, lagunarteko persieraz saihesten da.

#### Orainaldia

Orainaldia aditzaren orainaldiko erroa hartuz, می *mî*- aurrizkia gehituz eta jokatuz eratzen da. Orainaldiko erroa, askotan, ez daiteke infinitiboa jakinik asma eta, beraz, ikasi egin behar da. Adibidez, خورد**ن** (*xordan*, "jan") aditzaren erroa خور *xor* da; horrela, orainaldiko singularrezko lehen pertsona می‌خورم *mîxoram* ("Jaten dut", "Jaten ari naiz", "Jan egiten dut"). Singularrezko hirugarren pertsonaren amaiera ـد *-ad* da. Ezezko aurrizki نـ (*ne*-), *mî-* silabaren aurretik dagoenean, *ne*- ahoskatzen da, baina beste aditz-denbora guztietan, *na-*. Maiz, orainaldia adberbio batekin erabiltzen da (adibidez, فردا *fardâ*, "bihar"), goraxeago azaldutako geroaldiaren ordez:

| فردا به سينما می‌رود |
| *fardâ be sînemâ mîravad* |
| "Bihar zinemara joanen da". |

#### Subjuntibozko orainaldia

Orainaldiko subjuntiboa egiteko, orainaldiko *mî-* aurrizkia aldatu behar da, eta بـ *be-* edo *bo-* bilakatu (*o* bokala daukan aditz baten aurretik): **ب**خورم bo**xoram* ("Jan nezake", "Jan dezadan"), **ب**نويسم be**nevîsam* ("Idatz nezake", "Idatz dezadan").

### Aditz-lokuzioak

Aditz arinak berezko eduki semantiko txikikoak dira (*hartu*, *eman*, *egin*...): adierazpen gehigarria behar dute —normalean, izen bat—, predikatua osatzeko. *Dutxa hartu* aditz arina da, ez baita hitzez hitz dutxarik hartzen, *bolaluma* edo hartzen den bezala. Persieraz, کردن *kardan* ("egin") bezalako aditz arinak maiz erabiltzen dira izenekin, aditz konposatua, aditz arinen egitura edo predikatu konplexua deitzen dena osatzeko. Esate baterako, گفتگو *goftegu* hitzak "elkarrizketa" esan nahi du, eta گفتگو کردن *goftegu kardan* aditz-lokuzioak, "hitz egin". Aditz-lokuzioak osatzeko, izenondo, adjektibo, preposizio edo preposiziozko sintagma baten ondoren aditz arin bat gehi daiteke. Aditz arina bakarrik jokatzen da (*kardan*, esate baterako) eta aurreko hitza bere hartan dago:

| دارم گفتگو می‌کنم | گفتگو کرده‌ام | گفتگو کرده‌ام |
| *dâram goftegu mîkonam* | *goftegu kardeam* | *goftegu kardeam* |
| "Hitz egiten ari naiz". | "Hitz egin dut". | "Hitz egingo dut". |

Hona hemen *kardan* duten beste aditz-lokuzio batzuk:

* فراموش کردن *farâmûş kardan* ("ahantz").
* گریه کردن *gerye kardan* ("negar egin").
* تلفن کردن *telefon kardan* ("telefonatu").
* بازسازی کردن *bâzsâzî kardan* ("eraberri").

### Aditz laguntzaileak

* باید *bâyad* ("behar izan(du)"). Jokatugabea. Menpeko perpausa subjuntibozkoa da.
* شاید *šâyad* ("baliteke"). Jokatugabea. Menpeko perpausa subjuntibozkoa da.
* توانستن *tavânestan* ("gauza izan", "gai izan"). Jokatua. Menpeko perpausa subjuntibozkoa da.
* خواستن *xâstan* ("nahi izan"): Jokatua. Menpeko perpausa subjuntibozkoa da.
* خواستن *xâstan* (geroaldia osatzekoa): Jokatua. Aditz nagusiko aditza denborarik gabea da.

### Ahozko aditz laburtuak

Ahozko hizkuntzan, zenbait aditz arrunt modu laburtuan ahoskatzen dira:

* رفتن *raftan* ("joan", aditzaren orainaldi literarioa, *rav*-). Orainaldiko forma mintzatua, *r*-: *mî**r**am* ("joaten naiz"), *mî**r**î* ("joaten haiz"), *be**r**îm* ("Goazen").
* دادن *dâdan* ("eman", aditzaren orainaldi literarioa, *deh*-). Orainaldiko forma mintzatua, *d*-: *mî**d**am* ("ematen dut"), *mî**d**îm* ("ematen dugu").
* گفتن *goftan* ("esan", aditzaren orainaldi literarioa, *deh*-). Orainaldiko forma mintzatua, *g*-: *mî**g**am* ("esaten dut"), *mî**g**în* ("esaten duk" / "esaten dun").
* آمدن *âmadan* ("etor", aditzaren orainaldi literarioa, *ây*-). Orainaldiko forma mintzatua, *â*-: *miy**â**m* ("nator").
* خواستن *xâstan* ("nahi izan", orainaldiko forma literarioa, *xâh-*). Orainaldiko forma mintzatua, *xâ-*: *mî**xâ**m* ("nahi dut").

## Preposizioak

Persierazko preposizioek, oro har, gainerako indoeuropar hizkuntzetakoek bezala jokatzen dute, eta beren objektuaren aurretik doaz. Bi motatakoak dira:

* *dar* ("non" adieraztekoa) bezalako oinarrizko preposizioak, zuzenean *ezâfe*rik gabe izenaren edo izenordainaren aurretik jartzen direnak, eta
* mota handiago bat: *ezâfe* (*-e* edo -*ye*) baten bidez hurrengo izenondoari lotzen zaizkio eta izen edo adberbioetatik datoz.

Hona hemen zenbait preposizio:

* اَز (*az*, "nondik", "norengandik" adierazteko)-"
* با (*bâ*, "norekin" adierazteko)
* بَر (*bar*, "non", "norengan" adierazteko)
* بَرایِ (*barâ-ye*, "norentzat" adieraztekoa)
* به (*be*, "nora", "norengana" adierazteko)
* بی (*bî*, "gabe")'
* *دَر* (*dar*, "non" adierazteko)
* مانَنْدِ (*mânand-e*, "nolakoa" adierazteko)
* مِثْلِ (*mesl-e*, "nolakoa" adierazteko)
* رویِ (*rû-ye*, "non", "norengan" adierazteko)
* تا (*tâ*, "noraino", "norenganaino" adierazteko)
* تویِ (*tû-ye* "non", "norengan" adierazteko)
* زیرِ (*zîr-e*, "azpian" adierazteko)

## Ikus, halaber

* Persiera.
* Tajikera.
* Kurduera.

## Erreferentziak

1 Mahootian, Shahrzad (1997). *Persian*. London: Routledge. 190. or. ISBN 0-415-02311-4.

2 Obolensky et al. (1963), 87. or.

## Iturriak

* Abrahams, Simin (2005). *Modern Persian: A Course-Book*. Routledge.
* Bleeck, Arthur Henry (1857). *A Concise Grammar of the Persian Language*.
* Brookshaw, Dominic Parviz (2010). *The Routledge Introductory Persian Course: Farsi Shirin Ast.* Routledge.
* Boyle, John Andrew (1966). *Grammar of Modern* *Persian*. Harrassowitz, Wiesbaden.
* Dahlén, Ashk (2010). *Modern persisk grammatik* (laugarren edizioa, 2024) (suedieraz)
* Doctor, Sorabshaw Byramji (1875). *A New Grammar of The Persian Tongue, Part 1, Accidence: For the Use of The Higher Classes in Schools and Colleges* (2010 berrinprimatua).
* Elwell-Sutton, L.P. (1963). *Elementary Persian Grammar*.
* Forbes, B. (1985). *A Grammar of the Persian Language* (2003an berrinprimatua).
* Forbes, Duncan (1869). *A Grammar of the Persian Language* (4. edizioa).
* Ibrahim, Meerza Mohammad (1841). *A Grammar of The Persian Language: To Who Are Subjoin Varogues; With Alphabetical List of The English and Persian Terms of Grammar*.
* Johnson, Edwin Lee (1917). *Historical Grammar of the Ancient Persian Language*.
* Jones, Sir William (1771). *A Grammar of the* *Persian Language*.
* Kent, Roland G. (1950). *Old Persian: Grammar, Texts, Lexikon*.
* Lambton, Ann K.S. (1953) *Persian Grammar*. Cambridge University Press.
* Lazard, Gilbert; Lyon, Shirley A. (1993). *A Grammar of Contemporary Persian* (Persian Studies, 14. zk) (paperezko azala).
* Mace, John (2003). *Persian Grammar: For Rreference and Revision*. Routledge Curzon.
* Mahootian, Shahrzad (1997). *Persian* (Descriptive Grammars).
* Obolensky, Serge; Yazdan Panah, Kambiz; Khaje Nouri, Fereidoun (1963). *Persian Basic Course Units 1-12*. Foreign Service Institute, Washington. (1973an, *Spoken Persian* izenburuarekin berrargitaratua).
* Phillott, D. C. (1919) *Higher Persian Grammar: For the Use of the Calcutta University, Vols, 1 and 2*. (2008an berrinprimatua)
* Platts, John T. (1894). *A Grammar of the Persian Language*, I. zatia, Accidence.
* Rafiee, Abdi (1975). *Colloquial Persian*. Routledge.
* Rosen, Friedrich (2010ean berrinprimatua). *Modern Persian Colloquial Grammar: Containing a Short Grammar, Dialogues and extracts from Nasir-Eddin Shah's Diaries, Tales. Etc., and a Vocabulary* (jatorriz, alemanez idatzia, 1890ean).
* St. Clair-Tisdall, William (1902). *Modern Persian Conversation-Grammar; With Reading Lessons, English-Persia Vocabulary and Persian Letters*.
* Stilo, Donald L.; Clinton Jerome (1994). *Modern Persian: Spoken and Written*.
* Thackston, Wheeler M. (1993) *An Introduction to Persian* (hirugarren edizioa). IBEX.
* Windfuhr, Gernot L. (1979). *Persian Grammar: History and State of the Study (Trends in Linguistics State of the Arts Reports*, 12. zenbakia).
* Windfuhr, Gernot L. (1980). *Modern Persian: Intermediary Level 1*. Unibersity of Michigan Press.
* Yousef, Saeed & Torabi, Hayedeh (2012): *Basic Persian: A Grammar and Workbook*. Routledge.
* Yousef, Saeed & Torabi, Hayedeh (2013): *Intermediate Persian: A Grammar and Workbook*. Routledge.

## Irakurgai osagarriak

* Perry, John R. *Persian Morphology*. *Morphologies of Asia and Africa 2* (2007): 975–1019.
* Paul, Ludwig (2018): *Persian Grammar*. Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (editoreak) Encyclopaedia of islam (hirugarren argitarapena). Brill Online. ISBN: 1873-9830.
* Windfuhr, Gernot L. *Persian Grammar: History and State of its Study*. Vol. 12. Walter de Gruyter, 2011.
* Hanaway Jr, William L. Gernot L. Windfuhr. Persian and West Iranic: History and State of Research: Part One: Persian Grammar. Haga: Mouton, 1979 [Trends in Linguistics: State-of-the-Art Reports, 12. zenbakia. Review of Middle East Studies 16.1 (1982): 56–58.

## Kanpo estekak

* Navid Fazelen: Persierazko gramatika (ingelesez; alemanez)
* Persierazko gramatika eta baliabideak
* *Persierazko gramatikarako hastapenak* (persieraz). Artxibatua (2010-07-21), *Wayback Machine*n.
* *Persierazko Gramatika ikasten: sarrera* (persieraz). Artxibatua (2018-11-14), *Wayback Machine*n.
* Ahmad Shamlouk idatzitako persierazko gramatika ikastaro laburra (persieraz). Artxibatua (2010-11-05), *Wayback Machine*n.
* BBCren persierazko gramatikarako gida osoa (persieraz)
* *Gramatika eta haren estandarrak* persierazko gramatikari buruzko eskuizkribua da, arabieraz. 1553koa da.

### Persierazko aditza online jokatzeko

* Persierazko aditz jokatzailea – Persierazko aditzen onlineko jokatua