Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ikaskuntza aktibo

Ikaskuntza aktiboan ikaslea da protagonista nagusia. Irakasleak laguntzaile, bideratzaile, sustatzaile rolak hartzen ditu.
Ikaskuntza aktiboan ikasleak ikasgelatik irteteko aukerak ere badituzte.
**Ikaskuntza aktiboa** ikasleak berak bere ikaskuntza-prozesua zuzendu eta aurrera eramatea bultzatzen duen metodologia da, ikasleari bilaketa eta ikerketa eskatzen dizkioten ebazkizunak planteatuz. Adolphe Ferrière izan zen ikaskuntza aktiboa proposatu eta aldeztu zuen lehenetarikoa.

## Definizioa

Ikasleak gelan jarrera aktiboa izan dezan ahalbidetzen du, esposaketa-metodo klasikoan ez bezala, bertan ikaslea arbelean ikusten duenari buruzko oharrak hartzera mugatzen baita. Ikasleak gauzak egitera eta egiten dituzten gauza horietan pentsatzera eramaten dituen prozesua da. Ikaskuntza aktiboa egon dadin, ikasleek entzun baino askoz gehiago egin behar dute: irakurri, zalantzan jarri, idatzi, eztabaidatu, kontzeptuak aplikatu, arauak eta printzipioak erabili, arazoak konpondu. Ikaskuntza aktiboak esan nahi du ikasleak etengabe egon behar duela agerian, bere borondatez edo irakasleak erabiltzen duen estrategiak hala eskatzen diolako, goi mailako eragiketa intelektualak eskatzen dizkioten egoeretan: analisia, sintesia, interpretazioa, inferentzia eta ebaluazioa. Ikaslea prozesu osoan zehar aktiboki eta arduraz aritzen da. Ikasten denaz, ikasi behar denaz eta oraindik ikasi ez duenaz jabetu behar du. Ikasleek ikusle izateari uzten diote, jardueretan konpromiso handiagoa hartzen dute, zenbat eta noiz behar duten informazio gehiago ikasten dute, trebetasunak garatzeari garrantzia ematen diote, egiten eta izaten ikasten dute, motibazio-maila handitzen dute, goi-mailako trebetasunak garatzen dituzte eta ikasitakoa arazo eta agertoki berrietara transferitzeko gai izaten dira.

## Irakaskuntza metodologia aktiboak

Ikaslea ardatz hartu eta ikaskuntza eraikuntza-prozesu bat bezala hartzen dutenak dira. Psikologia kognitiboaren lan-ildoak jarraitzen dituzte: ikasteko informazio berria jada existitzen den sarera egokitu egiten da, jakintza erlazionatutako kontzeptu-sare semantikoetan egituratuta dagoelako. Konexio hori egiteko moduaren arabera, informazio berria arazoak konpontzeko edo egoerak ezagutzeko erabili ahalko da, beti ere, ikaskuntza informazioa jaso eta gordetze hutsetik haratagoko prozesu bat bezala hartuz. Ikaskuntza autonomoa zein metakognizioa sustatzen dute, talde-lana eta etengabeko eztabaida, argudiatze eta ebaluazioa. Gainera, mundu errealeko egoera, arazo edo praktika profesionalaren testuinguruan oinarritzen dira, motibazioa areagotzean ulermena ere hobetzen delakoan.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Ingrid Mosquera Gende, Metodologías, estrategias y herramientas para un aprendizaje activo. UNIR, 2020
# Qigong

Emakume bat txi kunga egiten.
**Qigong**ak edo **txi kung**ak —txineraz 氣功, pinyinez *qìgōng*— Txinako medikuntza tradizionalari lotutako teknika multzoa, besteak beste, adimena, arnasketa eta ariketa fisikoa lantzen dutenak. Qigong-a, oro har, osasun orokorra mantentzeko helburuekin lantzen da, baina kasu batzuetan, batez ere Txinan, helburu terapeutiko zehatzekin agindu daiteke.

*Txi kung* hitzek arnasketa lana esan nahi dute. Qigong-a gorputza geldirik edo mugimenduan landu daiteke eta aurrez zehaztutako ereduak aplikatuz edo ez (qigong espontaneoa).

Txinan budismoarekin, konfuzianismoarekin eta borroka artearekin harremana du. Gobernu txinatarrak uste du txi kunga osasunerako ona dela, heziketa fisikoa egiten delako eta arnasa hartzen irakasten duelako. Beste batzuek pentsatzen dute arnasketa eta mugimenduak zerikusirik dutela unibertsoko izar eta planetekin.

## Kanpo estekak
# USA Today

| USA Today |
| --- |
|  |
| WSTM Mossmen0051.jpg |
| Mota | *Broadsheet* |
| Fitxa teknikoa |
| Lehen zenbakia | 1988ko irailaren 12a |
| Hizkuntza | ingelesa |
| Argitaratze lekua | McLean, Virginia |
| Formatua | izara |
| Argitaletxea | Gannett Company |
| Banaketa |
| Ekoizpen osoa | 726.906 504.000 (2019ko otsailaren 20a) |
| Banatze-eremua |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Maiztasuna | egunero |
| Salneurria | 0,75 |
| Historia |
| Ideologia | zentro-ezkerra eta zentrismo |
| Sortzailea | Al Neuharth (en)  |
| Editore-burua | Nicole Carroll (en)  |
| Identifikadoreak |
| ISSN | 2165-1779 eta 0734-7456 |
|

---

 |
| /www.usatoday.com/ |
|            |

USA Today estatubatuar egunkaria da, egunero Virginian argitaratua. Haren lehiakide nagusia New Yorkeko *The Wall Street Journal* da eta egunero 1,8 milioi ale saltzen dituenez, Estatu Batuetako bigarren egunkaririk salduena da.

Egun, aleak $ 1 bat balio du.

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Egunkariaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau kulturari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Estatu burujabe

2022ko abenduaren 4an munduko estatu burujabeek *de facto* zituzten mugak jasotzen dituen mapa.
Nazioarteko zuzenbidean, **estatu burujabea** edo **estatu independentea** —edo, besterik gabe, estatua— lurralde geografiko jakin baten gain burujabetza duen gobernu zentral batek ordezkatutako nortasun juridiko bat da. Nazioarteko legeek estatu burujabeak oinarrizko lau baldintzen arabera zehazten dituzte: biztanleria iraunkor jakin bat, lurralde zehatz bat, gobernu bat eta beste estatu burujabeekin harremanak ezartzeko gaitasuna izatea. Estatu burujabe bat beste estatu edo goi botere baten menpe ez dagoela ere jotzen da.

## Kanpo estekak
# Chavismo

Hugo Chávez, Venezuelako Bolibartar Errepublikako presidentea (2012).
**Chavismoa** Hugo Rafael Chávez Fríasen figuraren inguruan Venezuelan sortutako ideologia eta ezkerreko mugimendu politikoa da. Era berean, chavismoa bera orientazio sozialista eta bolibartarreko mugimendu zibiko-militar gisa identifikatzen da. Bestalde, chavismoak abiarazitako gobernu eta oinarrizko politikei Bolibartar Iraultza deitu izan zaie, "itsasaldi arrosa"ren fenomeno politiko latinoamerikarraren barruan kokatu dena.

Mugimendu horrek Venezuelako politika menderatu du Chávez beraren (1999-2013) eta Nicolás Maduroren (2013-egun) gobernuen bidez, hau da &**Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"**.**Adierazpen errorea: Hitz ezezaguna "urte"**27 urte eta &0000000000000132.000000132 egun zehar.

Gaur egun chavismoa nagusiki Nicolás Maduroren aldekoen eta kontrakoen artean banatzen da. Askotan, Maduroren jarraitzaileak «madurista» bezala izendatzen dira, Madurok berak arbuiatutako terminoa.

## Erreferentziak
# Etiopiako Herri Errepublika Demokratikoa

| Etiopiako Herri Errepublika Demokratikoa የኢትዮጵያ ሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ |
| --- |
| 1987 – 1991 |
| Errepublika sozialista |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Addis Abeba |
| Historia |
| 1987ko konstituzioa | 1987 |
| Etiopiako Gerra Zibila | 1991 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Derg |

 | **Ondorengoak →**

|  |  |
| --- | --- |
| Etiopiako Errepublika Demokratiko Federala |  |
| Eritrea |  |

 |

 |

**Etiopiako Herri Errepublika Demokratikoa** (EHED, ingelerako siglak: PDRE; amhareraz: የኢትዮጵያ ሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) Etiopiaren izen ofiziala izan zen 1987tik 1991ra, Mengistu Haile Mariamen Etiopiako Langileen Alderdiak gobernu komunista ezarri ondoren. Sorrerak Dergaren deuseztea ekarri zuen eta berarekin batera aurretik zegoen diktadura militarra. Alderdi bakarreko gobernua osatu zen, orduan, nahiz eta lehengo Derg horretako 6 ministrok euren postuak mantendu zituzten.

EHED ofizialki 1987ko otsailaren 22an sortu zen, 1987ko konstituzioa onartu eta hiru astetara, nahiz eta Derga boterean mantendu zen irailerarte, ekainaren 14an *Shengo*ko kideak bozkatzeko hauteskundeak baino denbora nahiko gehiago.

EHEDaren bizitza motza izan zen, baina denbora horretan Eritreako independentisten erasoak jaso zituen, baita Tigrayren Askapenerako Herri Frontearenak ere.

1991ko maiatzean desagertu zen, Mengistuk alde egin eta Etiopiako Herritar Fronte Demokratiko Iraultzailea Addis Abebara sartu zenean.

## Kanpo estekak
# Eslovakiar Errepublika Sobietikoa

| Eslovakiar Errepublika Sobietikoa Slovenská republika rád Szlovák Tanácsköztársaság Словацька Радянська Республіка |
| --- |
| 1919 – 1919 |
| Hungariar Sobietar Errepublikaren txotxongiloa |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|

---

**Ereserkia"Internacionála"*

---

**Goiburua** Proletári všetkých krajín, spojte sa! (Munduko langileok, elkartu!)

---

 |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Prešov |
| Kultura |
| Hizkuntza(k) | Eslovakiera Ukrainera Hungariera |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoak**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Txekoslovakiako Errepublika |
|  | Hungariar Sobietar Errepublika |
|  | Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista |

 | **Ondorengoa →**

|  |  |
| --- | --- |
| Txekoslovakiako Errepublika |  |

 |

 |

**Eslovakiar Sobietar Errepublika** (eslovakieraz: *Slovenská republika rád*; hungarieraz: *Szlovák Tanácsköztársaság*; ukraineraz: Словацька Радянська Республіка, literalki: "Eslovakiako Kontseiluen Errepublika") gaur egungo Eslovakiako hego-ekialdean kokatutako estatu Komunista bat izan, 1919ko ekainaren 16tik uztailaren 7ra. Bere hiriburua Prešoven zegoen eta Antonin Janoušek izan zen bere agintari bakarra.

1918an, txekoslovakiar armadak Hungariako iparraldea okupatzen hasi ziren, Ententeak hala baimendu zielako Lehen Mundu Gerran emandako hitza betez. Hala ere, Hungariako iparraldea (gaur egungo Eslovakia) hungariar armadak okupatu zuten lehenago, Hungariar Sobietar Errepublikaren agindupean eta honen laguntzarekin Eslovakiar Sobietar Errepublika sortu zen.

Hungaria, Txekoslovakia eta Errumania arteko gerra labur baten ondoren, Eslovakiako Sobietar Errepublika erori zen eta lurrak Txekoslovakiaren kontrolpean geratu zen.

 Eslovakiako Sobietar Errepublikaren aldarrikapena Prešov-en
## Ikus, gainera

* Hungariar Sobietar Errepublika (Hungariako Errepublikako Kontseilua)
* Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista
* 1918-1919ko Alemaniako iraultza
* Altxamendu Espartakista

## Erreferentziak

## Bibliografia

* Toma, Peter A. "The Slovak Soviet Republic of 1919" *American Slavic & East European Review* (1958) 17#2 pp 203–215.

## Kanpo estekak
# Marokoko ekonomia

**Marokoko ekonomia** gorabidean dagoen herrialde bati dagokiona da, sistema ekonomiko mistoa duena. 1993tik gobernuak enpresa publikoak pribatizatzeko politika jarraitu zuen, baita ekonomiaren sektore askoren liberalizazioa ere.

Azken urteetan gobernuek dibertsifikazio ekonomikoko politika bat jarraitu duten arren, nekazaritzak (BPGaren %14 baino ez da) biztanleria aktiboaren %43 enplegatzen du. 2009an, krisiak munduaren zati bat astindu bazuen ere, Marokok %5,0ko hazkundea lortu zuen, neurri batean, Marokoko bankaren gehiegizko protekzionismoari eta nekazaritza-sektorean izandako emaitza onei esker.

Herrialdearen diru-sarrerak honako hauetatik datoz: nekazaritza, %13,6; industria, %29,3; eta zerbitzuak, %57,1 (2018). Inflazioa 1,2 puntukoa da eta herritarren %15 pobrezia egoeran bizi da. Langabezian dagoen biztanleria aktiboaren portzentajea %9,2 da (2019).

Maroko 30 herrialdeen artean dago deslokalizazio industriaren garapenean, gertutasun geografikoagatik, kulturalagatik eta, batez ere, ordu-eremuagatik. Hala, Marokok Frantziako dei-zentroen erdiak eta espainiar asko erakarri ditu. 2007an Marokok 200 dei-zentro baino gehiago zituen, horietako 30 tamaina handikoak eta 18.000 pertsona baino gehiagori lana ematen dietenak.

Marokok hainbat herrialderen arteko merkataritza akordioak sinatu ditu, besteak beste, TLC Maroko-AEB akordioa, TLC Maroko-Turkia, GAFTA, TLC Maroko-Kanada edo Europar Batasunarekiko Estatutu Aurreratua.

Gazteen langabezia tasa %26,0koa da 2018an. Enpleguen %80 inguru informalak dira eta diru-sarreren arteko aldeak oso handiak dira. 2019an, Maroko munduko 188 herrialdeetatik 123. postuan zegoen Giza Garapenaren Indizean (GGI), Aljeriaren (83.a) eta Tunisiaren (97.a) atzetik. Afrika iparraldeko herrialderik desorekatuena da, Oxfam GKEaren arabera.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Herbehereetako ekonomia

Herbehereetar esportazioak 2006an.
2018an **Herbehereetako ekonomia** munduko 18. handiena izan zen.

Lurraldea oso mugatua izanik ere, ekonomia indartsua garatu dute nederlandarrek, garraioan, finantza zerbitzuetan eta industrian oinarritua, emaitza bikainak ematen dituena. Nekazaritzak oraindik ere garrantzi handia du: oso intentsiboa da, eta barazki langintzarekin lotu du behi eta zerri hazkundea. Laborantza gaien munduko hirugarren esportatzailea da Herbehereak, eta aurreneko lekuan dago gazta, lekadun eta loreen esportazioan. Gas naturala da lurpeko baliabide nagusia (bosgarrena 1996. urtean); Groningeneko hobi zabalak, iparraldean, oraindik gasaren bi heren ematen ditu, baina ekoizpena agortzen ari da; aldi berean ordea, indartzen ari dira Ipar Itsasoan dauden gas hobiak. Gas hori, nazioko esportazioen % 10 edo dena, inguruko europar herrialdeetan banatzen da.

Herbehereek oso tradizio zaharra dute negozioetan, eta orobat da han antzinakoa merkataritzako kapitalismo dinamikoa: bertakoak dira Shell, Unilever eta Philips bezalako multinazional handiak. Usadio horietan oinarriturik, industria ahaltsua garatu da: industria horretan usadiozko espezialitateak (diamante langintza adibidez) eta ekoizpen sorta oso zabala elkartzen dira, esportazio guztien % 50 ziurtatzen dutenak. Hirugarren sektoreak enpleguaren % 69,2 eta NPGren % 65,7 hartzen zuen 1994. urtean, eta nazioarteko merkatari eta finantza bulego asko sortu ditu atzerrian; hala, asko dira holandar holding-ak, trataera fiskal abantailatsu batek erakarriak. Rotterdamen dago munduko lehen portua, garraio sare bikain batez osatua, eta hantxe dago halaber petrolioaren negozioaren nazioarteko gune nagusia. Zor publiko handia zela-eta, plangintza bat jarri zen abian 1991-1994 urteetan. Horrekin batera, gizarte krisi bat gertatu da: izan ere, gizarte babesak, oso zabala izanik, eragotzi egiten du ekonomiaren aurreramendua. Bestalde, ekologia arazoen larritasuna dela-eta, ingurugiroa zaintzeko nazio plangintza bat aplikatu da 1990-2000 aldirako. Herbehereak Europar Batasuneko kide dira 1957. urteaz geroztik.

Oso herrialde industrializatua da; gas naturalaren ekoizpena munduko handienetakoa da, eta esku-hartze garrantzitsua du petrolio langintzan, findegi handiak baititu Antilletan eta Rotterdamen. Hain zuzen ere, Rotterdam da olio gordinaren merkatu librearen munduko gune nagusia (*spot market*). Pestiziden erabilera masiboa dela-eta, lurpeak nitrato kutsadura handia du; ibai nagusiek berriz era guztietako hondakinak daramatzate, organikoak nahiz industrialak, asko Europako beste herrietatik datozenak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018-12-23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Ministro

**Ministroa** estatu edo eskualde bateko gobernuan postu publiko nabarmena duen politikaria da. Ministroak ministro kontseiluko kide izan ohi dira, eta gehienetan ministerio baten buru dira. Ministerio baten buru ez den ministroari paper zorrorik gabeko ministro deritzo. Ministroen buru izaten da gobernuburua (estatu batzuetan, lehen ministroa; beste batzuetan, presidentea).

Estatu eta lurralde batzuetan —hala nola Hong Kongen, Filipinetan, Erresuma Batuan eta Ameriketako Estatu Batuetan—, kargudun horri, ministro ez baizik idazkari deitzen diote.

Diplomazian, bigarren mailako diplomatikoak —ordezkaritza diplomatikoetako buruak— izendatzeko erabiltzen da *ministro* hitza.

## Ministro mota ohikoenak

* Lehen ministroa
* Barne Arazoetako ministroa
* Ingurumeneko ministroa
* Enpleguko ministroa
* Osasuneko ministroa
* Justiziako ministroa
* Defentsako ministroa
* Hezkuntzako ministroa
* Kulturako ministroa
* Finantzetako ministroa
* Atzerri Arazoetako ministroa
* Nekazaritzako ministroa
* Garraioetako ministroa
* Turismoko ministroa
* Industriako ministroa

## Kanpo estekak
# Nihon Keizai Shimbun

| Nihon Keizai Shimbun |
| --- |
|  |
|  |
| Laburdura | 日経 eta 日経新聞 |
| Mota | egunkari |
| Fitxa teknikoa |
| Hizkuntza | japoniera, txinera eta ingeles |
| Formatua | izara |
| Argitaletxea | Nikkei Inc. (en)  |
| Banaketa |
| Maiztasuna | 0,5 egun |
|

---

 |
| nikkei.com, cn.nikkei.com eta r.nikkei.com |
|       |

Nikkei, formalki The Nihon Keizai Shimbun (japonieraz: 日本経済新聞)
 bezala ezagutzen dena, japoniar egunkaria da, egunero hiru milioi aletik gorako zirkulazioarekin, munduko finantza egunkaririk zabalduena dena. Egunkariak 1950etik aurrera Nikkei 225, Tokioko burtsako indizea, kalkulatzen du.

Nikkeiren jatorria Mitsui & Co.ren barne egunkari gisa hasi zen 1876an, *Chugai Bukka Shimpo* (literalki Etxeko eta Atzerriko Produktuen Prezioen Egunkaria) merkatu-kotizazioen asteroko buletina argitaratzen hasi zenean. Departamentua 1882an *Shokyosha* bihurtu zen. 1885ean eguneroko bihurtu zen (igandean izan ezik) eta lau urte geroago *Chugai Shogyo Simpo* izena jarri zioten. *Nikkan Kogyo* eta *Keizai Jiji* egunkariekin bat egin zuen eta 1942an *Nihon Sangyo Keizai Shimbun* izena jarri zioten. Lau urte geroago *Nihon Keizai Shimbun* bilakatu zen.

2015eko azaroaren 30etik aurrera, Nikkei *Financial Times*en jabe bihurtu zen, Pearson plc argitaletxeari egunkaria erosi ondoren.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Gujaratera

| Gujaratera |
| --- |
| ગુજરાતી |
|  |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | India, Pakistan, Hegoafrika eta beste asko |
| Hiztunak | 46,1 milioi |
| Rankinga | 26 |
| Ofizialtasuna |  India (Gujarat, Daman eta Diu eta Dadra eta Nagar Haveli) |
| Eskualdea | India |
| UNESCO sailkapena | 1: ziurra |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak Indo-irandar hizkuntzak indo-ariar hizkuntzak Central Indo-Aryan (en)  Gujarati languages (en)  |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | SOV hizkuntza |
| Genero gramatikalak | genero maskulinoa, genero femeninoa eta genero neutroa |
| Alfabetoa | Gujarati (en)  |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-1 | `gu` |
| ISO 639-2 | `guj` |
| ISO 639-3 | `guj` |
| Ethnologue | `guj` |
| Glottolog | `guja1252` |
| Wikipedia | `gu` |
| Linguasphere | 59-AAF-h |
| ASCL | 5202 |
| IETF | gu |

**Gujaratera** (ગુજરાતી *Gujrātī*) Indiako mendebaldean hitz egiten den indoariar hizkuntza bat da.

Rajastanera bezala, antzinako gujarateraren (K.a. 1100 - 1500) bilakaera da. Indiako Gujarat estatuko hizkuntza ofiziala da, baita gertuko Daman eta Diu eta Dadra eta Nagar Haveli estatuetakoa ere.

Guztira 46,1 milioi hiztun hizkuntza da. Mohandas K. Gandhi eta Freddy Mercuryren ama hizkuntza izan zen.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Gujarat Sahitya Akademi

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Anglizismo

**Anglizismo**a ingelesa oinarri duen erdarakada da ("*I've been driving* for five hours" > *Bost orduz gidatzen \*ibili naiz* [egiaz, *Bost ordu daramatzat gidatzen* / *Badira bost ordu gidatzen ari naizela* edo esan behar da]) edo hizkuntza hartatik hartutako mailegua, bai etxekotua ("rugby" > errugbi, "football" > futbol; "trucker" > *trokero*, AEBko euskaraz, *kamiolari*), bai etxekotu gabekoa (hardware, film, windsurf). Ohikoak dira, esate baterako, teknologia arloan, ingelesa hizkuntza nagusi duten herrialdeek gai horretan duten eragina dela eta. Adibidez, beisbol, stop, software, CD-ROM, socialite...

## Kanpo estekak
# Collage

Majid Farahani-ren collage bat
**Collage** beste jatorri bat duten hainbat elementu edo zati gainjarriz osatzen den lan artistikoa da, zati txikien metaketa hutsa ez dena. Material mota asko erabili izan dira collage-etan: egunkari-zatiak, aldizkariak, zintak, koloretako edo eskuz landutako paperak, beste artelanak, argazki eta bestelako objektuak.

Collage bateko zati bakoitza irudi definitua bada, 'figuraziotik figuraziora' egindako collagea dela esaten da. Aldiz, zati bakoitzean irudi definiturik ez badago 'abstrakziotik figuraziora' egindako collage dela esaten da.

Collage izena frantsesetik dator. 'Coller' aditzak 'kolatu' esan nahi du, 'kola eman'. Georges Braque eta Picasso pintoreek asmatu zuten teknika hori (eta bere izena ere) XX. mendearen hasieran. Picassoren lehen collagea "Nature morte devant une fenêtre à St. Raphael" izan zen (1919).

## Collage teknikako artista adierazgarriak

Hauek dira collagea erabili duten artista ezagunenak:

* Vikky Alexander
* Johannes Baader
* Johannes Theodor Baargeld
* Nick Bantock
* Amadeo de Souza Cardoso
* Romare Bearden
* Peter Blake
* Guy Bleus
* Umberto Boccioni
* Rita Boley Bolaffio
* Georges Braque
* Alberto Burri
* Reginald Case
* Jess Collins
* Felipe Jesus Consalvos
* Joseph Cornell
* Jim Dine
* Burhan Doğançay
* Arthur G. Dove
* Jean Dubuffet
* Marcel Duchamp
* Max Ernst
* Juan Gris
* George Grosz
* Raymond Hains
* Richard Hamilton
* Raoul Hausmann
* John Heartfield
* Damien Hirst
* Hannah Hoch
* David Hockney
* Ray Johnson
* Peter Kennard
* Lee Krasner
* Kazimir Malevich
* Conrad Marca-Relli
* Eugene J. Martin
* Henri Matisse
* John McHale
* Robert Motherwell
* Joseph Nechvatal
* Robert Nickle
* Eduardo Paolozzi
* Pablo Picasso
* Francis Picabia
* David Plunkert
* Robert Pollard
* Genesis P-Orridge
* Robert Rauschenberg
* Man Ray
* Larry Rivers
* Mimmo Rotella
* Anne Ryan
* Kurt Schwitters
* Winston Smith
* Gino Severini
* Daniel Spoerri
* Jonathan Talbot
* Lenore Tawney
* Cecil Touchon
* Scott Treleaven
* Jacques Villeglé
* Kara Walker
* Tom Wesselmann

## Estekak

* Galeria eta adibideak
* Zurriola ikastolako collageak (figuraziotik figuraziora)
* Zurriola ikastolako collageak (abstrakziotik figuraziora)
* Collage
* Franz Kafka, Marcel Proust and Alfred Hitchcock, the 3 Albums, argazki berrosatuta espiritu surrealistan.
* Collage bat sortzen, ingeles eta errusierazko azalpenak Photoshop bezalako programekin collageak sortzeko.
* Jonathan Talbot-ek 2001-ean egindako bilduma, hainbat artista klasiko eta digitalen obrak
* Cecil Touchon-en International Museum of Collage, Assemblage and Construction
* collageart.org

## Kanpo estekak