Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Indo-ariar hizkuntzak

| Indo-ariar hizkuntzak |
| --- |
| Indo-ariar hizkuntza nagusiak. |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | Hegoaldeko Asia |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak Indo-irandar hizkuntzak |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-2 | `inc` |
| Glottolog | `indo1321` |
| ASCL | 52 |
| Linguist List | inda |
| IETF | inc |

**Indo-ariar hizkuntzak** hizkuntza azpitalde bat da, indoeuropar hizkuntzen indoirandar taldekoak. Indiako azpikontinentean mintzatzen dira.

## Ezaugarriak

Indoariar hizkuntzen aztarnarik zaharrenak sanskritoz idatzitakoak dira (K.a. 1.500. urtekoak). Sanskritotik edo sanskritoarekin zerikusia zuten dialektoetatik sortu ziren indoariar hizkuntza batzuk. Gaur egun hizkuntza indoariarrak bost talde nagusitan biltzen dira: ekialdeko taldea (assamera, bengalera eta oriya hizkuntza); ipar-mendebalekoa (punjabiera, lahnda, sindhia, paharia eta dardikoa); mendebalekoa eta hego-mendebalekoa (gujaratera, marathera, konkanera, maldivera, Sri Lanka-ko sinhalera). Erdialdeko taldea hindiaren dialektoek osatzen dute: hindia (Indiako hizkuntza nazionala), urdua (Pakistango hizkuntza ofiziala). Batzuetan hizkuntza dardikoak indoariar hizkuntzen artean sartzen dira.

## Zerrenda

Talde nagusiak:

* **Kafiri** edo nuristani taldea batzuetan indoariar multzoan sailkatzen da, eta beste batzuetan indoirandar hizkuntzen artean; Kabul eta Chitral (iparraldeko Pakistan) artean dago.

* **Iparraldekoak**: pahariera, nepalera
* **Ipar-mendabalekoak**: Mendebaldeko panjabiera, lahnda, sindhera
* **Dardikoak**: kaxmirrera
* **Erdikoak**: hindi/urdu, punjabera, rajastanera, gujaratera, erromaniera
* **Magadha edo Ekialdekoak**: assamera, bengalera, oriya

* **Hegoaldekoak**: marathera, konkanera
	+ **Uharteetakoak**: sinhala, divehi edo maldivera

Antzinako hizkuntzak (ama hizkuntzak):

* Sanskritoa (klasikoa) eta prakritoa (arrunta)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018-1-9 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# AIX

AIX (**Advanced Interactive eXecutive**) izena hartzen dute IBM etxeak bere ordenagailu-sistemen hainbat plataformatarako saldutako sistema eragile jabedunen multzoek. Sistema hauek UNIX System Vn oinarritzen dira, 4.3BSDrekin bateragarriak diren komando- eta programazio interfaze-hedapenekin.

AIX 32-biteko edo 64-biteko IBM POWER edo PowerPC PUZetan dabil (bertsioen arabera) eta gehienez RAM memoriako 32 terabyte helbidera ditzake. JFS fitxategi-sistema erabilita (bere 2. bertsioan, edo JFS2), 4 petabyteko tamainako partizioak eta fitxategiak onartzen ditu.

## Kanpo estekak

* AIX eta UNIX developerWorks gunea
* AIX Foroa
* AIX erabiltzaile-taldeak
* AIX 5.3 bertsioaren dokumentazioa
* AIX 6.1 bertsioaren informaziogunea
* AIX 6.1 bertsioaren gainbegirada
* AIX Wikia
* IBMren AIX gunea
# Sigmatismo

Ohar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*

| Sigmatismo |
| --- |
| Deskribapena |
| Mota | dislalia speech sound disorder (en)  |
| Espezialitatea | psikiatria |
| Identifikatzaileak |
| GNS-10 | F80.8 |
| GNS-9 | 307.9 |

**Sigmatismoa** (grezierazko 'Σ' "sigma" hizkitik hartua) edo, modu arruntean **zizipaza**, dislalia selektibo mota bat da (zenbait soinu zuzen ahoskatzeko ezintasuna), hots txistukariak (adibidez, s, z, ts, dz), (ʃ, ʒ, tʃ, dʒ). hortzarteko soinuekin ordezkatzean datzana (adibidez, θ soinua). Ezin da gaztelaniazko *ceceo*rekin nahasi, *ceceo*a aldaera dialektala eta sigmatismoa dislalia bat delako.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Geminazio

**Geminazio**a (latinezko *gemino* «bikoizten du») kontsonanten bikoizketa da fonetikan. Horregatik kontsonantea luzeago ahoskatzen da eta horrek hitzaren esanahia alda dezake hizkuntza batzuetan.

## Hainbat hizkuntzatan

Hizkuntza batzuetan, geminazioa oso garrantzitsua da, hitzen esanahiak aldatzen duelako, adibidez, finlandieraz: *tu**l**i* «su» vs *tu**ll**i* «aduana». Hitzak aldatzen direnean geminazioa jaso edo gal dezakete: *a**n**taa* «eman» vs *a**nn**at* «ematen duzu».

Estonieran hiru geminazio maila daude eta idazketan hizki ezberdinez adierazten dira: *b*, *d*, *g* kontsonante laburrak adierazteko erabiltzen dira; *p*, *t*, *k*, luzeetarako; eta *pp*, *tt*, *kk*, luzeenetarako.

Hebreerak eta arabierak ikur bereziak erabiltzen dituzte beren idazketetan (alfabeto arabiarra eta alfabeto hebrearra) geminazioa adierazteko.

Gaztelaniak geminazioa du batzuetan: *pe**r**o* «baina» vs *pe**rr**o* «txakur», baita beste erromantze hizkuntza batzuek ere, italierak bereziki: *co**p**ia* / *co**pp**ia* ("kopia / bikote"), *be**v**e* / *be**vv**e* ("edaten du / edan zuen"), *no**n**o* / *no**nn**o* ("bederatzigarren [maskulinoa] / aitona"), *fa**t**o* / *fa**tto ("patu / egiazko kontu; egina [maskulinoa]").

Errusieran gutxitan agertzen da, baina garrantzitsua da orobat: ввести vv**esti* «sartu (zerbait)» vs вести v**esti* «bideratu». Geminazioarekin lotutako bitxikeriak aurki daitezke: жжёт zhzh**ot* «(zerbait) erretzen du» forma zuzena da eta жгёт zh**gjot*, berriz, ez da zuzena (forma biak erabiltzen dira gaur egun), baina дожди *do**zh**di* «euriak» forma zuzena da eta дожжи *do**zhzh**i*, berriz, ez.

Alemanez bi morfema edo hitzen artean agertzen da: *a**m M**i**tt**ag* [ˈam‿mɪtɑːk] «eguerdian», baina ez da garrantzitsua.

Krutxieran –hizkuntza eraikian– geminazioak ukapena adierazten du batzuetan: *taize**d**a* «debekatu» vs *taize**dd**a* «**ez** debekatu».

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Ahoskera
* Bokal
* Fonetika
* Fonologia
* IPA
* Silaba

## Kanpo estekak
# Chinatown

*Artikulu hau auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Chinatown (argipen)».*
Montrealgo Chinatown auzorako sarbide atea.
Chinatown edo **txinatar auzoa** mundu osoko hainbat hiritan txinatarren auzoek hartzen duten izena da. Gune hauek, emigrazio txinatarren ondorioz sortzen hasi ziren XIX. mendearen amaieran eta hamarkada askotan banandutako gune izan ondoren, gaur egun merkataritza eta hainbat enpresen kokalekua izaten dira.

## Chinatown munduan zehar

### Asian

* Bangkok: Chinatown auzoaren erdigunea Yaowarat kalean dago eta Charoen Krung, Mungkorn, Songwat, Songsawat eta Chakkrawat kaleetan zehar hedatzen da.
* Ho Chi Minh Hiria
* Karachi
* Kuala Lumpur: Petaling kalean.
* Manila
* Nagasaki
* Singapur: Eu Tong San eta inguruko kaleetan zehar hedatzen da.
* Yangon

### Hego Amerikan

* Buenos Aires (*Barrio chino*)
* Lima (*Barrio chino*)

### Ipar Amerikan

* Boston
* Chicago
* Honolulu
* Los Angeles
* New York
* San Frantzisko
* Toronto
* Vancouver
* Habanako txinatar auzoa

### Europan

kale bat Parisko asiar auzoan
* Londres
* Manchester
* Paris (*Quartier chinois* edo *Quartier asiatique*), batez ere 13. barrutian

## Kanpo estekak

* **(Frantsesez)** Parisko Chinatown-a.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Sinizazio

Konfuzioar zeremonia bat, Korean
**Sinizazioa** (txinera tradizionalez: 漢化; txinera sinplifikatuz: 汉化; pinyinez: *hànhuà*; euskaraz: «han-izazio») txineraren eta Txinako kulturaren kontzeptuen asimilazio linguistikoa edo asimilazio kulturala da. Hizkuntzalaritzan, terminoa transliterazioari erreferentzia egiteko erabiltzen da berariaz, eta, alderdi horretan, "sinizazioa" erromanizazioarekin paraleloa da.

Testuinguru orokorragoetan, sinizaziotzat "txinatar bihurtzea" edo "han bihurtzea" hartzen da; kontrako prozesua "ez-txinatar" egitea da (desinizazioa). Terminoa gizarte-zientzietan erabiltzen dute, batez ere, identitate txinatarraren barruan dauden ez-han pertsonen (mantxuak, tibetarrak, mongolak edo uigurrak) asimilazio kulturala deskribatzeko.

Zentsu zabalago batean, "sinizazioa" fenomenoa ere aipatzen du, non Txinako inguruko kulturek herrialde honetako kulturak eta hizkuntzak eragina izan duten asimilatu gabe. Hori Koreako, Vietnamgo eta Japoniako historioetan islatzen da.

Integrazio-politika Txinaren nortasuna herritarren artean indartzera zuzenduta dago, balio partekatuak garatzera, herrialdeko herritarra izateagatik harro egotera, Txinako herritarren arteko desberdintasun kulturalak errespetatzera eta onartzera.

## Ikus, gainera

* Erromanizazio
* Hispanizazio

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau soziologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Lisu etnia

Lisu etnia| Mota | tribu |
| Hizkuntza | Lisu (en)  eta Lipo (en)  |
| Erlijioa | Lisu Church (en)  |
| Hedapen mapa |
|  |

**Lisu** (lisueraz: ꓡꓲ‐ꓢꓴ ꓫꓵꓽ; birmanieraz: လီဆူလူမျိုး, lìsʰù ahoskatua; pinyinez: *Lìsùzú*; thailandieraz: ลีสู่) Txinako Herri Errepublikan bizi diren 56 talde etnikoetako bat da.

Azken erroldaren arabera, Lisu etniako 634.912 pertsona bizi ziren Txinan, batez ere, Txina hegoaldeko Yunnan probintziaren mendebaldean.

Txinako Herri Errepublikaz gain, Myanmar (350.000) eta Thailandian (55.000) ere bizi dira.

## Lisu etniaren gune autonomoak

* Nujiang Lisu Prefektura autonomoa, Yunnan probintzian.

## Ikus, gainera

* Txinako etniak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau antropologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Tu etnia

**Tu**  etnia (txineraz: 土族; pinyineraz: Tu zú), Txinako Herri Errepublikan bizi diren 56 talde etnikoetako bat da.

Azken erroldaren arabera, Tu etniako 241.198 pertsona bizi ziren Txinan, batez ere, Txinako mendebaldeko Gansu eta Qinghai probintzietan.

Tu etniako kideak, jatorri tibetarrekoak dira eta taoismoa eta budismoa praktikatzen dute.

## Ikus, gainera

* Txinako etniak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Tu etniari buruzko informazioa Txinako gobernuaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Hizki

*Artikulu hau afixuei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Hizki (argipena)».*
**Hizki**ak hitz edo lexema bati aurrean (aurrizkiak), atzean (atzizkiak) edo barruan (artizkiak) kokatzen zaizkion morfemak dira. Hizkiek hitzen esanahia aldatzen dute, bai gramatikaren aldetik (flexioa), bai semantikaren alderik (eratorpena).

Adibidez, *etxe* hitzari *-tik* atzizkia gehitzen bazaio, esanahi gramatikal berria du, baina *-aurre* atzizkia eransten bazaio, esanahi semantiko berria.

## Ikus, gainera

* Morfologia
* Morfologia konputazional

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzalaritzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Soba (janaria)

| Soba (janaria) |
| --- |
| japoniar ziriol |
|  |
| Materialak | sarrazeno gari-irina |
| Osagaiak | suge-ilarra |
| Historia |
| Jatorrizko herrialdea | Japonia |

*Artikulu hau fideoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Soba».*
Soba (japonieraz: そば edo 蕎麦)
 (soba ahoskatua) japoniar fideoak dira, suge-ilarrez egiten dituztenak. Hotzak (saltsa batean) edo beroak (ramen zopan) zerbitzatzen dituzte eta janari laster ospetsua da.

## Erreferentziak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau gastronomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |

## Kanpo estekak
# Erromatar erritu

Ordo Missae (1962ko argitalpena).
**Erromatar erritu** Erromatar Eliza Katolikoaren latindar liturgia da.

1560 eta 1570 artean Pio V.ak Trentoko Kontzilioan ezarri zuen eta harrezkero oso aldaketa txikiak izan ditu. Nabarmenenak XX. mendean izan ziren: Pio X.ak brebiarioren salterio eta errubrika aldatu zituen, Pio XII.ak 1955ean Aste Santuko zeremoniak berrikusi zituen. 1969ra arte, Ordo Missæ honen arabera egindako meza trentotarra du izena. Vatikanoko II. kontzilioan (1962-1965), Ordo Missæ eta erritua aldatu zituzten.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau erlijioari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Antzinako frantses

| Antzinako frantses |
| --- |
| Datu orokorrak |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak hizkuntza italikoak Latino-Faliscan (en)  hizkuntza erromantzeak italo-mendebaldeko hizkuntzak mendebaldeko hizkuntza erromantzeak hizkuntza galo-iberiarrak hizkuntza galo-erromantzeak Gallo-Rhaetian (en)  Oïl hizkuntzak |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | V2 hizkuntza, nominatibo-akusatibo hizkuntza, silabadun hizkuntza eta hizkuntza malgukaria |
| Genero gramatikalak | genero femeninoa eta genero maskulinoa |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa |
| Aurrekaria | Proto-French (en)  |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-2 | `fro` |
| ISO 639-3 | `fro` |
| Glottolog | `oldf1239` |
| Wikipedia | `fro` |
| IETF | fro |

**Antzinako frantsesa** (*franceis*, *françois*, *romanz*; egungo frantsesez: *ancien français*) IX. mendetik XIV. mendera egungo Frantziako iparraldean eta egungo Suitza eta Belgikako zenbait eskualdetan mintzaturiko etengabeko dialekto erromantze izan zen. Orduan *langue d'oïl* (oïl hizkuntza) izena zuen, hegoaldean zuen *langue d'oc* (proventzera) hizkuntzatik bereizteko. Normandiar aldaera Ingalaterran, Irlandan, Siziliako Erresuman eta Antiokiako printzerrian ere hitz egiten zuten.

813ko Tourseko hirugarren kontzilioan, apaizek herri-hizkuntzan predikua egiteko agindua jaso zuten, ordurako herriak jadanik latina ulertzen ez zuelako. Lehenengo testua, berriz, Estrasburgoko Zinaren Reichenau eta Kassel glosetan agertu zen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Pro Deo amur et pro Christian poblo et nostro commun salvament, d’ist di en avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo, et in aiudha et in cadhuna cosa...*

(Jaungoikoa eta herri kristauaren amodioaren izenean, eta denen salbaziorako, gaurtik aurrera, Jaungoikoak jakinduria eta boterea eman didalako, Karlos ene anaia defendatuko dut beti...) | » |

Kapetiarrek Île-de-France inguruan jaiotako frantziar kultura eta hizkuntza hedatu zuten Akitania eta Tolosara baina hizkuntza ez zen finkatu Frantziar Iraultzara arte.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Herbehereetako Erresuma Batua

| Herbehereetako Erresuma Batua *Verenigd Koninkrijk der Nederlanden* (nl) *Royaume-Uni des Pays-Bas* (fr) |
| --- |
| 1815 – 1839 |
| Monarkia konstituzionala |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|

---

**EreserkiaWien Neêrlands Bloed*

---

 |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Amsterdam eta Brusela |
| Biztanleria | 5.563.119 biztanle (1817) |
| Azalera | 65.000 km² |
| Kultura |
| Hizkuntza(k) | nederlandera eta frantsesa |
| Erlijioa | Protestantismoa Katolizismoa |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Frantziako Lehen Inperioa |

 | **Ondorengoak →**

|  |  |
| --- | --- |
| Herbehereak |  |
| Linburgoko Dukerria |  |
| Luxenburgoko Dukerri Handia |  |
| Belgikako Erresuma |  |

 |

 |

**Herbehereetako Erresuma Batua** (nederlanderaz: *Verenigd Koninkrijk der Nederlanden*; frantsesez: *Royaume-Uni des Pays-Bas*) Herbehereetako estatu burujabea izan zen, 1815eko Vienako Batzarraren ondorioz sortutakoa, Probintzia Batuak, Austriar Herbehereak eta Liejako Printzerria biltzen zituena.

Monarkia konstituzionala izan zuen gobernu era, Gilen I.a Orange-Nassaukoa errege zela. 1830eko Belgikako Iraultzaren ondoren, hegoaldeko probintziek bereizi eta Belgika eratu zuten; iparraldeko probintziek, berriz, Belgikaren independentzia 1839an onarturik, Herbehereetako Erresuma sortu zuten.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Herbehereetako historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Smörgåsbord

Smörgåsbord bat.
**Smörgåsbord** (ˈsmœ̂rɡɔsˌbuːɖ ahoskatua) suediar gastronomiaren osagai tipikoekin egindako buffeta da. Bertan plater bero eta epelak zerbitzatzen dituzte, eta mahaikideek plater beroekin nahiz hotzekin has daitezke, edo haragiak eta arrainak bereiziz. Ogia (ogi-mota desberdinak) eta gurina ezinbestekoak dira, eta gazta, haragi-bolak (köttbullarra), angulak, surströmminga, izokina, saltxitxak eta patea barne hartzen ditu, baita Janssons frestelse espezialitate suediarrak ere.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau gastronomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Sintaxi

**Sintaxia** (grezieratik συν- *syn-*, *batera*, eta τάξις *táxis*, *antolaketa*) edo **joskera** hizkuntzalaritzako atal bat da, esaldien egitura finkatzen duten arauak aztertzen dituena. Sintaxia arau horiek izendatzeko ere erabiltzen da, *hizkuntzaren sintaxia* esapidean adibidez.

Esan daiteke morfologiak hitz baten zatiak (morfemak), hauen funtzioa eta hitz osoari ematen dioten zentzua aztertzen dituela, gauza bera egiten duela sintaxiak esaldi osoarekin, haren zatiak (sintagmak) aztertu eta esaldian duten jokaera ulertuz. Sintaxian hitzak esaldiaren testuinguruan aztertzen dira, beste hitzekin duten harremana eta esaldian duten funtzioa zehazten da.

Gramatika arduratzen da sintaxiaz.

## Historia

Sintaxia da, perpausa osatzean, hitzen artean dauden harremanen zientzia. Apolonio Diskolok (II. mendea) eman zion izena, baina bere jatorria lehenago ere koka dezakegu, subjektu eta predikatuaren arteko desberdintasunean (Aristoteles) edo greziar morfologian, hitzak perpausaren ataletan sailkatzeak eramaten baikaitu funtzio sintaktikoak mugatzera. Horrela agertzen da bere jaiotzetik bi kontzeptu ezberdintzeko zailtasuna: logikako sintaxia eta analisi morfologikokoa. Nahiz eta haien arteko mugak ezeztatu, haien arteko lotura izendatzeko *morfosintaxi* terminoa erabiltzen da.

Logikari dagokionez, esan behar da Erdi Aroan zehar, analisi sintaktikoari lotuta egon dela, XVII. mendeko Arrazionalismoarekin eta *Grammaire générale et raisonée* delakoarekin amaitzen den tendentzia bat, Port-Royalekoa deitua (1660), konfiguratuz. Joera hau konparatismoaren hasieran krisian hasten da, eta, nola gure egunetan oraindik mantentzen da eskolako gramatiketan, linguisten kezka desagertzen da, datuak batzearekin batera kezkatuta.

Aurkikuntza fonologikoaren zabalkuntza ez doa jarrera honen aurka eta hizkuntza familiarren ikasketak indartzen du. Ordea, irizpide metodikoak hartzen dira, enpirismo orokorra dela eta, zeren deskripzio sintaktikoa gutxitzen uzten du.

Hortik, fonologiak arnastuta, berehalako osagai difusioa sortzen da. Testu eta esaldien analisia egin behar da, mailaka, eta unitateei izena jarri behar zaie, esaldi edo perpausaren barruan betetzen duten paperaren arabera, honela, deskripzio fonematiko batera iritsi arte. Metodo hori hartu dute *gramatika sortzaile* gisa, hau da, hizkuntzaren ekoizpena arauen bidez.

## Kanpo estekak

* Euskararen sintaxiarekin erlazionatutako arauak Euskaltzaindiaren web gunean
# Livoniera

| Livoniera |
| --- |
| līvõ kēļ |
|  |
| Datu orokorrak |
| Hiztunak | ama-hizkuntza: 0 1 (2007) 1 2 |
| UNESCO sailkapena | 5: arrisku kritikoan |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza uraldar hizkuntzak Ugrofinlandiar hizkuntzak Fino-permiar hizkuntzak Fino-volgaitar hizkuntzak hizkuntza fino-samiak hizkuntza baltiar-finlandiarrak |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-3 | `liv` |
| Ethnologue | `liv` |
| Glottolog | `livv1244` |
| Wikipedia | `liv` |
| IETF | liv |
| Endangered Languages Project |  3388 |

**Livoniera** (līvõ kēļ) uraldar hizkuntzen finiar adarreko hizkuntza bat da, estonierari estu lotua. Letoniako Kurlandia eskualdeko Livonia jatorrizko lurraldea du. XIX. mendean bere idazkera arautu zuten, nahiz eta normalean livoniarrek letoniera erabiltzen duten idatzizko hizkuntza gisa. Livoniera ama-hizkuntza gisa ikasi eta hitz egin zuen azken pertsona, Grizelda Kristiņa, 2013an hil zen, eta horrek livoniera hizkuntza ez-aktibo bihurtu zuen. 2020an, berriz, Kuldi Medne livoniera ama-hizkuntzaz zuen jaioberria hiztun bakarra bilakatu zen. 2010etik aurrera, gutxi gorabehera 30 pertsonak ikasi zuten bigarren hizkuntza gisa.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Kilometro

**Kilometro**a luzera unitate bat da, 1.000 metro balio duena. **km** ikurrarekin idazten da, bukaerako punturik gabe: *k* letra xehez idazten da, *kilo-* aurrizkiaren laburdura baita.

1 km = 1.000 m = 103 m
## Ikus, gainera

* Kilometroak

## Kanpo estekak
# Gorputz-hezkuntza

**Gorputz hezkuntzako** klase batean dantzan.
**Gorputz hezkuntza** edo **soin heziketa** pertsona bakoitzaren gorputzaren ahalmenak eta ongizatea garatzeaz arduratzen den hezkuntza arautuaren arloa da. Besteak beste mugimendua, abilezia, erresistentzia, indarra, malgutasuna eta arintasuna lantzen ditu. Giza harremanak ondo bideratzeko behar diren konpetentzia asko lantzen dira arlo honetan, pertsonarteko gaitasuna eta herritar gaitasuna; norberaren gorputza gobernatzeko motrizitaterako konpetentziarekin batera.

Pertsonaren osasuna, garapen psikologikoa eta gizarte-harremanak bultzatzeari begira, psikomotrizitatearen ikuspuntutik.

 Historian zehar, gorputz hezkuntza gimnastika, soinketa edo bestelako ariketa fisikoak irakatsi eta eginaraztera mugatu bada ere, egun, ikuspuntu zabalago batetik aztertu eta burutzen da; hala nola, osasunarekin loturik dauden irakaspenak transmititu edo talde baten baitan burututako jardueren bitartez pertsona gizarteratzen laguntzeko.

Gorputz hezkuntza ez da haur eta gazteei zuzendutako hezkuntza soilik, pertsona heldu eta adineko pertsonen ongizatea sustatzeko jarduera ere bada.

## Kanpo estekak

* EAEko ikastetxe publikoetan gorputz hezkuntzari eskainitako orduei buruzko ikerketa eta erreportajea (2011) Argian.