Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oinarri (geometria)

Hiruki edo Triangelu hauetan *oinarriak* hauek dira: ezkerrekoan **AB** aldea eta **BC** eskuinekoan.
Geometrian, **oinarria** hau da:

* Irudi lau (triangelu bat, paralelogramo bat edo trapezio bat, esaterako) baten beheko aldea (horizontala uste dena). Oinarriaren luzera irudiaren azalera kalkulatzeko erabiltzen da;
* Solido (piramide bat, prisma bat edo zilindro bat, esaterako) baten beheko aurpegia (horizontala uste dena). Oinarriaren azalera solidoaren bolumena kalkulatzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Oinarria - *Elhuyar Hiztegiak*
# Kareliera

| Kareliera |
| --- |
| karjalan kieli |
| Karelieraren hedapena |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua |   Errusia |
| Hiztunak | 80.000 (2002) |
| Ofizialtasuna |  Karelia |
| UNESCO sailkapena | 3: arriskuan |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza uraldar hizkuntzak Ugrofinlandiar hizkuntzak Fino-permiar hizkuntzak Fino-volgaitar hizkuntzak hizkuntza fino-samiak hizkuntza baltiar-finlandiarrak Northern Finnic (en)  |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | subjektu aditza objektua eta hizkuntza eranskaria |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-2 | `krl` |
| ISO 639-3 | `krl` |
| Ethnologue | `krl` |
| Glottolog | `kare1335` |
| Wikipedia | `krl` |
| UNESCO | 1518 |
| IETF | krl |
| Endangered Languages Project |  2368 |

**Kareliera** (*karjala*, *karjal* edo *kariela*) uraldar familiaren hizkuntza bat da. Kareliarrek hitz egiten dute eskualde zabal batean, Finlandiako golkotik Itsaso Zurira arte, Errusian eta Finlandian beraz.

Kareliako Errepublikan hizkuntza ofiziala da, Finlandian aldiz finlandieraren dialektoa kontsideratzen da.

## Historia

Aurretik finlandieraren dialekto bat bezala sailkatu zen, baina gaur egun hizkuntza ofizialtzat hartzen da. Errusiako Karelia ekualdean du jatorria, Bigarren Mundu Gerran ordea kareliar errefuxiatu ugarik Finlandiara egin zuen ihes eta komunitate horiek dira Finlandian karelieraz hitzegiten dutenak.

Gaur egun iraungitzeko arriskuan dago, hiztunen %45a 65 urtetik gorakoa baita eta %1a soilik 15 urtetik beherakoa.

## Ezaugarriak

### Azpibanaketak

Hiru multzotan banatzen da kareliera:

* Benetako Kareliera, 40.000 biztanlek hitzegiten dutenak.
* Olónetseko kareliera, livio ere deitua, 30.000 hiztun dituena. Batzuetan hizkuntza bereizi gisa hartzen da.
* Ludiarra, bepsaeratik oso hurbil dagoena, 5.000 biztanlek hitzegiten dute.

### Idazkera

Errusiar hizkuntzetan gertatzen ez den bezala, kareliera idazteko latindar alfabetoa erabiltzen da 1989an idazkera zirilikoa ordekatu zuenetik.

### Hizkiak

Zortzi bokal ditu, fonemaren luzera kontutan hartuta 11 dira. 20 kontsonante ditu eta hauetako bi hizki bikoitzez errepresentatzen dira, ts eta dž.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# RISC

IBMren PowerPC 601 RISC mikroprozesadorea
Konputagailuen arkitekturan, **RISC** (ingelesez: *reduced instruction set computer*) mikroprozesadore-mota bat da, makina-lengoaiako agindu-kopuru murriztu bat ezagutzen duena. CPU-diseinu mota bat da, CISC egitura baino sinpleagoa duena, eta, ondorioz, transistore-kopuru txikiagoa behar duena. Horrek berekin dakar azkarragoa izatea, bero-disipazio hobea izatea eta, ondorioz, aireztapen-kostu txikiagoa. Mikroprozesadore-mota hau Von Neumann arkitektura modernoan oinarrituta dago.

1970eko eta 1980ko hamarkadetan, mikroprozesadoreen abiadura handitzeari begira egindako esperimentu batzuetan aurkitu zen ezen, oinarrizko arkitektura jakin bat erabilita, mikroaginduekin zuzenean konpilatutako eta zirkuitu integratutik kanpoko memoria batean kokatutako programen exekuzioa eraginkorragoa zela.

RISC prozesagailuen oinarrizko ideia da CPUan zuzenean hardware bidez ezarritako agindu-multzo sinplifikatu bat izatea. Hala, mikrokodea eta agindu konplexuak deskodetu beharra ezabatzea lortzen da.

CISC prozesagailuen aldean, RISC prozesagailuak agindu gehiago exekutatzen ditu, baina, agindu errazagoak direnez, azkarrago prozesa daitezke.

Hauek dira RISC prozesagailuen abantailak:

* CPUak azkarrago egiten du lan, erloju-ziklo gutxiago erabiltzen ditu aginduak exekutatzeko.

* Helbide-sistema ez-suntsitzailea erabiltzen du RAMean. Horrek esan nahi du ezen, eragiketak gauzatu ondoren, memorian atxikitzen dituela bi eragigaiak eta haien emaitza. Hala, eragiketa berri gutxiago exekutatu behar ditu.

* Agindu bakoitza CPUaren ziklo bakar batean exekuta daiteke.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Rus

**Rus** honakoa izan daiteke:

* Rus herria, eslaviar herria, errusiarren, ukrainarren eta bielorrusiarren aitzindariak
* Kieveko Rusa
* Rus, Jaengo udalerria (Espainia)
* RUS, errusieraren ISO 639-2 kodea
# Herri baltikoak

Herri baltikoak| Mota | talde etnolinguistiko |
| Hizkuntza | letoniera eta lituaniera |
| Geografia |
| Jatorria | Iparraldeko Europa |
| Hedapen mapa |
|  |

**Herri baltikoak** (letonieraz: *balti*, lituanieraz: *baltai*), indoeuropar hizkuntzen familiako adar bat den hizkuntza baltikoetako baten hiztunak, beheladeko Vistula eta goiko Dvina eta Dnieper artean bizi ziren tribu indoeuroparren talde baten ondorengoak dira. Bere isolamendu geografikoa zela eta, hizkuntza baltikoek ezaugarri arkaiko asko izan zituzten.

Herri batikoen artean, lituaniar eta letoniar modernoak daude, baita prusiarrak, yotvingioak, galindiarrak, seloniarrak, semigaliarrak, eskalbianiarrak, latgalianiarrak eta kuroniarrak ere, zeinen hizkuntzak (gehienak) Erdi Aroan desagertu ziren.

Jurate Rosales lituaniar jatorriko kazetariak godoak herri baltikoen artean sartu zituen, hizkuntza baltikoetan espezializatutako beste ikertzaile batzuek kritikatu duten tesia

## Sorrera

K.a. 4000-3000 inguruan, orraziaren zeramikaren kulturako fino-ugriar herriak Baltikoaren ekialdean bildu ziren, Finlandia iparraldetik Lituaniaraino hedatu zirenak.

Y kromosomaren ikerketek fino-ugrien eta baltikoen jatorri komuneko datuak eman zituzten. Ikerketen arabera, baltikoek harreman handiagoa dute Volgako fino-ugriarrekin, hala nola nari herriarekin, Baltikoko finlandiarrekin baino. Jatorri ugro-finlandiarraren adierazlea ohikoagoa izan da letoniarretan ( % 42) eta lituaniarretan ( % 43) estoniarretan baino ( % 34). Emaitzek iradokitzen dutenez, Estonia, Letonia eta Lituaniako lurraldeak tribu fino-ugriez populatu ziren Mesolitikoaren hasieratik.

K.a. 3500-2500 inguruan, beste migrazio masibo bat izan zen, gerra-aizkoraren kulturako herriena. Hego-ekialdetik etorri ziren eta ekialdeko eta erdialdeko Europa osotik hedatu ziren, Finlandiako hegoalderaino. Gerra-aizkoraren kultura indoeuropar kultura askoren, horien artean herri baltikoen, jatorria dela ahobateko iritzia da. Dirudienez, indoeuropar iritsi berriak oso ugariak izan ziren eta, ekialdeko Baltikoan, aurreko ugro-finlandiar herriak asimilatu zituzten. DNAren azterketa konparatibo berriek, dirudienez, berretsi egiten dute indoeuroparren eta fino-ugriarren arteko asimilazioaren teoria aldi horretan. Denborarekin, herri baltiko berria Itsaso Baltikotik Volgako arroraino hedatu zen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau antropologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Hungariar forint

| Hungariar forint |
| --- |
| guilder (en)  |
|  |
| Ezaugarriak |
| Herrialdea | Hungaria |
| Nongo eskumena | Hungaria |
| Jaulkitzailea | Hungarian National Bank (en)  |
| Ikurra | Ft eta Ft |
| Historia |
| Hasiera | 1946ko abuztuaren 1a |
| Ordezkatzen du | Hungarian adópengő (en)  eta Hungarian pengő (en)  |

**Forint** Hungariako txanpon ofiziala da. 100 *filer*retan banaturik, ISO 4217 kodea **HUF** du.

Izena Italiako Florentzia hiritik dator, bertan 1252an urrezko *florin*ak egin baitzuten. Hungarian 1325ean urrezko txanpona egin zutenean *florentinus* izena hartu zuen, gero *forint* bilakatu zena.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau ekonomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Ontziz kanpoko ibilaldi

Nazioarteko Egoitza Espazialean egindako EVA
**Ontziz kanpoko ibilaldia** (*Extra Vehicular Activity* edo EVA, ingelesez) astronautek ontziz, egoitza espazialaz edota jaitsiera-moduluaz kanpoko ingurunean egiten dituzten mugimenduak dira. 2009ra arte, Errusiak, Estatu Batuek eta Txinak soilik erakutsi zuten EVAk burutzeko ahalmena.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau zientziari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Txinako Zientzia eta Teknologia Unibertsitatea

| Txinako Zientzia eta Teknologia Unibertsitatea |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | unibertsitatea, vice-ministerial level university (en)  eta ministry-owned university (en)  |
| Herrialdea | Txinako Herri Errepublika |
| Jarduera |
| Kidetza | C9 Liga, Yangtze Delta Universities Alliance (en) , Double First Class University Plan (en) , Plan 111, Association of Pacific Rim Universities (en)  eta Association of East Asian Research Universities (en)  |
| Afiliazioa(k) | Txinako Zientzien Akademia |
| Eskumendekoak | Hefei Material Science and Technology Center (en)  eta Intelligent Materials and Vibration Control Laboratory (en)  |
| Enplegatuak | 1.542 |
| Historia |
| Sorrera | 1958 |
| Sortzailea | Txinako Zientzien Akademia |
| webgune ofiziala  |

**Txinako Zientzia eta Teknologia Unibertsitatea** (txinera tradizionalez: 中國科學技術大學; txinera sinplifikatuz: 中国科学技术大学; pinyinez: *Zhōngguó Kēxué Jìshù Dàxué*; ingelesez: *University of Science and Technology of China* edo *USTC*) Hefei hirian dagoen unibertsitate publikoa da. 1958an Pekinen sortua, Txinako Zientzien Akademiak kudeatzen du. 1970eko hamarkadan, Iraultza Kulturalean zehar, egungo egoitzara lekualdatu zuten. C9 Ligako kide gisa, herrialdeko unibertsitaterik onenetako bat da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hezkuntzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Kharijismo

| Kharijismo |
| --- |
| Datuak |
| Mota | Islamaren adar eta eskolak eta sekta |
| Historia |
| Sorrera | 657 |

**Kharijismoa** islamaren hiru adar nagusietako bat da, xiismoaren eta sunnismoaren ondoan.

Khawarij (arabieraz: الخوارج‎, *al-Khawārij*, singularrez خارجي, *khāriji*) hitza exonimo bat da eta "irteten direnak" esan nahi du, 657an Siffingo gudu zelaian bere arerioa zen Muawiyah I.aren alde Aliren bandoa utzi zutenean protagonizatu zuten desertzioari erreferentzia eginez.

Suniek ez bezala- kalifak Quraisheko tribuko arabiar kide bat izan behar zuela uste dutenak- eta xiitek- kalifa Ali edo haren ondorengo zuzena izan behar zena uste dutenak-, khawarijek kalifa-duintasuna komunitatetik datorrela uste zuten, eta horretarako musulmanik duinena aukeratu behar zuela, "esklabo beltz bat izanda ere".

Haien ustez, legetik aldentzen den musulmanak musulman izateari uzten dio, eta kalifa bada, kargutik kendu behar da. Khawarijek omeiatar kalifen aurkako matxinada handiak eragin zituzten, hauek ahulduz eta abbastarrek ordezkatzea erraztuz. 661ean Abd al-Rahman ibn Muljam khārijia Ali hil zuena izan zen.

Islamaren aginduak betetzean duen zorroztasunak beste erlijioekiko tolerantzia handia du kontrapuntutzat.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau erlijioari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# BepiColombo

BepiColomboren modeloa.
**BepiColombo** Europar Agentzia Espazialak (ESA) eta Japoniako Agentzia Espazialak (JAXA) elkarlanean antolatzen ari diren misio baten izena da. Misio honen helburua Merkurio planeta da. BepiColombo zunda hiru atalek osatzen dute: Merkuriorainoko bidaiaz arduratzen den MTM transferentzia orbitalerako modulua, merkurioko gainazala aztertzeaz arduratuko den MPO orbitatzailea eta merkurioko magnetosfera ikertuko duen MMO orbitatzailea. Transferentzia modulua eta MPO modulua ESAren ardura lirateke MMO modulua JAXAk eraikia delarik. Jaurtiketa 2018ko urriaren 20an egin zen..

BepiColomboren transferentzia orbitala ez da zuzena izango, hau da, bidaia ez da orbita atal bakar baten bitartez egingo. Horren ordez lurraren, ilargiaren, artizarraren halanoala merkurio beraren grabitateaz baliatzen den traiektoria konplexu bat erabiliko da propultsio sistema aurrerakoi baten laguntzarekin gainera. MTMaren propultsio sistemak ohizko kohete kimikoez gain eguzki-energia erabiltzen duten kohete elektrikoak daramatza sistema konposatu bat delarik. Propultsio elektrikoak iraupen luzeko eta indar murritzeko maniobra luzeak egitea ahalbidetzen du ohizko indar handiko eta iraupen laburreko kohete kimikoen maniobren aldean.

7 urteren buruan espazio-ontzia helmugara ailegatuko litzateke non bi orbitatzaileak transferentziako modulutik bereizi eta euren eginkizuna beteko luketen. Orbitatzaileen biziraupen nominala urte betekoa litzateke, misioaren iraupena luzapenak izan ditzakeelarik.

Merkurio eta eguzkiaren arteko gertutasunak transferentzia orbitala bai eta kontrol termikorako sistemen exijentzia areagotzen du zenbait teknologia berri garatu behar izan direlarik. Misioaren zuzendaritza ESAk darama Astrium enpresa kontratista nagusia delarik. Hasiera batean misioak Merkurion lur hartzeko helburua zuen gailu bat zeraman. Merkurion lur hartzeko modulua (MSE) misiotik kanpo geratu zen diru laguntzen murrizketa zela eta.

## Ikus, gainera

Merkurio

Merkurioko geologia

## Kanpo estekak
# Pixel

16x16ko irudi baten pixelen irudikapena
**Pixel** bat (ingelesez, *picture element*) irudi digital baten unitate txikiena da. Irudi digital hau argazki bat, bideo bat edo grafiko bat izan daiteke.

Irudi digital bat handitzerakoan (zoom), irudi hori osatzen duten pixelak ikustea posible da, karratu txikiek osatzen dutela ikus dezakegu.

Pixelak ez dira beraien artean ukitzen, irudi batean hala gertatzen dela dirudien arren. Pantaila bateko irudia pixelez osatuta dago, zutabe kopuru ("X") eta lerro kopuru ("Y") batez, alegia. Honi, pantaila-bereizmena deitzen zaio.

Pixel baten kolorea hiru osagairen konbinazioa da: gorria, berdea eta urdina (RGB).

Argazkilaritzaren historiaren gainbegirada bat, Daguerrotipoetatik pixeleraino.
## Ikus, gainera

* Irudi-bereizmen
* Pantaila-bereizmen

## Kanpo estekak
# Bennu

Bennu hegaztia
**Bennu** Antzinako Egiptoko hegazti mitologiko bat zen, greziar mitologiako Fenix hegaztiaren baliokidea. Nilo ibaiaren goraldiekin, berpiztearekin eta Eguzkiarekin lotua izan zen. Bennu hegaztiak, berrikuntza eta sorkuntza sinbolizatzen zuenez, egiptoar egutegiarekin lotua zegoen. Izatez, Bennuren tenplua, klepsidrengatik eta bertan zaintzen ziren denbora neurtzeko beste tresna batzuengatik zen ezaguna.

* Izen egiptoarra: Bennu. Izen greziarra: Fenix

## Ikonografia

Errauts koloreko lertxun hauskara edo ipurdikara hori bat bezala irudikatua, buruan, Goi Egiptoko Atef koroa daramala, ondoan bi luma dituena; baita gorri eta urre koloreko lumak dituen arrano bezala ere. Batzuetan, lertxun burudun gizon bezala, persea baten ondoan, Heliopoliseko zuhaitz sakratua zena, momiaren jantzi zuri edo urdina daramana, kapa garden eta luze baten azpian; edo sahatsarekin lotua, non, denboraren hasieran pausatu zen.

## Mitologia

Bennu, Ra, Aton edo Osirisen batzat hartua zen. Hilen Liburuan honako hau irakur daiteke:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *ni, Bennu hegaztia naiz, Raren ba, jainkoen gidaria Duatean.* | » |

Antzinako mito egiptoarraren arabera, Bennuk bere burua sortu zuen Raren tenpluko barrutietako batean zuhaitz sakratu bat erretzen ari zen sutik. Beste bertsio batzuk, Bennu hegaztia, Osiris jainkoaren bihotzaren eztandatik sortu zela diote. Tradizioaren arabera, Bennu, Benben bezala ezagutzen zen zutabe sakratu baten gainean pausatzen zen. Egiptoar apaizek, zutabe hau erakusten zieten bisitariei, Lurreko tokirik santuenatzat hartzen zutena.

## Epitetoak

Bennuren marrazkia papiroan.
Bennu izena, "weben" aditzarekin lotua dago, "argiztatu" edo "dizdiratu" esan nahi duena. Bennu hegaztiaren epitetoetako batzuk, honakoak ziren: "Bere kabuz sortu zena", "Igotzen dena" eta "Pozaren jauna".

## Lotura

Lertxun mota handi bat, gaur egun desagertua dagoena, geologikoki nahiko garai berrietan arabiar penintsulan bizi izan zena, beharbada, hegazti honen antzinako inspirazio iturri izan zen, Bennu bezala deskribatua izan zen izakiaren islada, *Ardea bennuides* espezieko hegaztia.

## Kanpo estekak
# Edmund Burke

| Edmund Burke |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  member of the 12th Parliament of Great Britain (en)  |
| --- |

Barrutia: Wendover (en)  Hautetsia: 12th Parliament of Great Britain (en)

|  member of the 15th Parliament of Great Britain (en)  |
| --- |

Barrutia: Malton (en)  Hautetsia: 15th Parliament of Great Britain (en)

|  member of the 16th Parliament of Great Britain (en)  |
| --- |

Barrutia: Malton (en)  Hautetsia: 16th Parliament of Great Britain (en)

|  member of the 14th Parliament of Great Britain (en)  |
| --- |

Barrutia: Bristol (en)  Hautetsia: 14th Parliament of Great Britain (en)

|  member of the 13th Parliament of Great Britain (en)  |
| --- |

Barrutia: Wendover (en)  Hautetsia: 13th Parliament of Great Britain (en)

|  member of the 17th Parliament of Great Britain (en)  |
| --- |

Barrutia: Malton (en)  Hautetsia: 17th Parliament of Great Britain (en)  |
| Bizitza |
| Jaiotza | Dublin, 1729ko urtarrilaren 12a |
| Herrialdea | Irlandako Erresuma |
| Lehen hizkuntza | ingelesa |
| Heriotza | Beaconsfield, 1797ko uztailaren 9a (68 urte) |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Jane Mary Nugent (en)  |
| Leinua | House of Burgh (en)  |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Trinity College |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | politikaria, filosofoa, idazlea eta politologoa |
| Enplegatzailea(k) | Glasgowko Unibertsitatea |
| Lan nabarmenak |
ikusi
* *Reflections on the Revolution in France (en)  A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful (en)*
 |
| Influentziak | Aristoteles, Zizeron, Elizako Gurasoak, Richard Hooker (en) , Montesquieu, William Blackstone (en) , John Locke eta David Hume |
| Mugimendua | liberal conservatism (en)  counter-revolutionary (en)  |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Ideologia | liberalismoa kontserbatismoa |
| Erlijioa | Irlandako Eliza |
| Alderdi politikoa |  Whig Rockingham Whigs (en)  |
|

---

 |
|    |
|  |

**Edmund Burke** (Dublin, Irlanda, 1729ko urtarrilaren 12a - Beaconsfield, Buckinghamshire, 1797ko uztailaren 9a) politikari, filosofo eta idazle irlandarra izan zen.

Bere idazlanik eraginkorrena *Frantziako Iraultzaren gaineko hausnarketak* izenekoa izan zen, 1790an idatzi zuena.

## Biografia

Liberalen taldeko diputatu izan zen Komunen Ganberan, Behe Ganberan alegia, eta indar handiz agertu zen Estatu Batuetako kolonientzako ezarri behar ziren arau fiskalen alde. Horrek kolonien altxamendua eragin zuen. *Reflections on the revolution in France (Frantziako Iraultzaz gogoetak)* lanean, ukatu egiten du iraultzak inolako aurreramendurik ekar dezakeenik.

## Kanpo estekak

* **(Gaztelaniaz)** Burke Fundazioaren webgunea

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# K.a. 310

K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | **K.a. IV. mende** | K.a. III. mende)

K.a. 330ko hamarkada | K.a. 320ko hamarkada | **K.a. 310ko hamarkada** | K.a. 300ko hamarkada | K.a. 290ko hamarkada

K.a. 315 | K.a. 314 | K.a. 313 | K.a. 312 | K.a. 311 | **K.a. 310** | K.a. 309 | K.a. 308 | K.a. 307 | K.a. 306 | K.a. 305

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

### Heriotzak

---

## Kanpo estekak
# Gerd Binnig

| Gerd Binnig |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | Gerd Karl Binnig |
| Jaiotza | Frankfurt am Main, 1947ko uztailaren 20a (78 urte) |
| Herrialdea | Alemaniaren Okupazioa  (1947 -  1949)  Alemania  (1949 - |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Municheko Unibertsitatea Johann Wolfgang Goethe-Frankfurt am Maingo Unibertsitatea |
| Hizkuntzak | alemana |
| Jarduerak |
| Jarduerak | fisikaria |
| Enplegatzailea(k) | Municheko Unibertsitatea IBM  (1978 - |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Fisikako Nobel Saria  (1986) Elliott Cresson Domina  (1987) IBM Fellow  Bavarian Order of Merit  Alemaniako Errepublika Federalaren Merituaren Izar eta Gerrikodun Merituaren Gurutze Handia King Faisal International Prize in Science  (1984)  Bavarian Maximilian Order for Science and Art  (1998) Gustav Hertz Prize  (1983) National Inventors Hall of Fame  (1994) Klung Wilhelmy Science Award  (1983) Kavli Prize in Nanoscience  (2016) Urania Medal  (1991) EPS Europhysics Prize  (1984) [[]]  (2004)
 |
| Kidetza | Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala |

**Gerd Binnig** (Frankfurt am Main, 1947ko uztailaren 20a) alemaniar fisikaria da. Fisika Nobel saria eman zioten 1986an –EAF Ruska eta H. Rohrerrekin batera– tunel efektuaren bitartez lortutako ekorketa-mikroskopioaren garapenagatik. IBMrako lan egin zuen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Kontsonante albokari

**Kontsonante albokari** bat da, ahoskatzean, airea ahoaren albo batetik edo bietatik irteten denean esaten da kontsonante hori albokaria dela. Euskaraz, ezagunenak kontsonante ozen albokariak dira (/l/ eta /ʎ/), baina badira Afrikako hizkuntza batzuetan KLIK albokariak edo galesez Igurzkari albokariak ere.

/l/ fonema L hizkiaz idazten da, larrua hitzean, adibidez.

/ʎ/ fonema aurrekoaren palatalizazioa da, eta l aurretik i dagoenean askotan gertatzen da euskalki batzuetan: ilargi, adibidez

### Garapen historikoa R-tik L-ra

Historikoki, gertatu izan da bi hitz elkartzen zirenena hitz berri bat osatzeko, konposaketako lehenengo elementua (gehienetan bokala desagertzearen ondoren) –r-z amaitzen denean, -r- hori albokaria bilakatu ohi da: galeper, galburu, abelgorri, hiruak ere opakoak edo uherrak, ez gardenak, hiztunen aldetik ez baita “hain erraz” antzematen zein den lehenengo elementuaren jatorria: aurreneko bi adibideena gari eta hirugarrenarena abere.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak