# Boro

| Boroa |
| --- |
|  |
| 5
Berilioa ← Boroa → Karbonoa |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |  |   |  |

|  |  |
| --- | --- |
|   5 | **B** |

 |  |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |

Taula periodikoa |

 |
| Ezaugarri orokorrak |
| Izena, ikurra, zenbakia | Boroa, B, 5 |
| Serie kimikoa | Metaloideak |
| Taldea, periodoa, orbitala | 13, 2, p |
| Masa atomikoa | 10,811 g/mol |
| Konfigurazio elektronikoa | 1s2 2s2 2p1 |
| Elektroiak orbitaleko | 2, 3 |
| Propietate fisikoak |
| Egoera | solidoa |
| Dentsitatea | (0 °C, 101,325 kPa) 2,34 g/L |
| Urtze-puntua | 2349 K (2076 °C, 3769 °F) |
| Irakite-puntua | 4200 K (3927 °C, 7101 °F) |
| Urtze-entalpia | 50,2 kJ·mol−1 |
| Irakite-entalpia | 480 kJ·mol−1 |
| Bero espezifikoa | (25 °C) 11,087 J·mol−1·K−1 |
| **Lurrun-presioa**

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *P*/Pa | 1 | 10 | 100 | 1 k | 10 k | 100 k |
| *T*/K | 2348 | 2562 | 2822 | 3141 | 3545 | 4072 |

 |
| Propietate atomikoak |
| Kristal-egitura | erronboedrikoa |
| Oxidazio-zenbakia(k) | 3 |
| Elektronegatibotasuna | 2,04 (Paulingen eskala) |
| Ionizazio-potentziala | 1.a: 800,6 kJ/mol 2.a: 2427,1 kJ/mol 3.a: 3659,7 kJ/mol |
| Erradio atomikoa (batezbestekoa) | 85 pm |
| Erradio atomikoa (kalkulatua) | 87 pm |
| Erradio kobalentea | 0.8 Amstrong pm |
| Datu gehiago |
| Eroankortasun termikoa | (300 K) 27,4 |
| Soinuaren abiadura | 16200 m/s |
| Isotopo egonkorrenak |
| Boroaren isotopoak

| iso | UN | Sd-P | D | DE (MeV) | DP |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10B | %18,8 | B egonkorra da 5 neutroiekin |
| 11B | %81,2 | B egonkorra da 6 neutroiekin |

 |

**Boroa** elementu kimiko bat da, **B** ikurra eta 5 zenbaki atomikoa duena. Boroa elementu tribalente ez-metalikoa dugu zenbait mineraletan dagoena. Boroa ez da bere kaxa aske aurki litekeen elementua; beste zenbait elementuekin konposaturik soilik azaltzen da naturan.

Boroak egitura alotropo ezberdin ugari osatzen ditu, hori dela eta itxura eta propietate ezberdinekin aurki liteke. Boro amorfoa hauts marroixka bat da. Boro kristalinoa, ordea, beltza, oso gogorra eta eroale txarra dugu. Elektronikan semieroaleen dopante bezala erabiltzen da silizio eta germanio kristalekin egindako trantsistore, diodo eta bestelakoetan. Boroa zenbait materiale estrukturalen baitan txertatzen da eta intsektizida ez toxiko, kondoi eta sintesi kimikoan erabiltzen da.

Boroa landareentzako ezinbesteko elikagaia dugu, nahiz eta boro kontzentrazio handiko sustratoak landareentzako toxikoak izan daitezkeen. Boroa arratoi eta beste zenbait ugaztunen osasuna ona izan dadin beharrezkoa da nahiz eta bere eragin fisiologikoa ez dagoen oso argi.

## Ezaugarri nabarmenak

* Boro amorfoa zenbait erreakzio kimikoen ondorio da. Ahuts marroiska da non atomoak alanola kateaturik azaltzen diren luzera handiko kateak osatu gabe.

* Boro kristalinoa materialo oso gogor eta urtze puntu altukoa da eta polimorfoa gainera. Besteak beste bi zelda romboedriko ezberdin osa ditzake α-boro eta β-boroa osatzen dituelarik, lehenak 12 atomo ditu zeldako eta bigarrenak 106 inguru. Boroaren kristal gehienak zelda tetragonalak dituzte hiru egitura tetragonal ezberdin osatzen ditu orohar 50 atomo ingurukoak.

## Forma alotropikoak

* B12 ikosaedroa: 12 karbono atomoak baliokideak dira eta boro atomo bakoitza, beste bost boroz inguraturik dago.

## Erreferentziak

* Enciclopedia Libre
* Web Elements
* Environmental Chemistry
* It's elemental
* inorganica I

## Kanpo estekak