Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ifniko Gerra

| Ifniko Gerra |
| --- |
| Data | 1957ko azaroaren 23a – 1958ko ekainaren 30a |
| Lekua | Mendebaldeko Sahara eta Ifni |
| Emaitza | Marokoarren garaipena |
| Gudulariak |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Espainia  Frantzia |  Maroko |

 |
|

 |
| Buruzagiak |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  José María López Valencia |  Ben Hammu |

 |
| Indarra |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 10.000 soldadu |
30.000 soldadu |

 |
| Galerak |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 300 hildako 500 zauritu 80 desagertu |
8.000 hildako |

 |

**Ifniko Gerra** (gaztelaniaz: *Guerra de Ifni*) 1957ko urria eta 1958ko apirila artean espainiar eta marokoar indar armatuen arteko gerra izan zen, Afrikako deskolonizazioaren garaian.

Marokok Ifni, Juby lurmuturraren inguruko eremua eta Espainiar Sahara hartzeko saiakera egin zuen, Sidi Ifni hartzea helburu zuena. Hamar urte geroago, 1968ko urriaren 12an, Francisco Francok Marokoari Ifni ematea hitzartu zuen.

Marokoar Askapen Armadak, Ben Hammu Istiqlal Alderdiaren buruzagiak zuzendua, independentzia lortu ondoren, bitan zatitu zen. Batzuk Marokoko Errege-Armadan sartu ziren eta besteek hegoalderantz jo zuten espainiar koloniak bereganatzeko.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Marokoko historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Nahasmendu eskizoafektibo

Ohar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du aholku medikorik ematen**

| Nahasmendu eskizoafektibo |
| --- |
| Deskribapena |
| Mota | psychotic disorder (en) , schizophrenia spectrum disorder (en)  bipolar spectrum (en)  |
| Espezialitatea | psikiatria psikologia klinikoa |
| Tratamendua |
| Erabil daitezkeen botikak | olantzapina, ketiapina, lithium (en) , haloperidol, lithium carbonate (en) , Aripripazol, errisperidona, brexpiprazole (en) , asenapine (en) , paliperidone (en) , ziprasidone (en) , lurasidone (en)  eta klozapina |
| Identifikatzaileak |
| GNS-10-MK | F25.9 eta F25 |
| GNS-9-MK | 295.7 |
| OMIM | 181500 |
| DiseasesDB | 33444 |
| MedlinePlus | 000930 |
| eMedicine | 000930 |
| Disease Ontology ID | DOID:5418 |

**Nahasmendu eskizoafektiboa** aldi berean edo egun gutxi batzuetako tartean sintoma psikotikoak depresio nagusiarekin, gertakari maniakoarekin edo gertakari misto batekin konbinatzen dituen nahasmendua da. Sintomak heldutasun goiztiarrean hasten dira, batzuetan baita haurtzaroan ere.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau psikologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Anandamida

| Anandamida |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C22H37NO2 |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| SMILES isomerikoa | CCCCC/C=C\C/C=C\C/C=C\C/C=C\CCCC(=O)NCCO |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | Nitrogeno, oxigeno eta karbono |
| Mota | fatty acid amide (en)  eta endocannabinoids (en)  |
| Masa molekularra | 347,282429 Da |
| Erabilera |
| Elkarrekintza | Calcium voltage-gated channel subunit alpha1 G (en) , Calcium voltage-gated channel subunit alpha1 H (en) , Calcium voltage-gated channel subunit alpha1 I (en) , 1 motako kanabinoide errezeptore, 2 motako kanabinoide errezeptore, Glycine receptor alpha 1 (en) , G protein-coupled receptor 18 (en) , G protein-coupled receptor 55 (en) , Potassium two pore domain channel subfamily K member 3 (en) , Potassium two pore domain channel subfamily K member 9 (en) , Potassium voltage-gated channel subfamily A member 2 (en) , Transient receptor potential cation channel subfamily M member 8 (en)  eta Transient receptor potential cation channel subfamily V member 1 (en)  |
| Rola | calcium channel blocker (en) , cannabinoid receptor agonists (en)  eta primary metabolite (en)  |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | LGEQQWMQCRIYKG-DOFZRALJSA-N |
| CAS zenbakia | 94421-68-8 |
| ChemSpider | 4445241 |
| PubChem | 5281969 |
| Reaxys | 7079463 |
| Gmelin | 2700 |
| ChEMBL | CHEMBL15848 |
| MeSH | C078814 |
| Human Metabolome Database | HMDB0004080 |
| UNII | UR5G69TJKH |
| KEGG | C11695 |
| PDB Ligand | E7Y |

**Anandamida** konposatu organikoa da C22H37NO2 formula duena amiden klasekoa eta lipidoen multzokoa. Formalki azido arakidonikoaren karboxilo taldearen eta etanolaminaren amina taldearen arteko kondentsazioz eratzen da. Solidoa da.

Anandamida produktu naturala da. Gizakiarengan neurotransmisore eta basodilatadore gisa jokatzen du. Halaber odol-serumaren metabolitoa da. Landareetan ere ageri da, kakaoan esaterako. Anandamida endokannabinoideen artean sailkatzen da eta gorputzaren sistema endokannabinoidearekin bat egiten du, kalamuko THCk eragiten duen kannabinoide-errezeptore berberekin lotuz.

Anandamida 1992an aurkitu zen eta endokanabinoideen lehena izan zen.

## Erreferentziak
# Abstinentzia-sindrome

| Abstinentzia-sindrome |
| --- |
| Deskribapena |
| Mota | sindromea |
| Espezialitatea | psikiatria, narcology (en)  psikologia |
| Arrazoia(k) | termination (en)  |
| Sortzen du | withdrawal symptom (en)  |
| Identifikatzaileak |
| GNS-10 | F10 eta F19 |
| GNS-9 | 292.0 |

Ohar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du aholku medikorik ematenAbstinentzia-sindromea** pertsona batengan adikzioa eragin duen substantzia hartu edo jarduera egiteari uzten denean sortzen den sintoma eta erreakzioen multzoa da.

Alkoholaren gehiegizko erabilerak, adibidez, tolerantziara, mendekotasun fisikora eta ondoko abstinentzia-sindrometara eramaten du. Abstinentzia-sindromea, batez ere, nerbio sistema zentrala hiperkitzikakortasun-egoeran mantentzen delako ematen da .

Sindrome hau gaixotasun psikologikoetan ere ager daiteke; hauen artean mendekotasun emozionala. Azken honetan ez dago droga edo sustantziekiko mendekotasunik baina bai beste pertsonekikoa, hori dela eta, subjektuak jasaten dituen min emozionalak min fisiko bihurtzen dira.

Sintomek, sustantziaren eta mendekotasunean iraundako denboraren arabera formaz eta intentsitatez aldatuagatik ere, kasu guztietan, nerbio-sistemaren desorekatik datoz.

## Ezaugarri klinikoak

Abstinentzia-sindromearen eraginak maila arinetik zorrotzera bitartekoa izan daiteke. Loaldian gorabehera txikiak izatetik haluzinazioak eta, kasu askotan, konbultsioetara iritsi daiteke.

## Sintomak

* Urduritasuna
* Buruko mina
* Haluzinazioak
* Hipertentsioa
* Anorexia
* Sukarra
* Antsietatea
* Loezina
* Botagalea
* Depresioa
* Ahultasuna
* Beldurra
* Suminkortasuna

## Diagnostikoa

Orokorrean honetan datza:

* Sintomen behaketa.
* Historia klinikoa, gehienetan familia eta lagunen laguntzarekin batera.
* Azterketa medikua; mediku orokorrak, adiktologoak edota larrialdietako mediku batek egina.
* Kasu batzuetan, toxikologia azterketa egiteko beharra dago. Azterketa hauek, gernu azterketak edo odol azterketak dira.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Xantina

| Xantina |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C5H4N4O2 |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | oxigeno eta karbono |
| Mota | xanthines (en)  |
| Masa molekularra | 152,033 Da |
| Erabilera |
| Rola | primary metabolite (en)  |
| Arriskuak |
| NFPA 704 |
1
2
0 |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | LRFVTYWOQMYALW-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 69-89-6 |
| ChemSpider | 1151 |
| PubChem | 1188 |
| Reaxys | 609330 |
| Gmelin | 17712 eta 48517 |
| ChEBI | 913730 |
| ChEMBL | CHEMBL1424 |
| EC zenbakia | 200-718-6 |
| ECHA | 100.000.653 |
| CosIng | 38916 |
| MeSH | D019820 |
| RxNorm | 1311085 |
| Human Metabolome Database | HMDB0000292 |
| KNApSAcK | C00019660 |
| UNII | 1AVZ07U9S7 |
| KEGG | C00385 |
| PDB Ligand | XAN |

**Xantina** konposatu kimikoa da, C5H4N4O2 formula duena, base purikoen klasekoa. Solidoa da.

Xantina: R1 = R2 = R3 = H; Kafeina:: R1 = R2 = R3 = CH3; Teobromina: R1 = H, R2 = R3 = CH3; Teofilina: R1 = R2 = CH3, R3 = HXantina produktu naturala da eta giza ehun eta fluido gehienetan eta hainbat landaretan aurkitzen da .

Xantina adenina, guanina eta hipoxantinaren degradazioaren produktua da. Xantina oxidasa entzimak azido uriko bihurtzen du.

Xantinaren deribatuek xantinen multzoa osatzen dute. Deribatu metilatuak estimulatzaileak dira hala nola kafeina, teobromina eta teofilina.

Bestetik, espazioan sortutako xantina-molekulak aurkitu dira 1969an Australian jo zuen Murchison meteoritoan.

## Erreferentziak
# Adamantano

| Adamantano |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C10H16 |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | karbono |
| Mota | konposatu kimiko |
| Ezaugarriak |
| Errefrakzio indiziea | 1,568 |
| Fusio-puntua | 267 ℃ |
| Formazio entalpia estandarra | −197,2 kJ/mol |
| Masa molekularra | 136,125 Da |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | ORILYTVJVMAKLC-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 281-23-2 |
| ChemSpider | 8883 |
| PubChem | 9238 |
| Reaxys | 1901173 |
| Gmelin | 40519 |
| ChEBI | 26963 |
| ChEMBL | CHEMBL1230831 |
| EC zenbakia | 206-001-4 |
| ECHA | 100.005.457 |
| MeSH | D000218 |
| Human Metabolome Database | HMDB0247997 |
| KNApSAcK | C00061240 |
| UNII | PJY633525U |

**Adamantanoa** konposatu organiko ziklikoa da, C10H16 formula duena, hidrokarburo aliziklikoen klasekoa. Egitura lau ziklohexano-eraztun elkartuz osatzen da, diamantearen karbono-atomoen antolamendu bereko egiturarekin. Formula horretako isomerorik egonkorrena da. Solido kristalino zuria da. Narritagarria da.

Adamantanoa eta bere deribatu ordezkatu batzuk petrolioaren osagaien artean daude.

## Sintesia

Adamantanoaren sintesia diziklopentadienoaren hidrogenazioarekin abiatzen da triziklodekanoa lortzeko zeinek Lewis azido batek, aluminio kloruroak adibidez, katalizatutako berrantolaketa pairatzen duen.

## Erabilera

Adamantanoak ez du aplikazio handirik. Bi nabarmentzen dira: lubrifikatzaile sintetikoen eta zenbait produktu farmazeutikoen sintesia. Aitzitik adamantanoaren zenbait deribatu ordezkatuk erabilera zabalagoa dute, amantadinak botika gisa esaterako.

## Adamantanoaren deribatuak

Behean medikuntza baliatzen diren adamantanoaren deribatuak biltzen dira.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Adapalenoa | Adapromina | Amantadina |
|  |  |  |
| Bromantanoa | Memantina | Errimantadina |
|  |  |  |
| Saxagliptina | Tromantadina | Bildagliptina |

## Erreferentziak
# Erreakzio nuklear

Erreakzio nuklear baten irudikapena. Kasu honetan deuterioak eta tritioak erreakzionatzean alfa partikula bat (He-4) eta neutroi bat ematen du, eta gainera energia askatzen du.
**Erreakzio nuklearrak** bi nukleoren (edo gehiagoren) arteko edo nukleo baten eta nukleoaz kanpoko partikula azpiatomiko (protoi, neutroi, elektroi) baten arteko talkak eragindako erreakzioak dira, non produktu gisa hasierakoez bestelako nuklidoak ematen dituen, hau da, erreakzioan zehar gutxienez nuklido batek aldaketa jasan behar du.

Printzipioz erreakzio batean bi partikula baino gehiagoren talka gerta badaiteke ere, hori gertatzeko probabilitatea oso txikia da, oso zaila ba baita une eta leku berean hiru partikulak edo gehiagok talka egitea, eta horregatik ez dira oso ohikoak.

Erreakzio nuklearrak naturalki gerta daitezke (adibidez izarren barnean edo izpi kosmikoek atmosferako partikulekin talka egitean), edo artifizialki, erreaktore nuklearretan eta lehergailu nuklearretan.

Erreakzio nuklearra ez da nahastu behar desintegrazio nuklearrarekin. Erreakzio nuklear batean nuklidoaren aldaketa eragindakoa da, hau da, inguruko baldintzen araberakoa (erreakzioan parte hartzen duten beste partikulez gain tenperatura eta presio baldintza jakinak behar ditu erreakzioa gerta dadin), baina desintegrazio erradioakiboa kanpoko baldintzen menpekoa ez den berezko prozesua da.

## Ikus, gainera

* Fisika nuklear
* Fusio nuklear
* Fisio nuklear

## Kanpo estekak
# American Philosophical Society

| American Philosophical Society |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Izen laburra | APS |
| Mota | elkarte zientifikoa eta irabazteko asmorik gabeko erakundea |
| Jarduera sektorea | goi hezkuntza |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Jarduera |
| Kidetza | Amerikako Ikasketa Elkarteen Kontseilua |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * «Philosophical Hall»
* Filadelfia
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Kideak | American Philosophical Society Library & Museum (en)  |
| Ekonomia |
| Aktiboak | 267.448.047 $ (2022) |
| Diru-sarrerak | 12.299.474 $ (2022) |
| Historia |
| Sorrera | 1743 |
| Sortzailea | Benjamin Franklin |
| webgune ofiziala    |

**American Philosophical Society** hasieran *Junto* izenarekin 1743an Benjamin Franklinek Filadelfian sortu zuen eztabaida taldea edo elkarte bat da.

## Aktibitateak

Taldeko aktibitateak ugariak dira: eztabaida zientifikoak, argitalpenak, liburutegi baten antolaketa, e.a. Erakunde honek Hamairu Kolonien mugimendu zientifikoa erakusten du Argien Garaian.

## Historia

Lehenengo presidenteak Benjamin Franklin eta David Rittenhouse izan ziren. Thomas Jefferson 1780an sartu zen erakundean, 1791an presidenteordea izan zen eta 1797an hirugarren presidentea izan zen. Hamazazpi urte presidentea izan zen, Lewis eta Clarken espedizioaren garaian barne; espedizio horren dokumentazio oraindik erakundeak gordetzen ditu.

## Argitalpenak

*American Philosophical Society* 1771tik *Transactions of the American Philosophical Society* argitaratu ditu. Gaur egun, urtero, bost publikazio plazaratzen ditu. 1838tik *Proceedings of the American Philosophical Society* argitaratzen du baita ere; azken honetan bi urtetako erakundearen bileretan aurkeztutako dokumentuak biltzen dira.

## Partaide ezagun batzuk

*Society of the Cincinnati* elkartearen partaide batzuk elkarte honen partaideak izan ziren ere bai. Gaur egun, oraindi, bi elkarteen artean elkarlan handia egiten da.

Hona hemen partaide ospetsu batzuk:

* George Washington
* John Adams
* Thomas Jefferson
* Alexander Hamilton
* Thomas Paine
* David Rittenhouse
* Owen Biddle
* Jacques Barbeu du Bourg
* Benjamin Rush
* James Madison
* Michael Hillegas
* John Marshall
* Benjamin Franklin
* Francis Hopkinson
* Alexander von Humboldt
* La Fayetteko markesa
* Baron von Steuben
* Tadeusz Kościuszko
* Yekaterina Dáshkova
* Charles Darwin
* Robert Frost
* Louis Pasteur
* Elizabeth Cabot Agassiz
* John James Audubon
* Linus Pauling
* Margaret Mead
* Maria Mitchell
* Thomas Edison
* Gregory Vlastos
* Morris Swadesh

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)**: American Philosophical Society Museum
* **(Ingelesez)**: American Philosophical Societyren argitalpenak.
# Mathematics Genealogy Project

**Mathematics Genealogy Project** (euskaraz: Matematika Genealogia Proiektua) matematikaren genealogia akademikorako lineako datu base bat da. 2007az geroztik 100.000 matematikari baino gehiagoko graduazio datei, alma materrei, doktore-arduradunei eta doktorego ikasleei buruzko informazioa dauka.

## Historia

Proiektua Mankato-n (Minnesota) dagoen Minnesota Estatuko Unibertsitateko matematika irakasle den Harry Coonceren ekimen gisa sortu zen. 1999an Cooncek erretiroa hartu ondoren, proiektuak urte batzuetan jarraitu zuen, 2002an unibertsitateak laguntza kentzea erabaki zuen arte. Hala ere, proiektuaren garrantzia ikusita, American Mathematical Society eta Ipar Dakota Estatuko Unibertsitatearena babespean funtzionatzen jarraitu zuen. 2005ean Clay Institute of Mathematics-en beka bat jaso zuen.

Gaur egun, proiektuaren beraren adierazpenen arabera, « *matematika* edo *matematikari* hitza erabiltzen dugunean oso zentzu inklusiboan aipatzen dugu hitz hori. Hori dela eta, ongi etorria da estatistika, informatika, filosofia edo ikerkuntza eragileko edozein datu garrantzitsu".

Informazio genealogikoa Dissertation Abstracts International eta Notices from AMS bezalako iturrietatik lortzen da, baina edonork eman dezake proiektuaren webgunearen bitartez. Datu-baseak matematikariaren izena, unibertsitatea eta titulua eman den urtea, tesiaren izenburua, lehen eta bigarren aholkularien izenak, titulua eman den herrialdeko bandera eta ondorengo akademikoaren zenbaketa ditu.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Matematika Genealogia Proiektuaren webgune ofiziala
# Percy Williams Bridgman

| Percy Williams Bridgman |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Cambridge, 1882ko apirilaren 21a |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Heriotza | Randolph, 1961eko abuztuaren 20a (79 urte) |
| Hobiratze lekua | Bridgman Cemetery (en)  |
| Heriotza modua | suizidioa |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Olive Ware |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Harvard Unibertsitatea Newton North High School (en)  |
| Tesi zuzendaria | Wallace Clement Sabine (en)  |
| Doktorego ikaslea(k) | Edwin C. Kemble John C. Slater (en)  |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Ikaslea(k) |
ikusi[erakutsi]
* *Robert Oppenheimer*
 |
| Jarduerak |
| Jarduerak | fisikaria eta unibertsitateko irakaslea |
| Enplegatzailea(k) | Harvard Unibertsitatea |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* Rumford Prize  (1917) Guthrie Lecture  (1929) Josiah Willard Gibbs Lectureship  (1931) Elliott Cresson Domina  (1932) Comstock Saria  (1933) Fisikako Nobel Saria  (1946) Foreign Member of the Royal Society  (1949ko maiatzaren 12a) Bakeriar Lezioa  (1950) doctor honoris causa from the University of Paris  (1950eko abenduaren 2a) Bingham Medal  (1951) Royal Society Bakerian Medal
 |
| Kidetza | Royal Society Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia Amerikako Sozietate Filosofikoa Zientziak Aurrera Egiteko Elkarte Amerikarra Ameriketako Fisika Elkartea |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | ateismoa |
|

---

 |
|   |

**Percy Williams Bridgman** (Cambridge, AEB, 1882ko apirilaren 21a - Randolph, AEB, 1961eko abuztuaren 20a) amerikar fisikaria izan zen.

## Biografia

Goi-presioen inguruan egin zituen bere ikerketak. Makina berri bat asmatu zuen presioak gehitzeko; goi-presioen erabileraren bidez solidoen modu berriak aurkitu zituen. Diamante sintetikoak osatzeko era aurkitu zuen, goi-presioa eta tenperatura garaiak erabiliz. 1946an Fisikako Nobel saria jaso zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Reinhard Genzel

| Reinhard Genzel |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Bad Homburg vor der Höhe, 1952ko martxoaren 24a (74 urte) |
| Herrialdea |  Alemania |
| Lehen hizkuntza | alemana |
| Familia |
| Aita | Ludwig Genzel |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Bonngo Unibertsitatea 1975) : fisika Friburgoko Unibertsitatea Berthold-Gymnasium Freiburg (en)  |
| Hezkuntza-maila | doktoretza |
| Doktorego ikaslea(k) | Shy Genel (en)  |
| Hizkuntzak | alemana |
| Jarduerak |
| Jarduerak | astronomoa, unibertsitateko irakaslea, astrofisikaria eta zientzialaria |
| Lantokia(k) | Munich |
| Enplegatzailea(k) | Municheko Unibertsitatea Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics (en)  Harvard Unibertsitatea Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics (en)  |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Jules Janssen saria  (2000)  Arteetan eta Zientziatan Merituaren Ordena  (2014ko ekainaren 1a) Tycho Brahe Medal  (2012) Stern–Gerlach Medal  (2003) Balzan Prize  (2003) Harvey Prize  (2014) Petrie Prize Lecture  (2005) Herschel Medal  (2014) Karl Schwarzschild Medal  (2011) Gottfried Wilhelm Leibniz Prize  (1990) Fellow of the American Physical Society  (1985) Albert Einstein domina  (2007)  Knight Commander's Cross of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany  (2014) The Shaw Prize in Astronomy  (2008) Crafoord Prize in Astronomy  (2012) Foreign Member of the Royal Society  (2012) Honorary doctor of Leiden University  (2010) Fisikako Nobel Saria  (2020)  Bavarian Maximilian Order for Science and Art  (2021) Newton Lacy Pierce Prize in Astronomy  (1986) honorary doctorate of University Grenoble-Alpes  (2023ko urriaren 16a) honorary doctorate of Paris Observatory, PSL University  (2014)
 |
| Kidetza | Royal Society Alemaniako Natur Zientzien Leopoldina Akademia Frantziako Zientzien Akademia Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala Zientzien Bavariar Akademia Academia Europaea Zientzia Zehatzen, Fisikoen eta Naturalen Errege Akademia Nazioarteko Astronomia Elkartea |

**Reinhard Genzel** (Bad Homburg vor der Höhe, 1952ko martxoaren 24a) alemaniar astrofisikaria da. Max Planck Institutuko zuzendarikidea da.
Fisika ikasi zuen Freiburg eta Bonneko unibertsitateetan eta Berkeleyko Unibertsitatean irakasle izan da. 2020an Fisikako Nobel Saria jaso zuen Andrea M. Ghez eta Roger Penrosekin batera.

Genzel eta Ghez ikerlariek saria konpartituko dute, «gure galaxiaren erdian» objektu trinko «supermasibo bat», zulo beltz bat, aurkitzeagatik.

## Erreferentziak zerrenda

## Kanpo estekak
# Mark Oliphant

| Mark Oliphant |
| --- |
|  (1939) Irudi gehiago |
|

|  27. Hego Australiako gobernadorea |
| --- |

 1971ko abenduaren 1a - 1976ko azaroaren 30a ← James Harrison - Douglas Nicholls (en)  → |
| Bizitza |
| Jaiotza | Adelaide, 1901eko urriaren 8a |
| Herrialdea |  Australia  Ameriketako Estatu Batuak |
| Bizilekua | Government House (en)  Hughes (en)  |
| Heriotza | Canberra, 2000ko uztailaren 14a (98 urte) |
| Hobiratze lekua | Ascension Parish Burial Ground (en)  |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Adelaideko Unibertsitatea 1922) : fisika Cambridgeko Unibertsitatea Unley High School (en)  |
| Tesi zuzendaria | Ernest Rutherford |
| Doktorego ikaslea(k) | Ernest William Titterton Ian Stuart Falconer Darcy Walker |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | fisikaria, gobernadorea eta fisikari nuklearra |
|
Parte-hartzailea[erakutsi]
* Manhattan Proiektua
 |
| Enplegatzailea(k) | Birminghamgo Unibertsitatea Australiar Unibertsitate Nazionala Adelaideko Unibertsitatea |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* Britainiar Inperioko Ordenaren zaldun komendadorea  (1959ko urtarrilaren 1a) Hughes Domina  (1943) Rutherford Medal and Prize  (1946) Faraday Medal  (1948) Bakeriar Lezioa  (1955) James Cook Medal  (1974) ANZAAS Medal  (1979) Fellow of the Australian Academy of Technology and Engineering Fellow of the Australian Academy of Science  (1953)  Companion of the Order of Australia  (1977ko urtarrilaren 26a) Royal Society Bakerian Medal Australian National Living Treasure Matthew Flinders Medal and Lecture  (1961) Honorary Fellow of the Royal Society Te Apārangi
 |
| Influentziak | Ernest Rutherford |
| Kidetza | Royal Society Australian Academy of Science |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Alderdi politikoa |  Australian Democrats (en)  Australia Party (en)  |
|

---

 |
|   |

**Mark Lawrence Elwin Oliphant** (Adelaida, 1901eko urriaren 8a - Canberra, 2000ko uztailaren 14a) australiar fisikaria izan zen.

Fisika ikasketak egin ondoren, Cambridgeko Unibertsitatean ikasketak sakontzeko diru-laguntza lortu zuen. Atomoaren nukleoa artifizialki desintegratzeko bideak aztertu zituen. 1935ean Londresko Errege Elkarteko kide hautatu zuten, eta 1937-1950 bitartean Birminghameko Unibertsitateko Fisika irakaslea izan zen. Australiara itzulitakoan, Australiako Unibertsitateko Zientzia Fisikoetako Ikerkuntzako zuzendaria izan zen 1950-1963 bitartean, eta Zientzietako Akademia Australiarraren sortzailea eta lehendakaria gero. 1964an Gas Ionizatuen Fisikako irakasle izendatu zuten, eta 1966an erretiroa hartu zuen, nahiz eta ikerkuntzak egiten jarraitu. 1971-1976 bitartean Hego Australiako gobernadorea izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Hegoaldeko Australiako biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |