# Katakana

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.** Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galdera ikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez. |

Katakana (片仮名) silabario bat da, *hiragana* eta *kanji*ekin batera berezko japoniar idazkera-sistema osatzen duena. Batzuetan rōmaji edo latindar alfabetorako transkribapena ere erabiltzen da. *Hiragana* eta *katakana* kana-sistemak dira eta *kanji*ek ez bezala, ez dute kontzepturik irudikatzen, soinuak baizik. Kana bakoitzak bokal bat (ア,*a*), kontsonante bat + bokal bat (カ, *ka*) edo sudurkaria (ン, *-n*) irudikatzen du.

Japonierazko testu arruntetan, hiru sistemak batera erabiltzen dira. *Katakana* beste hizkuntzetatik hartutako hitzak transkribatzeko erabiltzen dute (egun, ingelesetik batez ere), onomatopeiak irudikatzeko, hitzak nabarmentzeko (euskaraz hizki etzanen eta komatxoen modura) eta kanpotarrak japoniera mordoiloan mintzatzen direnean. Testu zientifikoetan, animalien, landareen eta mineralen izenak idazteko ere katakana erabiltzen da.

## Oinarrizko *katakana* karaktereak

| ア a | イ i | ウ u | エ e | オ o |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| カ ka | キ ki | ク ku | ケ ke | コ ko |
| サ sa | シ shi | ス su | セ se | ソ so |
| タ ta | チ chi | ツ tsu | テ te | ト to |
| ナ na | ニ ni | ヌ nu | ネ ne | ノ no |
| ハ ha | ヒ hi | フ fu | ヘ he | ホ ho |
| マ ma | ミ mi | ム mu | メ me | モ mo |
| ヤ ya |  | ユ yu |  | ヨ yo |
| ラ ra | リ ri | ル ru | レ re | ロ ro |
| わ wa | ヰ wi |  | ヱ we | を wo |
|  | ン n |

Gorriz, karaktere zaharkituak.

**Ahoskerari buruzko oharra**: letra guztiak euskaraz bezalatsu ahoskatzen dira, hauexek izan ezik:

* *h*: hasperenduna da, lapurteraz edo ingelesez bezala.
* *r*: beti leuna, *ere* hitzean bezala, inoiz ez *erre* hitzean bezala, ezta hitzaren hasieran ere.
* *w*: ingelesezko *w* bezala.
* *j*: ingelesezko *j* bezala.
* *y*: euskara batuko *jada* bezala.
* *fu*: *fu* eta *hu* artean ahoskatzen da.
* *ch*: *tx* ahoskatzen da
* *sh*: euskarazko *x* bezala, *ixo* hitzean bezala
* *ha*, *he*, *wo*: partikulak direnean, *wa*, *e* eta *o* ahoskatzen dira.

## *Nigori*-aren bidez eratutako soinuak

Japonieraz nigori izeneko zeinu diakritikoa dago eta kontsonante ozenak edo ezpuruak (*g*, *z*, *d* eta *b*) eta *p* erdi ezpurua eratzeko erabiltzen da.

Kontsonante ozenak eratzeko, (゛) *dakuten*-a (濁点) erabiltzen da eta *p* soinua eratzeko, (゜) *handakuten*-a (半濁点) erabiltzen da, biak karakterearen goi-eskuineko aldean jarrita.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ガ ga | ギ gi | グ gu | ゲ ge | ゴ go |
| ザ za | ジ ji | ズ zu | ゼ ze | ゾ zo |
| ダ da | ヂ ji | ヅ zu | デ de | ド do |
| バ ba | ビ bi | ブ bu | ベ be | ボ bo |
| パ pa | ピ pi | プ pu | ペ pe | ポ po |

## Diptongoak

Beste alde batetik, silaba bat *ya*, *yu* edo *yo*-rekin elkartzen denean, diptongoak era daitezke. Kasu horretan, bigarren kana (*ya*, *yu* edo *yo*) txikiago idazten dira.

|  |
| --- |
|  |
| キャ kya | キュ kyu | キョ kyo |
| シャ sha | シュ shu | ショ sho |
| チャ cha | チュ chu | チョ cho |
| ニャ nya | ニュ nyu | ニョ nyo |
| ヒャ hya | ヒュ hyu | ヒョ hyo |
| ミャ mya | ミュ myu | ミョ myo |
| リャ rya | リュ ryu | リョ ryo |
| ギャ gya | ギュ gyu | ギョ gyo |
| ジャ ja | ジュ ju | ジョ jo |
| ビャ bya | ビュ byu | ビョ byo |
| ピャ pya | ピュ pyu | ピョ pyo |

## Kontsonante bikoitzak

Kontsonante bikoitzak kontsonantearen aurrean *tsu* txikia (ッ) idatziz eratzen dira. Hiraganan *k*, *s*, *t* eta *p* kontsonanteak baino ez dira bikoizten, baina katakana beste hizkuntzetatik hartutako hitzak idazteko erabiltzen denez, beste kontsonanteak ere bikoizten dira. Adibidez, ペット (*petto*, ingelesezko *pet*-etik, etxe-animalia), カッパ (*kappa*, gaztelaniazko *capa*-tik, kapa), ベッド (*beddo*, ingelesezko *bed*-etik, ohe), バッグ (*baggu*, ingelesezko *bag*-etik, poltsa). Ahoskera hauxe da: *pet-to*, *kap-pa*, *bed-do*, *bag-gu*, hots, kontsonantea bitan ahoskatzen da. Sudurkariekin (*m* eta *n*), ン aurrean jarriz bikoizten dira. Adibidez, ナンバー (*nambaa*, ingelesezko *number*-retik, zenbaki).

## Bokal luzeak

Katakanan bokal luzeak ー marratxo luzearen bidez irudikatzen dira. Adibidez, ミスター (*misutaa*, ingelesezko *mister*-retik) eta スーパーマーケット (*suupaamaaketto*, ingelesezko *supermarket*-etik, "supermerkatu")

## Jatorria

Katakana *man'yōgana*-tik (japonierazko fonemak irudikatzen zituzten txinatar karaktereak) hiragana baino lau mende geroago sortu zen takigrafia modura. Beheko taulak kana bakoitzaren jatorria adierazten du: gorriz dagoena kana bihurtu zen.

## Ikus, halaber

* *Man'yōgana*

## Kanpo estekak

* Hiragana eta Katakana idazteko ariketa-liburua (PDF)
* Real Hiragana eta Katakana ikasteko on-line ariketak (HTML eta JavaScript).