Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nushu

"Nü Shu" nushuz idatzita.
**Nushu** (txinera tradizionalez: 女書; txinera sinplifikatuz: 女书; pinyinez: *Nǚshū* nỳʂú ahoskatua; hitzez hitz: «emakumeen idazkera»), "emakumeen idazkera" literalki itzulita, Txinako Hunan probintziako Jiangyong eskualdean emakumeek euren artean erabiltzen zuten idazkera silabikoa zen.

## Historia

K. o. III. mendean, Nushuan sortu zela uste da. Ordutik, belaunaldiz belaunaldi, sekretupean eta soilik emakumeen artean transmititu zen hizkuntza idatzia, Hunan probintzian bereziki, baina baita Txina hegoaldeko beste toki batzuetan ere. Emakumeek bakarrik ulertzeaz gain, *nushua* ez zen hitz egiten, soilik idazteko eta irakurtzeko kodea zen. Eta hala ere, ez da ia dokumentazio idatzirik geratu, eskuizkribuak erretzeko edo hildakoekin ehorzteko ohitura baitzuten, sekretua gordetzearren. Berreskuratu ahal izan den dokumentu batek hala dio: “*Gizonezkoek kanpora irteteko eta munduari aurre egiteko adorea dute, baina emakumeon adorea ez da txikiagoa, haiek ulertu ezin duten hizkuntza asmatu baitugu*”.

Duela 1.700 urte, Txinako emakumeak aitaren edo senarraren etxe barruan bizitzera behartuta zeuden, gizonezkoen autoritatearen mende. Ez zuten hezkuntza formala jasotzeko eskubiderik; irakurtzen eta idazten ikastea debekatuta zegoen haientzat. Egoera horri aurre egiteko euren hizkuntza asmatzea erabaki zuten. Mandarin hizkuntza instituzional eta hierarkikoaren aurrean, *nushua* emakumeentzat emozioen, ametsen eta desioen hizkuntza bihurtu zen.

*Nushua*k 2.000 hitz inguru zituen, eta karaktereak txineraren antza izan arren, zeinu estilizatuagoak erabiltzen zituzten. Azken belaunaldietan *nushua*ren erabilerak behera egin zuen.

1995ean, Nazio Batuen Konferentzia Pekinen burutu zen, eta *nushu* hizkuntzaren azken hiztuna zelako Konferentziako txinatar ordezkaririk garrantzitsuenetakoa bilakatu zen Yang Huanyi. Emakumeak bazekien *nushua*renak egin zuela, handik aurrera sekretuak ez zuela zentzurik.

Horregatik, 1995eko Pekingo Konferentzian, bere bizitza luzean *nushu* hizkuntzan idatzitako gutunak, poemak eta artikuluak adituei eman zizkien. Dokumentu horiekin Qinghuako unibertsitateak liburua argitaratu zuen. Eta Txinako Gobernuak ahalegin berezia egiten ari da azken urteetan kode sekretuan idatzitako testuak berreskuratzeko. 2004ko irailaren 23an, Yang Huanyi hil zen 98 urte zituela.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Nihon Shoki

| *Nihon Shoki* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Jatorria |
| Egilea(k) | Toneri printzea eta Ō no Yasumaro (en)  |
| Sorrera-urtea | 720 |
| Izenburua | *日本書紀* |
| Jatorrizko herrialdea | Japonia |
| Ekoizpen lekua | Japonia |
| Ezaugarriak |
| Genero artistikoa | official history (en)  eta biānniántǐa |
| Hizkuntza | txinera klasikoa |
| Telesaila | Rikkokushi |
| Egile-eskubideak | jabari publiko eta jabari publiko |
| Deskribapena |
| Honen parte da | Kiki (en)  |
|  |
|  |
|  |
|  |

Nihon Shoki (japonieraz: 日本書紀, Hepburn: *eus. Japoniako Kronikak*)
 edo Nihongi (japonieraz: 日本紀, Hepburn: *eus. Japoniar Kronikak*)
 Japoniako historiari buruzko bigarren libururik zaharrena da.

## Edukia

Jainkoen arotik, Jito Enperatrizaren garaira arte, 697 arte deskribatzen du. Jatorrizko izenburua *Nihongi* zela suposarazten duen azalpen bat dago. 30 liburuki (existitzen dira) eta genealogia 1 (ez da existitzen) osatu ziren 720an. Biltzaileak, Toneri printzea (Toneri Shinno), Ki no Kiyohito, Miyake no Fujimaro, Ō no Yasumaro eta beste ezezagun batzuk izan ziren.

Jakina, mito bat ez da historia, baina garrantzitsua da mitologiarentzat. Shokiko mito ofizialak, Japoniako beste antzinako liburua den Kojikikoak bezain interesgarriak ez direla ezagutzen da.

Zalantza handia dago lehen enperadoreen existentziari buruz Shokin. Egungo historialariek, bigarrenetik bederatzigarren belaunaldira doazen enperadoreak, Shokiren biltzaileen asmakuntza bezala hartzen dituzte. Lehen enperadorea den Jinmu Enperadorearen existentzia, zalantzapean eta susmopean dago. Sujin Enperadorea hartzen da lehenengo benetako enperadoretzat. Shokin kontatzen diren gertaera eta azalpenak, askoz zalantzazkoagoak dira. Egungo historialariek, ez dituzte artikuluak erasotzen 673tik aurrera.

## Kanpo estekak
# Baekje

| Baekje 백제 |
| --- |
| K.a. 18 – k. o. 668 |
| Monarkia |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Wirye (k.a. 18 -k.o. 475) Ungjin (476-538) Sabi (538-660) |
| Kultura |
| Hizkuntza(k) | Antzinako koreera Antzinako txinera |
| Erlijioa | Korear xamanismo, budismo eta taoismo |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoak**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Buyeo |
|  | Goguryeo |
|  | Mahan |

 | **Ondorengoa →**

|  |  |
| --- | --- |
| Silla |  |

 |

 |

**Baekje** (Hangul: 백제; Hanja: 百濟; RR: *Baekje*; MR: *Paekje*) ekialdeko Asiako antzinako erresuma bat izan zen, Koreako penintsulako hego-mendebaldean zegoena.

Goguryeo eta Sillarekin batera, Baekje «Koreako Hiru Erresuma» deiturikoetako bat zen. Baekjek Buyeoren oinordeko izatea aldarrikatzen zuen, Gojoseon erori zen garaian Mantxuriako egungo eskualdean ezarritako estatua. Bestalde, Goguryeok ere Buyeoren ondorengoa izatea aldarrikatzen zuen, eta, beraz, Mantxuriako lurraldeak bere erresumari erantsi zizkion.

Baekje Jumongen (Goguryeoren sortzailea) seme Onjok sortu zuen, gaur egun Seul denaren inguruan. IV. mendeko bere urrezko aroan, Baekjek Koreako penintsularen ekialdeko zatirik handiena kontrolatzen zuen, iparraldetik Piongiangetik haratago hedatuz. Sillaren eta Tang dinastiaren arteko aliantzak garaitu zuen 660. urtean, orduan Silla Batuaren parte izatera igaroz.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Koreako historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Ōjin enperadorea

| Ōjin enperadorea |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Japoniako enperadorea |
| --- |

 270 (egutegi gregorianoa) - 310 (egutegi gregorianoa) ← Jingū enperatriza - Nintoku → |
| Bizitza |
| Jaiotza | Umi (en) , 200ko urtarrilaren 5a |
| Herrialdea |  Japonia |
| Heriotza | 310 (egutegi gregorianoa) (109/110 urte) |
| Hobiratze lekua | Konda Gobyōyama Kofun (en)  Gobyōyama Kofun |
| Familia |
| Aita | Chūai |
| Ama | Jingū enperatriza |
| Ezkontidea(k) | Nakatsuhime no Mikoto (en)  Anihime Otohime no Mikoto Miyanushiya Kawaedahiuri Takaki no Irihime no Mikoto Ojinaga no Mawakanakahime (en)  |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* Nintoku Prince Ōyamamori (en)  Wakanuke no Futamata (en)  Sotoori hime (en)  Kusaka no Hatabi no Himemiko (en)  Prince Uji no Wakiiratsuko (en)  Yatanohimemiko Prince Hayabusawake (en)  Metori no Himemiko (en)  Nukata no Ónakachuhiko no Miko
 |
| Haurrideak |
ikusi[erakutsi]
* Prince Kagosaka (en)  Prince Oshikuma (en)
 |
| Leinua | Japoniako Leinu Inperiala |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | japoniera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | agintaria |

**Ōjin enperadorea** (japonieraz: 仲哀天皇, Hepburn: *Ōjin Tennō*)
 Japoniako hamabostgarren enperadorea izan zen, ordena tradizionalaren arabera.

Lehen enperadore historikoa omen zen (hau zalantzan egon arren), eta Hachiman, sintoismoan gerlarien zaindaria, bezala jainkotu zuten. Hata klanak kami zaindaritzat zeukan.

*Kojiki* eta *Nihon Shoki*ren arabera, Ōjin enperadorea Jingū enperatriz ezkontidearen eta Chūai enperadorearen semea izan zen. Chūai enperadorea Ōjin jaio aurretik hil zenez, bere ama *de facto*zko gobernari bihurtu zen. Ōjin Tsukushin jaio zen, ama Korearen inbasiotik itzuli zenean, eta Hondawake printze izendatu zuten. Lau urte zuela, koroaren printze bihurtu eta 270ean koroatu zuten 70 urterekin. Beste 40 urterako gobernatu zuen 310ean hil zen arte, nahiz eta bere erregealdiari buruzko data horietako batek ere ez izan oinarri historikorik. Gaur egun Osaka den bi jauregitan bizi izan zen. Nintoku enperadorearen aita izan zen, bere ondorengoa.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Japoniako biografia baten **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Zehar-aipamen

**Zehar-aipamena** Erretorika klasikoan pentsamendu figuren artean sailkatzen zen figura literarioa da, baita **allusio** bezala ezagututa ere, kasu horretan “joko” edo “josteta” esanahiaz. Baliabide hau tropoekin badu loturaren baten bat ere bai. Baliabide honen bidez gauza edo errealitate bati erreferentzia egiten zaio hari erreferentzia egiten dion beste baten bidez. Zerbait zeharka aditzera ematean datza. Horren arabera, ez da argi edo espresuki azaltzen, hartaz pentsarazten duen zerbaiten bidez baizik.

## Adibide batzuk

Esaterako, esaten badugu gizon bat “Kixotea” dela zera adierazi nahi dugu: gizon hori idealista eta errealitatetik kanpo dagoen pertsona dela. Hori guztia ez dugu zuzenean esaten eta, gainera, ahal da interpretazio desberdinak egin, esaterako, zoratuta dagoela.

Beste adibide batzuk:

* "Fitipaldi" : oso azkar dabilela (edo kontrakoa, alegia)
* "Tarzan" : giharrak dituen pertsona, akrobaziak egiten dituena (edo kontrakoa)
* "Haurrak aingeru moduan begiratzen ninduen": horren arabera pentsa dezakegu ume zintzoa zela, inozentea.

## Zehar-aipamen motak

* Formaren arabera:
	+ Metaforikoak
	+ Metonimikoak
	+ Sinekdokekoak
	+ Alegorikoak

* Edukieraren arabera:
	+ Historikoak
	+ Mitologikoak
	+ Literarioak

## Zehar-aipamena Artean

Pintura eta arte grafikoetan sarritan eman da errekurtso hau. Esaterako Asterixen komikietan zehar-aipamenak zamatzen dira uneoro. Zineman ere ohikoa da errekurtsoa bai ikusleari egiten zaion keinu bezala baita ere omenaldi moduan. Adibidez, Alfred Hitchcocken *Psycho* filmearen dutxako eszena ospetsua askotan agertu da beste filme desberdinetan. Pinturan ere ez da baliabide arraroa. Ondoren adibide bat ikus daiteke: Édouard Manetek *Le Déjeuner sur l'herbe* margotu zuen eta, ondoren, omenaldi gisa, Paul Cézannek *Le déjeuner sur l'herbe d'après Manet* egin zuen; bien artean lotura, zehar-aipamena, oso garbi ikusten da.

* *Le déjeuner sur l'herbe*, Édouard Manetek egindako margolana.
* Le déjeuner sur l'herbe, Cézannek egindakoa

## Erreferentziak

## Bibliografia

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 743.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 22.or.

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
# Suiko

| Suiko |
| --- |
|   Irudi gehiago |
|

|  Japoniako enperadorea |
| --- |

 593ko urtarrilaren 17a - 628ko apirilaren 18a ← Sushun (en)  - Jomei (en)  → |
| Bizitza |
| Jaiotza | 554ko maiatzaren 21a |
| Herrialdea |  Japonia |
| Heriotza | Oharida Palace (en) , 628ko apirilaren 15a (73 urte) |
| Hobiratze lekua | Yamada Takatsuka Kofun (en)   |
| Familia |
| Aita | Kinmei |
| Ama | Soga no Kitashihime |
| Ezkontidea(k) | Bidatsu (en)  |
| Seme-alabak |
ikusi
* Princess Uji no Shitsukahi (en)  Prince Takeda (en)  Woharida (en)  Princess Tame (en)  Prince Wohari (en)  Owari no Miko (en)  Sakurai no Yumihari (en)
 |
| Haurrideak |
ikusi
* Anahobe no Hashihito no Himemiko (en)  Imperial Prince Sakurai (en)  Imperial Prince Iso no Kami (en)  Imperial Prince Iso no Kami Be (en)  Imperial Prince Amatsukabe Anahobe (en)  Imperial Prince Katsuraki (en)  Bidatsu (en)  Sushun (en)  Yōmei (en)
 |
| Leinua | Japoniako Leinu Inperiala |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | japoniera |
| Jarduerak |
| Jarduerak | politikaria |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | budismoa |

**Suiko Enperatriza** (japonieraz: 推古天皇, *Suiko-tennō*, 554-628ko apirilaren 15) Japoniako 33. enperatriza izan zen, ondorengotza orden tradizionalaren arabera, Krisantemo Tronura iritsi zen lehenengo emakumezkoa. 593 eta 628 artean agintean egon zen. Tronura iritsi aurretik, bere izen pertsonala (*imina*) Mikekashiya-hime-no-mikoto zen, baina ezaguna zen Toyomi ke-Kashikiya-hime-no-Mikoto gisa.​ Nukatabe printzesa eta Toyomike Kashikiya izenak ere bera izendatzeko erabiltzen dira.

Enperatrizak bere erresuman zehar egindako ekintzetako batzuk, budismoaren errekonozimendua barne hartzen zuten, 594an Hiru Altxor Loredunen Ediktua aldarrikatuz, Sui dinastiako gortearekin harremanak irekiz 600ean, 603an Tapa eta Heinen Hamabi Mailen Sistema onartuz eta 604an 17 artikuluren Konstituzioa onartuz. Suiko enperatriza ere Japoniako lehen errege budistetako bat izan zen, eta enperatriz izan baino lehentxeago moja gisa hartuak zituen botoak.

## Genealogia

Kinmei Enperadorearen hirugarren alaba zen. Bere ama Soga no Inameren alaba zen, Soga no Kitashihime. Yomei Enperadorearen alaba txikia zen, ama berberekoa.

## Kanpo estekak
# Txinera klasiko

| Txinera klasiko |
| --- |
| 文言文 |
| Datu orokorrak |
| Hiztunak | 0 |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza Sino-Austronesian (en)  sino-tibetar hizkuntzak txinera written Chinese language (en)  |
| Alfabetoa | txinatar karakterea |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-3 | `lzh` |
| Glottolog | `lite1248` |
| Wikipedia | `lzh` |
| IETF | lzh |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Hemengo testu batzuk txineraz daude.** Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galdera ikurrak ikusiko dituzu txinera ikurren ordez. |

**Txinera klasikoa** edo **txinera literarioa** (txineraz: 文言文; pinyinez: *Wényánwén*) antzinako txineraren idazkera da, ereduzkotzat hartzen den epekoa. Egun, hizkuntza hila da baina kultura-hizkuntza moduan erabiltzen dute.

Txinera literarioa Txinatik at ere erabili zuten: koreeraz *hanmun* (漢文 'Han idazkera'); japonieraz *kanbun* (漢文 'Han idazkera'); eta vietnameraz *Hán Văn* (漢文 'Han idazkera') diote. Hain historia luzea izanda, txinera klasikoak aldaera asko ditu, adibidez, Han dinastiakoa etaTang dinastiakoa oso ezberdinak dira.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Heian aroa

|  |
| --- |
| **Japoniako historia** |
|  |
|  |
|  |
| * Jōmon Aroa (K. a. X. mendea-K. a. 300)
* Yayoi Aroa (K. a. 300-K. o. 250)
* Kofun Aroa (250-538)
* Asuka Aroa (538-710)
* Nara Aroa (710-794)
* Heian Aroa (794-1185)
* Kamakura Aroa (1185-1333)
	+ Kenmu Berrezartzea
* Muromachi Aroa (1336-1573)
	+ Nanboku-chō Aroa
	+ Sengoku Aroa (1478-1605)
* Azuchi–Momoyama Aroa (1568–1603)
	+ Nanban
* Edo Aroa (1603-1868)
	+ Bakumatsu
* Meiji Aroa (1868-1912)
	+ Meiji Berrezartzea
* Taishō Aroa (1912-1926)
* Shōwa Aroa (1926-1989)
* Heisei Aroa (1989-2019)
* Reiwa Aroa (2019-egun)
 |

**Heian aroa** (japonieraz: 平安時代, Hepburn: *Heian jidai*)
 Japoniako historiaren aroa da, 794tik 1185 arte hedatzen dena. Garai hartan, herrialdeko hiriburua Kyoto zen.

Konfuzianismoa eta txinatar kulturaren eragina puntu gorenera iritsi ziren japoniar historiaren aldia da. Heian aroa Kyotoko Gorte Inperialaren gailurtzat ere hartzen da, eta bere arteagatik, bereziki poesia eta literaturagatik, nabarmentzen da. 'Heian' (japonieraz: 平安)
- heːɑɴ ahoskatua- hitzak "bakea eta lasaitasuna" esan nahi du japonieraz.

## Historia

Heian aroa, Nara Aroaren ondoren izan zen, eta 794an hasi zen, Kanmu enperadoreak Japoniako hiriburua Heian-kyōra (平安京, gaur egungo Kyoto) lekualdatu zuenean. Hurrengo belaunaldiek beti miretsi izan duten Japoniako kulturaren puntu gorentzat hartzen da. Garai hau ere nabarmena da samuraien klasearen gorakadagatik, garai hartan boterea bereganatu eta Japoniako aro feudala hasi baitzuten.

Nominalki, subiranotasuna enperadorearengan datza, baina, izatez, boterea Fujiwaratar nobleziaren eskuetan zegoen. Hala ere, probintzietako interesak babesteko, Fujiwaratarrek eta beste familia noble batzuek zaindariak, polizia eta soldaduak behar izan zituzten. Gerlari-klaseak etengabeko irabaziak izan zituen Heian aroan zehar. 939an, Taira no Masakadok gobernu zentralaren agintea mehatxatu zuen, ekialdeko Hitachi probintzian altxamendu bat zuzenduz, eta ia aldi berean, Fujiwara no Sumitomo mendebaldean matxinatu zen. Gainera, hartze militarra mendez mende luzatu zen, gobernuaren gotorlekuaren zati handi bat shogunerriko armada pribatuen barruari egokitu zitzaionean.

Gerlari-klaseak gortean zuen eragina Hōgen matxinadaren ondorioa izan zen. Une honetan, Taira no Kiyomorik, Fujiwaratar tradizioa berpiztu zuen, bere biloba tronuan jarriz, Japonia erregeordetzaz gobernatzeko. Bere klana (Taira klana) ez zuten kanporatuko Genpei Gerra amaitu arte, shogunerriaren hasiera markatu zuena. Kamakura Aroa 1185ean hasi zen, Minamoto no Yoritomok enperadoreen boterea hartu eta Kamakura hirian Kamakurako shogunerria izeneko *bakufu*a ezarri zuenean.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Japoniako historiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Antologia

Zientzia-fikziozko literaturaren antologia frantsesez.
**Antologia** bat lan berezien edo garrantzitsuen bilduma bat da. Egiteko ikuspuntuak desberdinak izan daitezke: literarioak, esaterako olerki onenak, zinematografikoak, musikalak. Aukeraketa oso subjektiboa izan daiteke, kritikari baten ikuspuntutik onenak, edo, itxuraz, objektiboagoa, pertsona askoren iritziak bilduz. Dena dela, kasu guztietan partzialak eta arbitrarioak dira

## Etimologia

"Antologia" hitza grezieratik dator: “anthos”, batetik, “lore” bezala itzul daiteke; “legein”, bestetik, aditza da eta esanahia “aukeratu” da. Horregatik ere batzuetan, Pierre Laffiteren eraginez, "lorategi" hitza erabili izan da, adibidez, "Euskal Poesiaren Lorategia". Baita ere "Lan hautatuak" eta "Lan Oroigarriak" hitzak erabili izan dira "antologia"ren ordez.

## Antologiak literaturan

Literaturaren historiaren garrantzi handia izan dute antologiek, batez ere mugimendu berrien aurrean gaudenean. Adibidez, 1969an Juan San Martinek egin zuen euskal poesia berriaren antologiak, *Uhin berri*, olerkari gazteak plazaratzeko garrantzi handia izan zuen.

Poesia alorrean oso ohikoak dira antologiak baina beste generoetan ere arruntak dira baita. Ipuinen antologiak, alegien antologiak, mikroipuinen bilketak, egile baten testu onenak... Horren arabera, antologia gaiaren araberakoa izan daiteke, esaterako, ipuin erotikoen aukeraketa bat, egileen arabera, adibidez, Gabriel Arestiren testu onenak, edo erabat pertsonala, hau da, antologoaren gustuaren arabera.

Normalean, aukeratutako testu bakoitzean elementu hauek jasotzen dira:

* Testua atera den lanaren titulua eta aukeratutako zatia.
* Egilearen izena. Batzuetan egilearen datu gutxi batzuk ematen dira.
* Pasarteak baldin badira horrela azaldu behar da.

## Antologiak musikan

Oso ohikoak dira abeslari edo talde baten konposizio arrakastatsuenak biltzeko bildumak. Baita ere estiko edo joera baten arabera egin daiteke, adibidez, urte bateko kanta entzunenak, ska kanta ezagunenak...

## Antologiak zineman

Planteamendu berarekin zinemaren kasuan formatuak egiteko modua baldintzatzen du. Izan daiteke filmen pasarte batzuen antologia, edo film ezagunenen bilduma, zuzendari baten inguruko zikloa... Historiaren zineman ospe handia lortu zuen *Cinema Paradiso* filmaren amaieran jasotzen den zentsuratutako musu guztien antologia.

## Erakusketa antologikoa

Arte munduan ere egile baten edo talde baten antologia egin daiteke.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Krestomatia.

## Kanpo loturak

* Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*ren definizioa.
# Substantibo

Hizkuntzalaritzan, **substantibo**a perpaus baten subjektu eta aditz eta preposizio baten objektuaren funtzioa betetzen duen hitza da. Substantiboak eta izenak bereizi egin behar dira: substantibo batzuk ez dira izenak (adibidez, «Txikiak egin du» perpausean, *txiki* hitza substantiboa eta adjektiboa da).

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Flexio

*Artikulu hau hizkuntzalaritzako kontzeptuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Flexio (argipena)».*
Hizkuntzalaritzan, **flexioa** hizkuntza batean lexema bati egiten zaizkion aldaketak dira, esaldi batean duen esanahi eta funtzio gramatikala ezartzeko. Bi motatako flexioak bereizten dira: deklinabidea, bereziki izena, izenordain eta adjektiboekin egiten dena eta kasua, generoa eta numeroa finkatzen dituena; eta konjugazioa, aditzen pertsona, numeroa eta denbora finkatzen dituena, besteak beste.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzalaritzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Antzinako txinera

| Antzinako txinera |
| --- |
| Datu orokorrak |
| Eskualdea | Antzinako Txina |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza Sino-Austronesian (en)  sino-tibetar hizkuntzak txinera |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | subjektu aditza objektua |
| Alfabetoa | txinatar karakterea |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-3 | `och` |
| Glottolog | `oldc1244` |
| IETF | och |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Hemengo testu batzuk txineraz daude.** Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galdera ikurrak ikusiko dituzu txinera ikurren ordez. |

**Antzinako txinera** (TT: 上古漢語, TS: 上古汉语, P: *Shànggǔ Hànyǔ*) Zhōu dinastiaren hastapenetan eta erdialdean (K.a. 1122 - K.a. 256) ohiko hizkuntza izan zen, eta garai honetakoak dira brontzezko lanabesetan eginiko idazkunak, Konfuzioren Bost Klasikoak bildumako *Shī Jīng* olerki-liburua eta *Shujing* historia-liburua, eta bilduma bereko *I Ching*  liburuaren atal batzuk. Karaktereetan aurkitutako elementu fonetikoek antzinako txineraren ahoskera zer nolakoa zen jakiteko pistak ematen dituzte. Japonierak, vietnamerak eta koreerak hartutako txinatar karaktereen ahoskera ere laguntza handikoa da. Antzinako txinera ez zen deklinaezina. Soinu sistema aberats bat zeukan, non aspirazioak kontsonanteak bereizten zituen, baina ziur aski tonurik gabe. Antzinako txinera berreraikitzearen lana Qing dinastiako filologoekin hasi zen.

## Ikus, gainera

* Txinera klasiko

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Ukiyo-e

Kabuki antzerkiko Otani Oniji aktorea, Toshusai Sharakuk egindako grabatua, 1794.
**Ukiyo-e** (euskaraz: «mundu iragankorreko irudiak») XVIII-XIX. mendeetako arte japoniarraren korronte nagusia da.

Zur gaineko grabatuetan garaiko egunoroko bizitzari zegozkion eszenak islatzen ziren zenbait kolore erabiliz. Gehienbat antzezleak, prostitutak, kabuki antzerkiko eszena ezagunak eta eszena erotikoak irudikatzen ziren.

XIX. mendean Europara iritsirik, eragin handia izan zuten abangoardiako pintore frantsesengan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak