# Hiragana

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.** Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galdera ikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez. |

**Hiragana** (japonieraz: 平仮名)
 silabario bat da, *katakana* eta *kanji*ekin batera berezko japoniar idazkera-sistema osatzen duena. Batzuetan rōmaji edo latindar alfabetorako transkribapena ere erabiltzen da. *Hiragana* eta *katakana* *kana*-sistemak dira eta ez dute kontzepturik (*kanji* bezala) irudikatzen, soinuak baizik. *Kana* bakoitzak bokal bat (あ,*a*), kontsonante bat + bokal bat (か, *ka*) edo sudurkaria (ん, *-n*) irudikatzen du.

Japoniar testu arruntetan hiru sistemak batera daude. *Hiragana* *kanji*rik ez duten japoniar hitzak idazteko erabiltzen da (partikulak barne) eta baita aditz-hondarkietan ere; halaber, kanjiaren ahoskera adierazten duen *furigana* sisteman ere erabiltzen da. *Hiragana* japoniar umeek ikasten duten lehen idazkera da.

## Oinarrizko *hiragana* karaktereak

| あ a | い i | う u | え e | お o |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| か ka | き ki | く ku | け ke | こ ko |
| さ sa | し shi | す su | せ se | そ so |
| た ta | ち chi | つ tsu | て te | と to |
| な na | に ni | ぬ nu | ね ne | の no |
| は ha | ひ hi | ふ fu | へ he | ほ ho |
| ま ma | み mi | む mu | め me | も mo |
| や ya |  | ゆ yu |  | よ yo |
| ら ra | り ri | る ru | れ re | ろ ro |
| わ wa | ゐ wi |  | ゑ we | を wo |
|  | ん n |

Gorriz, karaktere zaharkituak.

**Ahoskerari buruzko oharra**: Letra guztiak euskaraz bezalatsu ahoskatzen dira, hauexek izan ezik:

* *h*: hasperenduna da, lapurteraz edo ingelesez bezala.
* *r*: beti leuna, *ere* hitzean bezala, inoiz ez *erre* hitzean bezala, ezta hitzaren hasieran ere.
* *w*: ingelesezko *w* bezala.
* *j*: ingelesezko *j* bezala.
* *y*: euskara batuko *jada* bezala.
* *fu*: *fu* eta *hu* artean ahoskatzen da.
* *ch*: *tx* ahoskatzen da
* *sh*: euskarazko *x* bezala, *ixo* hitzean bezala
* *ha*, *he*, *wo*: partikulak direnean, hurrenez hurren *wa*, *e* eta *o* ahoskatzen dira.

## *Nigori*aren bidez eratutako soinuak

Japonieraz *nigori* izeneko zeinu diakritikoa dago eta kontsonante ozenak edo ezpuruak (*g*, *z*, *d* eta *b*) eta *p* erdi ezpurua eratzeko erabiltzen da.

Kontsonante ozenak eratzeko, (゛) *dakuten*-a (濁点) erabiltzen da eta *p* soinua eratzeko (゜) *handakuten*-a (半濁点) erabiltzen da, biak karakterearen goi-eskuineko aldean jarrita.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| が ga | ぎ gi | ぐ gu | げ ge | ご go |
| ざ za | じ ji | ず zu | ぜ ze | ぞ zo |
| だ da | ぢ ji | づ zu | で de | ど do |
| ば ba | び bi | ぶ bu | べ be | ぼ bo |
| ぱ pa | ぴ pi | ぷ pu | ぺ pe | ぽ po |

## Diptongoak

Beste alde batetik, silaba bat *ya*, *yu* edo *yo*-rekin elkartzen denean, diptongoak era daitezke. Kasu horretan, bigarren kana (*ya*, *yu* edo *yo*) txikiago idazten dira.

|  |
| --- |
|  |
| きゃ kya | きゅ kyu | きょ kyo |
| しゃ sha | しゅ shu | しょ sho |
| ちゃ cha | ちゅ chu | ちょ cho |
| にゃ nya | にゅ nyu | にょ nyo |
| ひゃ hya | ひゅ hyu | ひょ hyo |
| みゃ mya | みゅ myu | みょ myo |
| りゃ rya | りゅ ryu | りょ ryo |
| ぎゃ gya | ぎゅ gyu | ぎょ gyo |
| じゃ ja | じゅ ju | じょ jo |
| びゃ bya | びゅ byu | びょ byo |
| ぴゃ pya | ぴゅ pyu | ぴょ pyo |

## Kontsonante bikoitzak

Kontsonante bikoitzak kontsonantearen aurrean tsu txikia (っ) idatziz eratzen dira. *k*, *s*, *t* eta *p* kontsonanteak baino ez dira bikoizten. Adibidez, よ**っか** (*yokka*, hilaren 4. eguna), ざ**っし** (*zasshi*, aldizkaria), だ**った** (*datta*, "izan" aditzaren lehenaldia), に**っぽ**ん (*nippon*, Japonia). Ahoskera hauxe da: *yok-ka*, *zas-shi*, *dat-ta*, *nip-pon*, hots, kontsonantea bitan ahoskatzen da. Sudurkariekin (*m* eta *n*), ん aurrean jarriz bikoizten dira: お**んな** (*on'na*, emakumea), う**んめ**い (*unmei*, patua).

## Bokal luzeak

Honelaxe eratzen dira:

* a + a: お**かあ**さん (*okaasan* = ama)
* i + i: お**にい**さん (*oniisan* = anaia edo neba nagusi)
* u + u: **じゅう** (*juu* = hamar)
* e + e: お**ねえ**さん (*oneesan* = ahizpa edo arreba nagusi)
* e + i: せん**せい** (*sensei* = irakasle, maisu)
* o + o: **おお**きい (*ookii* = handi)
* o + u: **おう**じ (*ouji* = printze)

## Jatorria

*Hiragana* *man'yōgana*tik (japonierazko fonemak irudikatzen zituzten txinatar karaktereak) V. mendean sortu zen eta hasieran batez ere emakumeek erabiltzen zuten. *Hiragana* karaktereak txinatar idazkeraren kaligrafia etzanetik sortu ziren. Beheko taulak *manyōgana*-tik kaligrafia etzanaren bidezko eratorpena adierazten du: goiko aldeak karakterea kaligrafia arruntean erakusten du; gorriz dagoen erdiko aldeak, kaligrafia etzanean; eta beheko aldeak, hiraganazko baliokidea.

## Ikus, halaber

* *Man'yōgana*

## Kanpo estekak

* Hiragana eta katakana idazteko ariketa-liburua (PDF)
* Real Hiragana eta Katakana ikasteko on-line ariketak (HTML eta JavaScript).