Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Segundo gehigarri

Irudiak 2015ean izandako segundo gehigarria erakusten du
**Segundo gehigarri** bat denboraren emisio estandarrak eguzki denbora ertainetik gertu mantentzeko egiten den moldaketa da. Segundo gehigarriak beharrezkoak dira estandarrak egutegi zibilekin sinkronizatuak matentzeko, euren oinarria astrologikoa delarik.

Telekomunikazioen Batasun Internazionalak eginiko proposamena erlojuari ordu bat gehitzea da 600 urtean behin eta horrela segundo gehigarria ezabatzea. Txina eta Britainia Handiak kontra egin diote aldaketa honi, baina, aldiz, Amerikako Estatu Batuak, Italia, Alemania, Japonia eta Errusia aldaketaren alde daude. Alternatiben artean erlojua ordu bete atzeratzea ere badago, desberdintasuna ordu erdiko atzerapena izatera iristen den momentuan. Bonn-eko Unibertsitateak egindako kalkuluen arabera, hau 2600 urtean gertatuko litzateke.

Denbora zibilaren estandarrak Denbora Unibertsal Koordinatuan (UTC) oinarritzen dira, izugarri zehatzak diren erloju atomikoak erabiliz mantentzen dena. UTC-a eguzki denbora mediotik gertu mantentzeko, noizean behin zuzendu egiten da segundo gehigarri bateko moldaketarekin. Honen ondorioz, 61 segundoko minutu bat izango genuke. Periodo luzeetan zehar, segundo gehigarri hauek gorantz doan erritmo bati gehitu behar zaizkio, 31 s/siglo² parabolari dagokiona. Aurreikusita dago ere segundo bat ezabatzea, 59 segundoko minutu bat izanik, baina ez da beharrezkoa izan orain arte eta ez da aurreikusten etorkizunean beharrezkoa izatea Lurraren errotazioaren aurreikuspenen arabera.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Daniera

| Daniera |
| --- |
| dansk |
|  |
|  |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | Danimarka, Faroe Uharteak, Groenlandia, Islandia, Alemania (Schleswig-Holstein), Norvegia eta Suedia |
| Hiztunak | 5,5 milioi |
| Ofizialtasuna | Danimarka, Europar Batasuna, Alemania (babestutako hizkuntza gutxitua) |
| UNESCO sailkapena | 1: ziurra |
| Araugilea | *Dansk Sprognævn* (Daniera Batzordea) |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak germaniar hizkuntzak ipar-germaniar hizkuntzak Scandinavian languages (en)  ekialdeko eskandinaviar hizkuntzak |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | subjektu aditza objektua, V2 hizkuntza, nominatibo-akusatibo hizkuntza, hizkuntza azentuala, hizkuntza malgukaria, azentua, hizkuntza sintetikoa eta pitch accent (en)  |
| Denbora gramatikalak | orainaldia, preterite (en) , perfect tense (en) , pluperfect (en)  eta geroaldia |
| Modu gramatikalak | indikatiboa, subjuntiboa, agintera, infinitiboa eta partizipioa |
| Genero gramatikalak | genero komuna eta genero neutroa |
| Kasu gramatikalak | nominatiboa eta genitiboa |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-1 | `da` |
| ISO 639-2 | `dan` |
| ISO 639-3 | `dan` |
| Ethnologue | `dan` |
| Glottolog | `dani1284` eta `dani1285` |
| Wikipedia | `da` |
| Linguasphere | 52-AAA-cc |
| ASCL | 1501 |
| IETF | da |

**Daniera** (*dansk*) iparraldeko germaniar hizkuntza bat da. Sei milioi inguru hiztun ditu, batez ere Danimarkan eta Alemaniako iparraldeko Hego Schleswig eskualdean. Hizkuntza ofiziala da Danimarkan eta Faroe uharteetan (Faroeetan, faroerarekin batera), eta hizkuntza gutxituaren estatusa du Hego Schleswigen.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Danierazko literatura
* Eskandinavia

## Kanpo estekak
# Suediera

| Suediera |
| --- |
| svenska |
| Suedieraren hedapena, laranjaz. |
|  |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua |  Suedia  Finlandia |
| Hiztunak | 8,5 milioi |
| Rankinga | 74 |
| Ofizialtasuna | Suedia (*de facto*); Finlandia (finlandierarekin batera) eta Åland Uharteetan (elebakarka); Noarootsi udalerria (Estonia); Europako Batasuna; Ipar Kontseilua |
| Araugilea | *Svenska språknämnden* (Suedian) *Svenska språkbyrån* (Finlandian) |
| Hizkuntza sailkapena |
| Indoeuroparra |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | subjektu aditza objektua, V2 hizkuntza, nominatibo-akusatibo hizkuntza, hizkuntza azentuala, hizkuntza malgukaria, hizkuntza sintetikoa, adjective-noun (en) , pitch accent (en)  eta azentua |
| Denbora gramatikalak | orainaldia, lehenaldia eta geroaldia |
| Genero gramatikalak | genero komuna eta genero neutroa |
| Kasu gramatikalak | nominatiboa eta genitiboa |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa eta Swedish alphabet (en)  |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-1 | `sv` |
| ISO 639-2 | `swe` |
| ISO 639-3 | `swe` |
| Ethnologue | `swe` |
| Glottolog | `swed1254` |
| Wikipedia | `sv` |
| ASCL | 1504 |
| IETF | sv |

**Suediera** (*svenska*, /ˈsvɛ̂nskâ/) hizkuntza germanikoa da, ekialdeko eskandinaviar adarrekoa. Suedia, Finlandia eta Åland uharteetan ofiziala da. Danieraren eta norvegieraren oso antzekoa da.

## Dialektoak

Alde batetik, suediera estandarra (*standardsvenska*) aldaerarik zabalduena da. Beste alde batetik, bi aldaera nagusi bereizten dira: *rikssvenska*, Suedian hitz egiten dena, eta *högsvenska*, Finlandiakoa.

Suedieraren hiztunak honela banatzen dira, aldaerei dagokienez:

* Erdialdekoak: 5-7 milioi hiztun.
* Hegoaldekoak: 2-4 milioi.
* Finlandiakoak: 300.000.

## Ikus, gainera

* Suedierazko literatura.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Suedieraren Kontseilua **(Suedieraz)(Ingelesez)**
# Aitzingermaniko

| Aitzingermaniko |
| --- |
|  |
| Datu orokorrak |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak germaniar hizkuntzak |
| Informazio filologikoa |
| Hizkuntza-tipologia | hizkuntza malgukaria |
| Denbora gramatikalak | orainaldia eta lehenaldia |
| Modu gramatikalak | indikatiboa, subjuntiboa eta agintera |
| Genero gramatikalak | genero femeninoa, genero maskulinoa eta genero neutroa |
| Kasu gramatikalak | nominatiboa, akusatiboa, genitiboa, datiboa, bokatiboa eta instrumentala |
| Alfabetoa | baliorik ez, Futhark zaharra eta Old Italic (en)  |
| Aurrekaria | Paleo-Germanic (en)  |
| Hizkuntza kodeak |

**Aitzingermanikoa** indoeuroperaren germaniar adarraren aitzin-hizkuntza berreraikia da.
Aitzingermanikoa aurre-aitzingermanikotik garatu zen hiru adarretan K.o. lehen milurtekoaren lehendabiziko erdialdeanː Mendebaldeko germanikoa, Ekialdeko germanikoa eta Iparraldeko germanikoa.
Aitzingermanikoa definitzeko baliatu ohi den ezaugarria Grimm-en legea bete izana da, hots, oraindik ere indoeuropearen dialektoa zenean gertatu zitzaion hots-aldaketa multzo bat, denborarekin hizkuntza gisa bereizarazi zutenak.

## Erreferentziak

* Cercignani, Fausto. *Indo-European ē in Germanic*, *Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung*, 86/1, 1972, 104-110.
* Cercignani, Fausto. *Indo-European eu in Germanic*, *Indogermanische Forschungen*, 78, 1973, 106-112.
* Cercignani, Fausto. *Proto-Germanic \*/i/ and \*/e/ Revisited*, *Journal of English and Germanic Philology*, 78/1, 1979, 72-82.
* Kroonen, Guus (2013). Etymological Dictionary of Proto-Germanic. Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series, 11. Brill Academic Publishers. ISBN 978-90-04-18340-7.
* Lehmann, W. P. (January–March 1961). "A Definition of Proto-Germanic: A Study in the Chronological Delimitation of Languages", *Language* 37ː1, 67–74. doi:10.2307/411250
* Ringe, Donald A. (2006). From Proto-Indo-European to Proto-Germanic. Linguistic history of English, v. 1. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-955229-0.
* Voyles, Joseph B. (1992). Early Germanic Grammar. San Diego: Academic Press. ISBN 0-12-728270-X.

## Kanpo estekak

* W.P. Lehmann & J. Slocum (arg.) *A Grammar of Proto-Germanic* (Online version)
* Vladimír Orel (2003) *A Handbook of Germanic Etimology*. Brill
# Foku (geometria)

F puntua elipsearen (gorriz), parabolaren (berdez) eta hiperbolaren (urdinez) fokua da.
Geometrian, konika baten **fokua** planoko puntu finko bat (edo batzuk) da. Ikusiko dugunez, kurba horren puntuekin erlazionatutako hainbat distantzia konstanteak izaten dira fokua erreferentzia hartuta.

## Zirkunferentziaren fokua

**Zirkunferentziaren fokua** zentroa da. Zirkunferentziaren puntu guztietatik zentrorainoko distantziak berdinak dira.

## Elipsearen fokuak

**Elipsearen fokuak** bi dira. Elipsearen edozein puntutatik fokuetarainoko distantzien batura konstantea da.

## Parabolaren fokua

**Parabolaren fokua** bakarra da. Parabolaren edozein puntutatik fokurainoko distantzia eta zuzentzaile izeneko zuzen finko baterainoko distantzia berdinak dira.

## Hiperbolaren fokuak

**Hiperbolaren fokuak** bi dira. Hiperbolaren edozein puntutatik fokuetarainoko distantzien kendura (balio absolutuan) konstantea da.

## Ikus, gainera

* Cassini-ren obaloa

* Kartesiar obaloa

## Kanpo estekak
# Meridiano

Bi meridianoren konbergentzia
**Meridianoa** (baita longitude-lerroak) Ipar Polo eta Hego Polo batzen duen asmatutako arkua da, longitude beraren puntu guztiak batuz. Meridiano batean duen leku baten kokapena latitudeak esaten digu. Meridiano bakoitzak paralelo guztiei perpendikularra da. Meridiano guztiek luzera bera dute, Lurraren diametroaren erdia, hau da, 20.003,93 km.

"Meridiano" latinezko *meridies* hitzetik dator, euskaraz "eguerdia"; eguzkiak meridiano bana eguerdian zeharkatzen dituenez, orduak ezberdintzeko erabiltzen da, horrela sortu ziren A.M. (*ante meridiem*) eta P.M. (*post meridiem*) kontzeptuak.

## Lehen meridianoa eta Greenwich

Lehen meridianoa Greenwichen, Ingalaterran.Nazioartean lehen meridianotzat hartzen den Greenwich meridianoak 0º longitudea finkatzen duenez, beste meridianoek bere angeluaz bereizten dira. Zirkulu batek 360 gradu dituenez, Greenwich meridianoaren beste aldeko meridianoa 180° longitudekoa da (eta antimeridianoa esaten zaio). Horrexegatik Greenwichetik mendebalderantz "Mendebaldeko hemisferioa" dago (0° eta 180° arteko mendebal-longitudea); ekialderantz ostera "Ekialdeko hemisferioa" dago (0° eta 180° arteko ekialde-longitudea.

## Orduak finkatzea

Meridianoa ordua finkatzeko erabiltzen da. Eguzki-ordua desberdina da meridiano bakoitzerako lurraren errotazioaren eraginez. Euskal Herrian jendea eguerdian bazkaltzeko prestatzen ari den unean, Moskukoek arratsaldeko lanari ekin diote, eta Pekinekoa lanaldia amaitu dute.

Greenwicheko meridianoa hartu zen zerotzat hartu zenean, antimeridianoa aukeratu zen eguna-aldaketarako. Horrela, mendebalderantz joz ordu-eremua ordu bat gutxiagokoa da, eta ekialderantz bat gehiagokoa, 180°ko meridionoan egun aldaketa gertatuz.

Ordu-eremuak meridianoaren arabera
## Meridiano magnetikoa

Meridiano magnetikoa Hego polo magnetikoa eta Ipar polo magnetikoa lotzen dituen alegiazko lerro bat da, eta Lurraren azalean zehar indar magnetikoaren lerroen osagai horizontal gisa irudika daiteke. Horren ondorioz, iparrorratz bat meridiano magnetikoarekiko paralelo agertuko da. Hala ere, iparrorratz bat ez da finko egongo meridiano magnetikoan, ekialdetik mendebalderako longitudea guztiz geodesikoa baita. Meridiano magnetikoaren eta egiazkoaren arteko angelua deklinazio magnetikoa da, oso garrantzitsua dena iparrorratzarekin nabigatzeko. Nabigatzaileek azimuta erabil zezaketen deklinazio magnetikoa neurtzeko.

## Ikus, gainera

* Greenwich meridianoa
* Lehen meridiano

## Kanpo estekak
# Kulminazio

Izar zirkunpolar baten kulminazioen itxurazko posizioa.
**Kulminazioa** argizagi edo astro bat behatzailearen meridianotik igarotzeari deritzo astronomian.

Egun sideral batean astro batek bi aldiz zeharkatzen du meridianoa; hau da, **goi-kulminazioan** (behatzailearekiko puntu gorena) eta **behe-kulminazioan** (behatzailearekiko puntu beherena). Hala ere, sarritan kulminazioaz hitz egiten denean goi-kulminazioari buruz ari da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Argizagi

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|   |
|   |
|   |
|    |
|   |
|   |
|   |
|   |

 |
| Gorputz eta objektu astronomikoen hautaketa |

**Argizagiak** edo **objektu astronomikoak** espazioan dauden egitura, entitate edo gauzakiak dira, zientziak baieztatuak. Askotan *argizagi* eta **zeruko gorputz** terminoak esanahi berarekin erabiltzen dira, baina zeruko gorputza objektu indibiduala da (asteroide bat, planeta bat...) eta argizagia, ordea, gorputz batek edo gehiagok osatutakoa izan daiteke (asteroide bat, asteroide gerrikoa, galaxia bat...).

| Eguzki sistema | Eguzkiz kanpokoak |
| --- | --- |
| Argizagi bakunak | Argizagi elkartuak | Argizagi hedatuak |
| * izarra
	+ Eguzkia
* planeta
	+ Merkurio
	+ Artizarra
	+ Lurra
		- Ilargia
	+ Marte
		- Phobos
		- Deimos
	+ Jupiter
		- Io
		- Europa
		- Ganimede
		- Kalisto
	+ Saturno
		- Titan
	+ Urano
	+ Neptuno
* asteroide
	+ asteroide gerrikoa
* meteoroide
* Planeta nanoa
	+ Pluton
		- Karonte
	+ 1 Ceres
* Kuiperren gerrikoa
* Oorten hodeia
 | * exoplaneta
* izarrak espektro motaren arabera
	+ nano zuria
	+ nano horia
	+ nano gorria
	+ nano arrea
	+ nano beltza
	+ erraldoi gorria
	+ erraldoi urdina
	+ supererraldoi gorria
* izar aldakorra
* argizagi trinkoa
	+ nano zuria
	+ neutroi izarra
		- pultsar
		- magnetar
	+ zulo beltza
* noba
* supernoba
 | * izar elkarketak
	+ izar bitarra
		- bitar itzaltzailea
	+ izar anizkoitza
	+ izar multzoa
		- irekia
		- globularra
* asterismoa
* konstelazioa
* galaxia
	+ galaxia aktiboa
		- blazar
		- quasar
		- radiogalaxia
		- Seyfert galaxia
	+ galaxia multzoa
	+ galaxia iluna
 | * nebulosa
* materia iluna
	+ WIMP
	+ MACHO
 |

## Kanpo estekak
# Trenbide-garraio

Tren bat Alaskan, petrolioa garraiatzen.
**Trenbide-garraioa** trenbideetan zirkulatzen duten gurpildun ibilgailuak erabiltzen dituen garraiobidea da, normalki altzairuzko bi errail paraleloren gainean. Trenbide-garraioa Lurreko bi garraiobide nagusietako bat da, errepide-garraioarekin batera. Mundu osoko bidaiarien eta merkantzien garraioaren %8 ingururako erabiltzen da, eraginkortasun energetikoari eta abiadura potentzialki handiari esker.

Errailen gaineko material birakariak errepideko ibilgailuek pneumatikoen gainean baino erresistentzia txikiagoa izaten du marruskadurarekiko, eta, horri esker, bagoiak tren luzeagoetan akopla daitezke. Lokomotorak dieselak edo elektrikoak izan ohi dira. Trenbide-garraioak kapital handia behar duen arren eta errepideko garraioa bezain malgua ez den arren, bidaiari- eta merkantzia-karga handiak garraia ditzake, eraginkortasun energetiko eta segurtasun handiagoarekin.

Antzinatik dira gizakien edo animalien trakzioko trenen aitzindariak, baina trenbideko garraio modernoa Britainia Handian lurrun-trena asmatu zenean hasi zen, 1800 aldera. Bidaiarientzako lehen trena, Stockton and Darlington burdinbidea, 1825ean inauguratu zen. Europan eta Ipar Amerikan trenbidea azkar hedatu zen, 1830ean Ingalaterrako lehen hiriarteko konexioa inauguratu ondoren, eta Industria Iraultzaren funtsezko osagaia izan zen. Trenbide-garraioa ezartzeak bidalketa-kostuak murriztu zituen, ur bidezko garraioarekin alderatuta. Horren ondorioz, "merkatu nazionalak" sortu ziren, eta prezioak ez ziren aldatzen hiri batetik bestera.

1880ko hamarkadan hasi zen trenbide-elektrifikazioa tranbiekin eta zirkulazio azkarreko sistemekin. 1940ko hamarkadatik aurrera, lurrunezko tren-makinen ordez diesel tren-makinak jarri ziren. Abiadura handiko lehen tren-sistema 1964an sartu zen Japonian, eta gaur egun abiadura handiko lineek Europako, Ekialdeko Asiako eta Estatu Batuetako hiri asko lotzen dituzte. Automobilaren eta hegazkinaren lehiagatik gainbehera txiki bat izan ondoren, trenbideko garraioa suspertu egin da azken hamarkadetan, errepideetako auto-pilaketagatik eta erregaiaren prezioak igotzeagatik, bai eta gobernuek trenbidean egindako inbertsioengatik ere, CO2 emisioak murrizteko.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Olinpiada

Pentatloi klasikoa (greziar behe-erliebea, K.a. 500)
Antzinako Grezian, **olinpiada** gertaera historikoen data finkatzeko erabiltzen zen lau urteko aldi bat da, ondoz ondoko Olinpiar Jokoen bitartean, lehenengo Olinpiar Jokoak ospatu zireneko K.a. 776. urtetik hasita.

## Ikus, gainera

* Olinpiar Jokoak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Kelvin (unitatea)

| Kelvin (unitatea) |
| --- |
|  |
| Neurtzen du | tenperatura absolutua, kolore tenperatura, ihintz-puntua, Curieren tenperatura, Debye temperature (en) , Fermi temperature (en) , Néel temperature (en)  eta superconduction transition temperature (en)  |
| SI sistemarako konbertsioa | 1 K |
| Honen izena darama | William Thomson |
| Ikurra | K, К, K, K, K eta K |

**Kelvin**a tenperatura termodinamikoaren unitatea da (edo tenperatura absolutuarena). Haren sinboloa K da, eta lehen Kelvin gradu ere deitzen zitzaion. (13. CGPMa (1967) 4. erabakia, CR 104). Kelvin unitatea tenperatura William Thomson Kelvinek 1848an sorturiko eskalan adierazteko erabiltzen da (eskala absolutua).

Eskala absolutuak oinarria Celsius eskalan du, unitate ezberdintasunak energia aldaketa bera adierazten baitu, baina eskalaren jatorria zero absolutura mugitua da (zero absolutua −273,15 °C dira, edo 0 K). Beraz, zero Kelvin litekeen egoerarik hotzena litzateke, energia termikorik gabeko egoera. Aldiz, uraren puntu hirukoitzeko tenperatura termodinamikoaren 1/273,16 frakzioa da, edo beste hitz batzuetan, uraren puntu hirukoitzak 273,16 K-eko tenperatura du.

Celsius eskalatik eskala absolutura pasatzeko, aski da honakoa aplikatzea:

*T*(K) = *T*(°C) + 273,15
## Ikus, gainera

* Celsius gradu
* Zero absolutu

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoa

| Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoa |
| --- |
|  |
| μέτρῳ χρῶ |
| Datuak |
| Izen ofiziala | BUREAU INTERNATIONAL POIDS ET MESURES |
| Izen laburra | BIPM, BIPM, BIPM eta BIPM |
| Mota | nazioarteko erakundea eta gobernu arteko erakundea |
| Jarduera sektorea | activities of extraterritorial organizations and bodies (en)  |
| Herrialdea | Frantzia |
| Jarduera |
| Kidetza | Joint Committee for Guides in Metrology (en)  eta Joint Committee for Traceability in Laboratory Medicine (en)  |
| Agintea |
| Zuzendaria | Andrew John Wallard (en) , Terry Quinn (en) , Charles Édouard Guillaume, René Benoît (en) , Ole Jacob Broch, Michael Kühne eta Martin J T Milton |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * «Pavillon de Breteuil»
* Sèvres
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Legezko forma | international organization (en)  |
| Historia |
| Sorrera | 1875eko maiatzaren 20a |
| Ordezkatzen du | International Time Bureau (en)  |
| webgune ofiziala  |

Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoaren egoitza
**Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoa** (frantsesez, **Bureau international des poids et mesures**), nazioarteko estandarizazio erakunde bat da, Metroaren Konbentzioari jarraituz Nazioarteko Unitate Sistema mantentzeko ezarri diren nazioarteko hiru estandarizazio erakundeetako bat. Frantsesezko siglak (**BIPM**) erabili ohi dira nazioartean erakunde hori izendatzeko.

## Historia

Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoa 1875eko maiatzaren 20an sortu zuten, gaur arte 51 estatuk sinatu duten Metroaren Konbentzioa deritzon itunaren ondoriotzat. Egoitza Sèvresen (Frantzia) du, eta estraterritorialitate estatusa du.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Nazioarteko Unitate Sistema

## Kanpo estekak
# Beldurrezko zinema

Boris Karloff Frankensteinen munstroa antzeztezn, 1931ko *Frankenstein* filmean
**Beldurrezko zinema** beldurrari lotutako zinema generoa da. Lehendabizikoak literaturaren klasikoetan oinarrituta zeuden: adibidez, *Dracula*, *Frankenstein*, *The Phantom of the Opera* eta *Dr. Jekyll and Mr. Hyde*. Gero, literaturaren munstroetara jotzen segitu arren, egungo bizitza modernoaren ziurtasun-gabeziak ere landu dira.

Kritikariek beldurrezko filmek biolentzia, aurrekontu urriko B filmak edo *exploitation* aldeak gehiegi erabiltzen dituzten arren, ekoiztetxe eta zinema zuzendari nagusiek, tartean Alfred Hitchcock, Roman Polanski, Stanley Kubrick, Martin Scorsese edo Francis Ford Coppola, genero horretako filmak moldatu dituzte. Zenbait filmek zientzia fikzio, fantastiko, komedia beltz edo *thriller* atalak ere dituzte.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau zinemari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# The Big Heat

| *The Big Heat* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Jatorria |
| Argitaratze-data | 1953 |
| Izenburua | *The Big Heat* |
| Jatorrizko hizkuntza | ingelesa |
| Jatorrizko herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Banatze bidea | eskatu ahalako bideo |
| Ezaugarriak |
| Genero artistikoa | vigilante film (en) , zinema beltza, film dramatikoa eta misteriozko zinema |
| Iraupena | 89 minutu |
| Kolorea | zuri-beltzekoa |
| Deskribapena |
| Honen parte da | National Film Registry (en)  |
|  |
|  |
|  |
| Zuzendaritza eta gidoia |
| Zuzendaria(k) | Fritz Lang |
| Gidoigilea(k) | Sydney Boehm (en)  William P. McGivern Fritz Lang[[Kategoria:Sydney Boehm (en)  idatzitako filmak]]   |
| Antzezlea(k) |
| Gloria Grahame Jocelyn Brando Alexander Scourby (en)  Lee Marvin Jeanette Nolan Carolyn Jones Willis Bouchey Robert Burton Celia Lovsky Dorothy Green Edith Evanson Peter Whitney Adam Williams Glenn Ford Dan Seymour Harry Lauter John Crawford Ric Roman Sidney Clute (en)  Chris Alcaide Phil Arnold Howard Wendell   [[Kategoria:Alexander Scourby (en)  antzeztutako filmak]]                [[Kategoria:Sidney Clute (en)  antzeztutako filmak]]    |
| Ekoizpena |
| Ekoizlea | Robert Arthur |
| Konpainia ekoizlea | Columbia Pictures |
| Edizioa | Charles Nelson |
| Bestelako lanak |
| Musikagilea | Mischa Bakaleinikoff |
| Argazki-zuzendaria | Charles Lang |
| Fikzioa |
| Kontakizunaren tokia | Los Angeles |
| Argumentu nagusia | suizidioa |
|

---

 |
|         |

The Big Heat 1953an Fritz Lang zuzendariak egindako filma da, Glenn Ford, Gloria Grahame, eta Lee Marvin aktoreek antzeztua. *Saturday Evening Post* egunkarian William P. McGivern idazleak idatzita eta ataletan argitara emaniko narrazioan oinarrituta dago. Gaizkileek emazte maitea hildakoan polizia batek egindako ikerketak ditu kontagai.

## Argumentua

|  |
| --- |
| **Oharra:Atal honek istorioren parte bat azaltzen du.*  |

Bannion polizia (Glenn Ford) lankide baten buruhilketa ikertzen ari da; itxura batean lagun hori hiriko mafiarekin harremanak izan ditu, Mike Lagana (Alexander Scourby) gaizkilearekin hain zuzen. Bannionek Lagana espetxeratzeko ahaleginak egingo ditu, baina bide horretan gauzak korapilatu egingo dira eta haren emaztea (Jocelyn Brando) bonbaz hil egingo dute. Polizia, bere onetik aterata, lanetik kenduko dute eta ordutik aurrera bere kasa jardungo du, Lagana eta beronen kide Vince Stone (Lee Marvin) garaitzea lortu arte.

## Aktoreak

* Glenn Ford ... Dave Bannion sargentua
* Gloria Grahame ... as Debby Marsh
* Lee Marvin ... Vince Stone
* Jeanette Nolan ... Bertha Duncan
* Alexander Scourby ... Mike Lagana
* Jocelyn Brando ... Katie Bannion
* Adam Williams ... Larry
* Kathryn Eames ... Bannionen koinata
* Chris Alcaide ... George Rose
* Peter Whitney ... Tierney
* Willis Bouchey ... Ted Wilks tenientea
* Robert Burton ... Gus Burke detektibea
* Howard Wendell ... Higgins
* Michael Granger ... Hugo
* Dorothy Green ... Lucy Chapman
* Carolyn Jones ... Doris
* Ric Roman ... Baldy
* Dan Seymour ... Mr. Atkins
* Edith Evanson ... Selma Parker

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)The Big HeatIMDb** atarian
# Free Cinema

**Free Cinema** Erresuma Batuko zinema mugimendua da, 1956ko otsailaren “Angry young menen manifestua”ri esker sortu eta 1960ko hamarkadan zehar iraun zuena. Fikziozko filmetan zein dokumentaletan estetika errealista izateak du ezaugarri nagusia, Hollywooden eta britainiar zinema klasikoaren kontra ateraz. Lindsay Anderson, nahiz eta gero mugimenduaren etiketaren kontra egin, bere sortzaileetako bat izan zen eta Karel Reisz, Tony Richardson eta Lorenza Mazzetti (*K*, *Together*) bere kide nagusienetarikoak.

Hona hemen *Free Cinema* mugimenduaren filmik nabarmenenak:

* *K* (1953) zuz.: zuz.: Lorenza Mazzetti.
* *Together* [1956] zuz.: Lorenza Mazzetti.
* *Room at the Top* (1958).
* *Look Back in Anger* (1959).
* *Saturday Night and Sunday Morning* (1960).
* *A Taste of Honey* (1961).
* *The Loneliness of the Long Distance Runner* (1962).
* *This Sporting Life* (1963).
* *If...* (1969).

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau zinemari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |