Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eskaldo

Bersi Skáldtorfuson erregearen preso poesiak asmatzen. Christian Krohg-en marrazkia.
**Eskaldoak**, Erdi Aroan zehar, eskandinaviar erregeen gorteko olerkari-gerlari bikingoak dira. Erregeak zerbitzatzen zituzten, draparrak bezalako lan poetikoetan laudoriotuz, nagusiki, euren eskuzabaltasuna edo guduren batean erakutsi zuten heroitza nabarmentzeko funtzioa zutenak. Euren lanek, olerkaritza eskaldikoa deritzona osatzen dute, hauen ezaugarriak, hitz neurtu aliteratiboak eta irudi erretorikoak direlarik, azken hauetako bat, kenningarra. Eskaldo ospetsuak sagetako protagonista dira, Egill Skallagrímsson kasu, bere izeneko sagakoa.

## Eskaldo ospetsuak

800 urtetik 1200 urtera 300 baino eskaldo gehiago ezagutzen dira, gehienak *Skáldataln* jasota.

* Bragi Boddason "Zaharra" (IX. mendeko hasiera), *Ragnarsdráparen* egilea.
* Þorbjörn Hornklofi (X. mende), Harald I.a Norvegiakoa erregearen eskaldoa.
* Thjódólfur úr Hvini (900 urtearen ingurukoa), *Haustlöng* eta *Ynglingatal* lanen egilea.
* Eyvindr Finnsson (X. mendea), Eyvindr skáldaspillir edo *Eyvindr Plagiatzailea* bezala ezaguna, *Hákonarmál* eta *Háleygjatal* lanen egilea.
* Egill Skallagrímsson (X. mendea), *Sonatorrek*, *Höfuðlausn* eta *Arinbjarnarkviða* lanen egilea.
* Kormákr Ögmundarson (X. mendearen erdikoa), Kormáks sagaren pertsonaia nagusia.
* Eilífr Goðrúnarson (X. mendearen bukaerakoa), *Þórsdrápa* lanaren egilea.
* Þórvaldr Hjaltason (X. mendearen bukaerakoa), Erico VIII.a Suediakoa erregearen eskaldoa.
* Hallfreðr Óttarsson (X. mendearen bukaerakoa), Olaf I.a Norvegiakoa erregearen gorteko poeta.
* Einar Helgason "*Skálaglamm*" (X. mendearen bukaerakoa), *Vellekla* lanaren egilea.
* Úlfr Uggason (X. mendearen bukaerakoa), *Húsdrápa* lanaren egilea.
* Tindr Hallkelsson (1000. urteko ingurukoa), Håkon Sigurdssonen gorteko poeta.
* Gunnlaugr Illugason (X/XI mendeetan), *Ormstunga* (suge-mihia) bezala ezaguna. Haren satirengatik ezaguna.
* Sigvatr Þórðarson (XI. mende hasierakoa)
* Þórarinn loftunga (XI. mende hasierakoa)
* Óttarr svarti (XI. mende erdikoa), Olaf Skötkonung eta Olaf II.a Norvegiakoa erregeen gortetan poeta.
* Haraldr Harðráði, Norvegiako erregea (XI. mende erdikoa)
* Arnórr Jarlaskáld (XI. mende erdikoa).
* Einarr Skúlason (XII.mende), *Geisli* lanaren egilea.
* Snorri Sturluson (XII/XIII. mendeetan)
* Þórir Jökull Steinfinnsson (XIII.mende)

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)**:The Scaldic Project.
# Bokmål

| Norvegiera bokmål |
| --- |
| bokmål |
| Datu orokorrak |
| Lurralde eremua | Norvegia |
| Hiztunak | 0 (idatzizkoa) |
| Ofizialtasuna | Norvegia Iparraldeko Kontseilua |
| Araugilea | *Språkrådet* (Norvegieraren Kontseilua) |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak germaniar hizkuntzak ipar-germaniar hizkuntzak norvegiera |
| Denbora gramatikalak | orainaldia, aurkezpena perfektua eta preterite (en)  |
| Modu gramatikalak | agintera |
| Genero gramatikalak | genero neutroa, genero femeninoa eta genero maskulinoa |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa eta Dano-Norwegian alphabet (en)  |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-1 | `nb` |
| ISO 639-2 | `nob` |
| ISO 639-3 | `nob` |
| Glottolog | `norw1259` |
| Wikipedia | `nb` |
| Linguasphere | 52-AAA-cda |
| Linguist List | nob |
| IETF | nb |

**Bokmåla** (/ˈbuːkmɔːl/ ahoskatua; «liburu hizkuntza», hitzez hitz) norvegiera idazteko bi estandarretako bat da, bietatik erabiliena, danieraren eragin handikoa. *Nynorsk*a beste idaztaraua da; danieraren eragin txikiagoa du, *bokmå*lak baino. Bestalde, *bokmål*a norvegieraren atzerritar ikasleek ikasten duten aldaera da.

*Bokmål*a Norvegiako bi idaztarauetatik zaharrena da, eta herrialdean gehien erabiltzen dena: Norvegiako biztanleen % 85-90 inguruk darabilte. Salbuespena Mendebaldeko Norvegia da, hango hiztun gehienek *nynorsk*a baitarabilte.

*Bokmål* ortografia 1907an onartu zen ofizialki: izen hori 1929an onartu zen, hizkuntza berritu eta erreformatzeko prozesuaren baitan.

## Ikus, gainera

* Norvegiera
* Daniera

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau hizkuntzei buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Epopeia

Homero poesia epikoko lehen egile ezaguna.
**Epopeia** heroi bat edo egite gogoangarri bat goraipatzea helburutzat duen poema luzea da. Epopeia kontakizun epiko edo narratibo bat da, gehienetan bertso luze (hexametro) edo prosan idatzia, herri batentzako ekintza transzendentalak edo memoria duinak kontatzean datzana, bere bertuterik estimatuenak irudikatzen dituen heroi baten figuraren inguruan. Epika edo narratibako azpigenero literariorik zaharrenetako bat da.

Epopeietan kondaidarak kontatzen dira, ekintzak ustez historikoak baina (erdi-)mitologikoak diren kontuekin nahasita.

Bertan, batez ere antzinaroan, gizartean noble gerlari eta apaizak nagusi zirenean, elementu fantastiko edo jainkoek parte hartzen zuten askotan; esaterako sumertar jainkoak *Gilgamexen epopeia*n, greziarrak Homeroren epopeietan (Iliada eta Odisearen kasuan), latindarrak Virgilioren *Eneida*n).

Ia beti, hariak gerra gatazkekin edo bidaia zoragarriekin zerikusia duten balentria arriskutsuekin du zerikusia; horietako askotan behe-mundurako bidaia bat (Nekyia), amets profetiko bat edo hilobiaz haraindiko ikuspegi bat ere ageri dira. Joseph Campbell mitologoaren arabera, aurrekoa heroiaren monomitoarekin edo Bidaiaren teoriarekin lotzen da.

## Ahozkotik idatzizkora

Epopeia zaharretan antzematen dira ahozko literaturaren hainbat aztarna, memoriari laguntzeko zenbait baliabide, errima-, doinuarekin kontatuko ziren, epiteto epiko edo epiteto homerikoak (personaia bat aipatzen den bakoitzean berari buruzko goraipamena errepikatzen da), errepikapenak...
Grezia klasikoan, uste da, lehenago herriz herri ibilitako aedo batzuk, halako batean handiki batzuen gorteetan hartuko zutela ostatu, eta hortik ahozkotasunetik idatzizko testuetarako lehen jauziak.

Homero kondairazko aedo baten pertsonifikazioa da, ez da segurua pertsona bakar eta historikoa izan zela. Ez da segura *Iliada* eta *Odisea* epopeien sortzaile bakarra bera izan zela.

## Pertsonaiak

Ereduzko pertsonaiak izaten dira epopeian agertzen direnak, goi klaseko pertsonaia arketipikoak: jainkoak, erdi-jainko eta erdi-gizaki diren heroiak, nobleziako pertsona eredugarriak... eta gehienetan pertsonaia nagusiak pertsonaia maskulinoak izaten dira.

## Baloreak, pasioak

Pertsonaia guztiak patuaren menpe.
Errespetuz eta miresmenez deskribatuko dira pertsonaia heroikoak baina, hala ere, pertsonaia horiek gizakien pasioen menpe agertuko dira maiz, eta patuaren menpe.

## Patua

Batzuetan heroiek beren patuaren kontra borrokatzen badute ere, guztia dago patuaren menpe. Inork ezin du patuarengandik ihes egin.

## Erreferentziak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau literaturari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Mendebaldeko Europa

Mendebaldeko Europaren mugak Gerra Hotzak markatuta.
Mendebaldeko Europa Gerra Hotzean sortutako kontzeptu sozio-politikoa da. Hori dela eta, geografiak baino areago Gerra Hotzaren politikak eta ekonomiak markatu zituen mugak Mendebaldeko eta Ekialdeko Europaren artean. Honela, Mendebaldeko Europa AEBekin bat egin zuten herrialde kapitalistek osatuko lukete. Herrialde neutralak ekonomia motaren arabera sailkatzen ziren mendebaldean edo ekialdearen artean.

Mendebaldeko herrialdeek, gainera, kultura, ekonomia, historia eta politika loturak partekatzen dituzte munduko beste herrialde gehiagorekin, batik bat Ameriketan (Mendebaldea).

Honako herrialde hauek dira Mendebaldeko Europakoak:

* Alemania
* Andorra
* Austria
* Belgika
* Danimarka
* Erresuma Batua
* Espainia
* Finlandia
* Frantzia
* Grezia
* Herbehereak
* Irlandako Errepublika
* Islandia
* Italia
* Liechtenstein
* Luxenburgo
* Malta
* Monako
* Norvegia
* Portugal
* San Marino
* Suedia
* Suitza
* Vatikano Hiria

NBEk margotutako Europako eskualdeak:
██ Iparraldeko Europa
██ **Mendebaldeko Europa**
██ Ekialdeko Europa
██ Hegoaldeko Europa
Aldi berean, **Mendebaldeko Europa** Europako eskualde geografikoa ere bada, muga laburragokoak. Nazio Batuen Erakundeak honako herrialde hauek sartzen ditu:

* Alemania
* Austria
* Belgika
* Frantzia
* Herbehereak
* Liechtenstein
* Luxenburgo
* Monako
* Suitza

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Germanofobia

**Germanofobia** edo **antigermanismoa** alemaniarren aurkako beldur, nazka, gorroto edo diskriminazioa da. Bere kontrakoa Germanofilia da. Sentimendua Alemaniaren bateratzeaz geroztik garatu zuten Europan zehar, batez ere, Mundu Gerren ondorioz.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau politikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Nelly Leonie Sachs

| Nelly Leonie Sachs |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotzako izen-deiturak | Leonie Sachs |
| Jaiotza | Schöneberg eta Berlin, 1891ko abenduaren 10a |
| Herrialdea |  Alemania  1952)  Suedia  (1952ko apirilaren 25a - |
| Heriotza | Högalid Parish (en)  eta Stockholm, 1970eko maiatzaren 12a (78 urte) |
| Hobiratze lekua | Mosaic Cemetery, Northern Cemetery (en)   |
| Heriotza modua | berezko heriotza: intestinal cancer (en)  |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | ezkongabea |
| Hezkuntza |
| Hizkuntzak | alemana |
| Jarduerak |
| Jarduerak | olerkaria, antzerkigilea, itzultzailea, idazlea eta libretista |
| Jasotako sariak |
ikusi
* Literaturako Nobel Saria  (1966) honorary citizen of Berlin Peace Prize of the German Publishers' and Booksellers' Association  (1965eko urriaren 17a) Droste-Preis  (1960) Nelly Sachs Prize  (1961) Sveriges Radio's Poetry Prize  (1958)
 |
| Kidetza | Alemaniako hizkuntza eta literatura akademia Bavariako Arte Ederren Akademka |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Erlijioa | judaismoa |
|

---

 |
|      |
|  |

**Nelly Leonie Sachs** (Berlin, 1891ko abenduaren 10a - Stockholm, 1970eko maiatzaren 12a) alemaniar dramagilea eta poeta izan zen.

## Bizitza

Suediako hiritar egin zen 1940. urtean, nazismotik ihesi estatu hartan babestu zenean. Selma Lagerlöf idazlearen obrak alemanera itzuli zituen. Judu herriaren literatura-tradizioan oinarritutako poesiak eta dramak idatzi zituen. Obra nagusiak: *In der Wohnungen des Todes* (1946, *Heriotza egoitzetan*), *Sternverdunkelung* (1949, *Izar-desagertzeak*), *Flucht und Verwandlung* (1959, *Ihesa eta metamorfosia*), *Neue Gedichte* (1961, *Olerki berriak*), *Zeichen im Sand* (1962, *Idazkiak harean*), *Verzauberung* (1970, *Sorginkeria*) eta *Suche nach Lebenden* (1971. urtean argitaratua, *Bizirik irtenen bila*).

1966. urtean Literaturako Nobel Saria irabazi zuen, Shmuel Yosef Agnon israeldar idazlearekin batera.

## Lanak

* Legenden und Erzählungen (Kondairak eta istorioak), 1921.
* Fahrt ins Staublose: Die Gedichte der Nelly Sachs 1 (Bidaia hautsik gabe: Nelly Sachs-en olerkia), liburu 1, 1961.
* Suche nach Lebenden: Die Gedichte der Nelly Sachs 2 (Bizitzeko bilaketa: Nelly Sachs-en olerkia), liburu 2 1971.
* Briefe der Nelly Sachs (Nelly Sachs-en laburpena), ed. Ruth Dinesen eta Helmut Müssener, 1984.
* O the Chimneys: Selected Poems, Including the Verse Play, Eli, tr. Michael Hamburger et al., 1967.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Norvegierazko literatura

Henrik Ibsen.
**Norvegierazko literatura** hizkuntza hartaz egindakoa da, Norvegiako idazleekin lotutakoa nagusiki.

Egile ezagunenen artean, Henrik Ibsen nabari da, antzezlan kopuru itzela egin zuena.

Halaber, norvegierak lau Nobel Saridun eman ditu: Bjørnstjerne Bjørnson (1903), Knut Hamsun (1920), Sigrid Undset (1928) eta Jon Fosse (2023) hirugarrena lauetatik emakumezko bakarra.

## Idazleak

### Klasikoak

* Dorothe Engelbretsdotter. Norvegia. (1634-1716).
* Marie Colban. Norvegia. (1814-1884).
* Henrik Ibsen. Norvegia. (1828-1906).
* Bjørnstjerne Bjørnson. Norvegia. (1832-1910).
* Alvilde Prydz. Norvegia. (1846-1922).
* Knut Hamsun. Norvegia. (1859-1952).
* Peter Egge. Norvegia. (1869-1959).
* Ole Edvart Rølvaag. Norvegia. (1876-1931).
* Sigrid Undset. Norvegia. (1882-1949).

### Garaikideak

* Astrid Hjertenæs Andersen. Norvegia. (1915-1985).
* Kjell Askildsen. Norvegia. (1929-2021).
* Stein Mehren. Norvegia. (1935-2017)
* Øystein Lønn. Norvegia. (1936-2022)
* Hans Herbjørnsrud. Norvegia. (1938-)
* Herbjørg Wassmo. Norvegia. (1942-)
* Kjartan Fløgstad. Norvegia. (1944-)
* Liv Køltzow. Norvegia. (1945-)
* Edvard Hoem. Norvegia. (1949-)
* Cecilie Løveid. Norvegia. (1951-)
* Jostein Gaarder. Norvegia. (1952-)
* Jan Kjærstad. Norvegia. (1953-)
* Jon Fosse. Norvegia. (1959-)
* Gro Dahle. Norvegia. (1962-)
* Karl Ove Knausgård Norvegia. (1968-)

## Ikus, gainera

* Europako literatura

## Kanpo loturak

* Norwegian literature on-line.
# Danimarkako uharte nagusiak

Danimarkako uharteak
Danimarkan 406 uharte daude, Faroeak eta Groenlandia kontutan hartu gabe. Gaur egun 70 baino ez daude populaturik, azken hamarkadetan arrazoi ekonomikoak direla eta hustu baitira irla batzuk.

Hiru uharte handi daude, Jutlandia eta Suedia arteko itsasartean dauden Sjælland eta Fionia, eta bestetik Jutlandiaren iparraldean dagoen Vendsyssel-Thy uhartea, "Ipar Jutlandiako Uhartea" izena ere hartzen duena.

Uharte gehienak glaziarren morrenek eratu dituzte. Aspaldian ibaien sedmentazioak areazko uharte batzuk ere sortu ditu. Uharte kopurua dinamikoa da izan ere sedimentazioak berriak sortzen dituen bezala uholdeek batzuk ere desagertarazi baitituzte.

## Zerrenda

### Biztanleen araberako zerrenda

| # | Izena | Populazioa |
| --- | --- | --- |
| 1 | Sjælland | 2.164.217 |
| 2 | Fionia | 454.358 |
| 3 | Vendsyssel-Thy | 302.546 |
| 4 | Amager | 171.210 |
| 5 | Lolland | 65.764 |
| 6 | Als | 51.322 |
| 7 | Falster | 43.398 |
| 8 | Bornholm | 42.154 |
| 9 | Morsø | 21.800 |
| 10 | Langeland | 13.277 |
| 11 | Møn | 9.909 |
| 12 | Ærø | 6.669 |
| 13 | Tåsinge | 6.187 |
| 14 | Samsø | 4.010 |
| 15 | Thurø | 3.725 |

### Azaleraren araberako zerrenda

| # | Izena | Azalera (km²) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Sjælland | 7.031 |
| 2 | Vendsyssel-Thy | 4.685 |
| 3 | Fionia | 2.985 |
| 4 | Lolland | 1.243 |
| 5 | Bornholm | 588 |
| 6 | Falster | 514 |
| 7 | Morsø | 368 |
| 8 | Als | 312 |
| 9 | Langeland | 284 |
| 10 | Møn | 218 |
| 11 | Rømø | 129 |
| 12 | Samsø | 112 |
| 13 | Læsø | 101 |
| 14 | Amager | 95 |
| 15 | Ærø | 88 |

## Kanpo estekak
# Zenbaki-sistema hogeitar

**Zenbaki-sistema hogeitar**ra 20 zenbakian oinarritzen den zenbaki-sistema da. Sistema hamartarrekin batera, mundu osora zabaldu da.

## Matematika

*Hogei* zenbakia oinarri duen sisteman zifra hori erabiltzen da: lehengo hamar zenbakiak sistema hamartarreekok dira, besteak adierazteko alfabetoaren lehendabiziko letrak erabiltzen dituzten, hau da *A* eta *J* artekoak. Oinarria adierazteko 20 ikurra erabiltzen dute.

Horrela, **2020 = 4010** (beraz, 2 × 20 = 40), **DA20 = 27010** (beraz, 13 × 20 + 10 = 270), **10020 = 40010** (beraz, 202 = 400).

## Erabilera

Zenbaki-sistema hori euskarazko tradizionala da. Theo Vennemannen euskal substratuaren teoriaren arabera, sistemak Euskal Herrian du iturria eta bertatik Europako beste hizkuntzetara zabaldu zen. Karl Menningerrek, berriz, normandiarrek sortu eta Mendebaldeko Europara zabaldu zutela esan zuen. Roslyn Franken arabera, euskaldunen sistema zazpikaria zen.

Sabin Aranak euskarazko ahozko sistemarekin bat egiteko, zifra-sistema hogeitarra proposatu zuen, eta, aukera moduan, baita ahozko sistema aldatu eta hamartar bilakatzea ere, baina egun aukera biak baztertuak izan dira.

Europan zenbaki-sistema hamartarra ohikoa bada ere, euskara ez ezik, hizkuntza askok ere hogeitar dute, osorik nahiz neurri batean:

* Frantziako, Kanadako, Senegalgo, Gabongo, Madagaskarreko... frantsesean, *vingt* (20) erabiltzen da: *quatre-vingts* (4 x 20, hau da, *80*) da; aldiz, Suitzan, Belgikan, Kongoko Errepublika Demokratikoan, Rwandan eta Burundin *huitante* hamartarra darabilte, baita *octante* zaharkitua ere, Eskozia Berrian. Halaber, Frantziako *soixante-dix* (*70*, hots, 60 + 10) bitariko hamartar-hogeitarra Belgikan eta *septante* hamartarra da, eta frantses *quatre-vingt-dix* hogeitarra (*90*, alegia, 4 × 20 + 10) Suitzan eta *nonante* hamartarra da.
* Danieraz *tyve* (*tresindstyve* hitzaren laburdura) erabiltzen da eta 3 x 20, hau da, *60* esan nahi du.
* Galesez *ugain* (20) erabiltzen da: *deugain* 2 x 20, hau da, *40* esan nahi du.
* Bretainieraz, irlanderaz, Eskoziako gaeleraz, albanieraz, georgieraz eta eslovenierazko resiar dialektoan ere sistema hori darabilte.

Erresuma Batuko diru-sistema tradizionalean, libera esterlina batean hogei txelin zeuden. Era berean, ingelesez, *score* denbora neurtzeko unitatea erabiltzen zen. Adibidez, Abraham Lincolnek Gettysburgeko hitzaldi famatua *Four score and seven years ago...* ("Duela lau hogeiko eta zazpi urte...") esanez hasi zuen. Hala ere, gaur egun ia ez da erabiltzen. Frantzian libera batean hogei sos zeuden.

Munduko beste hainbat kulturatan ere sistema hori dute: Amerikan, maia eta muiskarrek eta Indiako santalera eta gataq hizkuntzek, adibidez.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Daniar Inperio Koloniala

| Daniar Inperio Koloniala Danmarks kolonitid |
| --- |
| 1206 – 1918 |
| Monarkia |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Daniar Inperioaren jabegoak 1800 urte aldera. |
| Geografia |
| Hiriburua | Kopenhage |
| Kultura |
| Hizkuntza(k) | Danieraa |
| Erlijioa | Protestantismoa |
| Historia |
| Estoniako jabegoen konkista | 1206 |
| Islandiako independentzia | 1918 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

 | **Ondorengoak →**

|  |  |
| --- | --- |
| Danimarka |  |
| Groenlandia |  |
| Estonia |  |
| Islandia |  |

 |

 |

Danimarkak XVIII. mendean Estonian jabegoak bereganatu zituenetik aurrera beste hainbat jabego izan ditu. Norvegiarekin elkartu eta Danimarka eta Norvegiako Erresuma osatu zuen, honek antzinako jabegoak ere bazituen: Groenlandia, Faroe uharteak, Orkada uharteak, Shetland uharteak eta Islandia.

## Menpean izandako lurraldeak

* Groenlandia
* Faroe uharteak
* Islandia
* Daniar Estonia
* Daniar India
* Daniar Mendebaldeko Indiak
* Daniar Urrezko Kosta

## Kanpo estekak

* Daniar inperioak izandako posesioen zerrenda
# Koroa danimarkar

| Koroa danimarkar |
| --- |
| koroa |
| Ezaugarriak |
| Herrialdea | Danimarka |
| Nongo eskumena | Danimarka |
| Jaulkitzailea | Danmarks Nationalbank |
| Ikurra | kr. eta kr |
| Historia |
| Hasiera | 1873ko maiatzaren 27a |
| Ordezkatzen du | Danish shilling (en)  |

*Artikulu hau Danimarkako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Koroa».*

**Koroa danimarkarra** (danieraz: *krone*, pl. *kroner*) Danimarkako, Groenlandiako eta Faroeetako dibisa da. 100 *øre*tan banaturik, ISO 4217 kodea **DKK** du.

1875ean sortu zuten daniar rigsdaler ordezkatzeko. Euroarekin aldaketa finkoa du. Bertoko alderdi politiko nagusiak euroaren aldekoak diren arren, 2000. urtean egindako erreferendum batean daniarrak Eurogunean sartzearen kontra azaldu ziren.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau ekonomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Benelux

**Benelux**|

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
| Kideak | **Belgika, Luxenburgo, Herbehereak**  |
| Hizkuntzak | Nederlandera, frantsesa, alemana, frisiera, luxenburgera |
| Hiriburuak | Amsterdam, Brusela eta Luxenburgo |
| Erlijioak | Katolizismoa eta Protestantismoa besteren artean |
| Azalera - Ura | 76.657 km²; 30,8 km² |
| Biztanleak | 27.240.450 hab (2005) |
| Txanpona | Euro (€, EUR) |
| Ordua | CET eta CEST |

**Benelux** izenarekin Belgika, Herbehereak eta Luxenburgok osatzen duten batasun ekonomiko eta aduaneroa izendatzen da. Era berean iraganean Herbehereetako Erresuma osatu zuten herrialdeen gaur egungo izena litzateke.

## Izenaren jatorria

Benelux izena akronimo bat da, herrialdeen lehenengo letretatik abiatuz: **Be**lgika, **Ne**derland eta **Lux**enburg. Izena ofiziala da eta Europar Batasunaren barruan dagoen Beneluxeko Batasun Ekonomikoa izendatzeko erabiltzen da.

## Ikus, gainera

* Belgika
* Herbehereak
* Luxenburgo
* Europar Batasuna

## Kanpo estekak
# Sranan Tongo

| Sranan Tongo |
| --- |
| Sranantongo |
| Duration: 2 minutes and 51 seconds.2:51 |
| Datu orokorrak |
| Hiztunak | ama-hizkuntza: 415.700 (2016) bigarren hizkuntza: 300.000 (2016) 126.000 (1993) |
| Hizkuntza sailkapena |
| giza hizkuntza hizkuntza natural contact language (en)  pidgina kreolera Ingeles kreolerak |
| Alfabetoa | latindar alfabetoa |
| Hizkuntza kodeak |
| ISO 639-2 | `srn` |
| ISO 639-3 | `srn` |
| Ethnologue | `srn` |
| Glottolog | `sran1240` |
| Wikipedia | `srn` |
| Linguasphere | 52-ABB-aw |
| IETF | srn |

**Sranan Tongo** (baita **Sranantongo** "Surinameko mintzaera") Ingelesean oinarria duen kreolera bat da. Gaur egun 550,000 pertsona inguruk hitz egiten dute Surinamen. Surinameko hizkuntza ofizial bakarra Nederlandera bada ere, Surinamdar askok Sranan Tongoa ere hitz egiten dute.

Kreole hizkuntza hau jatorri ezberdinetako esklaboek euren artean komunikatzeko zuten beharragatik sortu zen 1651 urte inguruan. 1667an, Holandarrek Surinam kolonia hartu zutenean, Sranantongoaren erabilera *lingua franca* gisa hedatu zen.

Egun Sranan tongoa Surinamen eta Surinamdar jatorriko etorkinak bizi diren Herbehereetako hiri-gune handietan hitz egiten da, batez ere elkarrizketa informaletan, askotan Nederlanderarekin askatasun osoz nahastuz.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Le Soir

Le Soir Logotipo
**Le Soir** ("arratsaldea" euskaraz) berlindar formatuan eginiko belgiar egunkari bat da. Le Soir 1887an fundatu zuen Emile Rosselek. Belgikako frantsesez idatzitako egunkaririk ospetsuena da. La Libre Belgique bezalako bere lehiakide kontserbadore-katolikoekin alderatuta, Le Soir sozialki aurrerakoia bezala ikusia da, eta nabarmenki federalista arlo politikoan.

## Gatazka Googlekin

Egunkari honak nolabaiteko ospea hartu zuen Googlen aurka copyright urratzeagatik izan zuen auziaren ondorioz. Auzia Googlek egunkariko web orrialdeko berri zatiak Google Newsen bidez erakutsi izanean oinarritu zen, baita egunkariko web orrialdetik ezabatuak izan ondoren ere. Auzitegi belgiar batek Belgikako legediarekin bat ez zetorrela erabaki zuen eta Googlei bere web orrialdeetatik "copyright urratze" guztiak kentzeko agindu zion. Googlek epaiak esan bezala egin zuen, bere bilaketa indexetik belgiar aldizkari guztietarako loturak kenduz.

## Kanpo estekak