Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ekoturismo

Ñuak eta zebrak Keniako Maasai Mara parkean
**Ekoturismoa**, **turismo ekologikoa**, edo **turismo berdea** turismo tradizionalaren (edo masa-turismoaren) desberdina den turismo alternatiboaren (edo ekologikoaren) estiloa da. Bidaiatzen den ingurunearekiko arreta eta ardura duen turismo mota da, ingurumen-inpaktu txikikoa, tokiko naturaz eta kulturaz gozatu baina andeatzen ez dituena; haien kontserbazioa sustatu eta tokiko populazioren parte-hartzea eta onura sozioekonomikoa bilatzen du, eta nazioarteko giza eskubideak sustatzen ditu.

Bere gorakadaren ondorioz, ekoturismoa hazkunderik azkarrena eta mundu mailako turismo-merkatuko sektorerik dinamikoena bihurtu zen. Mugimendu hori 1980ko hamarkadaren amaieran agertu zen, eta dagoeneko lortu du nazioartean behar adina interes erakartzea, NBEk 2002. urtea turismo ekologikoari eskaini zion punturaino.

Nazioarteko Ekoturismo Elkarteak (TIES) ekoturismoa *"ingurumena kontserbatzen duten eta bertako biztanleen ongizatea hobetzen duten gune naturaletara bidai arduratsu"* bezala definitzen *du* . Benetako ekoturismoak zazpi printzipio hauek jarraitu behar ditu, bai zerbitzuak eskaintzen dituztenentzat, bai onuradunentzat:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. Jarduerak ingurumenean eta komunitatean sortzen dituen inpaktu negatiboak minimizatzea;
2. Ingurumenarekiko eta kulturarekiko errespetua eta kontzientzia eraikitzea;
3. Esperientzia positiboak ematea, bai bisitarientzat, bai anfitrioientzat;
4. Zuzeneko finantza-onurak ematea kontserbaziorako;
5. Tokiko komunitaterako finantza-onurak ematea eta erabakietan parte hartzea indartzea;
6. Herrialde anfitrioietako giro politiko, ingurumeneko eta sozialarekiko sentsibilitatea sortzea;
7. Giza eskubide unibertsalak eta lan-legeak babestea.

Esistentzia laburra izan arren, ekoturismoa garapen iraunkorrerako alternatiba bideragarri gisa ikusten dute hainbat talde kontserbatzailek, nazioarteko erakundek eta gobernuk. Zenbait herrialdetan, hala nola Costa Rica, Puerto Rico, Kenya, Madagaskar, Nepal eta Ekuador (Galapagos uharteak), turismo ekologikoak sektore turistikotik datozen dibisen diru-sarreren zati handi bat eragiten du, baita kasu batzuetan herrialdeko ekonomiatik ere.
Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | * **Wikimedia proiektuak Datuak: Q187449
* Multimedia: Ecotourism / Q187449

---

* **Identifikadoreak GND: 4372085-7
* NDL: 00998647
* NKC: ph119840
* AAT: 300249183
* **Hiztegiak eta entziklopediak Britannica: url
 |

* Datuak: Q187449
* Multimedia: Ecotourism / Q187449

 |
# Psikologia kognitibo

**Psikologia kognitiboa** kognizioaren azterketaz arduratzen den psikologiaren atala da, hots, ezagutzan parte hartzen duten prozesu mentalak.

Ikuspegi kognitibistak pertsonaren adimenean edo kognizioan gauzatzen diren barne-prozesuetan oinarritu dira. Aztertzen dituen prozesu mentalak honakoak dira: Pertzepzioa, memoria, arreta, motibazioa, lenguaia, pentsamendu logikoa etb. Psikologia kognitiboa garun barnean ematen diren prozesuak ulertzen saiatzen da eta horrela gizakiaren jokaerak aurre esan edo zuzentzeko asmoa du. Garun barruan ematen diren prozesuak hala nola Zentzumen organoetatik lortzen dugun informazioa biltegiratzea, berreskuratzea, ezagutzea, ulertzea, antolatzea eta berriro erabiltzea da.

Neurozientziaren, adimen artifizialaren, psikologiaren, linguistikaren, antropologiaren  eta filosofiaren arteko erlazio bat da, hauek hexagono kognitiboa osatzen du.

Kognitiboek ez dituzte lege orokorrak bilatzen, ezberdintasun indibidualaren arrazoiak eta zergatiak baizik. Jean Piaget, Lev Vigotski, Jerome Bruner eta David Ausubelentzat, zuzenean behatu ezin den barne prozesua da ikaskuntza. Egile horien metodoek, ezberdinak izanik, pertsonak eta behagarriak ez diren hainbat aldagai hartu dituzte kontuan. Ikastea, haien aburuz, gizabanakoaren barnean gertatzen den aldaketa da.

## Psikologia Kognitiboaren ezaugarriak

* **Jarraitua:** bizitza osoan zehar ematen da.
* **Metakorra:** egungo esperientziak ulertzeko ahalmena lehenagoko esperientzietan oinarritzen da.
* **Konplexutasuna:** areagotzeko joera. Ahalmen, gaitasun eta abileziak hobetuz.
* **Antolakuntza:** organizatua eta orokortasunetik zehatzetara doa.
* **Arlo ezberdinen menpekotasuna:** arlo bateko eskuraketa, beste arloen garapenarekin lotuta. (Holistikoa)

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Phaethornis pretrei

| *Phaethornis pretrei* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Arrisku txikia  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Aves |
| Ordena | Apodiformes |
| Familia | Trochilidae |
| Generoa | Phaethornis
 |
| Espeziea  | **Phaethornis pretrei** (Lesson & Delattre, 1839)
 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |
| Datu orokorrak |
| Masa | 5,6 g |
| Kumaldiaren tamaina | 2 |
| Errute denbora | 15 egun |

Phaethornis pretreiPhaethornis* generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Phaethornis
* Trochilidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
# Gnetophyta

| Gnetophyta |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae
 |
| Dibisioa  | **Gnetophyta** Bessey |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |

**Gnetophyta** edo **gnetophytes** gimnospermoren dibisio bat da

## Taxonomia

Gaur egun *Gnetophyta*k hiru genero ditu:

* *Gnetum*
* *Welwitschia*
* *Ephedra*

*Gnetum* adibidez: *Gnetum gnemon* (haziak jangarriak).

*Welwitschia* espezie bat: *Welwitschia mirabilis*. basamortuan bizi da, Namibian eta Angolan.

*Ephedra* (batzuk sandabelarra dira, efedrina).

## Erreferentziak

* Burleigh, J. G., and S. Mathews. 2004. Phylogenetic signal in nucleotide data from seed plants: implications for resolving the seed plant tree of life. *American Journal of Botany* 91: 1599-1613 (abstract)
* Gifford, Ernest M., Adriance S. Foster. 1989. Morphology and Evolution of Vascular Plants. Third edition. WH Freeman and Company, New York.
* Hilton, Jason, and Richard M. Bateman. 2006. Pteridosperms are the backbone of seed-plant phylogeny. *Journal of the Torrey Botanical Society* 133: 119-168 (abstract)
# Urzain-belar

| Urzain-belar |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Arrisku txikia  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Alismatales |
| Familia | Alismataceae |
| Generoa | Alisma
 |
| Espeziea  | **Alisma plantago-aquatica** L.
 |
|  |

**Urzain-belar** (*Alisma plantago-aquatica*) alismatazeoen familiako belar landarea da, 15–30 cm-ko luzera duena.

Mundu Zaharrean jatorria duen landare hau sendabelar ezaguna da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |