# GIS

Gasteizko aireportuaren zarata gauez, QGIS aplikazioan.
**Geografia-informazioko sistemen (GIS)** edo **Informazio geografikoko sistema** terminoa datu espazialak kudeatzera bideratutako sistema informatikoetan aplikatu ohi da. Horiek dira Lur eta Ingurumen Zientzietako ikerketarako eta lan profesionalerako tresna informatiko egokiena eta hedatuena. Tresna konplexuak dira, zientzia horien azterlanaren objektuaren konplexutasunaren isla, lehen modu independentean erabili izan diren era askotako programen eboluzioaren eta fusioaren emaitza. Konplexutasun horren ondorioz, GISekin egindako lanean oinarrituta, diziplina zientifiko berri bat sortu da, oraindik nahiko eztabaidatua, Informazio Geografikoaren Zientzia izenez ezagutzen dena.

GIS programen helburua, erreferentzia geografikoa duen informazioa digitalizatzea, datu-baseetan gorde eta antolatzea, analisi geografikoak egitea eta emaitzak mapen bidez irudikatzea da. Hala ere, programa hauek garatu dira eta ahalmen berriez hornitu dira, esaterako GPS datuen integrazioa, metadatuen sorrera, mundu birtualen sorrera, programazio-lengoaia estandarren bidezko pertsonalizazioa, etab.

## Definizioa eta ezaugarriak

Milan hiriko balio komertzialaren indar-balioak hiriko mapan irudikatua.
Francisco J. Dávila Martínezenen hitzetan, GIS bat “Hardwareak, softwareak, prozedurek eta giza ekipoak osatutako sistema bat da, datu geografikoak atzemateko, maneiatzeko, manipulatzeko, eraldatzeko, aztertzeko eta modelizatzeko, eta aukera ematen du mundu errealeko objektuak posizioari, atributuei eta espazio-erlazioei dagokienez irudikatzeko, datu horiek aztertzeko eta kudeaketa- eta plangintza-arazoak konpontzeko. DBri galderak egin ahal izango zaizkio.”

Beretzat, gainera GIS batek funtzio hauek izan behar ditu: Datuen sarrera- eta irteera-funtzioak; Datuak kudeatzeko funtzioak (aldatu, ezabatu, etab.) eta Analisi- eta kontsulta-funtzioak.

Oro har, Informazio Sistema bat (IS) formatu digitala duen informazioa eta tresna informatikoak (programak) batzean datza, horiek aztertzeko eta erakunde baten barruan (enpresan, administrazioan, ikerketa zentroetan, etab.) helburu jakin batzuk lortzeko. SIG bat Informazio Sistemaren kasu berezi bat da, non informazioa geoerreferentziatuta dagoen, hau da, espazioan duen posizioa barne hartzen duen, proiekzio kartografiko baten emaitza den koordenatu estandarizatuen sistema bat erabiliz (normalean UTM).

Informazio sistemek beharrezko funtzio hauek izan ohi dituzte: Informazioa biltegiratzea.; Datu partikularrak erraz samar eta hainbat tokitatik kontsultatzeko aukera ematea; Datu horiek aztertzea, ondorioak atera eta egoeraren ezagutza eskuratzeko eta erabakiak hartzen lagundu. kasu askotan, adibidez, sarrerak edo garraio txartelak saltzen dituzten enpresen kasuan, datuak uneoro eguneratu behar dira.

Eskualde bateko GIS baten pentsatzen badugu, ingurumen-informazioa eta informazio sozioekonomikoa jaso ditzake, espazio jakin baten ezaugarriak edo parke eoliko bat instalatzeko irizpide gomendagarriak betetzen dituzten eremuak kontsultatu ahal izateko. Horrela, GIS bat funtsezko tresna bihurtzen da lurralde-antolamenduari edo ingurumen-inpaktuaren ebaluazioari buruzko azterlanak egiteko.

Zentzu zabalean, honako elementu informatiko hauek osatzen dute GIS bat:

* Datu-base espazialak, non errealitatea berariazko datu-eredu batzuen bidez kodetzen den.
* Datu-base tematikoak, datu-base kartografikoarekin duten loturak aukera ematen dute lurraldeko puntu, lerro edo eremu bakoitzari balio tematiko batzuk esleitzeko (ekonomikoa, demografikoa, nekazaritza erabilera...).
* Datu-base horiek ikerketa, irakaskuntza edo kudeaketa-helburuetarako modu erabilgarrian erabiltzeko aukera ematen duten programen multzoa.
* GISaren euskarri fisikoa osatzen duten sarrera eta irteerako ordenagailu eta periferikoen multzoa. Horien artean daude GISen kudeaketa-programa eta beste laguntza-programa batzuk. GIS baten abiadura, biltegiratze eta RAM memoria-eskakizunak nahiko altuak izan daitezke, kudeatu nahi diren datuen eta erabiltzaileen arabera.

### Erabilera

Informazio geografikoa (lurraldearen informazioa) era antolatuan gorde, kudeatu eta analizatzeko sistema, software, hardware, datu eta teknikari espezializatuz osatua eta lurralde-arazoei konponbidea ematen laguntzeko erabiltzen da.

### Osagaiak

Informazio Geografikoko Sistema batek datu-base bat, informazio kartografikoa eta horien arteko lotura informatikoa ditu. Funtsean, tresna informatiko bat da osagai geografiko/espaziala duten lekuak eta gertaerak mapeatzeko eta aztertzeko.

GISak ondoko moduluez osaturik daude: informazioaren sarrera; datu-basearen gordetzea eta antolaketa; analisi geografikoa; eta emaitzen adierazpen grafikoa.

### Datu iturriak

GISek maneiatzen duten informazioak formatu berean eta euskarri berean (era digitalean) egon eta erreferentzia-sistema komuna izan behar du erabilgarria izan dadin. GISak gordetzen duten informazioa hainbat iturritatik etor daiteke: teledetekzioa, kartografia, datu demografiko edo klimatikoak, lurraldearen eredu digitalak, geoerrefentziatutako irudiak, etab.

### Zer jakingaietan aplikatzen dira

Aplikazio-eremu zabala dute, hala nola arkeologia, lurraldearen antolamendu eta ustiaketa, nekazaritza, kartografia, edota soziologia.

### Historia

Tresna berritzailea izan gabe ere, 1966. urtea onartu izan da lehen SIG-a sortu zeneko data gisa. Esperientzia eta teknologiak hainbat urtez metatu ondoren, GISek garapen teoriko, teknologiko eta antolamenduzko azkarra izan dute , eta hedapen handia izan dute bai administrazioan, bai mundu akademiko eta profesionalean. Espezializazio-ildo oso interesgarria da, batez ere, Lurraren eta Ingurumenaren Zientzietako profesionalentzat eta horien beharra duten ikasgaietan ere eta hainbat lizentziaturatako curriculumetan txertatu dira.

Jardueraren zati handi batek GISen inguruan duen merkataritza-orientazioaren ondorioz, produktu jakin batzuen bertuteei buruzko propaganda handia egin da, eta, askotan, itxaropen faltsuak sortu dira produktu horien benetako erabilgarritasunari eta erabiltzeko erraztasunari dagokienez. Bestalde, GISak geografia-sailei egokitu zaizkie ingurune akademikoetan; hala ere, tresnaren diziplina anitzeko izaerak ikuspuntu ugari egotea dakar. Egia esan, munduko GISen hainbat milioi erabiltzaileetatik, zati txiki batek baino ez du zerikusirik geografiaren zientziarekin, nahiz eta egia den GISen ikerketaren eta garapenaren zati handi bat Geografia sailetatik datorrela, bereziki unibertsitate anglosaxoietan.

## GSI sistemak eta kartografia

Kartografia digitala eta GIS sistemak ez dira gauza bera, eta batek ezin du beste ordezkatu. Kartografia digitalarekin lan egiten denean, garrantzitsua da datu espazialak, ahalik eta zehatzenak izan behar dutenak, orokortu behar den aurkezpen grafikotik bereiztea (batez ere, horren helburua paperezko mapa bat sortzea denean). Orokortze kartografikoak duen izaera subjektiboak, batzuetan artistikoak ere, zailtzen du orokortze-funtzioak sartzea GIS batean edo kartografia digitala maneiatzen duen beste edozein programatan. Batzuetan, informazioa kartografiatzeko, hartu den irtenbidea da datu originalen ordez datu orokorrak erabiltzea; horiek oso egokiak dira paperean irudikatzeko baina ezin dira GIS ingurune batean sartu.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* QGIS

## Kanpo estekak

* EAEko lurralde-informazioa ikusi eta jaisteko sistema (geoEuskadi)
* Nafarroako Datu Espazialen Azpiegitura (IDENA)
* Gipuzkoak datu espazialen azpiegitura