Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Behi-izurri

| Behi-izurri |
| --- |
|  |
| Deskribapena |
| Mota | Morbillivirus infectious disease (en)  |
| Espezialitatea | Albaitaritza |
| Arrazoia(k) | Rinderpest morbillivirus |
| Identifikatzaileak |
| MeSH | D012301 |

**Behi-izurria** behiei erasaten dien gaixotasun biriko kutsakor oso larria da, *Morbillivirus* generoko birus batek eragina. Sukarra, ahoko lesioak, beherakoak, nekrosi linfoideak eta heriotza-tasa altua dira gaitzaren ezaugarri kliniko nagusiak.

## Birusa

*Morbillivirus* bat denez, behi-izurriaren birusa elgorriaren eta txakur-mukieriaren birusekin oso lotuta dago. Oso hilgarria bada ere, birusa bereziki hauskorra da eta azkar desaktibatzen da beroaren, lehortzearen eta eguzki-argiaren bidez.

## Desagerpena

Mundu osoan kanpaina bat abiatu eta gero, azken kasu ezaguna 2001ean gertatu zen.
2010eko urriaren 14an, Nazio Batuen FAOk hainbat hamarkadatan gaixotasuna desagerrarazteko egindako munduko kanpainako landa-jarduerak amaitzen ari zirela, eta 2011rako , behi-izurria desagerrarazi zela baieztatzeko deklarazio formal bat aurreikusita zegoela iragarri zuen.

2011ko maiatzean, Animalien Osasunerako Mundu Erakundeak, hogei urte baino gehiago izurritea amaitzeko borrokan eman ondoren behi-izurria desagerrarazi zela berretsi zuen. Baztangaren ondoren, desagerrarazten den bigarren gaixotasuna izan zen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau medikuntzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Parkimetro

**Parkimetroa** aparkatzeko lekuetan aparkatzea ordenatzen eta neurtzen duen gune publikoetan egoten den gailua da. Gailu honek denbora batez leku publiko batean aparkatzearen truke dirua biltzen du. Parkimetroak udalen menpe egon ohi dira eta kalean aparkatzeko politikako tresna bat dira.

Parkimetroa Houstongo erdigunean, Texas.
## Historia

Parkimetroa 1940an
1930eko hamarkadan, Oklahomak (AEB) hazkunde ikaragarria izan zuen, petrolioari esker. Automobil parkearen hazkundea are ikusgarriagoa izan zen, erregai merkearen eskutik: hamarkada eskasean 3.000 auto izatetik milioi erdiraino iritsi zen konderria. Oklahoma Hirian zirkulatzea eta, batez ere, aparkatzea, geroz eta zailagoa zen. Orduan, hiriko Merkataritza Ganbarak Carl C. Magee abokatu eta enpresa-gizon arrakastatsua izendatu zuen Trafiko Batzordeko presidente. Arazoa konpontzeko parkimetroa asmatu eta patentatu zuen Mageek; 1935eko uztailaren 16an jarri zituzten lehenengo hamalau gailuak hiriko kaleetan.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroa

Propietate hau
Leku Historikoen
Erregistro Nazionalean
sartu du Ameriketako Estatu
Batuetako Barne Sailak
Babestutako objektuetan jartzen den plaka.
**Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroa** edo **National Register of Historic Places** (siglak **NRHP**), Ameriketako Estatu Batuetako jabetza historikoen zerrenda biltzen duen erregistro ofiziala da. Balio historikoengatik zaindu beharreko monumentu, leku, erakin edo objektuak biltzen ditu. Erregistroa sortu zenetik, ia esklusiboki Parke Nazionalen Zerbitzuak kudeatzen du, zein Ameriketako Estatu Batuetako Barne Sailaren menpekoa agentzia den.

## Propietate motak

Leku Historikoen Izendegi Nazionalak 5 kategoria ezberdinetan zerrendatzen ditu babestu beharreko propietateak:

* Eraikinak. Edozein motatako eraikin motak izan daitezke, esaterako elizak, kartzelak, etxeak edo bestelako eraikinak.
* Egiturak. Hegazkinak, gazeboak edo zubiak.
* Objetuak. Monumentuak, eskulturak edo iturriak.
* Lekuak. Historian gertakari garrantzitsu bat gertatu dne tokia, natur guneak edo arkeologia-eremuak.
* Barruti Historikoa. Aurretik aipatutako moten multzoari.

## Ikus, gainera

* Parke Nazionalen Zerbitzua

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Ameriketako Estatu Batuetako Gune Historikoen Erregistroaren webgunea
# Txirla

Txirla hartu berria (*Tapes decussatus*)
**Txirla** hainbat molusku kuskubikori ematen zaio izena da, horien artean ohikoena *Tapes decussatus*. Batez ere *Tapes*, *Ruditapes* et *Venerupis* generoak izendatzeko erabiltzen da. Oso aintzat hartuak dira sukaldaritzan, hala nola, euskal gastronomiako ttoroan eta legatza saltsa berdean erabiliak.

Batzuetan edozein moluskuren kuskuak izendatzeko ere erabili ohi da.

## Ezaugarriak

Txirlak itsas eta ibai hondoetako lohi eta hondarpean bizi dira. Ez dira gehiegi higitzen, gehienez sei metro hileko.

Esekiduran dagoen planktona iragaziz eta inguruan ezarritako hondakinez elikatzen dira. Sifoiak dituzte ura xurgatzeko eta kanporatzeko, eta zakatzak arnasteko eta ura iragazteko. Zirkulazio sistema erdi-irekia da, bihotzez eta zainez osatua, non hemolinfa garraiatzen den.

## Espezieak

Hauek dira ohikoen txirlak:

* Txirla handia (*Tapes decussatus*, *Ruditapes decussatus* edo *Venerupis decussata*)
* Txirla zapala (*Scrobicularia plana*)
* Txirla txikia (*Chamelea gallica* edo *Venus gallica*)
* Txirla arre gorrixka (*Callista chione*)
* Txirla leuna (*Mactra corallina*)
* Txirla garatxoduna (*Venus verrucosa*)
* Txirla barrenaria (*Pholadidae*)

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Txirlarri
* Txirlak marinel-erara

## Kanpo estekak

* Errezetak txirlekin], Sukaldean.com gunean
# Mahasti

Landare-sarean landatutako mahastia.
**Mahasti**a mahatsondoak landatuta dauzkan lursaila da.

Ardoa egiteko mahats-sailak lehorrekoak izan ohi dira, eta jatorrizko deitura batzuetan debekatuta dago ureztatzea. Mahats-mahatsak andui baxuan landatu ohi ziren, bata bestetik nahiko bereiz (bi metro edo gehiago landare artean). Gaur egun, sarriago landatzen dira errenkadak, landare-sarearekin, baina Mantxan mahatsondoaren andui-landaketa oso ohikoa da oraindik ere. Mahaiko mahatsak normalean mahats-parrean edo beste gidatze-sistemaren batekin landatzen dira eta ureztatu egiten dira.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Pottorrotxo marmolaire

| Pottorrotxo marmolaire |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Galzorian  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Aves |
| Ordena | Charadriiformes |
| Familia | Alcidae |
| Generoa | Brachyramphus
 |
| Espeziea  | **Brachyramphus marmoratus** (Gmelin, JF, 1789)
 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |
| Datu orokorrak |
| Masa | 59,8 g |
| Zabalera | 0,443 m |
| Kumaldiaren tamaina | 1 |
| Errute denbora | 28 egun |

**Pottorrotxo marmolairea** (*Brachyramphus marmoratus*) *Brachyramphus* generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Brachyramphus
* Alcidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
# 2006ko Kaliforniako gobernadore hauteskundeak

| 2006ko Kaliforniako gobernadore hauteskundeak |
| --- |
| Gertaera-data | 2006ko azaroaren 7a |
| Mota | gobernadore hauteskundea |
| Hautatu duen kargua | Kaliforniako Gobernadorea. Izendapenaren iraupena: 4 urte |
| Parte-hartzea |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 15.837.108 |  |
|  | 8.899.059 |    56.19٪ |  | 5.01 |
|  | 8.679.423 |       **??**  |

 |
| Hauteskunde emaitza
  |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | **Arnold Schwarzenegger**
 — Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoa |
|  | 4.850.157   55.88٪ |  | 9.06 |
|   |
|  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | **Phil Angelides**
 — Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrata |
|  | 3.376.732   38.91٪ |
|   |

 |
|  |
|  ← 2003 2010
 →  |

**2006ko Kaliforniako gobernadore kargugabetze hauteskundeak**  2006ko azaroaren 7an izan ziren, Kaliforniako gobernadore kargua hautatzeko.

Arnold Schwarzenegger jarduneko gobernadore errepublikanoak irabazi zuen bere lehen agintaldi osorako berrautaketa. Bere aurkari nagusia Kaliforniako Estatuko diruzaina izan zen, Phil Angelides, Kaliforniako Alderdi Demokratako hautagaia. Peter Camejo Kaliforniako Alderdi Berdeko hautagaia izan zen, Janice Jordan Bakea eta Askatasuna Alderdiko hautagaia, Art Olivier Kaliforniako Alderdi Libertarioko hautagaia eta Edward C. Noonan Kaliforniako Alderdi Amerikar Independenteko hautagaia.

Estatuaren konstituzioaren arabera, gobernadoreak lau urteko agintaldia du, eta gehienez edo gutxienez lau urteko biziarteko bi agintaldi, elkarren segidakoak izan edo ez. Arnold Schwarzenegger 2003ko hauteskunde errebokatzaile batzuetan hautatua izan zen, eta bere aurreko Gray Davisen agintaldiaren geratzen zen zatia bete zuen, 2006an amaitzen zena; beraz, Schwarzeneggerrek 2011ra arte bete zezakeen kargua.

## Kanpo estekak
# Wrexham Football Club

Wrexham Football Club| Ezizena(k) | *The DRagons* |
| Sorrera | 1864 |
| Futbol zelaia | Racecourse Ground edukiera: 15.500 lagun inaugurazioa: 1864 |
| Presidentea | Zaleen Batzordea |
| Entrenatzailea |  Gary Mills |
| Liga | National League (5. maila) |
| 2018-19 | 4.a |
| Webgunea | Webgune ofiziala |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |
|  |
| 　 |
| **Etxekoa** |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |
|  |
| 　 |
| **Kanpokoa** |

 |

 |
|  |

**Wrexham Football Club** (gaeleraz: *Clwb Pêl-droed Wrecsam*) Galesko futbol talde historikoa da, Wrexham hirikoa. Herrialdeko **futbol talderik zaharrena** da, 1864 urtean sortu baitzen. Galesko Kopa gehien dituen taldea da, lehenengoa 1878an irabazitakoa eta azkena 1995ean

## Historia

1864an sortu zen taldea eta 1878an Galesko Kopa abiatu zenean lehenengo ekitaldia berak irabazi zuen. XIX mendearen bukaeran eta XX mendearen lehen erdian Galesko erreferentzia bihurtu zen herrialdeko kopa gehgine zituen taldea baitzen, diferentzia handiz gainera. Erresuma Batuan aldiz talde apala izan da beti. 1921 urtean Ingalaterrako bigarren mailatik jeitsi eta 2008 arte 87 urte pasa zituen mailaz aldatu gabe.

Galesko Kopako garaipenek Europako Errekopan aritzeko aukera eman zioten eta 1976an final laurdenetaraino iritsi zen. Gerora txapeldun izango zen RSC Anderlechtek kanporatu zuen Belgikan 1-0 galdu eta etxean 1-1 berdindu ostean.

1992an Galesko futbol liga sortu zenean Wrexhamek Ingalaterran lehiatzen jarraitzea erabaki zuen gaur egun 5. mailan badago ere.

## Irabazitako txapelketak

### Ingalaterran: 0

* Ingalaterrako Kopa (0): final laurdenetan 1974, 1978 eta 2000an.
* Ligako Kopa (0): final laurdenetan 1961 eta 1978an.

### Galesen: 28

* Galesko Kopa (23): 1878, 1883, 1893, 1897, 1903, 1905, 1909, 1910, 1911, 1914, 1921, 1924, 1925, 1931, 1957, 1958, 1960, 1962, 1972, 1975, 1978, 1986, 1995.
* Federazioaren Kopa (5): 1998, 2000, 2001, 2003, 2004.

### Nazio artean: 0

* Europako Errekopa (0): final laurdenetan 1976an.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
# William Morris

| William Morris |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Walthamstow eta Londres, 1834ko martxoaren 24a |
| Herrialdea |  Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua  Erresuma Batua |
| Lehen hizkuntza | ingelesa |
| Heriotza | Hammersmith eta Londres, 1896ko urriaren 3a (62 urte) |
| Hobiratze lekua | St. Georgeren hilerria |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Jane Morris  (1859ko apirilaren 26a - |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* May Morris
 |
| Haurrideak |
ikusi[erakutsi]
* Isabella Gilmore (en)
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Marlborough College (en)  Exeter College (en)  (1853ko urtarrila - |
| Hizkuntzak | ingelesa |
| Jarduerak |
| Jarduerak | arkitektoa, olerkaria, diseinatzailea, diseinatzaile grafikoa, margolaria, zientzia-fikzioko idazlea, politikaria, ilustratzailea, prosalaria, artista, handicrafter (en) , gizarte-erreformatzailea, kaligrafoa, decorative artist (en) , artearen teorikoa eta idazlea |
| Lantokia(k) | Oxford Londres eta Southern England (en)  |
| Lan nabarmenak |
ikusi[erakutsi]
* *Red House A Dream of John Ball (en)  Willow Boughs (en)  Strawberry Thief (en)*
 |
| Mugimendua | Arts and Craftsa sinbolismoa |
| Genero artistikoa | Dekorazio-arteak |
| Ideologia eta sinesmenak |
| Alderdi politikoa | Social Democratic Federation (en)   Socialist League (en)  |
|

---

 |
| williammorrissociety.org |
|      |
|  |

**William Morris** (Walthamstow, Essex, 1834ko martxoaren 24a - Hammersmith, Londres, 1896ko urriaren 3a) margolari, idazle, marrazkilari eta sozialista libertario ingelesa izan zen. Arts and Crafts mugimenduaren sortzailea izan zen.

Prerrafaelismoaren baitan sailkatzen da, baina eragin handia izan zuen Art nouveau edo modernismoan, arkitekturaren eta teoria sozialisten harremanari buruzko idatzien bidez batez ere. Prerrafaelisten taldeko gainerako margolariek baino kezka handiagoa erakutsi zuen gizarte gaiekiko.

Urte batzuetan margolari gisa lan egin ondoren, elezaharretan oinarrituriko olerkiak idatzi zituen. Baina politika eta gizartea eraberritu beharra zegoela sinetsita, eta sozialismo utopikoaren bidetik, Erdi Aroko esku langintza berreskuratzea ikusi zuen lan molde kapitalistak gainditzeko bide bakar gisa. Horrela, 1861ean, Morris, Dante Gabriel Rossetti, Edward Burne-Jones, Ford Madox Brown eta Philip Webbek *Morris, Marshall, Faulkner & Co.* esku langintzako lantegia sortu zuten. 1875ean konpainiak *Morris and Co.* izena hartu zuen, jabe bakarra Morris zelako. Lantegi horretan beirateak, mosaikoak, tapizak eta oihalak egin ziren, eta Ingalaterrako dekorazioa eraberritu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2012/11/01 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Upategi

Guardiako upeltegiak
**Upategia** edo **upeltegia** ardoa ekoizteko edota upeletan gordetzeko erabiltzen den lekua da. Eraikin bat edo lurpeko leku bat izan daiteke. Ardoa egiteko, upeltegiak ez ezik, biltegiak, ontziratze-lerroak edo laborategiak ere beharrezkoak dira. Munduko upategirik antzinakoenak 6.000 urte inguru ditu, eta Armeniako Areni herrian dago.

Baltanáseko upategien irudia
## Produkzio-egitura

Upeltegi handiek tamaina handiko biltegiak izaten dituzte, ardoa upeletan gordetzeko. Upelak egiteko erabiltzen diren materialek, upategiaren bentilazioak eta hezetasun-mailak neurri handi batean eragingo diote sortutako ardoari. Gainera, upeltegi handiek laborategiak izaten dituzte ardoaren kalitatea ikuskatzeko, baita botilaratze eta etiketatze sistemak ere.

Egungo upategiak larritasun-irizpideekin eraikitzen dira: mahatsa goiko aldetik sartzen da eta elaborazio-fase bakoitzeko produktua beherantz doa grabitatez, upategiaren beheko aldean egoten den botilaratzeko lekuraino.

Lehengai gisa erabiltzen diren mahatsak upategitik ateratako mahastietakoak edo beste jabetza batzuetatik erosiak izan daitezke. Ez da beharrezkoa establezimendu horiek mahatsondo-landaketen ondoan egotea, fruituak leku batetik bestera eraman baitaitezke.

Upeltegien arkitekturan aberastasun handia dago, orografia-forma desberdinen isla izateaz gain, modak, ardoa ulertzeko moduak edo upeltegiak eraikitzeko erabilitako aberastasuna islatzen dituztelako. Baltanás upeltegiak (Palentzia) lurpeko upategi multzo handienetako eta zaharrenetako bat dira. Guztira 374 upategi ditu, 6 mailatan banatuta.

## Ikus, gainera

* Upel
* Ardoaren historia
* Errioxako ardoa
* Campillo upategia

* Funesko erromatar upategiak

* Marqués de Riscal

* Vigneau jauregia

* Ysios upategia

## Kanpo estekak

* Euskadiko upategiak

## Erreferentziak
# Barra-kode

EAN13 barra-kodea.
**Barra-kode** bat lodiera eta tarte desberdinak dituzten lerro bertikalen irudikapenean oinarritutako kodea da. Informazio jakin bat daukate elkarrekin daudenean, hau da, kodearen barra eta espazioak karaktere-kate txikiak dira. Honi esker, barra kodeek artikulu bat azkar identifikatzea ahalbidetzen dute.

## QR kodea

 Gaztelaniazko Wikipediako estalkirako QR kodea.
Artikulu nagusia: «QR kode» Bi dimentsiotako kode bat da, informazio orokorra eskaneatzeko diseinatutakoa. QR kodea karratu-forma du, eta erraz identifikatu daiteke ikurraren hiru ertzetako lauki ilunen ereduaren arabera.

Barra-kodearen alternatiba ona da.

## Ikus, gainera

* QR kode

* Barra Kodearen eraikina

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Phytophthora infestans

| *Phytophthora infestans* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Peronosporea |
| Ordena | Peronosporales |
| Familia | Peronosporaceae |
| Generoa | Phytophthora
 |
| Espeziea  | **Phytophthora infestans** de Bary, 1876 |
|  |
| Datu orokorrak |
| Gaixotasuna | late blight of potato (en)  |
| Genomaren kokapena | protists.ensembl.org… |

Phytophthora infestans, protista fungoide bat da. Patata laboreetan galera handiak eragiten ditu mundu osoan eta, gaur egun, patata eta tomateen patogeno garrantzitsuenetarikoa da. *Phytophthora infestans* 1845etik 1849ra Irlandako gosetearen eta 1846tik 1857ra Eskoziako gosetearen eragile nagusia izan zen.

## Epidemiologia

Giro tropikaletan, patataren laboreak etengabe landu egiten dira eta, beraz, aireko inokuloen lehen intzidentzia eremu berrietan hasten dute. Eremu epeletan, aurreko denboraldian lurrean egon ziren tuberkulu infektatuetan ere bizirik iraungo dute onddoak.

Hazi zatiak ere infektatu daitezke eta patogenoak eduki. Hazi infektatuen edo tuberkulu zaharragoen bidez kimu berriak sortzen direnean, onddoak hazkunde berri hori infektatu eta gero esporatu egiten du, bai airearen edo uraren bitartez.

## Biologia

Oomizete honen esporak hibernatu egiten dira infektatutako tuberkuluetan, bereziki aurreko urteko uztaren ondoren lurrean geratzen direnetan eta oso azkar hedatzen dira. Esporak hostoetan sortu eta garatu egiten dira, normalean  10 ° C-tik gorako tenperaturak daudenean eta hezetasuna % 75etik gorakoa denean bi egunez edo gehiagoz. Euriak esporak lurrera eraman ditzake, tuberkulu gazteak infektatuz, eta haizeak esporak kilometro batzuetara eraman ditzake.

Izurritearen lehen etapak oharkabeak izaten dira eta landare guztiak ez dira aldi berean kaltetzen. Sintomen artean, landareen hostoetan eta zurtoinetan orban ilunak agertzen dira. Hezetasun-baldintzetan, hauts zuri bat agertuko da hostoen azpian, eta landare guztia azkar kutsatu daiteke. Kutsatutako tuberkuluek gris edo beltz koloreko orbanak garatzen dituzte.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Eurasiako plaka

Eurasiako plaka, berdez margotua, plaka tektonikoen mapa honen goialdeko bi alboetan.
**Eurasiako plaka**, plaka tektoniko kontinental bat da, Eurasia ia osoa hartzen duena. Salbuespenak honako hauek dira: Indiako azpikontinentea, Arabia (bi horiek euren plaka propioa dute) eta Verkhoyansk mendilerroaren ekialderantz dagoen Siberiaren zatia (Ipar Amerikako plakan dago). Ozeano Atlantikoaren iparraldeko zatiaren ekialdea ere hartzen du, erdialdeko Atlantikoko dortsaleraino, orotara 67.800.000 km²-ko hedadura duelarik. Honako plaka hauek ditu mugakide:

* Iparraldean, Ipar Amerikako plaka
* Hegoaldean, Afrikako plaka, Arabiako plaka eta Australiako plaka
* Ekialdean, Ipar Amerikako plaka, Filipinetako plaka, Okhotskeko plaka eta Amuriako plaka
* Mendebaldean, muga dibergentea du Ipar Amerikako plakarekin, aipaturiko dortsal atlantikoa sortu duena.

## Kanpo estekak
# Australiar

| Australiarrak *Australians* |
| --- |
|
Manifestazio bat Melbournen |
| Biztanleak guztira |
| c. 25 milioi |
| Biztanleria nabarmena duten eskualdeak |
|  Australia; 24.000.000
* Thailandia: 300.000
* Ameriketako Estatu Batuak: 94.000–200.000
* Erresuma Batua: 113.000
* Hong Kong: 90.000
* Zeelanda Berria: 70.000
 |
| Hizkuntza |
| Ingelesa |
| Erlijioa |
| Kristautasuna (gehiengoa) |
| Zerikusia duten beste giza taldeak |

**Australiarrak** (ingelesez: *Australians*, hizkera arruntean *Aussies* deituak) Australiako herritarrak dira. Australia herrialde etnikoanitza izanda, bere jatorri etnikoa eta bere australiar herritartasunarenkin bat egiten duten hiritarrak ditu. Bertoko Australiako aborigenak izan ezik, australiar guztiak azken hiru mendeetan hara joandako konbiktu eta emigranteen ondorengoak dira

Australiako aborigena Australiara iritsi aurretik bertako zirenen ondorengoa da bereziki (161.000 inguru egun). Jatorri oraindik behar bezala zehaztu gabeko herri hauek duela milaka urte jendeztatu zuten Australia (hamar mila urte baino gehiago). Gaur egun arrazatan ezagutzen den itxura fisiko zaharrenetakoa dute; tribu txikitan bizi dira eta bizimodu gogor antzekoa dute, baina inguruari erabat egokitua, nahiz eta, europarren kolonizazioa dela eta, gero eta baliabide gutxiago izan euren kabuz aurrera egiteko.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Eusko-australiarrak

## Kanpo estekak
# Mendialdeko larre eta sastrakadi

| **Biomak** |
| --- |
| **Bioma lehortarrak** |
|  | Tundra |
|  | Taiga/baso borealak |
|  | Mendialdeko larre eta sastrakadiak |
|  | Koniferoen baso epelak |
|  | Koniferoen baso tropikal eta subtropikalak |
|  | Hostozabalen baso misto epelak |
|  | Baso eta sastrakadi mediterraneoak |
|  | Hostozabalen oihan heze tropikal eta subtropikalak |
|  | Hostozabalen oihan lehor tropikal eta subtropikalak |
|  | Larredi, sabana eta sastrakadi epelak |
|  | Larredi, sabana eta sastrakadi tropikal eta subtropikalak |
|  | Basamortuak eta sastrakadi xerikoak |
|  | Urperatutako belartza eta sabanak |
|  | Ibarbasoak |
|  | Hezeguneak |
| **Bioma urtarrak** |
|  | Urmaelak |
|  | Itsasertza/marearteko zona |
|  | Mangladiak |
|  | Algen basoak |
|  | Koralezko uharriak |
|  | Zona neritikoa |
|  | Zapalda kontinentala |
|  | Zona pelagikoa |
|  | Zona bentikoa |
|  | Arnasbide hidrotermalak |
|  | Arnasbide hotzak |
|  | Izotz uharteak |
| **Beste batzuk** |
|  | Zona endolitikoak |

**Mendialdeko larre eta sastrakadiak** Naturarentzako Mundu Funtsak (*World Wildlife Fund*, WWF) definitutako bioma bati ematen zaion izena da. Bioma honek mundu osoko altitude handiko belartza eta sastrakadi menditar, subalpetar eta alpetarrak hartzen ditu barne.

Zuhaitz-mugatik gora kokatutako mendiko belardi eta sastrakadiei tundra alpetar deritze normalean, eta mundu osoko eskualde menditarretan ageri dira.

Ekosistema hauek, batez ere eskualde subtropikal eta tropikaletan, uharte modura eboluzionatzen dute askotan, gainerako eskualde menditarretatik bereizita, eta sarritan landare endemikoen bizileku izan ohi dira. Landare hauek mendiko klima fresko eta hezeari eta tropikoetako argitasun handiari moldatuz eboluzionatu dute. Ekosistema hauetako landare askok ezaugarri fisiko bereziak dituzte: erroseta egiturak, ezko-antzeko azalerak eta hosto iletsuak.

Mendiko belardi eta sastrakadi zabalenak Andeetako Paramoan daude. Bioma hau Afrika erdialde eta ekialdeko mendietan ere ageri da, bai eta Borneoko Kinabalu mendian, India hegoaldeko mendi altuenetan eta Ginea Berrian ere.

Baldintzak lehorragoak diren tokietan mendiko belardi, sabana eta basoak ageri dira, Etiopian bezala, edo mendiko estepak, Tibetean bezala.

## Kanpo estekak