Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Latirismo

| Latirismo |
| --- |
|  |
| Deskribapena |
| Mota | janari-intoxikazioa plant poisoning (en)  |
| Espezialitatea | larrialdietako medikuntza |
| Arrazoia(k) | ingestio |
| Sintoma(k) | paralisia |
| Identifikatzaileak |
| GNS-10 | T62.2 |
| GNS-9 | 988.2 |
| DiseasesDB | 32679 |
| MeSH | D007842 |

Ohar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*

**Latirismoa** aixkolen edo horien deribatuen gehiegizko kontsumoak eragindako intoxikazio kronikoa da, leguminoso horretan substantzia toxiko batzuk – zenbait aminoazido – daudelako, batez ere nerbio-sistemari eragiten diotenak.

## Sintomak

Intoxikazioa aixkolak (*lathyrus sativus*) maiz kontsumitzearen ondorio da (batzuetan ia bakarrik); izan ere, landare horien haziek efektu toxikoa duten aminoazido batzuk dituzte gizakiengan eta beste animalia batzuengan (azken horien artean bereziki ekidoengan).

Gaur egun, latirismo hitzarekin bi sindrome ezberdin deskribatzen dira: bata, nerbio-sistema zentralaren alterazioetatik eratortzen diren efektuak dituena eta neurolatirismoa deitzen dena, eta bestea, hezurrak eta beste ehun konektibo batzuk berariaz inplikatzen dituena, osteolatirismoa izenekoa.

Neurolatirismoa aixkolean beta-N-oxalyl-L-alpha-beta-diaminoproponikoa (ODAP siglengatik ere ezaguna), kimikoki glutamatoaren antzekoa, egoteak eragiten du.

## Epidemiologia

Bangladesh, Etiopia, India eta Nepalen gaixotasun tradizionala da. Emakumeak baino gizonak dira kaltetuenak, batez ere 25 eta 40 urte artekoak.

Espainiako Gerra Zibilaren osteko gose-garaian gaixotasun hedatua izan zen. Espainian, 1940 eta 1941ean Ley eta Oliver de la Riva medikuek aixkol-ahi kontsumoaren eta latirismoaren arteko harremana ezarri zuten arren, bere kontsumo-debekua ez zen 1967ra arte iritsi, frankismo betean.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Tienotriazolodiazepina

**Tienotriazolodiazepinek** konposatu organiko ziklikoen familia bat osatzen dute. Tienotriazolodiazepinak hiru eraztunen fusioaz osatzen dira: triazola, tiofenoa eta diazepina. Hainbat botiken gunea osatzen dute.

Tienotriazolodiazepinek erlazionatzen dira GABAA hartzailearekin 1,4-bentzodiazepinek (diazepamak, esaterako) et triazolobentzodiazepinek (alprazolamak, etsenplurako) egiten duten modu berean.

Tienotriazolodiazepina inportantenen zerrenda:

Tienotriazolodiazepinen egitura
* α-Hidroxietizolam

* Brotizolam
* Ziklotizolam
* Klotizolam
* Deskloroklotizolam
* Deskloroetizolam
* Etizolam
* Flubrotizolam
* Fluclotizolam
* Fluetizolam
* Metizolam

## Erreferentziak
# 1,4-butanodiol

| 1,4-butanodiol |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C4H10O2 |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | oxigeno eta karbono |
| Mota | alkanediols (en)  |
| Ezaugarriak |
| Dentsitatea | 1,0171 g/cm³  |
| Biskositate dinamikoa | 0,0849 Pa s |
| Errefrakzio indiziea | 1,446 |
| Azidotasuna (pKa) | 14,5 |
| Fusio-puntua | 20 ℃ 20,1 ℃ |
| Irakite-puntua | 235 ℃ (90 kPa) |
| Gainazal-tentsioa | 0,0446 N/m |
| Masa molekularra | 90,068 Da |
| Arriskuak |
| NFPA 704 |
1
1
0 |
| GHS arriskua | warning (en)  |
|  |
| Arrisku motak | H302 (en) , H336 (en)  |
| Prekauzio motak | P301+P312 (en) , P330 (en)  |
| Autoignizio tenperatura | 350 ℃ |
| Flash-puntua | 121 ℃ |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | WERYXYBDKMZEQL-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 110-63-4 |
| ChemSpider | 13835209 |
| PubChem | 8064 |
| Reaxys | 1633445 |
| Gmelin | 41189 |
| ChEMBL | CHEMBL171623 |
| RTECS zenbakia | EK0525000 |
| ZVG | 15800 |
| DSSTox zenbakia | EK0525000 |
| EC zenbakia | 203-786-5 |
| ECHA | 100.003.443 |
| CosIng | 54173 |
| Human Metabolome Database | HMDB0244201 |
| UNII | 7XOO2LE6G3 |
| PDB Ligand | BU1 |

Kimika organikoan **1,4-butanodiola** konposatu organikoa da, alkoholen familiakoa, diolen azpifamiliakoa, HOCH2CH2CH2CH2OH formula duena. Likido kolorge likatsua da.

## Sintesia

Industrian bi bide nagusi erabiltzen dira 1,4-butanodiola prestatzeko:

- Formaldehidoa eta azetilenoa erreakzionaraziz:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

- Anhidrido maleikotik abiatuz:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

## Erabilera

1,4-butanodiola industrian plastiko, zuntz eta poliuretano batzuen disolbatzaile gisa usatzen da.

Poli(butilen tereftalato) polimeroaren sintesian ere baliatzen da. Halaber, tetrahidrofurano disolbatzaile inportantea sintetizatzeko ere erabiltzen da.

1,4-butanodiola olgetarako droga gisa ere usatzen da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Polifenol

Azido galiko fenilpropanoidetik eratorritako azido tanikoa
**Polifenol** molekula bakoitzeko fenol talde bat baino gehiago duten landareetan aurkitutako substantzia kimiko talde bat da. Polifenolak, oro har, tanino hidrolizagarrietan- glukosaren azido galikoaren eta beste azukre batzuen esterrak direnak-; eta fenilpropanoideak- hala nola lignina, flabonoideak eta tanino kondentsatuak- banatzen dira.

Polifenolen iturri nagusiak baiak, tea, garagardoa, mahatsa, oliba olioa, kakaoa, intxaurrak, kakahueteak, mingranak, matea eta beste fruitu eta landare batzuk dira. Ardoen egituran garrantzizkoak diren fenol funtzioko konposatuen (tanino, antoziano, hainbat substantzia koloragarri, eta abarren) multzoa osatzen dute.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau kimikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Goilora

| Goilora |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Arrisku txikia  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Myrtales |
| Familia | Onagraceae |
| Generoa | Epilobium
 |
| Espeziea  | **Epilobium hirsutum** L.
 |
|  |

**Goilora(Epilobium hirsutum)* Onagraceae landare familiaren landare belarkara bizikor eta loreduna da.

Goiloraren loreak hurbiletik
Askotan koloniatan bizi den eta 2 metro garai izan daitekeen landare bizikorra da. Adarkatzen diren ilez hornitutako zurtoin sendoak ditu. Bere hosto iletsuak 2-12 cm luze eta 0.5-3.5 cm zabal izaten dira, erdialdean muturretan baino zabalagoak, horzdunak eta hosto-txortenik gabekoak. Kandu luzeren muturretan sortzen eta nahiko handiak diren loreek lau petalo arrosa dituzte, normalean 10-16 mm luze. Loreen estigmek lau lobulu zuri dituzte. Haien sepaloak orlegiak dira.

Eskandinavian eta Eskoziaren ipar-sartaldean agertzen ez bada ere, izatez, ia Europa osokoa, Afrikaren iparraldekoa eta Asiaren toki batzuetakoa da, baina Iparramerikan eta Australian ere badago sartuta.

Normalean zuhaitzez guztiz estalita ez dauden toki heze edo bustitan hazten da, itsasotik 2.500 metroko garaiera duten lekutara arte. Leku zingiratsu eta ibaien eta erreken bazterretan agertu ohi da.

Ekainetik iraila arte loratzen da, gehien bat uztailean eta abuztuan, eta normalean erleek lorautsestatzen dituzte loreak. Intsektu batzuk, *Deilephila elpenor* espeziekoak barne, bere hostoekin elikatzen dira.

Goiloraren fruituak
Goilora (*Epilobium hirsutum*)
Berangon (Bizkaian) 2011ko ekainean

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Blamey, Marjorie & Grey-Wilson, Christopher (2003) *Cassell's Wild Flowers of Britain and Northern Europe*, Cassell, London.
* **(Ingelesez)** Press, J. R.; Sutton, D. A. & Tebbs, B. M. (1981) *Field Guide to the Wild Flowers of Britain*, Readers Digest, London.
* **(Ingelesez)** Tutin, T. G. *et al.* (1968) *Flora Europaea*, Volume 2. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06662-X
* **(Ingelesez)** Washington State Department of Ecology (2006) *Non-native Freshwater Plants: Hairy Willow-Herb*. Accessed 25/10/07.
* **(Alemanez) **(Alemanez) **(Alemanez) **(Alemanez) **(Ingelesez)** Grieve, 'A Modern Herbal' (1931)
# Azefato

| Azefato |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C4H10NO3PS |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Mota | konposatu kimiko |
| Masa molekularra | 183,012 Da |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | YASYVMFAVPKPKE-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 30560-19-1 |
| ChemSpider | 1905 |
| PubChem | 1982 |
| Reaxys | 1936365 |
| Gmelin | 34520 |
| ChEMBL | CHEMBL2133249 |
| RTECS zenbakia | TB4760000 |
| ZVG | 510020 |
| DSSTox zenbakia | TB4760000 |
| EC zenbakia | 250-241-2 |
| ECHA | 100.045.659 |
| MeSH | C001969 |
| Human Metabolome Database | HMDB0247901 |
| KNApSAcK | C00061365 |
| UNII | 3Y417O444D |
| KEGG | C14426 |

**Azefatoa** organofosfatatutako plagizida foliar bat da, sarkorra, irenste eta kontaktu bidezko aktibitatea duena, eta nolabaiteko ekintza sistemikoa. Sustraiek erraz xurgatzen dute eta landare osora hedatzen da. Azetilkolinesterasaren inhibitzailea da nerbio-sinapsietan. Nerbio-kinaden etengabeko transmisioa eragiten du, eta horrek nekea eragiten dio intsektuari eta, ondorioz, heriotza. Bere ekintza ez da oso iraunkorra, aplikatu eta 6 eta 9 egun bitartean irauten baitu.

## Kanpo estekak
# Diazinoi

| Diazinoi |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C12H21N2O3PS |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | fosforo eta karbono |
| Mota | konposatu kimiko |
| Ezaugarriak |
| Dentsitatea | 1,12 g/cm³ (20 ℃) |
| Disolbagarritasuna | 0,004 g/100 g (ur, 20 ℃) |
| Lurrun-presioa | 0,0001 mmHg (20 ℃) |
| Masa molekularra | 304,101 Da |
| Erabilera |
| Rola | acetylcholinesterase inhibitor (en)  |
| Arriskuak |
| Denboran ponderatutako esposizio muga | 0,1 mg/m³ (10 h, baliorik ez) |
| Flash-puntua | 82 ℃ |
| Eragin dezake | diazinon exposure (en)  |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | FHIVAFMUCKRCQO-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 333-41-5 |
| ChemSpider | 2909 |
| PubChem | 3017 |
| Reaxys | 273790 |
| Gmelin | 34682 |
| ChEMBL | CHEMBL388560 |
| RTECS zenbakia | TF3325000 |
| ZVG | 510154 |
| DSSTox zenbakia | TF3325000 |
| EC zenbakia | 206-373-8 |
| ECHA | 100.005.795 |
| MeSH | D003976 |
| Human Metabolome Database | HMDB0032943 |
| KNApSAcK | C00061472 |
| UNII | YUS1M1Q929 |
| KEGG | D07856 eta C14324 |

**Diazinoia** edo **dimpylate** (NIK izendapena) konposatu organikoa da organofosfatoen familiakoa C12H21N2O3PS formula duena. Likido oliotsu eta kolorgea da egoera puruan. Komertzialki saltzen diren prestakuntzek kolore marroixka dute.

Espektro zabaleko intsektizida gisa baliatzen da nekazaritzan. Etxeetan euliak, arkakusoak eta labezomorroak kontrolatzeko usatzen da, nahiz eta zenbait herrik debekatu duten bere erabilera. Europan etxeko animaliei jartzen zaizkien lepoko antiparasitarioen osagarrietako bat da.

## Toxikotasuna

Organofosfatoen familiako beste intsektizida batzuk bezala diazinoia toxikoa da ugaztunentzat. Azetilkolinaesterasaren inhibitzailea da eta nerbio-sistemaren transmisio-mekanismoei eragiten die. Izan ere, ugaztunek diazinoia metabolizatzen dute *diazoxoi* bihurtuz molekularen sufre-atomoa oxigeno-atomo batez ordezkatuz. Diazoxoia jatorrizko konposatua baino toxikoagoa da. Arnasketaz, irentsiz edo larruazalean zehar xurgatuta sar daiteke gorputzean.

Gizakiongan diazonoi bidezko pozoitzeak sintoma hauek dauzka: goragalea, gihar-dardarak, karranpak, ahuldadea, arnasketa-arazoak, buruko mina eta diarrea. Atropina baliatzen da antidoto gisa.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Malaoxoi

| Malaoxoi |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C10H19O7PS |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Mota | konposatu kimiko |
| Masa molekularra | 314,059 Da |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | WSORODGWGUUOBO-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 1634-78-2 |
| ChemSpider | 14674 |
| PubChem | 15415 |
| Gmelin | 141477 |
| ChEMBL | CHEMBL1331476 |
| EC zenbakia | 634-923-0 |
| ECHA | 100.162.859 |
| MeSH | C100082 |
| Human Metabolome Database | HMDB0060627 |
| UNII | 2439JYF84Q |
| KEGG | C07498 |

**Malaxoia** konposatu organikoa da organofosfatoen familiakoa C10H19O7PS formulako duena. Malatioiaren desulfurazioz eratzen da oxigeno-atomo batek sufre-atomoetako bat ordezkatzen duenean. Entzimen ekintzez eta eguzki-argiaren eraginez gertatzen da.

Malaxoia oso toxikoa da, malatioia baino 64 bat bider gehiago. Azetilkolinesterasa entzima inhibitzen du eta nerbio-sistemaren funtzionamenduari eragiten dio. Ugaztunengan malatioia oso astiro bihurtzen da malaxoi eta eragin toxikoa ez da horren handia. Aldiz, intsektuengan bihurketa oso azkarra denez, malatioia intsektizida eraginkorra da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau kimikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Soman

| Soman |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C7H16FO2 |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | fosforo, fluor eta karbono |
| Mota | konposatu kimiko |
| Ezaugarriak |
| Dentsitatea | 1,0131 g/cm³  |
| Fusio-puntua | −80 ℃ |
| Irakite-puntua | 190 ℃ |
| Masa molekularra | 182,087 Da |
| Erabilera |
| Rola | chemical warfare agent (en) , acetylcholinesterase inhibitor (en)  eta convulsant (en)  |
| Arriskuak |
| NFPA 704 |
1
4
1 |
| Eragin dezake | soman exposure (en)  |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | GRXKLBBBQUKJJZ-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 96-64-0 |
| ChemSpider | 7032 |
| PubChem | 7305 |
| Gmelin | 9195 |
| ChEMBL | CHEMBL15910 |
| ZVG | 570179 |
| MeSH | D012999 |
| Human Metabolome Database | HMDB0249500 |
| UNII | 3OF3WXB67Q |
| KEGG | C07494 |

**Somana** edo **GD** konposatu organikoa da, C7H16FO2P formula duena organofosforoen klasekoa. Fruta ustelduaren usaineko likido gardena da. Nerbio-agentea da, ondorioz oso toxikoa. Korrosiboa da.

Somana G serieko nerbio-agente deiturikoen artean sailkatzen da GA (tabuna), GB (sarina), eta GFrekin (ziklosarina) batera.

Somanaren 4 estereoisomeroak
## Egitura

Somanek (C(±)P(±)-soman) lau estereoisomero ditu, bakoitza toxikotasun ezberdin batekin, nahiz eta neurri handi batean antzekoa izan. Estereoisomeroak C(+)P(+)-soman, C(+)P(−)-soman C(−)P(−)-soman eta C(−)P(+)-soman dira.

## Sintesia

Somana sintetizatzeko, pinakolil alkohola metil­fos­fonil difluoruroarekin erreakziona­tzen da, azpiko eskeman ikusten den moduan.

## Erabilera

Somana arma kimiko gisa erabiltzen da, eta nerbio-agente gisa sailkatuta dago. Ugaztunen nerbio-sistemaren funtzionamendu normala oztopatuz jarduten du, kolinesterasa entzima inhibituz.

Nazio Batuen Erakundeak suntsipen handiko arma gisa sailkatzen du, NBEren 687 ebazpenaren arabera. Bere ekoizpena zorrozki kontrolatua dago, eta gordetzea edo pilatzea 1993ko Arma Kimikoen Hitzarmenak legez kanpo uzten du.

## Sintomak

Somana hartzearen sintomak aldatu egin daitezke pertsona batetik bestera, baina hauek dira gehien ikusten direnak:

* gorakoak,
* inkontinentzia,
* beherakoa,
* arnasteko zailtasuna,
* giharretako ahulezia.

Biktima, konbultsioak hartuta, koman jaisten da, eta itota hiltzen da dosi hilgarri bat xurgatu eta handik ordu-laurdenera.

## Tratamendua

Somanez toxiktuz gero berehala erantzi behar da arropa eta garbitu begiak eta azala urarekin eta xaboiarekin. Piridostigmina "aurremedikazio" antidotoa da (hau da, somanarekin edo beste agente batzuekin kontaktuan jarri aurretik hartu beharrekoa). Nahiko eraginkorra da toxikapena gertatu eta berehala antidoto "zuzen" baten dosi bat edo batzuk aplikatzen dira, atropina eta asoxima batera, edo eraginkorragoa dena, metoxima, konbultsioaren aurkako dosi batekin konbinatua, hala nola diazepamarekin, eta, ondoren, oso azkar deskontaminatzen dira gorputz sintomatiko guztiak. Dena delal oso gaitza da somanaren tratamendu arrakastatsua lortzea.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Hibernazio

Saguzar bat **hibernazio**-egoeran: neguari aurre egiteko, hibernazioan dauden animaliek euren funtzio fisiologikoak nabarmen murrizten dituzte.
**Hibernazioa** animalia zenbaitek euren gorputzeko tenperatura aldi batean zehar jeitsiarazten duteneko egoera da, jarduera fisiologikoa murriztu eta horrela energia aurreztu elikagaiak eskasagoak diren eta bizi-kondizioak latzagoak diren neguan zehar bizirik irauteko. Hibernaziorako ahalmena duten animaliak marmota, trikuak, muskerrak, sugeak eta igelak dira, besteak beste. Hartza negua hibernazio-egoeran igarotzen duen animalia dela uste ohi bada ere, bere gorputzeko tenperatura ez da nabarmen jeisten eta aise esna daiteke arrisku egoeran dagoela igartzen badu.

## Ikus, gainera

* Sorgorraldi

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Azido lisergiko

| Azido lisergiko |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C16H16N2O2 |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| SMILES isomerikoa | ZabalduCN1C[C@@H](C=C2[C@H]1CC3=CNC4=CC=CC2=C34)C(=O)O |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | Nitrogeno eta karbono |
| Mota | azido karboxiliko eta ergoline alkaloid (en)  |
| Estereoisomeroa | isolysergic acid (en)  |
| Masa molekularra | 268,121178 Da |
| Erabilera |
| Elkarrekintza | 5-hydroxytryptamine receptor 1D (en)  eta 5-hydroxytryptamine (serotonin) receptor 5A (en)  |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | ZAGRKAFMISFKIO-QMTHXVAHSA-N |
| CAS zenbakia | 82-58-6 |
| ChemSpider | 6461 |
| PubChem | 6717 eta 11861108 |
| Reaxys | 90713 |
| Gmelin | 6604 |
| EC zenbakia | 201-431-9 |
| ECHA | 100.001.302 |
| MeSH | D008237 |
| UNII | ITO20DAO7J |
| KEGG | C07541 |

Ohar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*

**Azido lisergikoa** zekale-ainoan ekoiztutako eta *Turbina corymbosa* (*ololiuhqui*), *Argyreia nervosa* (arrosa lisergikoa) eta *ipomoea tricolor* (*morning glories* edo *tlitliltzin*) landareetan hazietan topaturiko ergolina-alkaloide askoren aitzindaria da. Bere amidak, lisergamidak deituak, hainbat botika eta droga psikodelikoak (tartean LSD) ekoizteko erabiltzen dituzte.

Gehienetan lisergamiden hidrolisietatik ateratzen dute, baina 1956an Robert Burns Woodwarden taldeak erabat sintetizatu zuen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau kimikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Schiffen base

Aldimine-(secondary)-skeletal
Kimika organikoan, **Schiff-en basea** (edo **azometinoa**), karbono-nitrogeno lotura bikoitza duen talde funtzionala da, zeinek nitrogeno-atomoa arilo edo alkilo talde bati konektatuta duen, baina hidrogenorik ez. Schiff-en baseek R1R2C=N-R3 formula orokorra dute, non R3 Schiff-en basea imina egonkorra izatea eragiten duen arilo edo alkilo taldea den. Anilina batetik eratorritako Schiff-en base bati, non R3 fenilo edo fenilo ordezkatu den, *anil* dei dakioke.

Baseak Hugo. Schiff-i zor dio izena.

## Sintesia

 Schiff-en baseak amina aromatiko batetik eta karbonilo konposatu batetik abiatuta sintetiza daitezke adizio nukleozale bidez zeini deshidratazioa darraion imina bat sortuaz. Adibidez, 4,4'-diaminodifenil eterrak *o*-bainilina erreakzionatzen du beheko eskemaren arabera Schiffen basea emateko.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Binorelbina

| Binorelbina |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C45H54N4O8 |
| SMILES kanonikoa | [nHc3ccccc13)C(C(=O)OC)(c1cc3c(cc1OC)N(C)C1C(O)(C(=O)OC)C(OC(C)=O)C4(CC)C=CCN5CCC31C54)C2&zoom=2.0&annotate=none 2D eredua] |
| SMILES isomerikoa | CCC1=C[C@@H]2CN(C1)Cc1c([nH]c3ccccc13)[C@@](C(=O)OC)(c1cc3c(cc1OC)N(C)[C@H]1[C@@](O)(C(=O)OC)[C@H](OC(C)=O)[C@]4(CC)C=CCN5CC[C@]31[C@@H]54)C2 |
| MolView | [nHc3ccccc13)C(C(=O)OC)(c1cc3c(cc1OC)N(C)C1C(O)(C(=O)OC)C(OC(C)=O)C4(CC)C=CCN5CCC31C54)C2 3D eredua] |
| Konposizioa | Nitrogeno eta karbono |
| Mota | Vinca alkaloids (en)  |
| Estereoisomeroa | LSM-5284 (en)  |
| Masa molekularra | 778,394164688 Da |
| Erabilera |
| Tratatzen du | Hodgkin's lymphoma, mixed cellularity (en) , bularreko minbizi, obulutegiko minbizi, zelula ez-txikiko biriketako kartzinoma, zelula ez-txikiko biriketako kartzinoma eta bularreko minbizi |
| Haurdunaldia | Australian pregnancy category D (en)  eta US pregnancy category D (en)  |
| Rola | DNA polymerase inhibitors (en) , phytogenic antineoplastic agents (en)  eta farmako esentzial |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | GBABOYUKABKIAF-IELIFDKJSA-N |
| CAS zenbakia | 71486-22-1 |
| ChemSpider | 30841604 |
| PubChem | 60780 eta 5311497 |
| Reaxys | 9035861 |
| Gmelin | 480999 |
| ChEMBL | CHEMBL3039593 eta CHEMBL553025 |
| MeSH | D000077235 |
| RxNorm | 39541 |
| Human Metabolome Database | HMDB0014505 |
| UNII | Q6C979R91Y |
| NDF-RT | N0000021986 |
| KEGG | D08680 |

**Binorelbina** hainbat minbizi motaren tratamenduan erabiltzen den medikamentua da, bularreko minbizia eta biriketako minbizi ez-mikrokitikoa barne. Erdisintesi bidez lortzen dute, Madagaskarreko *Catharanthus roseus* landaretik ateratako alkaloideetatik abiatuta.

Inkonte-belarren alkaloideen talde farmakologikokoa da, baita binkristina edo binblastina substantzia naturalak eta erdisintesi bidez lortutako bindesina bezala.

## Historia

Pierre Potier frantziar farmakologoak eta CNRS zentroko bere taldeak aurkitu zuten binorelbina 1980ko hamarkadan. 1989an onartu zen Frantzian, biriketako minbizi ez-mikrokritikoan erabiltzeko, eta 1991n bularreko minbiziaren metastasietarako. 1994an Elikagai eta Sendagaien Administrazioa (FDA) erakundearen onespena jaso zuen Estatu Batuetan. Europako herrialde gehienetan, aipatutako indikazio berberekin baimendu da farmakoa.

## Ahozko formulazioa

Ahozko formulazio bat erregistratuta eta merkaturatuta dago herrialde gehienetan, indikazio terapeutiko berberetarako. Formulazio horrek benabarneko aurkezpenaren antzeko eraginkortasuna du, zain barneko infusio baten toxikotasuna saihestuz eta hartualdi errazagoa eginez. Hala ere, ahozko bideak efektu emetogenoak indartzen ditu, eta beharrezkoa da antihemetikoak modu profilaktikoan ematea.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau medikuntzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# DEET

| DEET |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C12H17NO |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | Nitrogeno, oxigeno eta karbono |
| Mota | konposatu kimiko |
| Masa molekularra | 191,131 Da |
| Arriskuak |
| NFPA 704 |
1
2
0 |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | MMOXZBCLCQITDF-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 134-62-3 |
| ChemSpider | 4133 |
| PubChem | 4284 |
| Reaxys | 2046711 |
| Gmelin | 7071 |
| ChEMBL | CHEMBL1453317 |
| ZVG | 490166 |
| EC zenbakia | 205-149-7 |
| ECHA | 100.004.682 |
| CosIng | 75703 |
| MeSH | D003671 |
| RxNorm | 3129 |
| Human Metabolome Database | HMDB0250930 |
| UNII | FB0C1XZV4Y |
| NDF-RT | N0000023079 |
| KEGG | D02379 eta C10935 |
| PDB Ligand | DE3 |

**N,N-Dietil-meta-toluamida** (normalean **DEET** edo **dietiltoluamida** deitua) (C12H17NO), intsektu-uxagarrien osagai oinarrizkoena da. Larruazalean edo arropan aplikatuz erabiltzen dute, artropodoen ziztadak saihesteko. Bereziki akainen eta eltxoen ziztaden aurka erabiltzen dute. Ikaridinak ez bezala, **DEET**k plastikoak eta sintetikoak disolbatzen ditu, usain berezigarria eta toxikotasun arrisku handiagoa du.

DEET, hasiera batean, AEBetako armadak garatu zuen bere soldaduek oihanean Bigarren Mundu Gerran izan zituzten arazoak konpontzeko. 1946tik aurrera erabili zuten arren, 1957ra arte ez zen biztanleria zibilera hedatu. Hasiera batean nekazal pestizida bezala pentsatua izan zen, baina bereziki erabilgarria izan zen Vietnamgo Gerran.

## Erreferentziak

## Ikus, halaber

* Ikaridina

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau kimikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |