Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Parafiletiko

Narrastiena talde parafiletikoa da. Monofiletikoa izateko hegaztiak bere barnean hartu beharko lituzke.
Filogenian talde bat **parafiletikoa** da, bere barnean talde horretako bizidun guztien arbaso komuna hartu arren, arbaso horren ondorengo guztiak hartzen ez baditu. Talde hauetan arbaso komunaren ondorengo batzuk ez dira kontuan hartzen. Sailkapen tradizionaletan talde parafiletiko ugari dago, hala nola, kriptogamoak, ornogabeak, arrainak edo narrastiak.

Narrastien kasuan, esate baterako, krokodilidoak genealogikoki hurbilago daude hegaztietatik beste sauropsido batzuetatik baino (anapsida, squamata eta sphenodontia). Hala ere, krokodilidoak narrastien barnean sarturik daude, aipatutako beste sauropsidoekin batera, baina hegaztiak kanpo. Beraz, Reptilia talde parafiletikoa da.

## Adibideak

Tximino handiak deitzen den taldea orangutanak, gorilak eta txinpantzeak biltzen ditu, baina euren arbaso komunaren ondorengo guztiak ez daude bertan sartuta, gizakiak ere arbaso komun berberaren parte baitira:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hominoidea |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hylobateak |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|      |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Symphalangus* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nomascus* |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Hoolock* |
|  |
|  | *Hylobates* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Orangutanak |
|  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Txinpantzea |
|  |
|  |
Bonoboa |
|  |

 |
|  |
|  |
Gizakiak |
|  |

 |
|  |
|  |
Gorilak |
|  |

 | **Tximino handiak** |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

## Kanpo estekak
# Polifiletiko

Odol beroko animaliak taldekatzen baditugu talde polifiletikoa izango dugu, ugaztunak eta hegaztiak izango baikenituzke, baina ez euren arteko arbaso komunaren oinordeko guztiak.
Biologian filogenia bat **polifiletikoa** dela esaten da talde osoko arbaso komunik gertuena agertzen ez denean. Hau gertatzen da hainbat adar ezberdin batzen direnean modu artifizialean zuhaitz bat eratzeko.

Honen adibide izan daitezke algak, esporozooak eta ungulatuak. Talde polifiletikoak unibertsaldi baztertzen dira sailkapen modernoetan, baina inertzia eta ohiturak direla eta testu liburu eta lan askotan oraindik erabiltzen dira.

Normalki izaki bizidunen arteko ahaidetasunaren gaineko akatsetan oinarritzne dira. Adibidez karaktere bat talde batean baino gehiagotan agertzen denean hauek batzeko ohitura egoten da, nahiz eta karaktere hori eboluzio konbergenteagatik izan daitekeen.

Polifiletiko eta parafiletiko ez dira gauza bera. Polifiletikoaren kontrakoa monofiletikoa da.

## Kanpo estekak
# Neomura

| Neomura |
| --- |
|  Irudi gehiago |
|  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Baliorik ez  | **Neomura** Cavalier-Smith
 |
|  |

**Neomura** Archaea eta Eukaryota elkartzean sortzen den kladoa da. Talde hau lehenengoz Thomas Cavalier-Smithek proposatu zuen eta izenak "horma berriak" esan nahi du. Pentsatzen da bakterioetatik eboluzionatu zutela, peptidogluzidoz osatutako hormak glukoproteinaz aldatu ziren.

## Kanpo estekak
# Actinobacteria

| Actinobacteria |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Bacillati
 |
| Filuma  | **Actinomycetota** Stackebrandt et al. 1997
 |
|  |
| Datu orokorrak |
| Gram tindaketa | Grampositibo |

**Actinobacteria** filuma bakterio gram-positibo barruan sartzen zituzten guztiak, baina gaur egun osatzen ez duten taldeen muina da.

## Ordenak

* Acidimicrobales
* Actinomycetales
* Bifidobacteriales
* Coriobacteriales
* Rubrobacteriales
* Sphaerobacteriales

## Kanpo estekak
# Protozoo

*Paramezio* bat, ziliatua.
**Protozooak** (grezieraz *proto* = *lehena*, *zoo = animalia*) protista erreinuko izaki bizidunak dira, eukarioto zelulabakarrak.

Protozooak kizkurberak eta heterotrofoak dira, ez dute klorofilarik, ugalketa asexuala (erdibiditzea) edo sexualaren bidez ugaltzen dira. Beren neurria 20 eta 30 mikra artekoa da, bakterioak baino handiagoak; beraz, mikroskopioz baino ezin daitezke ikusi. Zelula mintzaz, zitoplasmaz eta nukleoz osatuta daude. Ez dute egiazko ehunik. Zitoplasman mitokondriak, Golgiren aparatua, ergastoplasma, hornidura gaiak (lipidoak, protidoak, eta gluzidoak) eta bakuola taupakariak nahiz kizkurberak dituzte. Nukleoak nukleo mintza, nukleoloak eta kromosomak ditu. Protozooak zilio, flagelo nahiz pseudopodoen bidez mugitzen dira. Elikadura osmosi, fagozitosi edo pseudopodoen bidez lortzen dute. Pseudopodo horiek aho antzeko egitura bat dute, zitostoma deritzana. Iraitzi, berriz, bakuolen bidez egiten dute. Itsasoan eta ur-gezetan bizi dira.

Protozooak higitzeko moduaren arabera sailkatuak izan dira:

* Flagelatuak *(Mastigophora)*
* Rhizopodak *(Rhizopoda)*
* Esporozooak *(Sporozoa)*
* Ziliatuak *(Ciliophora)*

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Kromista

| Kromista |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Superdomeinua | Cytota |
| Domeinua | Eukaryota
 |
| Erreinua  | **Chromista** Cavalier-Smith, 1981 |
|  |

**Kromistak** (edo **Chromista** erresuma) organismo eukariotoen talde bat dira, eta erresuma biologiko independente bat osatuko lukete, Cavalier-Smithen postulatuen arabera. Sailkapen sistema batzuetan erabiltzen da, adibidez, Bizitzaren Katalogoaren Sisteman. **Alga kromofito** deritzenak sartzen dira taldean, hau da, kloroplastoek a eta *c* klorofilak dituzten alga gehienak. Alga horiek lau mintz dituzte inguruan, eta alga gorri batetik hartu direla jotzen da. G*a*inera, talde *b*atzuek a eta b klorofilak dituzte, alga berde batetik datozenak. Azkenik, aurrekoekin lotura estua duten kloroplastorik gabeko zenbait talde ere sartzen dira. Lehen motako algen artean daude zelulabakar diatomeoak, dinoflagelatuak, urre-koloreko algak, haptofitak eta kriptofitak, eta alga arre zelulanitzak; bigarren motako algak klorarakneak dira, eta talde heterotrofoen artean aipagarriak dira zitilatuak, foraminiferoak, erradiolarioak, heliozooak eta parasito oomizetoak eta apikonplexuak.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Historia natural

Historia naturaleko fitxa, 1728, Cyclopaedia
**Historia naturala** landareen eta animalien ikerketa zientifikoa da, behaketara joz esperimentaziora baino gehiago.

Historia naturala terminoa antzinate klasikotik erabiltzen da diziplina zientifikoen multzoa izendatzeko, XIX. mendetik zenbaitetan Natura zientziak ere aipatzen baitira, batez ere zoologia, botanika, mineralogia eta geologia. Bi terminoak "historia naturala" eta "natura zientziak" eremu semantiko berari dagozkio, nahiz eta bien arteko alde garrantzitsu bat izan "historia naturalak" garrantzi handiagoa ematen diola mundu naturaleko laginen eta aleen kontserbazioari, eta «natura zientziak» esanahi orokorragoa duena, besteak beste, izarrak edo erradiazioak bezalako entitate ez-bildumagarriak edo fisikako edo kimikako ohiko printzipio fisikoak diren beste zientzia posible batzuen artean, biltzen ditu bere azterketan.

Historia naturalaren barruan sartzen dira bizitzaren elementuak eta bizimoduak ulergarri egiten dituzten gertakariak ikertzea eta azaltzea, eta hainbat espezieren egitura, funtzionamendua eta zirkunstantzia garrantzitsuak deskribatzen ditu, hala nola dieta, ugalketa eta talde sozialak.

Terminoaren esanahia hazi egin da, eta biologia ez den beste diziplina zientifiko batzuetarako aterki bihurtu da. Definizio gehienek izaki bizidunen azterketa barne hartzen dute (hau da, biologia, botanika eta zoologia barne); beste definizio batzuek kontzeptua zabaltzen dute paleontologia, ekologia edo biokimika barne hartzeko, baita geologiaren eta klimatologiaren zatiak ere.

## Kanpo estekak
# Andui

Mikrobiologian, **anduia** ezaugarri genetiko homogeneoak dituzten mikroorganismoen multzo bat da, taxonomikoki espeziaren azpian dagoena.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Espezie deskribapen

**Espezie deskribapena** aurkitu berri den espezie baten deskribapen zientifiko formala da, normalean artikulu zientifiko baten moduan. Haren helburua da organismo-espezie berri baten deskribapen argia ematea eta lehenago deskribatu diren edo erlazionatuta dauden espezieetatik nola desberdintzen den azaltzea. Baliotzat jotzeko, espeziearen deskribapenak denboran zehar ezarritako jarraibideak jarraitu behar ditu. Izendatzeak dagozkien kodeak atxikitzea eskatzen du, adibidez: zoologian, Nomenklatura Zoologikoaren Nazioarteko Kodea (ICZN); landareak, alga, onddo eta landareen Nazioarteko Nomenklatura Kodea (ICN); birusak, Birusen Taxonomiaren Nazioarteko Batzordea (ICTV). Espezie deskribapenak sarritan ale tipoaren argazkiak edo bestelako ilustrazioak biltzen ditu, non metatzen diren ohar batekin batera. Espeziea deskribatzen duen argitalpenak izen zientifiko formala ematen dio espezie berriari. 1.9 milioiren bat espezie identifikatu eta deskribatu dira, existi daitezkeen 8,7 milioi espezieetatik. Milioika gehiago desagertu dira Lurreko bizitza osoan.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Subespezie

Mikaren subespezieak (*Pica pica*)

*Pica p. pica*,
 *P. p. asirensis*,
*P. p. bactriana*,
*P. p. bottanensis*,
*P. p. fennorum*,
*P. p. galliae*,
*P. p. germanica*,
*P. p. hemileucoptera*,
*P. p. hudsonia*,
*P. p. jankowskii*,
*P. p. japonica*,
*P. p. kamtschatica*,
*P. p. leucoptera*,
*P. p. mauritanica*,
*P. p. melanotos*,
*P. p. nuttalli*,
*P. p. sericea*
**Subespeziea**, biologian, sailkapen biologikoaren unitatea da. Subespeziea espeziearen azpian dago.

## Nomenklatura

Subespezieak izen trinomiala hartzen du, adibidez *Homo sapiens idaltu*; alegia, *Homo sapiens*, subespeziea *idaltu*. *International Code of Zoological Nomenclature* kodearen arabera subespeziea da maila taxonomiko azpikoena eta, beraz, ez da onartzen, adibidez, barietatea, arraza etab. Botanikan eta mikologian aldiz, barietatea onartzen da.

## Kanpo estekak
# Fikologia

Postelsia palmæformis.
**Fikologia** botanikaren azpidiziplina bat da, algen ikerketa zientifikoaz arduratzen dena. Algak sustraiak eta hostoak ez dituzten landare gisa hartzen dira. Algak garrantzitsuak dira ekoizle gisa uretako ekosistemetan. Espezie asko zelulabakarrak dira, baina bakarrik zelulanitzak haundiak izatera heldu daitezke. Zelula prokariotoak ere aztertzen ditu fikologiak.

## Historia

Botanika hasi zenetik aztertu da fikologia eta beste azpidiziplina batzuek aberastua izan da. Ikerketa kimikoen laguntzaz ere garatu da fikologia, nagusiki ikerketa genetikoen languntzaz.
Grezian hasi ziren algak ikertzen (Teofrasto, Dioscorides) eta algak itsasoko landare bezala izendatu zituzten.

Alga zelulanitza
## Sailkapena

Bi alga mota daude:prokariotoak eta eukariotoak

* *Prokariotoak*: Algen barruan prokarioto talde bakarra sailkatu izan da,zianobakterioak. Alga urdin-berde izena ematen zaie. Beste hainbat izaki prokariotok ere fotosintesia gauzatzen duten arren, zianobakterioak dira fotosintesi oxigenikoa burutzen duten bakarrak eta alga kontsideratzen direnak, honenbestez.

* *Eukariotoak*: Hainbat taldetako izakiak kontsideratzen dira, gehienak Protista erreinukoak. Kasu gehienetan, forma heterotrofoekin elkarbanatzen dituzte kladoak, tradizionalki protozoo edo onddo moduan sailkatu direnekin.

## Fikologo nagusiak

* Elsie M. Burrows (Dr.) (1913–1986)
* Blackler, Margaret Constance Helen (1902–1981)
* de Váléra, Máirin (1912–1984)
* Kathleen Mary Drew-Baker (Dr) (1901-1957)
* Dixon, Peter Stanley (1929–1993)
* Eifion Jones, Willian (1925–2004)
* Irvine, David Edward Guthrie (1924–1995)
* Manton, Irene (1904–1988)
* Newton, Lilly (1893–1981)
* Papenfuss, George Frederik (1903–1981)
* Parke, Mary (1908– 1989)
* Taylor, William Randolph. (1895–1990)

## Kanpo estekak
# Mikologia

Perretxiko ezberdinen marrazkiak.
**Mikologia** (grekerazko *μύκη*, onddo, eta -*λογία*, tratatu, ikerketa) onddo eta perretxikoen ikerketan zientifikoan jardun ohi duen botanikaren azpidisziplina bat da. Mikrobiologia, parasitologia eta fisiopatologiarekin erlazionatua dago, mikroorganismo asko patogenoak baitira. Mikologian zientzialariek onddoen genetiko eta biokimikoak, taxonomia, eta sendagai nahiz (adibidez, penizilina) nahiz jaki gisa (garagardoa, ardoa, gazta eta perretxikoak) gizakientzako izan ditzaketen erabilpenak ikertzen dituzte.

## Sistematika

Gaur egungo onddoren sistematikak honako azpibanaketa hauek ditu:

* Chytridiomycota.
* Zygomycota.
* Glomeromycota.
* Microsporidia.
* Ascomycota.

* Blastocladiomycota.
* Neocallimastigomycota.

## Ikus gainera

* Perretxiko
* Onddo

## Kanpo estekak

* Aranzadi Zientzia Elkarteko Mikologia atala
# Nomenklatura Botanikoaren Nazioarteko Kodea

**Nomenklatura Botanikoaren Nazioarteko Kodea** espezie eta gainerako kategoria taxonomikoei (taxonak) izen zientifikoa (nomenklatura) emateko komunitate zientifikoak onartutako printzipio, arau eta gomendioen multzoa biltzen duen lana da..

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Espezie tipo

Nomenklatura zoologikoan, **espezie tipoa** (*Species typica*) genero edo azpigeneroari iraunkorki loturik dagoen espeziea, espezimen biologiko tipoa duena. Talde supragenerikoetan, genero tipoarena antzeko kontzeptua da. Botanikan antzeko kontzepturik izan ez arren, batzuetan zoologiatik hartzen dute mailegu moduan. Izan ere, botanikan genero baten tipoa espezimena da (edo, inoiz edo behin, ilustrazio bat).

Kontzeptua Pierre André Latreillek asmatu zuen.

Adibidez, *Monacha* barraskilo-generoaren espezie tipoa *Monacha cartusiana* da. Generoa Hygromiidae familian dago eta familiaren genero tipoa *Hygromia* da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Asiar elefante

| Asiar elefante |
| --- |
|
 Argazkia
 Bideoa Asiar elefantea (Elephas maximus) Melbourneko zooan  Irudi gehiago |
|  |
| Iraute egoera |
|  Galzorian  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Proboscidea |
| Familia | Elephantidae |
| Leinua | Elephantini |
| Generoa | Elephas
 |
| Espeziea  | **Elephas maximus** Linnaeus 1758
 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |
| Datu orokorrak |
| Ernaldia | 22 hilabete |
| Kolorea | gris |
| Habitat | baso |
| Masa | 95 kg |
| Kumaldiaren tamaina | 1 |
| Eguneko zikloa | eguneko |
| Genomaren kokapena | dnazoo.org… |

**Asiar elefantea** edo **indiar elefantea** (*Elephas maximus*) *Elephas* generoko espezie bakarra da. Proboscidea ordenaren barruko ugaztuna da. Elephantidae familian sailkatuta dago.

## Azpiespezieak

Sri Lankako elefante talde bat.
Gaur egun, egileen arabera, asiar elefantear hiru edo lau azpiespezie bereizi daitezke:

* *Elephas maximus maximus* - Sri Lankako elefantea
* *Elephas maximus indicus* - Indiako elefantea
* *Elephas maximus sumatranus* - Sumatrako elefantea
* *Elephas maximus borneensis* - Borneoko elefantea

Wilson & Reeder egileek ez dute Borneokoa bereizten; haien ustez Indiako azpiespezie bera da.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Elephantidae

## Kanpo estekak

* 'Elephas maximus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
# Multzokatze (estatistika)

Estatistikan, **multzokatzea** elementu edo objektu ezberdinen sailkapen teknika bat da non elementuak multzo ezberdinetara biltzen diren, multzo bateko elementuen arteko antzekotasuna beste multzoetako elementuekiko antzekotasuna baino handiagoa izanik. Gehienetan bi elementuen arteko antzekotasuna distantzia (estatistika) baten bitartez neurtzen da, elementuen ezaugarri edo datuetan oinarrituz.

Gehinetan multzokatzearen azken xedea dendrograma delako diagrama eratzea da, non prozesu osoan zehar osatutako multzo ezberdinak, berauek osatzen dituzten elementuak azaltzen diren, beraien arteko distantziekin batera.

## Multzokatze metodoak

Multzokatze hierarkikoetan multzoak aurrez ezarritako multzoetan oinarrituz lortzen dira. Multzokatze hierarkikoen barnean, **pilaketazko eta zatiketazko metodoak** daude.

Pilaketazko metodoetan, elementuak multzokatu gabe daudelarik, multzoak osatzen joaten da, multzoetara elementu ezberdinak behin eta berriz bilduz. Zatiketazko metodoetan elementu guztiak biltzen dituen multzotik abiatu eta multzo txikiagoak osatzen dira aldi bakoitzean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau matematikari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |

## Kanpo estekak
# Incertae sedis

Cathartidae familia, Amerikako saiek osatua, Aves klasearen barruan *incertae sedis* moduan sailkaturik dago.

Incertae sedis (euskaraz "kokapen zalantzazkoa") taxonomian erabilitako esaldia da, harreman ezezagunak edo zalantzazkoak dituena adierazteko. Maila taxonomikoaren arabera, *incertae familiae* (zalantzazko familia), *incerti subordinis* (zalantzazko subordena), *incerti ordinis* (zalantzazko ordena) edo bestelakoak erabili ditzakegu sinonimotzat.

Adibidez, 1975ean definituriko *Gluteus minimus* fosila animalien *filum* batekin lotu ezin zutenean, Animalia barneko *incertae sedis* generoan sailkatu zuten.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Bibcode

**Bibcode** (baita "refcode" ere) astronomiaren literatura-erreferentziak adierazteko erabiltzen duten identifikadorea da. Hasieran, *Bibliographic Reference Code* (REFCODE) edo Erreferentzia Bibliografikoaren Kodea sortu zuten SIMBAD eta NASA/IPAC Extragalactic Database (NED) datu-baserako, baina *de facto*zko estandard bilakatu eta egun mundu osoak erabiltzen du. NASAren Astrophysics Data System datu-baseak izenaz aldatu eta "bibcode" sortu zuen.

Kodeak 19 karaktere ditu:

YYYYJJJJJVVVVMPPPPA,
non:

* YYYY = erreferentziaren urtea
* JJJJJ = aldizkaria
* VVVV = liburukia
* M = atala
* PPPP = hasierako orrialdea
* A = egilearen abizenaren lehen letra
* (.) = hutsuneak (laburregia bada)

Adibideak:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bibcode |        | Erreferentzia |
| 1974AJ.....79..819H |   |  Heintz, W. D..  (1974). «Astrometric study of four visual binaries» *The Astronomical Journal* 79: 819–825.  doi:10.1086/111614. Bibcode: 1974AJ.....79..819H.. |
| 1924MNRAS..84..308E |   |  Eddington, A. S..  (1924). «On the relation between the masses and luminosities of the stars» *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* 84: 308–332. Bibcode: 1924MNRAS..84..308E.. |
| 1970ApJ...161L..77K |   |  Kemp, J. C.; Swedlund, J. B.; Landstreet, J. D.; Angel, J. R. P..  (1970). «Discovery of circularly polarized light from a white dwarf» *The Astrophysical Journal Letters* 161: L77–L79.  doi:10.1086/180574. Bibcode: 1970ApJ...161L..77K.. |
| 2004PhRvL..93o0801M |   |  Mukherjee, M.; Kellerbauer, A.; Beck, D..  (2004). «The Mass of 22Mg» *Physical Review Letters* 93: 150801.  doi:10.1103/PhysRevLett.93.150801. Bibcode: 2004PhRvL..93o0801M.. |

## Ikus, gainera

* Digital object identifier

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# University of Chicago Press

| University of Chicago Press |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | university press (en)  eta book publisher (en)  |
| Herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Jarduera |
| Kidetza | Association of American University Presses (en) , ORCID eta Book Industry Study Group (en)  |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Chicago
 |
|  |
| Jabea | Chicagoko Unibertsitatea |
| Historia |
| Sorrera | 1891 |
| webgune ofiziala       |

**University of Chicago Press** estatubatuar argitaletxea da, batez ere lan akademikoak argitaratzen dituena. Chicagoko Unibertsitateari estuki lotua, 1891n sortu zuten, hasiera batean bertoko komunitatea zerbitzatzeko inprenta bezala.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau ekonomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Cambridge University Press

| Cambridge University Press |
| --- |
|  |
| Datuak |
| Mota | university press (en) , book publisher (en) , sarbide irekiko argitaletxea eta argitaratzaile akademikoa |
| Jarduera sektorea | inprimatzea eta edizioa |
| Herrialdea | Erresuma Batua |
| Jarduera |
| Kidetza | Open Access Scholarly Publishing Association, Dryad, Association of American University Presses (en) , Committee on Publication Ethics, Publishers Association Limited (en) , Association of Learned and Professional Society Publishers eta International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers |
| Eskumendekoak | Greenwich Medical Media Ltd. (en)  eta Grotius Publications Ltd. (en)  |
| Erabilitako hizkuntza | ingeles |
| Agintea |
|  |
|  |
| Egoitza nagusi

 | * Cambridge
* ﻿ / ﻿
 |
|  |
| Legezko forma | Private Limited Company |
| Jabea | Cambridgeko Unibertsitatea |
| Historia |
| Sorrera | 1534 |
| Sortzailea | Henrike VIII.a Ingalaterrakoa |
| Sorlekua | Cambridge |
| webgune ofiziala      |

**Cambridge University Press** Erresuma Batuko argitaletxea da, batez ere lan akademikoak argitaratzen dituena. 1534an Henrike VIII.aren eskutik bere *royal charter* jaso zuen, eta Ingalaterrako bi argitaletxe pribilegiatuetako bat da (bestea Oxford University Press da). Lehen liburua 1584an argitaratu zuen eta harrezkero, gutxienez, urtero liburu bat argitaratu du, munduko argitaletxerik zaharrena bihurtuz. Cambridgeko Unibertsitateko dokumentu ofizialak inprimatzen ditu. Cambridgen argitaratu dituzten egileen artean John Milton,
William Harvey, Isaac Newton, Brian J. Ford eta Stephen Hawking daude. 1976an, Cambridge University Press zergak ordaintzetik salbuetsita egon den lehen instituzioetako bat bilakatu zen.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
# Bakteriologia

**Bakteriologia** bakterioak, horien morfologia eta izaerari dagokion guztia ikertzen duen mikrobiologiaren alorra da. Bakteriologiak arlo asko ditu aztergai, medikuntzarekin lotuta daudenak gehienak, baina eritasun kutsakorren jatorria aztertzea da nagusia. Fisiologiarentzat ere lagungarria da, elikadurari eta digestioari buruzko argibideak ematen dituen aldetik.

Anton van Leeuwenhoek holandarra izan zen bakterioen azterketan aritu zen lehena (XVII. mendearen bukaeran), baina XIX. mendearen erdialdera arte ez zen burutu ikerketa osorik. Louis Pasteur eta Robert Koch zientzialariek ekin zioten bakterioen ikerketa sistematikoa egiteari, eta haiek izan ziren, horrenbestez, bakteriologia modernoaren aitzindariak. XX. mendean, aurrerapauso handiak eman dira bakteriologian, eritasun kutsakor gehienen sortzaile bakterioak direla jakin zenetik, batez ere. Bakteriologiak medikuntzan duen garrantzia ikusita, bakteriologia-ikerketarako institutuak eta laborategiak eraiki dira geroztik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak