Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikiespezieak

|  Wikiespezieak |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Jatorria |
| Egilea(k) | wikimedialaria eta Jimmy Wales |
| Sorrera-urtea | 2004 |
| Banatze bidea | deskarga digitala |
| Ezaugarriak |
| Hizkuntza | eleaniztuna |
| Euskarria | Android |
| Sarrera gailua | ukipen-pantaila |
| Software motorea | MediaWiki |
| Egile-eskubideak | copyrightduna |
| Lizentzia | Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Moldatugabea |
| Kokapena |
| Lekua | Miami |
|  |
|  |
|  |
| Jabea | Wikimedia Fundazioa |
|  |
| Argumentu nagusia | sistematika |
|

---

 |
| species.wikimedia.org |
|   |

**Wikiespezieak** Wikimedia Fundazioaren proiektu bat da. Bertan, naturako izaki espezie ezberdinen informazioa aurki dezakegu; animaliak, landareak, onddoak, bakteriak, eta gainontzeko bizi-formak.

## Kanpo estekak

* Wikiespezieak
# Leinu (biologia)

**Leinua**, taxonomia biologikoan, organismoen sailkapenaren maila taxonomiko bat da. Maila hau familiaren eta generoaren artean dago.

Biologian **leinua** aukerako kategoria taxonomikoa da. Genero asko daukaten familiak antolatzeko erabiltzen da.

* Animalia

Leinu: **-ini** (adibidez, Hominini)
Azpileinu: **-ina** (adibidez, Hominina)
* Landareak, algaek, onddoak eta bakteriak

Leinu: **-eae**
Azpileinu: **-inae**
## Kanpo estekak
# Nomenklatura binomial

**Nomenklatura binominala** (zoologoen artean erabilia), **binarioa** (botanikoen artean erabilia) edo **sailkatze sistema binomiala** espezieak izendatzeko sistema formala da. Nomenklatura binomialaz eratutako espezie izenari **izen zientifikoa** deritzo; nomenklatura binomialeko bi osagaiak batzeko latinezko gramatika erabiltzen denez —eta osagai horiek maiz latinetik hartuak direnez—, *latinezko izena* ere deitu izan zaio, baina hori ez da zehatza (adibidez, otsoaren latinezko izena *lupus* da, eta izen zientifikoa, berriz, *Canis lupus*).

"spp." laburdura (plurala) ikurrak "hainbat espezie" adierazten du. Laburdura horiek ez daude italizatuta (edo azpimarratuta). Adibidez: "*Canis sp.*" "*Canis* generoko espezie zehaztu gabea" esan nahi du, eta "*Canis spp*". "*Canis* generoko bi espezie edo gehiago" esan nahi du.

## Historia

Lineo izan zen nomenklatura binomialaren sortzailea. Lineok zazpi kategoriako sistema (erreinua; filuma; klasea; ordena; familia; generoa; espeziea) erabili ordez, bi hitzeko sistema erabili zuen: genero izena eta epitetoa, espezieak izendatzeko.
Adibidez, gizakiak izendatzeko *Homo* genero izena eta *sapiens* epitetoa erabiltzen da.

Historian, batzuetan espezie batek izen zientifiko desberdinak jaso izan ditu, biologo batek baino gehiagok espezie bera deskribatu izan duenean. Gaur egun, izen zientifikoak nazioarteko taldeek adosten dituzte, eta zerrenda ofizialetan biltzen dira, hau da, nomenklatura kodeetan. Espezie batek izen bat baino gehiago badu, argitaratu zen lehen izena aukeratzen da, eta beste izenak sinonimotzat hartzen dira. Hala ere, espeziea beste genero batean sartzeko arrazoiak badaude, izena aldatzen da.
Adibidez, txoka arrunta 1758an Lineok *Acanthis cannabina* bezala izendatu zuen, gero *Carduelis cannabina* izena jaso zuen eta, 2012an egindako DNA bidezko analisi filogenetikoaren arabera, *Linaria cannabina* izena hartu zuen. Gaur egun, izen zientifikoa *Linaria cannabina* da, *Acanthis cannabina* eta *Carduelis cannabina* sinonimoak direlarik.

Izen aldaketa hauek etengabe gertatzen dira teknologia eta ikerketa berriak agertzen diren heinean. Horregatik, gaurko izen zientifiko zuzenak iturri eguneratuetan aurki daitezke, adibidez, Wikidatan, baina batzuk ez dira liburu edo datubase zaharragoetan agertzen .

## Erabilera

Profesionalek izen zientifikoak erabiltzen dituzte lan zientifikoetan eta testu juridikoetan, izen arruntak baino zehatzago, unibertsalago eta egonkorrago direlakoan. Erabilera profesionaletatik at, batzuk izen arruntak erabiltzea nahiago dute, latinezko hitzak ez baitira denentzat ulergarri.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Lurmuturreko probintzia

| Lurmuturreko probintzia |
| --- |
| 1910 – 1994 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| Geografia |
| Hiriburua | Lurmutur Hiria |
| Biztanleria | 6.125.335 (1991) |
| Azalera | 721.001 km² |
| Ekonomia |
| Dirua | Hegoafrikar randa |
| Historia |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **← Aurrekoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Lurmuturreko kolonia |

 | **Ondorengoak →**

|  |  |
| --- | --- |
| Lurmutur Ekialdea |  |
| Lurmutur Iparraldea |  |
| Lurmutur Mendebaldea |  |

 |

 |

**Lurmuturreko probintzia** (Afrikaansez: Kaapprovinsie), baina baita ere **Provinsie Kaap die Goeie Hoop**, **Die Kaap** eta **Kaapland**, Hegoafrikar Batasuneko probintzia bat izan zen, eta ondoren Hegoafrikako Errepublikakoa. Lurmuturreko kolonia zaharraren barne zegoen, eta Lurmutur Hiria izan zen bere hiriburua. Apartheidaren garaia amaitu ondoren, Lurmuturreko probintzia Lurmutur Ekialdea, Lurmutur Iparraldea eta Lurmutur Mendebaldea probintzietan banatu zen.

## Historia

Hegoafrikar Batasuna 1910ean eratu zenean, jatorrizko Lurmuturreko kolonia Lurmuturreko probintzia izenez berrizendatu zuten.

Hegoafrikako lau probintzietako handiena izan zen, aurretik anexionatutako eskualdeak barne hartzen baitzituen, hala nola, Bechuanalandia Britainiarra (ez da nahastu behar Bechuanalandia Protektoratuarekin, orain Botswana dena), Griqualandia Ekialdea (Kokstad inguruan) eta Griqualandia Mendebaldea (Kimberley inguruan). Ondorioz, Hegoafrikako lurraldeetako bi herenak bildu zituen, eta Estatu Batuetako Texas estatuko tamaina antzekoa izan zuen.

Hegoafrikar Batasuneko eraketaren garaian, orain Hegoafrika deituriko lurralde osoak lau probintzia besterik ez zituen: Transvaal (Hegoafrikar Errepublika), Natal (Nataleko Errepublika), Orangeko Estatu Librea eta Lurmuturreko probintzia.

## Kanpo estekak
# Scilly uharteak

| Scilly uharteak |
| --- |
|
 St Martin's uhartea |
| Bertako izena | Isles of Scilly Syllan |
| Geografia |
| Kokapena | Itsaso Zeltikoa |
| Uharteak denera | Biztanleekin 5 eta beste 140 jenderik gabe |
| Uharte nagusiak | St Mary's, Tresco, St Martin's, Bryher eta St Agnes |
| Azalera | 16,03 km2 |
| Politika |
| Herrialdea |  Erresuma Batua |
| Estatusa | *Sui generis* unitarioa |
| Hiriburua | Hugh Town |
| Hiri populatuena | Hugh Town |
| Hiri populatuenaren biztanleria | 1.068 |
| Buruzagia | Julia Day |
| Gizartea |
| Biztanleria | 2.100 |
| Talde etnikoak | %97,3 britainiar kaukasiarrak, %2,4 atzerriko kaukasiarrak eta %0,3 beste talde etniko batzuenak  |

**Scilly uharteak** (ingelesez: *Isles of Scilly*; kornubieraz: *Ynysek Syllan*) Kornualles herrialde edo konderriko mendebaldeko kostaldean dagoen uharte multzoa da, Erresuma Batuako hego-mendebaldeko muturrean dagoelarik. Bertakoek edo uhartetarrek uharteei *Scillonia* izendapenaz deitzen diete. Beren azalera osoa 16,33 km²-koa da eta Itsaso Zeltikoaz (kornubieraz: *Mor Keltek*) inguraturik dago.

Ohitura edo usadioz uharte hauek eta Kornuallesko muturrik mendebaldekonea den Land´s End itsas-muturrak, bai eta Bretainiako Ouessant uharteak (Finisterreko frantziar departamentuan) Erresuma Batuako, Frantziako nahiz Mantxako kanaleko muturrik mendebaldekoenak izan dira, hau da, *Finisterraea* edo *Lurraren Amaiera*, handik aurrera Ozeano Atlantikoa eta Itsaso Ezezaguna hasten baitzen.

## Uharte nagusiak

Hona hemen uhartediko uharte nagusiak (parentesi artean kornubierazko izena)

* Saint Mary’s *(Ennor)* (1.666 bizt.) 6,29 km²
* Tresco *(Ynys Skaw)* (180 bizt.) 2,97 km²;
* Saint Martin’s *(Brechiek)* (142 bizt.) 2,37 km²;
* Saint Agnes *(Aganas)* (70 bizt.) 1,48 km²;
* Bryher (92 bizt.) 1,32 km²;
* Gugh *(Keow)* (3 bizt.) 0,38 km²;
* Samsom 0,21 km²;
* Annet *(Auk)* 0,20 km²;
* Saint Helen's *(Ynys Elidius)* 0,18 km²;
* Teän 0,16 km²;
* Great Ganilly *(Guen Hily)* 0,13 km²;
* Beste 45 uharte 0,50 km²

## Kirolak

Scilly uharteetako futbol liga jokatzen da urtero, bai eta lau Kopa txapelketa ere. "Munduko ligarik txikiena" ezizenaz ezagutzen da, bi taldek baino ez baitute parte hartzen ligan, "Woolpack Wanderers"ek eta "Garrison Gunners"ek. Talde biek 17 partida jokatzen dute elkarren aurka eta puntu gehien biltzen dituena da txapelduna.

## Ikus gainera

* Hirurehun eta Hogeita Hamabost Urteko Gerra

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Scilly uharteetako Turismo Bulegoaren webgunea
* Scilly uharteetako Eztabaidagunea - Board Scilly
* Isles of Scilly uharteetako ingurugiroaren webgunea
* Scilly News - Scillyko Albisteak - Bertako albisteei buruzko webgunea.
* ScillyOnLine - ScillyZuzenean
* Scilly uharteetako Kontseilua
* Scillyko Irratia
* "Historiako gerrarik luze eta baketsuena" artikulua *Argia*n
# Juan Fernández uhartedia

| Juan Fernández uhartedia |
| --- |
|
 Robinson Crusoe uhartea |
| Bertako izena | Archipiélago Juan Fernández |
| Geografia |
| Kokapena | Ozeano Barea |
| Uharteak denera | 3 |
| Azalera | 117,5 km² |
| Punturik garaiena | Los Inocentes |
| Politika |
| Herrialdea |  Txile |
| Eskualdea | Valparaíso eskualdea |
| Hiri populatuena | San Juan Bautista |
| Hiri populatuenaren biztanleria | 800 |
| Gizartea |
| Biztanleria | 900 bizt. (2012) |
| Dentsitatea | 7,7 bizt./km² |

**Juan Fernández uhartedia** edo **artxipelagoa** Txileko uhartedia da, Ozeano Barearen hegoaldean dagoena, Valparaisoko itsasertzetik 650 km-ra. 633 biztanle ditu (2002).

Robinson Crusoe izeneko herrian bizi dira gehienak, Cumberland badiaren ertzean.

Hiru uharte bereizten dira: Más a Tierra edo Robinson Crusoe uhartea (93 km2), Más a Fuera edo Alejandro Selkirk uhartea (88 km2) eta Santa Clara uharte txikia, Más a Tierra uhartearen hego-mendebalean.

Sumendi-uharteak dira.

## Ekonomia

Otarrain-arrantza da nagusi.

## Historia

1563an aurkitu zituen uharteak Juan Fernández itsasgizon espainiarrak. Han bizi izan zen urte batzuez Alexander Selkirk itsasgizon eskoziarra; marinel horrek kontatutakoetan oinarritu zen Daniel Defoe idazlea bere *Robinson Crusoe* ospetsua idazteko.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Ascension

| Ascension Island |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|   |   |

 |
| Ile de l'ascension routes.svg |
| Geografia |
| Hiriburua | Georgetown 7°57′0″S 14°21′0″W |
| Hiririk handiena | Georgetown |
| Azalera | 88 |
| Punturik sakonena | Ozeano Atlantikoa |
| Kontinentea | Afrika |
| Administrazioa |
| Gobernu-sistema | Itsasoaz haraindiko lurraldea |
| Presidentea | Elisabet II.a Erresuma Batukoa |
| Demografia |
| Biztanleria | 806 |
| Dentsitatea | 9,16 bizt/km² |
| Bestelako informazioa |
| Ordu eremua |
ikusi
* UTC±00:00
 |

**Ascension** (ingelesez: *Ascension Island*) Ozeano Atlantikoko hegoaldean kokatuta dagoen uharte bat da. Santa Helena eta Tristan da Cunharekin batera Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunhako Erresuma Batuko dependentzia osatzen dute. 97 km²-ko azalera eta 1.100 biztanle ditu.

Hiriburua Georgetown da.

## Klima

|      Datu klimatikoak (Georgetown)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 30 | 31 | 31 | 31 | 31 | 30 | 29 | 28 | 28 | 28 | 28 | 29 | **29.5** |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 23 | 23 | 24 | 24 | 24 | 23 | 22 | 22 | 22 | 22 | 22 | 22 | **22.8** |
| Euria (mm) | 4 | 10 | 18 | 33 | 16 | 15 | 12 | 11 | 8 | 7 | 4 | 4 | **142** |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 2 | 2 | 3 | 4 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 | 3 | 1 | 1 | **30** |
| Eguzki orduak | 229.4 | 221.2 | 275.9 | 267.0 | 263.5 | 261.0 | 238.7 | 217.0 | 165.0 | 161.2 | 159.0 | 198.4 | **2657.3** |
| Hezetasuna (%) | 70 | 69 | 69 | 69 | 68 | 68 | 67 | 68 | 69 | 69 | 69 | 69 | **68.7** |
| *Iturria: Climate and Temperature.*  |

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Ascension Uharteko Gobernuaren webgunea
# Erraboil

Zitoriaren erraboila.
**Erraboila** landareen lurpeko ugal-organo iraunkorra da, oso zurtoin labur batean eta katafiloz edo hostoen oinalde lodituz babestua dagoen begi bat duena.

5 zati nagusi ditu:

* disko basala, behealdea, non sustraiak hazten diren.
* katafiloak, organo nagusia.
* tunika.
* kimua.
* alboko ernamuinak

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Infloreszentzia

*Butomus umbellatusaren* infloreszentia
**Infloreszentzia** (latinetiko *inflorescere*, "lorez estali") adarkatuta dagoen eta ondorioz zenbait lore dituen lore-pedunkulua da. Lore bakunak dituzten adarretatik adar-tarteetan brakteak, eta ez hosto normalak, edukitzeagatik bereizten da.

## Infloreszentzia mota batzuk

* *Astrantia minor*
* Espadizea
* *Arum maculatum*
* Kapitulua
* *Dipsacus fullonum*
* Amentua
* *Alnus incana* (amentua)

* Ebrakteatuta.
* *Wisteria sinensis*
* Brakteatuta.
* *Pedicularis verticillata*.
* Hosto-brakteatuta.
* *Rhinanthus angustifolius*.
* Hostoaren infloreszentzia.
* *Aristolochia clematitis*.

## Kanpo estekak
# Esfinge (animalia)

| Esfinge (animalia) |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Animalia |
| Filuma | Arthropoda |
| Klasea | Insecta |
| Ordena | Lepidoptera |
| Superfamilia | Bombycoidea
 |
| Familia  | **Sphingidae** Latreille, 1802
 |
|  |
| Azpibanaketa |
| Macroglossinae
Smerinthinae
Sphinginae
 |

*Artikulu hau tximeletari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Esfinge».*
**Esfinge** (**Sphingidae**) zenbait tximeleta handi kolore bizikori ematen zaien izena da. Burua eta gorputza iletsua dute.

## Bizi-zikloa

Espezie gehienek belaunaldi bat baino gehiago izaten dituzte urtean.

### Arrautza

Ale emeek arrautza berdexka eta zeharrargiak erruten dituzte. Garapena oso aldakorra da, 3-21 egun artean iraun dezake.

### Larba

Esfingeen harrak sendoak eta ilegabeak dira, tamaina ertain-handikoak. Lepidoptero gehienetan bezala, 5 oin faltsu pare izaten dituzte. Atzealdean adar itxurako apendize bat izaten dute. Har hauek, tximeleten gehiengoa iluna izan arren, kolore berdeak eta marra diagonalak izaten dituzte.

### Pupa

Pupa fasea lur-azpian, harri artean edo kusku baten barnean pasatzen dute. Espezie gehienetan, fase hau negu garaian ematen da.

### Heldua

Esfinge gehienek proboszide luzea izaten dute loreen nektarra biltzeko, kolibrien antzera. Polinizatzaile onak izan ohi dira. Espezie gehienak gautarrak edo krepuskularrak diren arren, badira eguneko espezieak ere. 10-30 egun inguru bizi ohi dira.

## Dibertsitatea

200 genero eta 1450 especie inguru deskribatu dira.

* *Acherontia atropos*. 13 cm inguru izaten da luze. Gaineko hegoak marroi ilunak, eta azpikoak horiak, zerrenda beltzekikoak, izaten ditu. Toraxaren gaineko aldean burezurraren antzeko irudi bat du, hori-beltza. Asian, Europan, Afrikan eta Ameriketan bizi da.
* *Agrius convolvuli*
* *Ceratomia catalpae*
* *Daphnis nerii*. Hego berdeak dituen tximeleta handi iletsua, 10 cm inguru luze dena. Afrikako eta Mediterraneo inguruko lurraldeak ditu ohiko bizileku, baina urte beroetan Danimarkaraino eta Suediaraino ere igotzen da.
* *Deilephila elpenor*
* *Erinnyis ello*
* *Eumorpha pandorus*
* *Hippotion celerio*
* *Hyles euphorbiae*
* *Laothoe populi*
* *Macroglossum stellatarum,* kolibri-esfinge bezala ezaguna.
* *Manduca quinquemaculata*
* *Manduca sexta*
* *Mimas tiliae*
* *Sphinx ligustri*

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014-6-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Perianto

Botanikan, **periantoa** lorearen kalizak eta korolak osatzen duten multzoa izendatzeko erabiltzen den terminoa da, bereziki sepaloak eta petaloak aise bereizten ez direnean, tuliparen kasuan esaterako. Periantoko lore-elementuei (petalo nahiz sepaloei) tepalo deitu ohi zaie. Periantoaren ezaugarrien arabera, loreak *aklamideak* (petalo eta sepalorik gabeak), *monoklamideak* (petaloak soilik dituztenak), *haploklamideak* (setaloak soilik dituztenak), *homoklamideak* (petalo eta sepalo berdintsuak dituztenak) eta *heteroklamideak* (petalo eta sepalo aski bereiziak dituztenak).

* Aklamidea (periantorik gabea)
* Monoklamidea (petalorik gabekoa)
* Monoklamidea (petalorik gabekoa) edo Homoklamidea (petalo eta sepalo berdinak)
* Heteroklamidea (petalo eta sepalo ezberdinak)

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Linalool

| Linalool |
| --- |
|  |
| Formula kimikoa | C10H18O |
| SMILES kanonikoa | 2D eredua |
| MolView | 3D eredua |
| Konposizioa | oxigeno eta karbono |
| Mota | 2,6-dimethyloctane monoterpenoid (en)  eta fatty alcohol (en)  |
| Masa molekularra | 154,135765 Da |
| Erabilera |
| Elkarrekintza | Transient receptor potential cation channel, subfamily M, member 8 (en)  |
| Rola | intsektizida |
| Identifikatzaileak |
| InChlKey | CDOSHBSSFJOMGT-UHFFFAOYSA-N |
| CAS zenbakia | 78-70-6 |
| ChemSpider | 13849981 |
| PubChem | 6549 |
| Reaxys | 1362385 |
| Gmelin | 17580 |
| ChEBI | 406448 |
| ChEMBL | CHEMBL25306 |
| ZVG | 32370 |
| EC zenbakia | 201-134-4 |
| ECHA | 100.001.032 |
| CosIng | 35016 |
| MeSH | C018584 |
| Human Metabolome Database | HMDB0036100 |
| UNII | D81QY6I88E |
| KEGG | C03985 |

**Linaloola** alkohola eta monoterpenoidea, lipido saponifikaezina beraz. Hainbat lore eta espezia landaretan aurkitzen da.

## Jatorria

200 landare espezietatik gorak ekoizten dute linaloola, besteak beste honako familia hauek: Lamiaceae (adibidez menda), Lauraceae (adibidez ereinotza eta kanela) eta Rutaceae (zitrikoak). Urkiak ere badu linaloola.

## Egitura

Izenak dioen bezala monoalkohol bat da eta beraz hidroxilo talde bat badu. Bi esteroisomero ditu, (R)-(–)-linaloola (likareola) eta (S)-(+)-linaloola (koriandrola) eta biak aurkitzen dira naturan. Usain desberdina dute biek, R-linaloolak labandaren antzeko usaina du eta S-linaloolak gozoagoa da.

S-Linaloola eta L-linaloola.
## Erabilerak

Linaloolaren %60-80a lurrin eta higiene industrian erabiltzen da, xaboiak, garbikariak, txanpuak eta lozioak egiteko.

Intsektizida bezala ere erabiltzen da arkakusoak, ozpinaren eltxoak eta labezomorroak akatzeko. Eltxoen uxagarriak diren produktuetan ere erabiltzen da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Nektar

*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Nektar (argipena)»*

Cameliaren nektarra
**Nektarra**, botanikan, grezieratik: νέκταρ (*Nektar*),.
lore-nektarioek edo lorez kanpoko nektarioek jariatzen duten likido azukretsua,(sakarosa glukosa eta fruktosa), animalia polinizatzaileen erakartzailea. Intsektuen bidez sakabanakinak barreiatzen dituzten zenbait onddoren piknidioetan sortzen den gai liskartsua, bere baitan esporak dauzkana.

Nektar eztia oinarria da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Encyclopedia of Life

|  *Encyclopedia of Life* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Jatorria |
| Egilea(k) | Alfred P. Sloan Foundation (en)  |
| Sorrera-urtea | 2008 |
| Jatorrizko herrialdea | Ameriketako Estatu Batuak |
| Ezaugarriak |
| Hizkuntza | ingelesa, arabiera, brasildar portugesa, galiziera, gaztelania, italiera, txinera klasikoa, Txinera sinplifikatua, koreera, mazedoniera, malaysiera, alemana, bokmåla, nederlandera, okzitaniera, serbiera, tagaloa, ukrainera, frantsesa eta suediera |
|  |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| eol.org |
|   |

Entziklopediaren anagrama.
**Encyclopedia of life** edo **EOL** (italieraz: *Biziaren Entziklopedia*) Interneten bidez elkarlanean egindako bio-entziklopedia da. Helburua Lurrean dagoen bizidunen espezie bakoitzarentzako artikulu bat egitea da. Artikulu horietan testuarekin batera, irudiak soinuak, bideoak eta grafikoak bildu nahi dituzte. Ideia 2007an sortu zen eta 2008an martxan jarri zen. Hasiera batean bost erakunde zientifiko handiek 50 milioi dolar jarri zuten proiektua martxan jartzeko.

## Lehenengo zuzendaritza batzordea

2007an zuzendaritza batzordea antolatu zen erakunde hauekin:

* Biodiversity Heritage Library
* Field Museum
* Harvard University
* MacArthur Foundation
* Marine Biological Laboratory
* Missouri Botanical Garden
* Sloan Foundation
* Smithsonian Institution

## Historia

2007ko martxoan E. O. Wilson biologoak bere ametsa azaldu zuen, hau da, horrelako proiektua egiteko finanziazioa. Ideia TED konferentzian azaldu zuen. Urte bereko maiatzaren 9an ametsa egia egin zen: bost fundazio zientifikoek proiektuari lehenengo laguntza iragarri zuten. Nolabait wikipedia entziklopediaren eredua izan zen baina egiten artikuluak espezialisten eskuetan daude.

2011an EOLek zazpirehun mila espezie zituen jasota eta haiekin milaka argazkiak eta informazioak. Urteen poderioz ekimenaren batzordebetearazlearen konposizioa aldatzen joan zen. Horrela, 2012an erakunde hauek zeuden: Atlas of Living Australia, Biodiversity Heritage Library, Chinese Academy of Sciences, CONABIO, Field Museum, Harvard University, Bibliotheca Alexandrina, MacArthur Foundation, Marine Biological Laboratory, Missouri Botanical Garden, Sloan Foundation eta Smithsonian Institution.

2018an 1.961 433 espezie eta goi taxoiak jasota zeuden.

## Helburuak

Hasierako ikuspegia animaliekin eta landareekin hastea zen. Ondoren onddoak eta mikrobioak hartuko ziren. Azkenik, desagertutako espezieak ere jaso nahi dituzte. Datu-basea urtero joango da handitzen zeren eta espezie berriak urtero aurkitzen baitira.

Proiektuaren misioa, bestetik, balizko kontsultak egiteko tresna bat haurren, ikasleen, irakasleen, zientzialarien eta publikoaren eskuetan jartzea da. Entziklopedia hizkuntza desberdinetan bertsioak izatea nahi dute, gainera.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)(Frantsesez)(Alemanez)**:Webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)**:Aurkezpenerako bideoa Youtuben, 2007an.