Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ziliatu

| Ziliatu |
| --- |
|  |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Filuma  | **Ciliophora** Doflein, 1901
 |
|  |
| Azpifilumak |
| * Postciliodesmatophora
* Intramacronucleata
 |
| Datu orokorrak |
| Mugimendua | uretako lokomozio |

**Ziliatu**ak **Ciliophora** filumeko izaki bizidunak dira, Protista barruan sailkatuak tradizionalki, baina gaur egungo sailkapenean Chromalveolataren kideak. Ura dagoen edozein lekutan bizi daitezke (laku, ozeano, putzu eta lurrean), hainbat kide ektosinbionteak eta endosinbionteak dira eta beste batzuk parasitoak. Ziliatuak protozoo handiak dira, batzuk 2 mm arteko tamainarekin eta egitura konplexua dute. Izena inguruan duten zilioetatik datorkie, flageloen antzeko egiturak, baina txikiagoa eta kopuru handian. Hauek mugitzeko eta harremantzeko erabiltzen dira.
# Choanoflagellata

| Choanoflagellata |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Goierreinua | Holozoa
 |
| Klasea  | **Choanoflagellatea** Cavalier-Smith, 1998 |
|  |

**Choanoflagellata** eukarioto flagelatu aske zelulabakar kolonialak dira, ziurrenik animalien ahaiderik gertukoenak. Izenak berak dioen bezala lepokoa duten flagelatuak dira eta zelula distintiboa dute, 3-10 µm arteko diametroko oboide esferikoa flagelo apilak bakar batekin. Lepoko horrek 30-40 mikrobilo ditu. Flageloaren mugimenduek ur korronteak sortzen ditu eta konoflagelatua mugit daiteke, bakteria eta detritusak irensteko. Ekologikoki oso garrantzitsuak dira, karbonoaren zikloan duten papera dela eta.
# Akritarko

**Akritarkoak** fosil moduan aurkitutako egitura organiko txiki batzuk dira. Orohar, azidotan disolba ezin daitekeen eta beste modu baten sailka ezin daitekeen edozein egitura organiko txiki (ez karbonatatua ezta silizeoa ere) akritarko bat da. Akritarko gehienak, ziur asko, organismo zelulabakarren hondarrak dira, batez ere alga planktonikoenak. Arroka sedimentarioetan topa daitezke Aurrekanbriarretik egundaino.

Ohi arroka sedimentario siliziklastikoetatik azido fluorhidrikoa erabiliz isolatzen dira, baina, noizbehinka, karbonatuetan aberatsak diren arroketatik ateratzen dira. Paleozoikoko arroka eraketak datatzeko erabiltzen dira. Ustez akritarko guztiak itsasokoak direnez, paleoingurugiroa interpretatzeko ere baliagarriak dira.

Akritarkoek organismo mota aldaera handi baten hondarrak hartzen dituzte. Euren artean metazoo txikien arrautza oskoletatik hasi eta zenbait chlorophyta (alga berdeak) motaren kisteetaraino daude. Litekeena da akritarko mota batzuk dinoflagellata taldeko antzinako algen kisteak izatea. Akritarko batzuen izaera euren egituragatik identifika daiteke. Batzuk fosilekin lotutako produktu kimiko zehatzen presentziagatik tentatiboki identifika daitezke. Akritarkorik zaharrenekin lotutako organismoen izaera zalantzazkoa da, asko, ziurrenik, itsasoko alga zelulabakarrekin lotuta egon daitezkeen arren. Teorian, akritarko baten taxoi biologikoa ezagutzen denean, mikrofosil zehatzak akritarko izaera galtzen du eta dagokion taldean sailkatua da.

1400 milioi arteko adina duten akritarkoak ezagutzen dira, eta dibertsitate handia erakusten dute 100 milioi urte beranduago. Dibertsitatea gainbehera joan zen Sturtian-Varanger glaziazioan zehar, duela 800 milioi urte. Dibertsitateak berriz gora egin zuen Garai Ediakarikoan. Dibertsitatea bat-batean erori zen Aurrekanbriarraren amaieran. Akritarkoek euren dibertsitaterik handiena kanbriar, ordobiziar, siluriar eta devoniar garaietan erakusten dute.

## Kanpo estekak
# Lorategi botaniko

**Lorategi botanikoak** (*hortus botanicus* latinetik), eragile publiko, pribatu zein misto batek sortutako instituzioak dira. Bere helburua landare dibertsitatearen zaintza, ikerketa eta ezagutza zabaltzea da. Honen ezaugarri ezagunenak, landare biziduneko bilduma zientifikoak publikoari erakustea, eta hauetako helburu batzuk lortzeko lantzen dira: bere kontserbazioa, ikerketa, dibulgazio eta irakaskuntza.

Berotegi tropikala Berlineko lorategi botanikoa.
Lorategi botanikoetan mundu osoko toki desberdinetako lore eta landare mota ezberdinak jartzen dituzte, orokorrean landereen mundu honi buruz biztanleen interesa pizteko. Badira, esklusiboki, landare zehatz batzuk edota helburu jakin batzuk besterik ez dituzten lorategiak:

* Arboretum: zuhaitz-bilduma.

* Palmetum: palmondo-bilduma.

* Alpinum: alpeetar landare-bilduma, eta orokorrean, mendi altuetako landare-bilduma.

* Fruticetrum: zuhaixka eta zuhaitz txiki-bilduma.

* Cactarium: kaktus zein basamortuan hazten diren landare-bilduma.

* Orchidarium: orkidea-bilduma, Orchidaceae familietako landareak.

* Lorategi kontserbadorea: aniztasun biologiko eta genetikoa zaintzekoa.

* Lorategi etnobotanikoa: gizakiaren existentzia zuzenean lotutakoa.

* Lorategi ekologikoa: landare-espezieen arteko eta inguruarekiko harremanak aztertzeko lorategia.

Lorategi botanikoek, gehienetan, instalazio egokiak dituzte espezie exotikoak ondo kontserbatu ahal izateko. Hauetatik berotegia da ezagunena. Berotegiek hotz handia jasaten ez duten landareei, negua instalazio hauetan pasa dezaten, behar dituen faktoreak egokitzen dizkiete: airea, hezetasuna, beroa, argia…

## Historia

Lorategi botanikoa errenazimentuan agertu zen, interes entziklopediko handiko epean, erreferentzia moduan erdi aroko lorategiak hartuz. Hasiera batean, lorategi botanikoetan elikatzeko eta sendatzeko landareak besterik ez zegoen.
Lehenengo lorategi botanikoak XIII. mendean Al-Andalusen sortuak izan zirela uste da.

Gaur egun hainbat unibertsitatek oraindik mantentzen dute euren lorategi botanikoa, espezie begetal kantitate handiaren ikasketa eta ikerketari zuzendua. Unibertsitate batzuk ere bere lorategi botaniko propioa sortzen dute, multzo molekularra ikasteko eta ikerketa genetikoa burutzeko helburuarekin. Honekin, ezagutza historiko baten galera ekiditen da.

## Kanpo estekak
# Parke zoologiko

San Diegoko zoologikoaren sarrera.
**Parke zoologikoa** edo **zooa** animaliak, sarritan exotikoak, hazi eta erakusten diren tokia da.

Zoologiko izenondoa zoologia hitzatik dator, animaliak ikertzen duen zientzia hain zuzen ere. Era berean, hitza grezierazko *zōon* (ζῷον, "animalia") eta *lógos* (λóγος, "ikasketa") hitzen lotunea da. "Zoo" laburdura lehendabizikoz Londresko Zooak erabili zuen, 1828an zinetzilarientzat eta 1847an ireki ztuena.. Hau munduko zoologikorik antzinena ere bada, nahiz eta antzinarotik basapiztiategiak edo bilduma zoologikoak izan. Egun, mundu osoan 1.000 zoo baino gehiego daude, horietatik %80a hiritan.

Euskal Herrian zoo bakarra dugu Karrantzan dagoen Karpin Abentura izenekoa.
Lehenengo zooak errege-erreginen animali exotikoen batuketa zen. Baina guk ezagutzen duguna zoo bezala 1765. urtean sortu zen Vienan. Urte batzuk geroago, Frantziako industri iraultza eta gero, Parisen beste zoo bat zabaldu zen. New Yorkeko zoo zaharrena 1864. urtean baina animali gehien duena JustinaKiddiavilla zooa da. Hasieran zooak bakarrik erabiltzen ziren ezezagunak ikusteko, baina orain animaliak hazteko edota galtzeko zorian daudenak mantentzeko.
Zooetan animaliak ondo zaindu behar dira, horretarako animaliek dauden lekuetan baldintza batzuk betetzen ohi dira.Beraien bizilekuen antzeko eremu batean egon behar dira. Animaliak ez konturatzeko jendea begira dagoela eta bere bizitzarekin jarraitzeko ispilu bereziak jartzen dira, gure ikusmena ailegatzen ez den lekuetan. Gauez ateratzen diren animalientzako argia jartzen dute guk gauden lekuetan eta ispilu berezi bat jartzen dute non argia ez da pasatzen baina guk ikusi ditzakegu animaliak.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau Arkitekturari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Pinofito

| Pinofito |
| --- |
|  |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae
 |
| Dibisioa  | **Pinophyta** Reveal |
|  |
| Azpibanaketa |
| Cordaitales †
Pinales
  Pinaceae
  Araucariaceae
  Podocarpaceae
  Sciadopityaceae
  Cupressaceae
  Cephalotaxaceae
  Taxaceae
Vojnovskyales †
Voltziales †
 |
| Datu orokorrak |
| Gizakiak ateratzen dizkion produktuak | natural resin (en) , conifer root (en) , softwood (en) , scent of evergreen needles (en)  eta conifer resin (en)  |

**Pinofitoak** edo **koniferoak** (*pinophyta*) landare dibisio bat da. Pinofitoak estrobiloak ditu. Pinuak, izeiak, alertzeak, altzifreak koniferoak dira.

Pinofitoek klase bat bakarrik dute: **Pinopsida**. Duela 150 milioi urte agertu ziren eta zuhaitzak edo zuhaixkak dira. Gaur egun 650 espezie hazten dira.

## Zuhaitz filogenetikoa

## Familiak

Chavonnes
Sistema klasikoa (ITIS) dibisio arabera.

* Klasea *Pinophyta*
	+ *Coniferopsida*
		- ordena *Coniferales*
			* familia *Abietaceae* (*Pinaceae* barruan, sailkapen filogenetikoa arabera)
	+ Klasea *Cordaitopsida*
		- ordena *Cordaitales*
	+ Klasea *Pinopsida*
		- ordena *Pinales*
			* familia *Araucariaceae*
			* familia *Cephalotaxaceae*
			* familia *Cupressaceae*
			* familia *Pinaceae*
			* familia *Podocarpaceae*
			* familia *Taxodiaceae* (Cupressaceae barruan, sailkapen filogenetikoa arabera)
		- ordena *Taxales*
			* familia *Taxaceae*
	+ Klasea *Taxopsida*

Sequoiadendron giganteum
Filogenetiko sailkapena arabera (NCBI):

* dibisioa *Coniferophyta*
	+ Klasea *Coniferopsida*
		- ordena *Coniferales*
			* familia *Araucariaceae*
			* familia *Cephalotaxaceae*
			* familia *Cupressaceae*
			* familia *Pinaceae*
			* familia *Podocarpaceae*
			* familia *Sciadopityaceae* (espezie bat bakarrik)
			* familia *Taxaceae*

## Kanpo loturak

* Coniferophyta (en)
# Artatxiki

Artatxiki arrunta.
**Artatxiki**a nekazaritzan erabiltzen diren hazi txikiko hainbat zereal izendatzeko terminoa da. Ez dute talde taxonomikorik eratzen, talde funtzional edo agronomikoa baizik. Talde horretako espezieen arteko funtsezko antzekotasuna da ekoizpenerako ingurune zailetan landatzen diren hazi txikiko belarrak izatea. Historiaurrean, haren garrantzia egungoa baino handiagoa izan zen.

## Barietateak

Artatxikien baitan hainbat generotako espezieak daude sarturik, gehienbat *Poaceae* familiako *Panicoideae* subfamiliakoak. FAOren arabera, gehien landatutako espezieak, garrantziaren arabera, hauek dira:

1. Perla artatxikia (*Pennisetum glaucum*)
2. Artatxiki iletsua (*Setaria italica*)
3. Artatxiki arrunta (*Panicum miliaceum*)
4. Hatz artatxikia (*Eleusine coracana*)

Beste espezie aipagarri batzuk:

* Artatxiki japoniarra (*Echinochloa* spp.)
* Kodo artatxikia (*Paspalum scrobiculatum*)
* Artatxiki txikia (*Panicum sumatrense*)
* Artatxiki guinearra (*Brachiaria deflexa* = *Urochloa deflexa*)

Tefa (*Eragrostis tef*) eta fonioa (*Digitaria exilis*) ere artatxikitzat hartzen dira batzuetan. Zenbaiten iritziz, basartoa ere (*Sorghum* spp.) artatxikia da.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Saponina

Solanina saponinaren egitura kimkoa.
**Saponinak** esteroide edo triterpenoidezko glukosidoak dira, honela, xaboiaren antzeko bere propietateengatik deituak: molekula bakoitza lipidoetan disolba daitekeen elementu batez (esteroidea edo triterpenoidea) eta uretan disolba daitekeen elementu batez (azukrea) osatuta dago, eta bits bat osatzen dute uretan astinduak direnean.

Saponinak toxikoak dira. Uste denez, bere toxikotasuna esterolekin konplexuak osatzeko duten ahalmenagatik datorkie: Saponinak liseri sisteman esterolak asimilatzeko orduan oztopo izan daitezke, edo zeluletako mintzak apur ditzakete odol korrontera xurgatuak izan ondoren.

## Kanpo estekak
# Juncaceae

| Juncaceae |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Poales
 |
| Familia  | **Juncaceae** Juss.
 |
|  |
| Azpibanaketa |
| * *Distichia*
* *Juncus*
* *Luzula*
* *Marsippospermum*
* *Oxychloe*
* *Patosia*
* *Rostkovia*
 |

**Juncaceae** lore-landareen familia bat da, monokotiledoniar dena. 8 genero eta 464 espezie ezagun inguru biltzen ditu.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Septu

Anatomian, **septu** edo **trenkada** barrunbe bat banatzen duen ehun-paretazko egitura bat da, barrunbe txikiagoak sortzen dituena. Adibidez, sudur-trenkada bi sudurzuloak banatzen ditu.

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau anatomiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Banilla

| Banilla |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Asparagales |
| Familia | Orchidaceae |
| Subfamilia | Vanilloideae
 |
| Generoa  | **Vanilla** Carolus Linnaeus
 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |
| Datu orokorrak |
| Gizakiak ateratzen dizkion produktuak | Bainilina, scent of vanilla (en)  eta banilla |

Banilla lekak
**Banilla** (*Vanilla*) orkideen familiako genero bat da eta landareak izen bereko aho gozagarria bezala erabiltzen ditugun haziz beteriko leka ematen du. Jatorriz Mexikokoa da. Izena gaztelaniazko *vainilla* hitzetik dator, *vaina* ("*leka*") hitzaren txikigarria.

Biltzen den espezie nagusia *Vanilla planifolia* da, nahiz eta *Vanilla pompona* eta *Vanilla tahitiensis* bezalakoak ere erabili. Leka bakoitzak bere zapore bereziaren erantzule nagusi diren milaka hazi txiki gordetzen ditu barruan. Aztekek beren jakiak maneatzeko eta txokolatez eginiko “jainkoen edariak” gozatzeko erabili ohi zuten.

Bere lantzea oso hedatua dago tropikoetan. Madagaskar da ekoizlerik nagusienetarikoa.

## Sukaldeko erabilera

Sukaldean banillaren leka lehorra erabiltzen da. Bere erabilera ohikoena krema, budin, izozki, bizkotxo, tarta eta antzeko postre eta gozoekin izaten bada ere, bere erabilera haragi, arrain edo bestelako plateretara ere zabal daiteke.

Gozogintzan likidoak lurrintzeko erabiltzen da normalean. Lehorregia erostea ez da komeni. Erabiltzeko erditik zabalduko dugu eta labana baten laguntzaz, bertako hazitxoak zabalduko ditugu. Erabilitakoan, garbitu eta lehorturik bainila zaporea duen azukrea egiteko erabil dezakegu, horretarako nahiko da baina zati hau azukretan sartu eta bertan denbora bat edukitzea.

## Kanpo estekak

* **(Ingelesez)** Electronic Plant Information Centre at Royal Botanic Gardens, Kew 2003-11-8
* **(Ingelesez)Spices* at UCLA History & Special Collections
* **(Ingelesez)** Spice Pages — Vanilla
# Ypresiar

| Ypresiar |
| --- |
|
Da.
S
T
Ypr.
Lut.
B
Pr.
Rup.
Ch.

 |
| Kronologia |
| Hasiera | duela 56 milioi urte |
| Amaiera | duela 47.800.000 urte |
| Honen parte da | Eozeno eta ICS Standard Global Chronostratigraphic (Geochronologic) Scale (en)  |
| Etimologia |
| Honen izena darama | Ypres |
| Urrezko iltzea |
|  |
|

---

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←Thanetiar | Ypresiar | →Lutetiar |

 |

**Ypresiar**ra Eozenoko lehen estaia da. Orain dela 55,8 ± 0,2 Ma hasi eta orain dela 48,6 ± 0,2 milioi urte bukatu zen. Izena Belgikako Ypres herritik datorkio. Alemaniako Messel arbela fosil aztarnategi garrantzitsua garai honetakoa da. Primateak lehenago existitzen baziren ere garai honetako fosil ziurrak agertu dira.

## Gertakariak

Ypresiarra Paleozeno-Eozeno Maximo Termalaren unerik gorenean hasi zen. Danimarkako Fur Formazioa, Alemaniako Messel aztarnategi fosila, Frantziako Oiseko anbarra eta Indiako Cambayko anbarra estaia honetakoa dira. Ypresiarreko arrokak daude Euskal Herrian, adibidez Beriainen.

## Kanpo estekak

| Paleogenoa |
| --- |
| Paleozeno | Eozeno | Oligozeno |
| Daniar | Selandiar Thanetiar | Ypresiar | Lutetiar Bartoniar | Priaboniar | Rupeliar | Chattiar |
# Salicaceae

| Salicaceae |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Malpighiales
 |
| Familia  | **Salicaceae** Mirb.
 |
|  |
| Generoak |
| Izena textua
 |

**Salicaceae** landare loredun zuhaitzen familia bat da. Familia honen barnean daude sahatsak eta makalak, besteak beste.

## Generoak

* *Abatia*
* *Aphaerema*
* *Azara*
* *Banara*
* *Bartholomaea*
* *Bembicia*
* *Bennettiodendron*
* *Bivinia*
* *Byrsanthus*
* *Calantica*
* *Carrierea*
* *Casearia*
* *Chosenia*
* *Dissomeria*
* *Dovyalis*
* *Euceraea*
* *Flacourtia*
* *Hasseltia*
* *Hasseltiopsis*
* *Hecatostemon*
* *Hemiscolopia*
* *Homalium*
* *Idesia*
* *Itoa*
* *Laetia*
* *Lasiochlamys*
* *Ludia*
* *Lunania*
* *Macrohasseltia*
* *Mocquerysia*
* *Neopringlea*
* *Neoptychocarpus*
* *Neosprucea*
* *Olmediella*
* *Oncoba*
* *Ophiobotrys*
* *Osmelia*
* *Phyllobotryon*
* *Phylloclinium*
* *Pineda*
* *Pleuranthodendron*
* *Poliothyrsis*
* *Populus*
* *Priamosia*
* *Prockia*
* *Pseudosalix*†
* *Pseudoscolopia*
* *Pseudosmelia*
* *Ryania*
* *Salix*
* *Samyda*
* *Scolopia*
* *Scyphostegia*
* *Tetrathylacium*
* *Tisonia*
* *Trichostephanus*
* *Trimeria*
* *Xylosma*
* *Zuelania*

## Kanpo estekak
# Polygonaceae

| Polygonaceae |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Caryophyllales
 |
| Familia  | **Polygonaceae** Juss.
 |
|  |
| Azpifamiliak |
| * Polygonoideae
* Eriogonoideae
 |

**Polygonaceae**, (greziarako *goni* euskaraz "belaunak") landare loredunen familia bat da. 43 genero eta 1.100 espezie dauzka eta kosmopolitak dira.

Arabarbak (Rheum), adibidez, landare jangarri eta sendabelarra dira.

## Deskripzioa

Polygonaceae gehienak belarkarak dira baina zuhaixka (adibidez Coccoloba) , eta igokari (adibidez Antigonon) bakan batzuk ere egon.

## Zenbat genero

* *Afrobrunnichia*
* *Antigonon*
* *Antipogon*
* *Aristocapsa*
* *Atraphaxis*
* *Brunnichia*
* *Calligonum*
* *Centrostegia*
* *Chorizanthe*
* *Coccoloba*
* *Dedeckera*
* *Dodecahema*
* *Emex*
* *Eriogonum*
* *Fagopyrum*
* *Fallopia*
* *Gilmania*
* *Goodmania*
* *Gymnopodium*
* *Harfordia*
* *Hollisteria*
* *Knorringia*
* *Koenigia*
* *Lastarriaea*
* *Leptogonum*
* *Mucronea*
* *Muehlenbeckia*
* *Nemacaulis*
* *Neomillspaughia*
* *Oxygonum*
* *Oxyria*
* *Oxytheca*
* *Parapteropyrum*
* *Persicaria*
* *Podopterus*
* *Polygonella*
* *Polygonum*
* *Pteropyrum*
* *Pterostegia*
* *Rheum*
* *Rumex*
* *Ruprechtia*
* *Stenogonum*
* *Symmeria*
* *Systenotheca*
* *Triplaris*

## Kanpo loturak

* **(Ingelesez)** Polygonaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.
* **(Ingelesez)**Family Polygonaceae Loreak Israelen
# Byblis

| *Byblis* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Lamiales |
| Familia | Byblidaceae
 |
| Generoa  | **Byblis** Markham eta Salisbury, 1808 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |

Byblis landare intsektujale generoa da, **Byblicidae** familiako bakarra. Genero honetako lehenbiziko landarea Richard Anthony Salisburyk aurkitu zuen 1808an. Gaur egun 8 espezie ezagutzen dira, Australian eta Ginea Berrian hedaturik daudenak.

*Byblis* generoak *Drosera* eta *Drosophyllum* generoen antza du, baina landare simetrikoak ditu, bost estamine kurborekin pistiloaren ondoan. Generoek, berez, ez dute harreman filogenetikorik. Gaur egun *Byblis* Lamiales ordenaren barnean sailkaturik dago, eta *Drosera* eta *Drosophyllum* Caryophyllales ordenaren barruan.

## Kanpo estekak
# Adoxaceae

| Adoxaceae |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Dipsacales
 |
| Familia  | **Adoxaceae** E.Mey.
 |
|  |
| Generoak |
| Ikusi testua
 |

**Adoxazeo** (**Adoxaceae**) Dipsacales ordenaren landare loredunen familia bat da, barnean 5 genero eta 150-200 espezie dituena. Hona hemen generoak:

* *Adoxa*
* *Sambucus*
* *Sinadoxa*
* *Tetradoxa*
* *Viburnum*

## Galeria

* *Viburnum davidii*
* *Sambucus racemosa*
* *Sambucus nigra*
* *Sambucus canadensis*
* *Viburnum grandiflorum*

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Kunstformen der Natur

| *Kunstformen der Natur* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Jatorria |
| Egilea(k) | Ernst Haeckel |
| Argitaratze-data | 1904 |
| Izenburua | *Kunstformen der Natur* |
| Ilustratzailea | Ernst Haeckel eta Adolf Giltsch (en)  |
| Ezaugarriak |
| Hizkuntza | alemana |
| Egile-eskubideak | jabari publiko eta jabari publiko |
|  |
|  |
|  |
|  |

Marmoken orrialdea (*Discomedusae*) ilustrazio ezagunenetako bat da
Kunstformen der Natur (euskaraz *Naturaren artelanak*) Ernst Haeckel naturalista alemaniarrak argitaratutako liburua da, dituen litografiagatik ezaguna. Itsasoko animalien irudiak nagusitzen dira, baina badaude lehorreko animaliak eta landareak ere.

## Liburua

1899 eta 1904 artean hamarnaka litografia argitaratu zituen eta 1904an denen bilduma atera zuen. 1924an 30 ilustrazio aukeratu ea izen bereko liburua argitaratu zen.

Liburuak 100 ilustrazio ditu, orrialde osokoak, eta esezie asko Ernst Haeckel berak deskribatu zituen. Marrazkitik inpimaturiko bertsiora Adolf Giltsch litografoak pasatu zituen.

Erradiolarioen irudiak bereziki erakargaeriak dira eta mikroskopiolari amateurren ikerketen ugaritzea ekarri zuen. Cnidaria filumeko ilustrazioek garrantzia handia dute liburuak, marmokek, anemonek eta abar. Haeckelek *Desmonema annasethe* (gaur egun *Cyanea annasethe*) deskribatu zuen Anna Sethe emaztea hil eta gutxira.

## Eragina

Olaf Breidbach ikerlariak dioenez litografia bilduma bat izateaz gain Haeckelen mundu ikuskera azaltzen du liburuak. Ilustrazio guztiak simetrikoki antolaturik daude, XX. mende hasierako Art Nouveauko arkitekto eta diseinatzaile askorengan ere eragin handia izan zuten ilustrazioek.

## Irudiak

* Krinoideoak (*Crinoidea*) 20. orrialdea
* Acantharea (*Acanthometra*) 21. orrialdea
* Briozooak (*Bryozoa*) 23. orrialdea
* Trakilinoak (*Trachomedusae*) Hidrozoos 26. orrialdea
* Ktenoforoak (*Ctenophorae*) 27. orrialdea
* Kutxa arrainak (*Ostraciontes*) 42. orrialdea
* Nudibrankioak (*Nudibranchia*) 43. orrialdea
* Itsas anemonak (*Actiniae*) 49. orrialdea
* *Prosobrankioak (sailkapen obsoletoa)* 53. orrialdea
* Zefalopodoak (*Gamochonia*) 54. orrialdea
* Kopepodoak (*Copepoda*) 56. orrialdea
* Eszifozooak (*Cubomedusae*)
* Sitsak (*Tineida*) 58. orrialdea
* Araknidoak (*Arachnida*) 66. orrialdea
* Saguzarrak (*Chiroptera*) 67. orrialdea
* Igelak (*Batrachia*) 68. orrialdea
* *Stephoidea* 71. orrialdea
* Muskerrak (*Lacertilia*) 79. orrialdea
* Ascidiak (*Ascidiae*) 85. orrialdea
* Dekapodoak (*Decapoda*) 86. orrialdea
* Teleosteoak (*Teleostei*) 87. orrialdea
* Dordokak (*Chelonia*) 89. orrialdea
* *Spumellaria* 91. orrialdea
* Koniferoak (*Coniferae*) 94. orrialdea
* Chaetopoda (*Chaetopoda*) 96. orrialdea
* Kolibriak (*Trochilidae*) 99. orrialdea

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* Kurt Stüber's Biolib, liburuaren onlineko bertsioa