# 1880

| 1880. urtea |
| --- |
| Kronologia |
| Mendeak | XVIII.a • **XIX.a** • XX.a |
| Hamarkadak | 1860(e)koa • 1870(e)koa • **1880(e)koa** • 1890(e)koa • 1900(e)koa |
| Urteak | 1877  • 1878  • 1879 • **1880** • 1881 • 1882 • 1883 |
| Beste egutegi batzuetan |
| Gregoriotar egutegia | 1880 *MDCCCLXXX* |
| *Ab urbe condita* | 2633 |
| Armeniar egutegia | 1329 ԹՎ ՌՅԻԹ |
| Bahá'í egutegia | 36 – 37 |
| Bengaliar egutegia | 1287 |
| Berber egutegia | 2830 |
| Egutegi budista | 2424 |
| Myanmarko egutegia | 1242 |
| Bizantziar egutegia | 7388 – 7389 |
| Koptoen egutegia | 1596 – 1597 |
| Etiopiar egutegia | 1872 – 1873 |
| Hebrear egutegia | 5640 – 5641 |
| **Egutegi hinduak**

---

 |
| *Bikram Samwat* | 1936 – 1937 |
| *Shaka Samvat* | 1802 – 1803 |
| *Kali Yuga* | 4981 – 4982 |
|

---

 |
| Iraniar egutegia | 1258 – 1259 |
| Islamiar egutegia | 1297 – 1298 |
| Japoniar egutegia | Meiji 13 (明治13年) |
| Korear egutegia | 4213 |
| Thailandiar eguzki egutegia | 2423 |
| Holozeniar egutegia | 11880 |

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

## Gertaerak

* Urriaren 11 – Kolonbiak eta Txilek euren arteko Pake Ituna sinatu zuten.
* Abenduaren 21a – Man Uhartean (Erresuma Batua) emakumeentzako sufragio eskubidea onartu zuten, holakorik egiten munduko lehen lekua izanda.

## Arte eta kultura

## Zientzia eta teknologia

## Kirolak

## Jaiotzak

#### Urtarrila

* Urtarrilaren 1a – Vajiravudh (Rama VI.a), Siamgo erregea (h. 1925).
* Urtarrilaren 5a – Antonio Sagardía, espainiar militarra (h. 1962).
* Urtarrilaren 8a – Antonio Artetxe, euskal herritar abokatu eta politikari liberala (h. 1962).
* Urtarrilaren 10a – Manuel Azaña, Espainiako Bigarren Errepublikako Presidentea (h. 1940).
* Urtarrilaren 17a – Mack Sennett, estatubatuar zinemagilea (h. 1960).
* Urtarrilaren 22a – Frigyes Riesz, hungariar matematikaria (h. 1956).
* Urtarrilaren 26a – Douglas MacArthur, estatubatuar jenerala (h. 1964).
* Urtarrilaren 28a -- Mary Boland, estatubatuar aktorea (h. 1965)

#### Otsaila

* Otsailaren 6a - Juan Arzuaga, bizkaitar futbolari eta entrenatzailea (h. 1951).
* Otsailaren 8a – Franz Marc, alemaniar margolaria eta marrazlea, alemaniako espresionismoko artista garrantzitsua (h. 1916).
* Otsailaren 16a – Venelin Ganev, Bulgariako erregeordea (h. 1966).
* Otsailaren 16a – Mikola Podvoiski, ukrainar jatorriko boltxebikea (h. 1948).
* Otsailaren 16a – Kono Yasui, japoniar biologo eta zitologoa, zientzian doktoretza lortu zuen lehen japoniar emakumea (h. 1971).
* Otsailaren 19a – Álvaro Obregón, mexikar militar eta politikaria (h. 1928).
* Otsailaren 24a – Einar Arnórsson, Islandiako lehen ministroa (h. 1955).
* Otsailaren 28a – Aureliano López Becerra, gipuzkoar kazetaria (h. 1956).
* Otsailaren 28a – Martiros Sarian, armeniar margolaria (h. 1972).

#### Martxoa

* Martxoaren 1a – Albert Alain, frantziar organista eta konpositorea (h. 1971).
* Martxoaren 1a – Lytton Strachey, ingeles idazle eta kritikaria (h. 1932).
* Martxoaren 2a – María Barbeito, galiziar pedagogoa, idazlea, itzultzailea, hizkuntzalaria eta irakaslea (h. 1970).
* Martxoaren 2a – Mitsumasa Yonai, Japoniako lehen ministroa (h. 1948).
* Martxoaren 6a – Jameson Adams, britainiar meteorologoa eta Antartikako esploratzailea (h. 1962).
* Martxoaren 6a – Victoriano Juaristi Sagartzazu, gipuzkoar mediku eta musikagilea (h. 1949).
* Martxoaren 16a – Felix Garcia Larratxe, nafar farmazialari eta politikari abertzalea (h. 1962).
* Martxoaren 17a – Lawrence Oates, britainiar militar eta esploratzaile antartikoa (h. 1912).
* Martxoaren 22a – Kuniaki Koiso, Japoniako lehen ministroa (h. 1950).
* Martxoaren 23a – Henri-Jean Houbaut, frantziar apezpikua, Baionako apezpikua izandakoa (h. 1939).
* Martxoaren 24a - Encarnación Resano Falcón, *La Morica*, errepresio frankistan fusilatutako nafar etxekoandrea gorra (h. 1936).
* Martxoaren 30a – Sean O'Casey, irlandar antzerkigilea (h. 1964).

#### Apirila

* Apirilaren 7a – Serafima Hopner, ukrainar militante boltxebike judua (h. 1966).
* Apirilaren 14a – Pablo Tillac, euskal herrian bizi izandako frantziar margolaria, grabatzailea, akuaforte-egilea eta ilustratzailea (h. 1969).
* Apirilaren 19a – Eugen Slutski, errusiar ekonomialari eta estatistikaria (h. 1948).
* Apirilaren 20a – Ambrosio Huitzi, nafar historialaria eta idazlea (h. 1973).
* Apirilaren 23a – Mikhail Fokin, errusiar dantzari eta koreografoa (h. 1942).
* Apirilaren 24a – Fidel Fuidio, arabar erlijioso marianista eta arkeologoa (h. 1936).
* Apirilaren 24a – Gideon Sundback, suediar ingeniaria, kremaileraren sortzailea (h. 1954).
* Apirilaren 30a – Juan Bautista Urkia, *Gaztelu*, gipuzkoar bertsolaria (h. 1934).

#### Maiatza

* Maiatzaren 1a – Albert Lasker, estatubatuar enpresaburua (h. 1952).
* Maiatzaren 4a – Juan Etxepare, nafar politikari errepublikanoa (h. 1936).
* Maiatzaren 4a – Bruno Taut, alemaniar arkitekto eta hirigilea (h. 1938).
* Maiatzaren 5a – Flora Kennedy Delgado Oiartzungo nazionalismoari laguntza emandakoa gerra garaian. (h. 1959)
* Maiatzaren 6a – Ernst Ludwig Kirchner, alemaniar margolari eta grabatzailea (h. 1938).
* Maiatzaren 20a – Manuel Frías, bizkaitar politikaria eta Bilboko alkatea.
* Maiatzaren 21a – Tudor Arghezi, errumaniako olerkaria (h. 1967).
* Maiatzaren 22a – Henri Gavel, frantziar hizkuntzalari eta euskaltzaina (h. 1959).
* Maiatzaren 25a – Charlotte Berend, alemaniar margolaria eta Berlineko Sezesioko partaidea (h. 1967).
* Maiatzaren 29a – Oswald Spengler, alemaniar filosofoa (h. 1936).
* Maiatzaren 30a – Joaquín Fanjul, arabar militarra, 1936ko uztailaren 17 eta 18ko altxamenduan matxinatua (h. 1936).

#### Ekaina

* Ekainaren 2a – Marcelino Ulibarri, nafar politikari karlista (h. 1951).
* Ekainaren 5a – Mikhail Liber, lituaniar mentxebike judua (h. 1937).
* Ekainaren 6a – William T. Cosgrave, irlandar politikaria (h. 1965).
* Ekainaren 10a – André Derain, frantziar margolaria (h. 1954).
* Ekainaren 11 – Jeannette Rankin, estatubatuar politikari eta aktibista, Ameriketako Estatu Batuetako Kongresurako hautatutako lehendabiziko emakumea (h. 1973).
* Ekainaren 14a – Nikolas Atxukarro, euskal neuropsikiatra (h. 1918).
* Ekainaren 18a – Luis Castro, gipuzkoar abokatu eta politikaria (h. 1965).
* Ekainaren 27a – Helen Keller, estatubatuar idazle eta ekintzailea (h. 1968).
* Ekainaren 28a – Francisco Etxenike, *Patxiko*, nafar argazkilari, marrazkilari eta margolaria (h. 1948).
* Ekainaren 29a – Ludwig Beck, alemaniar militarra, Hitler hiltzeko konplot bateko buruzagietako bat (h. 1944).

#### Uztaila

* Uztailaren 4a – Leda Rafanelli, italiar anarkista (h. 1971).
* Uztailaren 7a – Maria Pulquéria Pestana, portugaldar poeta (h. 1973).
* Uztailaren 8a – Branca de Gonta Colaço, portugaldar idazle eta errezitatzailea (h. 1945).
* Uztailaren 8a – Antisa Khvichava, 132 urtean bizi omen izan zen emakumea (h. 2012).
* Uztailaren 19a – Pedro Vargas, euskal abokatu eta politikaria.
* Uztailaren 21a – Milan Rastislav Štefánik, eslovakiar politikari, diplomazialari, hegazkinlari eta astronomoa (h. 1919).
* Uztailaren 23a – Elias Borboi-Parmakoa, Parmako dukegaia (h. 1959).
* Uztailaren 24a – Ernest Bloch, suitzar-estatubatuar musikagilea (h. 1959).
* Uztailaren 24a – Juan Hernández Saravia, espainiar militarra (h. 1962).
* Uztailaren 29a – Sara Beirão, portugaldar idazle, kazetari, filantropo eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 1974).

#### Abuztua

* Abuztuaren 2a – Arthur Dove, estatubatuar margolaria (h. 1946).
* Abuztuaren 8a – Liubov Jegorova, errusiar ballet-dantzaria, koreografoa eta irakaslea (h. 1972).
* Abuztuaren 8a – Earle Page, Australiako 11. lehen ministroa (h. 1961).
* Abuztuaren 9a – Ramón Pérez de Ayala, espainiar idazlea (h. 1962).
* Abuztuaren 12a – Radclyffe Hall, ingeles olerkari eta idazlea (h. 1943).
* Abuztuaren 20a -Bernardo Gabiola Lazpita, bizkaitar organo-irakasle eta musikagilea (h. 1944).
* Abuztuaren 26a – Guillaume Apollinaire, frantziar idazlea (h. 1918).
* Abuztuaren 31a – Gilemina I.a Herbehereetakoa, Herbehereetako erregina (h. 1962).

#### Iraila

* Irailaren 1a – José Vicente Ormaetxea, *Frai Antonio de Jesús y María*, bizkaitar apaiz hirukoiztarra (h. 1936).
* Irailaren 5a – Alfredo Alonso-Allende, bizkaitar ongilea.
* Irailaren 5a – Ioannis Theotokis, Greziako lehen ministroa (h. 1961).
* Irailaren 8a – Adriana Otaño, gipuzkoar bertsolaria (h. 1963).
* Irailaren 14a – Archie Hahn, *Milwaukeeko meteoritoa*, estatubatuar atleta (h. 1955).
* Irailaren 17a – Désiré-Émile Inghelbrecht, frantziar musikagilea eta orkestra-zuzendaria (h. 1965).
* Irailaren 19a – Domingos Leite Pereira, Portugalgo lehen ministroa (h. 1956).
* Irailaren 20a – Elizabeth Kenny, australiar erizaina, bere poliomielitisaren tratamendu berriagatik ezaguna (h. 1952).
* Irailaren 20a – Ildebrando Pizzetti, italiar musikagilea (h. 1968).
* Irailaren 22a – Christabel Pankhurst, ingeles sufragista eta militante politikoa (h. 1958).
* Irailaren 23a – John Boyd Orr, eskoziar irakasle, sendagile, biologo, fisiologo, politikari, negozio-gizon eta baserritarra, 1949ko Bakearen Nobel Saria (h. 1971).
* Irailaren 26a – Jeanne Bertrand, frantziar argazkilaria eta eskultorea (h. 1957).
* Irailaren 28a – Liberato Pinto, Portugalgo lehen ministroa (h. 1949).

#### Urria

* Urriaren 4a – Joan March, espainiar finantza-gizona (h. 1962).
* Urriaren 5a – Emilio Altzugarai, nafar militarra, Espainiako Armadako koronela (h. 1944).
* Urriaren 15a – Marie Stopes, britainiar idazle, paleobotanikari, ikertzaile, eugenizista eta emakumeen eskubideen defendatzailea (h. 1958).
* Urriaren 16a – Jose Egino, gipuzkoar apezpikua (h. 1961).
* Urriaren 25a – Ignacio Telleria, gipuzkoar konpositore eta itzultzailea, musikari entzutetsua Kuban (h. 1944).
* Urriaren 26a – Andrei Bely, errusiar eleberrigile, olerkari, komunista eta literatura kritikaria (h. 1934).
* Urriaren 26a – Knud Kristensen, Danimarkako lehen ministroa (h. 1962).
* Urriaren 28a – Edward Ratcliffe Garth Russell Evans, britainiar itsas armadako ofiziala eta Antartikako esploratzailea (h. 1957).
* Urriaren 30a – Peio Erramuzpe, baxenafar bertsolaria (h. 1967).
* Urriaren 31 – Julia Peterkin, estatubatuar idazlea (h. 1961).

#### Azaroa

* Azaroaren 1a – Alfred Wegener, alemaniar zientzialaria, kontinenteen jitoaren teoriaren sortzailea (h. 1930).
* Azaroaren 5a – Mihail Sadoveanu, errumaniar idazlea (h. 1961).
* Azaroaren 6a – Robert Musil, austriar idazlea (h. 1942).
* Azaroaren 7a – Pilar Arechavaleta, bizkaitar moja, Maria Ianua Coeli moja misioilarien kongregazioaren sortzailea (h. 1973).
* Azaroaren 9a – Rudolf Karel, txekiar musikagilea (h. 1945).
* Azaroaren 10a – Jacob Epstein, ingeles eskultorea (h. 1959).
* Azaroaren 11 – Martin Zubeldia, *Gumersindo de Estella*, nafar fraide kaputxinoa (h. 1974).
* Azaroaren 28a – Aleksandr Blok, errusiar olerkari sinbolista (h. 1921).

#### Abendua

* Abenduaren 1a – Thomas Griffith Taylor, ingeles geografoa, antropologoa eta esploratzailea (h. 1963).
* Abenduaren 3a – Fedor von Bock, alemaniar *Generalfeldmarschall*a Bigarren Mundu Gerran (h. 1945).
* Abenduaren 8a – Johannes Aavik, estoniar hizkuntzalaria (h. 1973).
* Abenduaren 9a – Begum Rokeya, bengaliar idazlea, pentsalaria, hezitzailea, gizarte-ekintzailea eta emakumearen eskubideen defendatzailea (h. 1932).
* Abenduaren 19a – Nemesio Otaño, gipuzkoar musikagilea, organo-jotzailea, abesbatza zuzendaria eta musikologoa (h. 1956).
* Abenduaren 24a – Felix Gubelmann, Liechtensteingo lehen ministroa (h. 1929).
* Abenduaren 26a – Elton Mayo, australiar soziologoa (h. 1949).
* Abenduaren 30a – Alfred Einstein, alemaniar musikologo eta musika kritikaria (h. 1952).
* Abenduaren 31 – George Catlett Marshall, estatubatuar jenerala, 1953ko Bakearen Nobel Saria (h. 1959).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Jean Jauregiberri, Zuberoako Jauregiberri familia ezaguneko kidea eta medikua (h. 1952).
* Jose Horn, filipinetan jaiotako euskal herritar politikari jeltzale eta abokatua eta Bilboko alkatea (h. 1936).
* Kadet Otsibar, zuberotar idazle eta elizgizona (h. 1968).
* Pierre Gueraçague Soules, baxenafar abokatu eta politikaria (h. 1954).
* Serapio Espartza, euskal arkitekto eta politikaria (h. 1968).
* Soledad Villafranca, nafar propagandista anarkista (h. 1948).
* Teodoro Anasagasti Algan, bizkaitar arkitektoa (h. 1938).
* Clara H. Hasse, estatubatuar botanikaria (h. 1926).
* Julia Peguero Sanz, espainiar maistra eta feminista, Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionalaren sortzaileetako bat (h. 1978).

## Heriotzak

#### Urtarriletik ekainera

* Urtarrilaren 4a – Anselm Feuerbach, alemaniar margolari klasizista (j. 1829).
* Urtarrilaren 4a – Karl Friedrich Lessing, alemaniar paisaia margolaria (j. 1808).
* Urtarrilaren 20a – Jules Favre, frantziar politikaria (j. 1809).
* Urtarrilaren 24a – Alexandre Baudrimont, frantziar kimikari, hizkuntzalari eta etnografoa (j. 1806).
* Otsailaren 12a – Ricardo Balaca, espainiar margolaria (j. 1844).
* Otsailaren 19a – Miguel Sanz Lafuente, nafar teologo eta apaiza, Oñatiko Unibertsitateko erretorea (j. 1804).
* Martxoaren 14a – Pagan Min, Birmaniako erregea (j. 1811).
* Martxoaren 21a – Jules Favre, frantziar politikaria (j. 1809).
* Martxoaren 24a – May Agnes Fleming, kanadar eleberrigilea (j. 1840).
* Martxoaren 29a – Constantin Hansen, Danimarkako Urre Aroko margolaria (j. 1804).
* Martxoaren 31 – Henryk Wieniawski, poloniar musikagilea (j. 1835).
* Apirilaren 9a – Maria Angélica Ribeiro, brasildar antzerkigilea (j. 1829).
* Apirilaren 12a – Théodore Gudin, frantziar margolaria (j. 1802).
* Maiatzaren 8a – Gustave Flaubert, frantziar idazlea (j. 1821).
* Maiatzaren 17a – Christen Andreas Fonnesbech, Danimarkako lehen ministroa (j. 1817).
* Maiatzaren 17a – Ferenc Ribáry, hungariar historialaria, idazlea eta unibertsitateko irakaslea (j. 1827).
* Ekainaren 12a – José Ruperto Monagas, Venezuelako presidentea (j. 1831).
* Ekainaren 13a – Luciana de Abreu, brasildar poeta eta irakaslea (j. 1847).
* Ekainaren 24a – Jules Lissajous, frantziar fisikaria (j. 1822).

#### Uztailetik abendura

* Uztailaren 4a – Melchor Sánchez de Toca, gipuzkoar medikua, kirurgialaria (j. 1804).
* Uztailaren 12a – Isaac Pereire, Frantziako Bigarren Inperioko industria-garapenean rol erabakigarria izandako negozio-gizona (j. 1806).
* Abuztuaren 2a – Juan Eugenio Hartzenbusch, espainiar idazlea (j. 1806).
* Abuztuaren 15a – Matilde Cherner, espainiar idazle eta kazetaria, errepublikazalea eta legezko prostituzioarekin kritiko agertu zen emakume aitzindaria (j. 1833).
* Abuztuaren 17a – Ole Bull, norvegiar musikagilea (j. 1810).
* Abuztuaren 29a – Sanford Robinson Gifford, estatubatuar margolaria (j. 1823).
* Urriaren 5a – Jacques Offenbach, frantziar musikagilea (j. 1819).
* Urriaren 7a – Esteban Adoain, nafar erlijioso eta misiolari kaputxinoa (j. 1808).
* Urriaren 6a – Benjamin Peirce, estatubatuar matematikaria eta astronomoa (j. 1809).
* Urriaren 16a – Migel Dorronsoro, gipuzkoar politikari karlista (j. 1812).
* Urriaren 23a – Bettino Ricasoli, Italiako lehen ministroa (j. 1809).
* Urriaren 27a – Thrasyvoulos Zaimis, Greziako lehen ministroa (j. 1822).
* Urriaren 28a – Édouard Séguin, frantziar psikiatra (j. 1812).
* Azaroaren 11 – Ned Kelly, australiar bidelapura (j. 1854-1855).
* Azaroaren 11 – Lucretia Mott, emakumeen eskubideen defendatzaile estatubatuarra (j. 1793).
* Azaroaren 20a – Léon Cogniet, frantziar historia eta erretratuen margolaria (j. 1794).
* Abenduaren 1a – Daniel Bashiel Warner, Liberiako presidentea (j. 1815).
* Abenduaren 5a – Rebekka Wolf, sukaldaritzako liburuen egile alemaniarra (j. c. 1801).
* Abenduaren 15a – Fermin Arteta, nafar politikaria (j. 1796).
* Abenduaren 22a – George Eliot, ingeles idazlea (j. 1819).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea

* Émile Betsellère, lapurtar margolaria (j. 1847).
* Fermin Mundaka, bizkaitar pirata, esploratzailea, mertzenarioa eta esklabo-trafikatzailea (j. 1825).
* Juan María Eguren, gipuzkoar hiztegigilea (j. 1828).

---

## Kanpo estekak