# Clara Brown

| Clara Brown |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Fredericksburg city konderria, 1803 |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Talde etnikoa | afro-estatubatuarra |
| Heriotza | 1885 (81/82 urte) |
| Jarduerak |
| Jarduerak | emagina, sukaldaria, garbitzailea eta filantropoa |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* Coloradoko Emakumeen Ospearen Aretoa  (1989) National Cowgirl Museum and Hall of Fame
 |

**Clara Brown** (Virginia, AEB,1803ko urtarrilaren 1a - Denver, Colorado, AEB, 1885eko urriaren 23a) Virginia eta Kentuckyko emakume esklabo ohia izan zen, komunitateko buruzagi eta filantropo bihurtu zena. Lehen esklaboak ziren pertsonak Coloradoko Urre Sukarraren garaian kokatzen lagundu zuen. "Rocky mendien Aingerua" ezizenaz ezaguna izan zen eta "Coloradoko lehen kolono beltza eta enpresari oparoa" bezala marka egin zuen.

Brown, Virginia-n jaioa 1800. urtean,(a) Logan konderrira (Kentucky) joan zen bizitzera familiarekin. Beste esklabo batekin ezkondu zen 18 urte zituenean eta lau seme-alaba izan zituzten. 1835ean, Brown-en familia apurtu egin zen denak esklabo jabe ezberdinei saldu zizkietenean. Brown-ek 56 urte zituenean, bere askatasuna jaso zuen, baina legeak estatua uztera behartu zuen. Denver-erako (Colorado) bidean lan egin zuen, bagoi-tren batean sukaldari eta erropa garbitzaile gisa, eta horrela mugalari gisa funtzionatu zuen.

Brown gaur egun Central City (Colorado) deitzen den meatze-hirian finkatu zen, eta han garbitzaile, sukaldari eta emagin gisa lan egin zuen. Lortutako diruarekin inguruko herrietako jabego eta meategietan inbertitu zuen. "Izeba Clara" bezala ezaguna bere laguntza emozional eta ekonomikoagatik, Brown bere etxean ospatzen zen igandeko eskola bateko kide sortzailea izan zen.

Gerra Zibila amaitzean, Brown-ek libreki bidaiatu ahal izan zuen eta bere inbertsio guztiak likidatu zituen Kentucky-ra bere alabaren bila joateko. Arrakastarik izan ez zuen arren, 16 senide edo gehiago eta esklabo izandako beste batzuk Coloradora joateko bidea ordaindu zuen. Azkenik, 1882an Eliza Jane alabarekin eta Eliza Jane-ren alabarekin elkartu zen berriro.

1885ean, bere bizitzako azken urtean, Clara Brown Colorado-ko Aitzindarien Elkartean bozkatu zuten, Coloradoko historia goiztiarrean izan zuen paperagatik. Brown Coloradoko Emakumeen Ospearen Aretoan sartu zuten 1989an, eta Coloradoko Negozioen Ospearen Aretoan 2022an. Bere bizitzaren historia *Gabriel's* *Daughter* [Gabrielen alaba] operaren bidez kontatu zen Central City Opera Housen, 2003an.

## Gaztearoa

Clara Brown esklabotzan jaio zen Fredericksburg-etik gertu, Virginia-n, 1800eko urtarrilaren 1ean. [2] Gaztetan, Clara eta bere ama Ambrose Smithi saldu zizkioten, Virginiako tabako nekazaria, eta soroetan lan egiten zuten. Clara, Richard izeneko esklabo batekin ezkondu zen 18 urterekin. Elkarrekin lau seme-alaba izan zituzten: Richard, Margaret, Paulina Ann eta Eliza Jane. Paulina eta Eliza bikiak ziren. Paulina ito egin zen 8 urte zituenean. Kentuckyko Smith familiak ere atxiki zuen noizbait.

1835ean, Brown-en jabea, Ambrose Smith, hil egin zen. Herentzia kitatzeko, Brown-en familia banan-banan saldu ziren esklaboen enkante batean, eta, ondoren, urruneko leku desberdinetara bidali zituzten. Kentucky-ko plantazio baten jabeak, George Brown-ek, bere adimena eta indarra nabaritu zituen eta eskaintza handiak egin zituen bera lortzeko.

## Askatasuna

Karro tren bat
Denver, Colorado, 1859an.
Estereoskopioaren xehetasuna: Central City, Colorado Lurraldea, W. G. Chamberlain (William Gunnison)
Central City Opera House, aulki batek Clara Brown oroitarazten du. Bere bizitzari buruzko opera bat, *Gabrielen alaba*, 2003an aurkeztu zen
Denverreko panorama, Colorado, 1898
56 urte zituela, Clara Brown-ek askatasuna lortu zuen, George Brown-en testamentuan ezarritakoaren arabera. Kentucky-ko lege baten arabera bere askatasuna jasotzean utzi zuen estatua.

### Kentucky-tik Colorado-ra

Brown neskame eta sukaldari gisa kontratatu zuen Leavenwortheko (Kansas Lurraldea) mendebalderanzko irteera-puntura zihoan familia batek. Hortik aurrera, Brown Benjamin Wadsworth koronelak kontratatu zuen 1859ko apirilean, bagoi-tren batean 26 gizonen sukaldari gisa lan egiteko. Zortzi asteko bidaia bero eta zaila izan zen Denver-era, hegoaldeko gizon batek haiekin bidaiatzen zuen emakume beltz baten inguruko kexek deserosoago bihurtua. Brown Coloradoko urre sukarra lehen emakume afro-amerikarra dela uste da.

### Denver eta Erdialdeko Hiria

Denver inguruan, Brown Auraria inguruan kokatu zen eta bertan City Bakery-n [iriko okindegian] lan egin zuen. Union Sunday eskola nondenominazionaleko kide sortzaileetako bat izan zen, bi ministro misiolari metodistarekin zuen afiliazioaren bidez. Mendietara zihoazen meatzarien itsasaldiaren ondoren, Brown-ek lehen garbitegia ezarri zuen Gilpin konderrian, Gregory Gulchen, gaur egun Colorado-ko Central City deitua. Emagin, sukaldari eta haurtzaindegi gisa ere lan egin zuen. Brown-en diru-sarrerak nabarmen hazi ziren bazkide bat hartu ondoren arropa garbitzeko negozioa zabaldu zuenean. Bere irabaziak meategien partehaidetzan eta lurretan inbertitu zituen eta hainbat urtetan 10.000 $ aurrezkietan pilatu zituen[6] eta Denver-en 16 lur partzela, Central City-n etxe eta Boulder, George-town eta Idaho Springsen jabetzak eta meategiak zituen.

Brownek eskuzabaltasunez eman zien bere burua komunitatean zeudenei. Bere etxean lehen eliza zerbitzu metodistak antolatu zituen eta behar zutenei ahal zuen moduan lagundu zien, konpondu berriak ziren euroamerikarrak eta amerikar natiboak barne. "Izeba Clara" deitua, bere etxea "ospitale bat, etxe bat, gaixo edo pobrezian zeudenentzako babesleku orokor bat" zen Brown-ek Eliza Katolikoa eta Mendi Harritsuetako lehen eliza protestantea eraikitzeko eman zuen.

Frank C. Young-ek, batzuek Washington Irving of the Rockies deitzen ziotenak, zera esan zuen Browni buruz:

> "Gure komunitate txikian mundu guztiak ezagutzen zituen beste guztiak, posizio sozialean dauden alde positiboak edozein izanda ere. Horri lotuta, izeba Clara Brownez hitz egin nezake. Kentucky zaharrean hazia izan zen, eta bere askatasuna ziurtatua zuen urte luzez pazientzia gutxikoa izan ondoren, bizitzan zehar Gregory Gulch-en urre bilatzaileen prozesioan sartu zenean. Berea bezalako meatzaritza-kanpamentu baten ezohiko itzuleren bidez, plantazio zaharretik bere seme-alabak eta, geroago, bere seme-alaben seme-alabak [senideak] atera ahal izan zituen; eta haiekin, bere ahaleginek lagunduta edo bere ereduak akuilatuta, urtez urte, bere arrazako beste asko etorri dira, Poynter-tarrek, Lee-tarrek, Nelsons-ek eta beste familia batzuek, zu edo ni izan naitekeen 'erreinu txikiko' subjektuak bezain errekonozimendu saiatuak direnak, merezimendu osoz ordezkatuak."
>
>

### Bere familia aurkitzeko saiakerak eta esklabo ohientzako laguntzak

Bere familia aurkitzeko gutunak bidali zituzten, lagun alfabetatuen laguntzarekin. Brown-ek Richard senarra eta Margaret alaba biak hil zirela eta Richard semea galduta zegoela entzun zuen, baina Eliza Jane alaba aurkituko zuela zin egin zuen. Gerra Zibilaren amaieran, bere jabetzak likidatu zituen Gallatin-era (Kentucky) itzultzeko. Ez zuen Eliza Jane aurkitu, baina 16[7][8] senideri eta esklabo izandako beste batzuei lagundu zien Coloradora trenez eta karro trenez joaten. Behin konponduta lana aurkitzen lagundu zien. Brown Kansas-era ere joan zen 1879an, esklabo ohiei "komunitate bat eraikitzen eta lurra lantzen" laguntzera Laurogei urte zituela, Brown-en funtsak agortu egin ziren ongintzazko ekarpenen bidez, bere familia aurkitzeko ahaleginak eginez, eta higiezinen agenteek iruzur egin zietelako.

Brown *Denver-*era joan zen altuera handiagoari gehiago eutsi ezin zionean eta lagun baten etxean bizi zenean. Urteetan gutunak idazten aritu ondoren, Brown-ek entzun zuen alaba *Council* *Bluffs**-en* (Iowa) bizi zela, eta 82 urterekin bidaiatu zuen hara, hura ezagutzeko. *Council Bluffs* Nonpareil-ek 1882ko martxoaren 4an jakinarazi zuen Brown "oraindik indartsua zela, indartsua, altua, ilea grisez jantzita, bere aurpegi atseginaz" Brown bilobarekin itzuli zen Denver-era, bisita luze baten ondoren, eta, ondoren, Eliza Jane alabak bisitatu zuen, Brown hil zen arte. Colorado-ko historian izan zuen aitzindaritza gogoratzeko, Coloradoko Aitzindarien Elkartean bozkatu zuten eta *Denver Tribune-Republican* taldeak elkarrizketatu zuen 1885eko ekainaren 26an.

### Heriotza eta oroitarriak

Clara Brown Denver-en hil zen 1885eko urriaren 23an eta Denver-ko Riverside hilerrian lurperatu zuten. Colorado-ko estatu-agintariak bere hiletara joan ziren, Denver-eko alkate John Long Routt eta gobernadore James Benton Grant barne.

Central City Opera Housek oroimenezko aulki iraunkor bat eskaini zuen bere izenean. [13] Brown Henry Mollicone eta William Luce-ren *Gabriel's* *Daughter* opera-ren gaia da, 2003an Central City Operan estreinatu zena.

Brown Coloradoko Emakumeen Ospearen Aretoan sartu zuten 1989an, eta 2022ko urtarrilaren 27an, Coloradoko Negozioen Ospearen Aretoan.

## Erreferentziak

## Bibliografia

* Clara Brown Biografia (1800-1885). Biografia kanala. A&E sarea. 2011ko ekainaren 13an kontsultatua.
* Coloradoko Emakumeen Ospearen Aretoa, Clara Brown. Coloradoko Emakumeen Ospearen Aretoa. 2011. 2011ko ekainaren 13an kontsultatua.
* Hill,A. (1915) *Colorado Pioneers in picture and story* [Colorado-ko aintzindariak irudietan eta kontakizunetan] Denver: *Brock-Hafner Press*
* Katz, W (1995). "Chapter 7. Clara Brown of Colorado". *Black Women of the Old West*. New York: Antheum Books for Young Readers, [7. kapitulua. Coloradoko Clara Brown. Aintzinako mendebaldeko emakume beltzak] Simon and Schuster. ISBN 978-1-4391-1586-2  ISBN 978-0-689-31944-0.
* Reiter, Joan S. (1978). *The Old West: The Women*. [ Aintzineko mendebaldea: Emakumeak] Time-Life Books ISBN 0-8094-1514-3
* Varnell, Jeanne (1999). *Women of Consequence: The Colorado Women's Hall of Fame*. [Ondorioko emakumeak: Coloradoko Emakumeren ospearen aretoa] Boulder: Johnson Press ISBN 1-55566-214-5.
* Wishart, David J. (2004). *Encyclopedia of the Great Plains*. University of Nebraska Press. p. 12. ISBN 978-0-8032-4787-1

## Kanpo estekak

* Clara Brown | The Unbreakable Spirit of the Rockies [Clara Brown| Rocky mendien espiritu apurtezina] 2025eko urriaren 23ko aurkezpena (ingelesez)
* Clara Brown: Pioneering Philanthropist [Clara Brown: filantropo aintzindira] 2024ko abenduaren 4ko aurkezpena, (ingelesez)