Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arratoi

| Arratoi |
| --- |
|  |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Rodentia |
| Familia | Muridae |
| Subfamilia | Murinae
 |
| Generoa  | **Rattus** (Fischer de Waldheim, 1803)
 |
|  |

**Arratoia** muridae familiako karraskari-taldea da, *Rattus* generoa osatzen dutenak. Gizakia eta gero, ugaztun-talderik hedatuena da, kontinente guztietan, Antartikan izan ezik, bizi baita. Ziur asko, Asian dute jatorria, Indian eta Persian hain zuzen ere.

## Taxonomia

Genero horrek zenbait espezie dituen zehazteko arazoak daude, adituen artean. Hala ere, ITIS erreferentzia katalogoak honakoak sailkatzen ditu:

* *Rattus adustus* (Sody, 1940)
* *Rattus annandalei* (Bonhote, 1903)
* *Rattus argentiventer* (Robinson eta Kloss, 1916)
* *Rattus baluensis* (Thomas, 1894)
* *Rattus bontanus* (Thomas, 1921)
* *Rattus burrus* (Miller, 1902)
* *Rattus colletti* (Thomas, 1904)
* *Rattus elaphinus* (Sody, 1941)
* *Rattus enganus* (Miller, 1906)
* *Rattus everetti* (Guenther, 1879)
* *Rattus exulans* (Peale, 1848)
* *Rattus feliceus* (Thomas, 1920)
* *Rattus foramineus* Sody, 1941
* *Rattus fuscipes* (Waterhouse, 1839)
* *Rattus giluwensis* (Hill, 1960)
* *Rattus hainaldi*  (Kitchener, How eta Maharadatunkamsi, 1991)
* *Rattus hoffmanni* (Matschie, 1901)
* *Rattus hoogerwerfi* (Chasen, 1939)
* *Rattus jobiensis* (Ruemmler, 1935)
* *Rattus koopmani* (Musser eta Holden, 1991)
* *Rattus korinchi* (Robinson eta Kloss, 1916)
* *Rattus leucopus* (Gray, 1867)
* *Rattus losea* (Swinhoe, 1871)
* *Rattus lugens* (Miller, 1903)
* *Rattus lutreolus* (J. E. Gray, 1841)
* *Rattus macleari* (Thomas, 1887)
* *Rattus marmosurus* Thomas, 1921
* *Rattus mindorensis* (Thomas, 1898)
* *Rattus mollicomulus* (Tate eta Archbold, 1935)
* *Rattus montanus* (Phillips, 1932)
* *Rattus mordax* (Thomas, 1904)
* *Rattus morotaiensis* Kellogg, 1945
* *Rattus nativitatis* (Thomas, 1889)
* *Rattus nitidus* (Hodgson, 1845)
* *Rattus norvegicus* (Berkenhout, 1769)
* *Rattus novaeguineae* (Taylor eta Calaby, 1982)
* *Rattus osgoodi* (Musser eta Newcomb, 1985)
* *Rattus palmarum* (Zelebor, 1869)
* *Rattus pelurus* (Sody, 1941)
* *Rattus praetor* (Thomas, 1888)
* *Rattus ranjiniae* (Agrawal eta Ghosal, 1969)
* *Rattus rattus* (Linnaeus, 1758)
* *Rattus sanila* (Flannery eta White, 1991)
* *Rattus sikkimensis* (Hinton, 1919)
* *Rattus simalurensis* (Miller, 1903)
* *Rattus sordidus* (Gould, 1858)
* *Rattus steini* Ruemmler, 1935
* *Rattus stoicus* (Miller, 1902)
* *Rattus tanezumi* (Temminck, 1844)
* *Rattus tawitawiensis* (Musser eta Heaney, 1985)
* *Rattus timorensis* (Kitchener, Aplin eta Boeadi, 1991)
* *Rattus tiomanicus* (Miller, 1900)
* *Rattus tunneyi* (Thomas, 1904)
* *Rattus turkestanicus* (Satunin, 1903)
* *Rattus villosissimus* (Waite, 1898)
* *Rattus xanthurus* (Gray, 1867)

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau biologiari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Sicista

| *Sicista* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Rodentia |
| Familia | Sminthidae |
| Subfamilia | Sicistinae
 |
| Generoa  | **Sicista** Gray, 1827 |
|  |

Sicista Dipodidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.

## Espezieak

* Sicista armenica
* Sicista betulina
* Sicista caucasica
* Sicista caudata
* Sicista concolor
* Sicista kazbegica
* Sicista kluchorica
* Sicista napaea
* Sicista pseudonapaea
* Sicista severtzovi
* Sicista strandi
* Sicista subtilis
* Sicista tianshanica

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

## Ikus, gainera

* Dipodidae
# Zapus

| *Zapus* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Rodentia |
| Familia | Zapodidae
 |
| Generoa  | **Zapus** Coues, 1875 |
|  |

Zapus Dipodidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.

## Espezieak

* Zapus hudsonius
* Zapus princeps
* Zapus trinotatus

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

## Ikus, gainera

* Dipodidae
# Cardiocranius paradoxus

| *Cardiocranius paradoxus* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Daturik gabe  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Rodentia |
| Familia | Dipodidae |
| Generoa | Cardiocranius
 |
| Espeziea  | **Cardiocranius paradoxus** Satunin 1903
 |
|  |
| Datu orokorrak |
| Habitat | Sastrakadi |
| Eguneko zikloa | gaueko |

Cardiocranius paradoxus Cardiocranius generoko animalia da. Karraskarien barruko Cardiocraniinae subfamilia eta Dipodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Cardiocranius
* Dipodidae

## Kanpo estekak

* *Cardiocranius paradoxus*ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
# Johann Friedrich von Brandt

| Johann Friedrich von Brandt |
| --- |
|   Irudi gehiago |
| Bizitza |
| Jaiotza | Jüterbog, 1802ko maiatzaren 25a |
| Herrialdea |  Prusiako Erresuma  Errusiar Inperioa |
| Heriotza | Meriküla (en) , 1879ko uztailaren 3a (juliotar egutegia) (77 urte) |
| Hobiratze lekua | Smolensky Lutheran Cemetery (en)  |
| Familia |
| Ezkontidea(k) | Auguste Brandt |
| Seme-alabak |
ikusi[erakutsi]
* Alexander Brandt (en)  Roman Brandt Marie Amalie Radde Emilie von Harold
 |
| Hezkuntza |
| Heziketa | Berlingo Humboldt Unibertsitatea Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg |
| Hezkuntza-maila | doktoretza |
| Hizkuntzak | latina alemana |
| Ikaslea(k) |
ikusi[erakutsi]
* *Eduard Brandt (en)*
 |
| Jarduerak |
| Jarduerak | ornitologoa, zoologoa, botanikaria, naturalista, entomologoa, unibertsitateko irakaslea, carcinologist (en) , iktiologoa eta medikua |
| Lantokia(k) | San Petersburgo |
| Enplegatzailea(k) | Berlingo Humboldt Unibertsitatea Zoological Museum of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences (en)   (1831 -  1879) Main Pedagogical Institute (en)   (1843 -  1859) S. M. Kirov Military Medical Academy (en)   (1857 -  1869) |
| Jasotako sariak |
ikusi[erakutsi]
* Order of Saint Anna, 1st class  Order of Saint Anna, 2nd class  Order of the White Eagle  Order of Saint Stanislaus, 1st class  Order of Saint Stanislaus, 2nd class  Order of St. Vladimir, 4th class  Order of St. Vladimir, 3rd class  Order of St. Vladimir, 2nd class
 |
| Kidetza | Alemaniako Natur Zientzien Leopoldina Akademia Zientzien Errusiar Akademia Frantziako Zientzien Akademia Prusiako Zientzien Akademia Accademia delle Scienze di Torino |

**Johann Friedrich von Brandt** (1802ko maiatzaren 25agreg./maiatzaren 13ajul. - 1879ko uztailaren 15agreg./uztailaren 3ajul.) alemaniar naturalista bat izan zen. Brandenburgetik gertu jaio zen eta Berlingo Unibertsitatean ikasi. 1831an San Petersburgoko Zientzia Akademiako Zoologia Departamentuko buru izendatu zuten. Bertan bertako animaliak museoan edukitzearen alde jo zuen eta berehala iritsi ziren Severtzov, Przhevalsky, Middendorff, Schrenck eta Gustav Raddek eginiko espedizioetatik animalia ugari.

Animalia ugari deskribatu zituen, euren artean Ipar Amerikako Ozeano Bareko kostaldetik errusiar esploratzaileek ekarritak txori andana. Berak deskribatu zituen lehenengo aldiz Brandten kormorana, Hanka-gorridun Kittiwakea eta Betaurrekodun Eiderra. Bere omenez Brandten saguzaharra eta Brandten trikua izendatu zituzten.
# Caviomorpha

| Caviomorpha |
| --- |
|  |
|  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Filuma | Chordata |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Rodentia
 |
| Parvordena  | **Caviomorpha** Wood, 1955
 |
|  |
| Azpibanaketa |
| Ikusi testua
 |

**Caviomorpha** karraskarien infraordena edo parvordena da, Hego Amerikako Hystricognathi guztiak batzen dituena.

## Familiak

* + Erethizontoidea
		- Erethizontidae familia
	+ Cavioidea
		- Dasyproctidae familia
		- Agoutidae familia
		- Dinomyidae familia
		- Caviidae familia
	+ Octodontoidea
		- Octodontidae familia
		- Ctenomyidae familia
		- Echimyidae familia
		- Myocastoridae familia
		- Capromyidae familia
	+ Chinchilloidea
		- Chinchillidae familia
		- Abrocomidae familia

## Kanpo estekak
# Santamartamys rufodorsalis

| *Santamartamys rufodorsalis* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Galzori larrian  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Rodentia |
| Familia | Echimyidae |
| Generoa | Santamartamys
 |
| Espeziea  | **Santamartamys rufodorsalis** J. A. Allen 1899
 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |

Santamartamys rufodorsalis Diplomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Echimyinae subfamilia eta Echimyidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Diplomys
* Echimyidae

## Kanpo estekak

* *Diplomys rufodorsalis*ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
# Oryzomys

| *Oryzomys* |
| --- |
|  |
|  Irudi gehiago |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Rodentia |
| Familia | Cricetidae |
| Subfamilia | Sigmodontinae
 |
| Generoa  | **Oryzomys** Baird, 1857 |
|  |
| Banaketa mapa |
|  |
|  |

Oryzomys Cricetidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.

## Espezieak

* Oryzomys albigularis
* Oryzomys alfaroi
* Oryzomys angouya
* Oryzomys auriventer
* Oryzomys balneator
* Oryzomys bolivaris
* Oryzomys caracolus
* Oryzomys chapmani
* Oryzomys couesi
* Oryzomys curasoae
* Oryzomys devius
* Oryzomys dimidiatus
* Oryzomys emmonsae
* Oryzomys galapagoensis
* Oryzomys gorgasi
* Oryzomys hammondi
* Oryzomys keaysi
* Oryzomys lamia
* Oryzomys laticeps
* Oryzomys legatus
* Oryzomys levipes
* Oryzomys macconnelli
* Oryzomys maracajuensis
* Oryzomys marinhus
* Oryzomys megacephalus
* Oryzomys melanotis
* Oryzomys meridensis
* Oryzomys nelsoni
* Oryzomys nitidus
* Oryzomys palustris
* Oryzomys perenensis
* Oryzomys polius
* Oryzomys rhabdops
* Oryzomys rostratus
* Oryzomys russatus
* Oryzomys saturatior
* Oryzomys scotti
* Oryzomys seuanezi
* Oryzomys subflavus
* Oryzomys talamancae
* Oryzomys tatei
* Oryzomys xanthaeolus
* Oryzomys yunganus

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

## Ikus, gainera

* Cricetidae
# Coendou vestitus

| *Coendou vestitus* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Daturik gabe  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Rodentia |
| Familia | Erethizontidae |
| Generoa | Coendou
 |
| Espeziea  | **Coendou vestitus** Thomas, 1899 |
|  |
| Datu orokorrak |
| Habitat | Klima subtropikal eta Tropiko |

Coendou vestitusCoendou* generoko animalia da. Karraskarien barruko Erethizontidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* *Coendou*
* Erethizontidae

## Kanpo loturak
# Ale tipo

*Marocaster coronatus* ale tipoa
Biologian, **ale tipoa** organismo baten ale jakin bat da (edo zenbait kasutan ale multzo bat) zeinari organismo horren izen zientifikoa formalki lotzen zaion. Beste era batera esanda, ale tipoa taxon jakin horren definizio-ezaugarriak aurkezteko balio duen adibidea da. Erabilera zaharragoetan (1900. aurreko botanikan), ale tipoa espezimen bat baino taxon bat zen.

Taxoia zientifikoki izendatzen den organismoen multzoa da, antzeko beste organismo batzuekin, organismo batzuk barne hartzen dituena eta beste batzuk baztertzen dituen multzoa, argitaratutako deskribapen zehatz batean oinarrituta (adibidez, espezie deskribapen) eta material motaren hornikuntzan, normalean eskuragarri dagoena. zientzialariak museoko ikerketa bilduma handi batean edo antzeko erakunde batean aztertzeko.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak

* *ICZN Code*: International Code of Zoological Nomenclature, webgune ofiziala
* Fishbase Glosarioaren atala (artxibatuta)
* Terminoen bilduma (artxibatuta)
* Ale tipo zoologikoen nomenklatura (Evenhuis) (PDF)
# Rhipidura fuliginosa

| *Rhipidura fuliginosa* |
| --- |
|  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Arrisku txikia  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Aves |
| Ordena | Passeriformes |
| Familia | Rhipiduridae |
| Generoa | Rhipidura
 |
| Espeziea  | **Rhipidura fuliginosa** (Sparrman, 1787)
 |
|  |
| Datu orokorrak |
| Masa | 1,35 g 7,2 g |
| Kumaldiaren tamaina | 2,2 |
| Eguneko zikloa | eguneko |
| Errute denbora | 14 egun |

Rhipidura fuliginosaRhipidura* generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Rhipidura
* Rhipiduridae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
# Midway

| Midway |
| --- |
|
 Airezko irudia. |
| Bertako izena | Midway Atoll |
| Geografia |
| Kokapena | Ozeano Barea |
| Azalera | 6,2 km2 |
| Politika |
| Herrialdea |  Ameriketako Estatu Batuak |
| Gizartea |
| Biztanleria | 0 |

**Midway** (ingelesez: *Midway Atoll*, /ˈmɪdweɪ/ ahoskatua; hawaieraz: *Pihemanu Kauihelani*) Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartedian dagoen eta hainbat uhartez osaturiko atoloi bat da. Biztanlerik ez badu ere, bertan bizpahiru hegazkinentzako pistak ditu.

Administratiboki, Estatu Batuetako menpe dago eta Hawaii uharteetan.

## Klima

|      Datu klimatikoak (Midway)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 27 | 27 | 27 | 28 | 31 | 32 | 33 | 33 | 33 | 32 | 31 | 28 | **33** |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 21 | 21 | 22 | 22 | 24 | 27 | 28 | 29 | 29 | 27 | 24 | 23 | **24.8** |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 19 | 19 | 19 | 21 | 22 | 25 | 26 | 27 | 27 | 25 | 23 | 21 | **22.8** |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 17 | 17 | 17 | 18 | 20 | 23 | 24 | 24 | 24 | 22 | 21 | 18 | **20.4** |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 16 | 17 | 18 | 18 | 15 | 13 | 11 | **9** |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 127 | 97 | 76 | 64 | 58 | 56 | 84 | 109 | 89 | 89 | 97 | 104 | **1049** |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 16 | 14 | 12 | 11 | 9 | 9 | 15 | 15 | 15 | 14 | 14 | 16 | **160** |
| *Iturria: Weatherbase*  |

## Ikus, gainera

* Midwayko gudua

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Antikoagulatzaile

**Antikoagulatzailea** edo antigatzatzailea odol-gatzatzea, hau da, tronbo edo enboloak sortzea, eragozten duen sendagaia da. Antikoagulatzaileak asaldura tronbotikoak dituzten gaixoetan erabil daitezke edo baita transfusiorako odol poltsa edo dialisirako ekipoetan ere.

Larruazalpeko antikoagulatzaileen artean heparina mota desberdinak daude (Enoxaparina, Dalteparina, Tinzaparina), eta aho bidez Azenokumarol ("Sintrom") eta Warfarina edo antigatzatzaile berriak (Apixaban, Edoxaban, Dabigatran, Rivaroxaban).

## Kanpo estekak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau medikuntzari buruzko **zirriborroa** da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Lundy

| Lundy |
| --- |
|
 Lundy uhartea Britainiar Uhartetako mapan zein Bristol Kanaleko mapan kokatua |
| Bertako izena | Lundy island |
| Geografia |
| Kokapena | Bristolgo kanala |
| Azalera | 445 ha |
| Politika |
| Herrialdea |  Erresuma Batua |
| Herrialdea |  Ingalaterra |
| Eskualdea | Hego-mendebaldeko Ingalaterra |
| Konderria | Devon |
| Gizartea |
| Biztanleria | 28 (2007) |
| Info gehiago | Interes biologiko handia |

Lundy uhartearen ikuspegia
**Lundy uhartea** Ingalaterrako uharte bat da, Bristolgo kanalan kokatua, kanalaren uharterik handiena izanik. Devongo itsas-ertzetik 19 kilometrotan dago.

Lundy irla oso aberatsa da natura aldetik, eta Ingalaterran eratutako lehendabiziko Itsas natura erreserba izan zen.

## Kanpo estekak
# Navajo

| Navajo |
| --- |
|
Navajoak |
| Biztanleak guztira |
| 300.048 |
| Biztanleria nabarmena duten eskualdeak |
| **Ameriketako Estatu Batuak**: Arizona, Mexiko Berria, Utah |
| Hizkuntza |
| navajo, ingeles |
| Erlijioa |
| Kristautasuna, sinismen tradizionalak |
| Zerikusia duten beste giza taldeak |
| Apatxe |

**Navajoak** (beren hizkuntzan euren buruari *dineh* deitzen diete, hots, "herria, populua") gaur egun Estatu Batuetan bizi den amerindiar herririk jendetsuena da, denera 300.000 pertsona baitira. Estatu Batuetako hego-mendebaldean bizi dira, Arizona, Mexiko Berria, Utah eta Colorado estatuetan banaturik. Mexiko iparraldeko Chihuahua eta Sonora estatuetan ere 37 navajo bizi dira, denera 60 klanetan.

Navajoak atapaskoen familiako apatxe hizkuntzaz mintzo dira. Navajoen artean oinordekotza amagandik alabagana izaten da. Trebeak dira eskulangintzan: oihalak, alfonbrak eta zilarrezko bitxiak egiten dituzte batez ere. Erlijiozko erritu eta ospakizunetan kolore anitzeko hareazko irudiak egiten dituzte.

## Historia

900etik 1200 bitartean, Kanadako hegoaldetik Mexiko Berrira joan ziren apatxe taldeetan dute jatorria. Pixkanaka-pixkanaka apatxeengandik bereizi ziren. XVII. mendeaz geroztik, pueblo indiar herriaren eragina izan zuten, nekazari bilakatu ziren eta bizimodu ibiltaria utzi zuten. Abere hazkuntzan ere ari izan ziren. XVIII. mendean, hegoalderantz eta sartalderantz abiatu ziren eta gatazkak izan zituzten espainiar etxalde-jabeekin eta hopi eta zuñi amerindiar herriekin. 1863an, Kit Carsonek mendean hartu zituen, haien erreserbak suntsitu eta navajo asko eta asko Fort Summerren atxilotu zituen. 1868an sinatu zen bake-hitzarmenak Arizonara eta Mexiko Berrira itzultzeko aukera eman zien.

## Ikus gainera

* Navajoerazko Wikipedia

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Navajo herriaren webgunea **(Ingelesez)**
# Paiute

Numaga, paiuteen burua 1878ko gerran
**Paiuteak** Ipar Amerikako izen bereko bi herri indiarrak dira.

Paiute herriak xoxon herriaren familiakoak dira. Uto-azteka familiako hizkuntza bat erabiltzen dute eta XIX. mendera arte egungo Estatu Batuetako hego-mendebalean bizi ziren. Hegoaldeko paiuteak Utah, Arizona, Nevada eta Kalifornia arteko lurretan bizi ziren eta erreserbetan itxi zituzten XIX. mendean Estatu Batuetako agintariek, kolonizatzaile zuriekiko liskarrik gabe ia. Iparraldeko paiuteak Nevada, Oregon eta Kaliforniako estatuen artean bizi ziren aldera zabaldu ziren. 1840tik aurrera, kolonizatzaile eta meatzari zurien aurkako borrokan jardun zuten eta guztiz menderatu zituzten 1874an.

4.000 paiute inguru dira gaur egun.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak
# Hamster urrekara

| Hamster urrekara |
| --- |
|
 Argazkia
 Bideoa  Irudi gehiago |
| Iraute egoera |
|  Kaltebera  (IUCN 3.1)  |
| Sailkapen zientifikoa |
|  |
| Klasea | Mammalia |
| Ordena | Rodentia |
| Familia | Cricetidae |
| Leinua | Mesocricetini |
| Generoa | Mesocricetus
 |
| Espeziea  | **Mesocricetus auratus** (Waterhouse, 1839)
 |
|  |
| Datu orokorrak |
| Ernaldia | 16 egun |
| Eguneko zikloa | eguneko eta gaueko |
| Genomaren kokapena | dnazoo.org… eta ensembl.org… |

**Hamster urrekara** (*Mesocricetus auratus*) Mesocricetus generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetinae subfamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.

Naturan ia arriskuan egon arren, oso hedatuta dago konpainia-animalia moduan edo zientzia ikerketan.

## Erreferentziak

## Ikus, gainera

* Mesocricetus
* Cricetidae

## Kanpo estekak

* *Mesocricetus auratus*ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
# Hamster gurpil

Hamster bat gurpilean korrika.
**Hamster gurpila** hamsterrentzat eta beste karraskari batzuentzat diseinatutako ariketa-fisikoa egiteko tresna bat da. Mota gehienek ardatz batetik heldutako gurpil bat dute, albo batetik helduta. Hamsterrak korrika egin dezake gurpilaren barruan, nahiz eta bere esparrua konfinatuta egon.

## Aukeraketa

*Mesocricetus auratus* siriar hamsterrekin egindako testen arabera, gurpil handiak nahiago dituzte: 35 zentimetrokoak 23 zentimetrokoak baino hobeto, eta horiek 17,5ekoak baino gehiago. Aldiz, hamsterrek ez dute preferetziarik plastikoz egindako gainazal jarrai baten edo 9 milimetroko tartea duten metalezko ildoen artean, nahiz eta 12 milimetroko tartea ez duten nahi, euren hankek zuloetan sartzen direlako.

Espezie akrobatikoagoek, adibidez *Peromyscus crinitus* eta *Peromyscus maniculatus*, animaliei salto egitera behartzen dieten gurpilak nahiago dituzte, adibidez gurpil karratuak edo hesi txikiak dituztenak.

## Erreferentziak

## Kanpo estekak
# Onkologia

**Onkologia** minbiziaz arduratzen den espezialitate medikoa da.

Bi adar nagusitan banatzen da: Alde batetik onkologia *medikoa*, kimioterapia erabiltzen duena tratamenduetan, eta bestetik onkologia *erradioterapikoa*, izenak iradoki moduan erradioterapiaren bidez tratatzen duena.

## Diagnostikoa

Biopsia dute onkologoek proba osagarri nagusi diagnostikoa lortzeko, anatomia patologikoaren espezialistek emandakoa.

## Tratamendua

Sarreran esan bezala, onkologoen bi arma terapeutiko nagusi kimioterapia eta erradioterapia dira.

Hauetaz gain, beste mota batzuetako tratamenduak ohikoak dira aurrekoek sortutako albo-eraginak leuntzeko, bai eta arlo psikologikoa lantzea ere.

Azkenik, kasu aurreratuei *zainketa paliatiboak* ematen dizkiete, sendabiderik ez dagoenean beti ere mina, arnasestu edo bestelako sintomak tratatzeko.

## Euskal Herrian

Osakidetzan, onkologia zerbitzuak daude Gurutzetako Ospitalean (Barakaldo), Donostiakoan eta Txagorritxun (Gasteiz).

Bestela, arlo pribatuan ezagunak dira Nafarroako Klinika Unibertsitarioaren zerbitzua (Iruñea) eta Donostiako Institutu Onkologikoa.

## Ikus, gainera

* Medikuntza paliatiboa

## Kanpo estekak

* **(Gaztelaniaz)(Ingelesez)** Donostiako Institutu Onkologikoaren webgunea
* Onkologia, Arrate Plazaolaren ikuspegitik (bideoa) Zientzia.net (2012)