# Ujguroj

| Ujguroj |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **etno** |
| **Tjurkaj popoloj** |
| **Tjurkaj popoloj** |
| Suma populacio |
| 12 314 800 |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
| Lingvo(j) |
| ujgura lingvo • ĉina lingvo |
| Religio |
| sunaismo |
|  |

Ujgura knabino el la urbo Hotan
Ujgura familio en merkato
La **ujguroj** (simpligite: 维吾尔族; tradicie: 維吾爾族; pinjine: *Wéiwú'ěr zú*; ujgure: ئۇيغۇر; turke: *Uyghur*) estas etna grupo kiu loĝas en la nordokcidentaj regionoj de Ĉinio, ĉefe en la Aŭtonoma Ujgura Regiono Ŝinĝango. Membroj de tiu ĉi popolo troviĝas ankaŭ en Uzbekio, Kazaĥio kaj Kirgizio. Alia grupo loĝas en la regiono Hunan. La ujguroj estas unu el la 56 etnoj oficiale agnoskataj de la ĉina registaro.

## Lingvo

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Ujgura lingvo.
La ujguroj estas popolo kun propra lingvo, kiu apartenas al la tjurka lingvaro de altajaj lingvoj. Ĝi estas skribata per la araba alfabeto perse modifita, kun kelkaj signoj aldonitaj por reprezenti la proprajn vokalojn de la lingvo. La nuna ujgura lingvo havas du dialektojn: la nordan kaj la sudan. Tamen, tio temas pli pri geografia divido ol lingvistika, ĉar ekzistas malmulte da diferenco inter ambaŭ dialektoj.

## Historio

La ujguroj ekzistis kiel triba federacio, regata de *Huan Huan* inter 460 kaj 545, konataj kiel la *huihe* (回紇 huíhé) aŭ *huihi* en la ĉinaj dokumentoj, instalis ĥanlandon en la 8-a jarcento. La termino *huihu* estas la origino de la vorto *huihu* uzata de la muslimoj por nomi la etnon hui.

Ilia ĥanlando etendiĝis de la Kaspia Maro ĝis Manĉurio kaj ekzistis de la jaro 745 ĝis 840 kiam ili estis venkitaj de la kirgizoj. Kiel konsekvenco de tiu malvenko, kelkaj ujguraj grupoj migris al novaj teritorioj, inkluzive de la nunaj teritorioj Ŝinĝango (pinjine *Xīnjiāng*) kaj Gansuo en la Ĉina Popola Respubliko.

Malgranda grupo de ujguroj migiris ĝis la nuna provinco Gansuo ĉ. la 9-a jarcento. Tie ili konvertiĝis al tibetaj budhanoj. Iliaj posteuloj ankoraŭ loĝas en la regionoj kaj estas konataj kiel juguroj.

Dum la Minga dinastio, la ujguroj amikiĝis kun la resto de la etnaro loĝanta en Ĉinio. Estis la dinastio Qing kiu akcelis la tutan kontrolon sur la regiono Ŝinĝango meze de la 18-a jarcento.

## Kulturo

Ujguraj infaninoj ĉe la bazaro de Hotan
La viroj de la ujgura popolo vestiĝas per senbutonaj jakoj. La virinoj uzas buntajn teksaĵojn por la realigado de siaj vestaĵoj. La virinoj ankaŭ ornamas sin per kolĉenoj kaj brakĉenoj. La junulinoj kutimas kombi sian hararon en etaj harplektaĵoj. La edziĝintaj virinoj kombas sian hararon en du harplektaĵoj, pr ornamitaj mantilkombiloj.

La ujguroj famiĝas pro regado de la dancado kaj kantado. Iliaj dancadoj karakteriziĝas per viglaj ritmoj. Unu el la plej tipaj pozicioj de tiu dancado estas la metado de la manoj sur la kapo.

## Religio

Ekde la 9-a jarcento, la ujguroj ekislamiĝis. Antaŭ la islamiĝo, multaj ujguroj estis budhanoj aŭ kristanaj (nestorianoj).

La religio influis la jurajn, ekonomiajn kaj edukajn sistemojn de la ujguraj familioj. La regiono Ŝinĝango havas pli ol 15 000 moskeojn kaj aliajn adorejojn, unu po ĉiu muslima vilaĝo.

## Diskriminacio

Kontraŭ ujguroj en Ĉinio ekzistas diskriminacio etna kaj religia. La registaro strikte kontrolas Islamon en Ŝinĝango kaj malpreferas religiulojn en profesia laboro. Ceremoniajn renkontiĝojn ujgurajn cenzuras la ŝtato. Multaj Ujguroj estas viktimoj de servuto kaj internigejoj. Je 2020, ebla traktato kun Ĉinio estis temo de disputo en Turkio pro tia persekuto. La usona registaro asertas, ke tiuj agoj estas genocido; la ĉina malakordas, akuzante sian ujguran malliberularon pri ekstremismo. Antropologo Adrian Zens diskonigis al pli ol 10 internaciaj novaĵservoj milojn da fotoj de ujguroj detenataj en Ĉinio.

## Plia legaĵo

Rémi Castets: Ujguroj alfrontas la defion "vivi kune" laŭ ĉinaj reguloj 'Le Monde Diplomatique', marto 2019 (esperante).

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* ujgura lingvo
* La Voĉo de la Silka Vojo
* Meŝrepo
* Ilham Tohti

## Eksteraj ligiloj

* La konflikto de Ŝinĝango: la ujgura malplimulto kaj la pekina politiko artikolo de Nicolás de Pedro (hispane)
* artikolo *miloj da fotoj atestas pri la represio de Pekino kontraŭ la Ujguroj* en la reta taglibro *Neniam milito inter ni* (esperante)