# Kairo

|  |
| --- |
| Kairo |
| arabe القاهرة, Al-Qāhira |
| urbo |
|   |
|

|  |
| --- |
| Flago |

 |
| **urbego • megaurbo • plej granda urbo • metropolo • antikva urbo • turisma celloko • ŝtata ĉefurbo** |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Frankfurto ĉe Majno • Amano • Bejruto • Istanbulo • Nov-Jorko • Hustono • Otavo • Pekino • Ŝiano • Seulo • Stutgarto • Barcelono • Minsko • Moskvo • Sarajevo • Isfahano • Grenoblo • Ĝido • Bonaero • Meksikurbo • Kartumo • Alĝero • Damasko • Kazablanko • Lagoso • Parizo • Tbiliso • Bagdado • Rabato • Setif • Helŭan vd |

 |
| **Oficiala nomo:** القاهرة |
| **Kromnomoj:La urbo de mil minaretoj, Ĉefurbo de araba mondo* |
|  |
| Lando |  Egiptio |
| Provinco | Provinco Kairo |
| Historiaj regionoj |
4[Montri]
 - Antikva Egiptio  - Malnova Imperio  - Nova Imperio  - Fatima kaliflando
 |
|  |
| Kunurbejo | Granda Kairo *Gizo* |
| Memorindaĵoj |
8[Montri]
 - Moskeo de Ibn Tulun  - Egipta muzeo en Kairo  - Al-Azhar-universitato  - Suda urbo de mortintoj  - Norda urbo de mortintoj  - Ĥan al-Ĥalili  - Piramidoj de Gizo  - Babilono
 |
| Rivero | Nilo |
|  |
| Situo | Kairo |
|  - alteco | 68 m s. m. |
|  - koordinatoj | ﻿ / ﻿ (mapo) |
|  |
| Areo | 453 km² (45 300 ha) |
|  - de aglomeraĵo | 6,640 km² (664 ha) |
|  - de metropolo | 86,369 km² (8 637 ha) |
|  |
| Loĝantaro | 9 801 536 (*2023*) |
| Denseco | 21 636,94 loĝ./km² |
|  - de aglomeraĵo | 2 603 916 loĝ./km² |
|  - de metropolo | 225 075 loĝ./km² |
|  |
| Fondo | 969 |
|  - loĝigita | antikvo |
| Urbestro | Ibrahim Saber
(ekde ) |
| Guberniestro  | Khaled Abdel-Aal Abdel-Hafez (ekde la 30an de aŭgusto 2018) |
|  |
| Horzono | OET (UTC+2) |
|  - somera tempo | OEST (UTC+3) |
| Poŝtkodo |  |
|  |
| **Loko de Monda heredaĵo de UNESCO** |
| Nomo | Islama Kairo |
|  |
|

|  |
| --- |
| Kairo (Kairo)DEC |
| Situa mapo de Kairo |

 |
|

|  |
| --- |
| Kairo (Kairo (urba areo))DEC |
| Situa mapo de la urba areo de Kairo |

 |
|

|  |
| --- |
| Kairo (Egiptio)DEC |
| Situo enkadre de Egiptio |

 |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Cairo |
| **Retpaĝo:**  www.cairo.gov.eg |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |

Kairo kun Nilo
**Kairo** (arabe القاهرة, *al-Qāhirah*, [al-KA-hi-ra], aŭ en la dialekto de ĝiaj loĝantoj **مصر**, *Masr*, [masr]) estas la ĉefurbo de Egiptio.

Laŭ la stato de 2023 en la urbo vivis 9 801 536 loĝantoj sur areo de 528 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 18 564 loĝantoj/km². Kun ĉirkaŭ 16 milionoj da loĝantoj en la metropola areo (aglomeraĵo) ĝi estas la plej granda urbo en Afriko kaj la plej granda kaj grava urbo de Proksima Oriento. Efektive, ĝia metropola areo estas la 16-a plej granda en la mondo.

Situanta proksime de la Nildelto, ĝi estis prafondita en la mezo de la 7-a jarcento fare de Amr ibn al-As, nomita Fustat (**فسطاط**) en tiu tempo. Ĝi estas kromnomita "la grandurbo de mil minaretoj" por ĝia tropezo de islama arkitekturo, Kairo longe estis centro de la politika kaj kulturvivo de la regiono. Kairo estis fondita fare de la Fatimida dinastio en la 10-a jarcento p.K., sed la terkomponado de la aktuala grandurbo estis la loko de naciaj ĉefurboj kies restoj restas videblaj en partoj de Malnova Kairo. Kairo ankaŭ estas asociita kun antikva Egipto ĉar ĝi estas proksima al la pratempaj urboj de Memfiso, Gizo kaj Fustat kiuj estas proksime de la Granda Sfinkso kaj la grandaj piramidoj de Gizo.

Egiptoj hodiaŭ ofte nomas Kairon Maṣr ([mɑsˤɾ] , مصر), la egiptaraba elparolo de la nomo por Egiptio mem, emfazante la daŭran rolon de la grandurbo en egipta influo. Ĝia oficiala nomo estas القاهرة al-Qāhirah , kio signifas laŭvorte "la venkanto" aŭ "la konkerinto"; egiptaraba elparolo: [elqɑ (ː) ˈheɾɑ], foje ĝi estas neformale ankaŭ referita kiel كايرو Kayro [ˈkæjɾo]. Ĝi ankaŭ estas nomita Umm al-Dunja, kun la signifo "la patrino de la mondo".

Kairo havas la plej malnovan kaj plej grandan kinan kaj muzikan industriojn en la araba mondo, la duan plej aĝan institucion de pli alta lernado, nome Universitato al-Azhar. Multaj internaciaj amaskomunikilaroj, entreprenoj, kaj organizoj havas regionan ĉefsidejon en la grandurbo; la Araba Ligo havis sian ĉefsidejon en Kairo por la plej granda parto de sia ekzisto.

Kun pli ol 6.76 milionoj da loĝantoj disigitaj trans 453 kvadrataj kilometroj (175 kv. mejl.), Kairo estas senkompare la plej granda grandurbo en Egiptio. Kun pliaj 10 milionoj da loĝantoj tuj ekster la grandurbo, Kairo kuŝas en la centro de la plej granda metropola areo en Afriko kaj en la araba mondo same kiel la deka plej granda urba areo en la mondo. Kairo, kiel multaj aliaj mega-urboj, suferas pro altaj niveloj de poluo kaj trafiko. La metroo de Kairo - unu el nur du metrooj sur la afrika kontinento (la alia estas la Metroo de Alĝero) - rangas inter la dek kvin plej okupataj en la mondo, kun pli ol 1 milo da milionoj da ĉiujaraj pasaĝerveturoj. La ekonomio de Kairo unue estis vicigita en la Meza Oriento kaj 43-a tutmonde fare de la indico de mondurboj fare de la gazeto *Foreign Policy* en 2010.

Laŭ la stato de 2023 en Kairo vivis 9 801 536 loĝantoj sur areo de 528 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 18 564 loĝantoj/km².

## Geografio

La fokuso de Kairo nome la Nilo, najbara al la eŭrop-inspiritaj distriktoj proksime de la centro de la grandurbo
La rivero Nilo fluas tra Kairo, ĉi tie komparante antikvan kutimaron de ĉiutaga vivo al la moderna grandurbo de hodiaŭ.
Aerfoto rigardante suden, kun la Zamalek kaj Gezira distriktoj sur Gezira Insulo, ĉirkaŭita de Nilo.
Kairo situas en norda Egiptio, konata kiel Malsupra Egiptio, 165 kilometroj (100 mejl.) sude de Mediteranea Maro kaj 120 kilometroj (75 mejl.) okcidente de la Sueza Golfo kaj de la Sueza Kanalo. La grandurbo estas laŭ la rivero Nilo, tuj sude de la punkto kie la rivero forlasas sian dezert-malliberan valon kaj disbranĉigas en la malaltan Nildelta regiono. Kvankam la Kaira metropolo etendiĝas for de Nilo en ĉiuj direktoj, la grandurbo Kairo kuŝas nur sur la orienta bordo de la rivero kaj sur du insuloj ene de ĝi sur suma areo de 453 kvadrataj kilometroj (175 kv. mejl.).

Ĝis la mezo de la 19-a jarcento, kiam la rivero estis malsovaĝigita per digoj, baraĵoj, kaj aliaj kontroloj, Nilo en la najbareco de Kairo estis tre sentema al ŝanĝoj en kurso kaj surfacnivelo. Tra la jaroj, Nilo iom post iom ŝanĝiĝis okcidenten, disponigante la ejon inter la orienta rando de la rivero kaj la Mokattam altebenaĵoj sur kiuj la grandurbo nun kuŝas. La tero sur kiu Kairo estis establita en 969 (aktuala islama Kairo) situis subakve iom pli ol tri cent jarojn pli frue, kiam Fustat unue estis konstruita.

Nova Kairo (arabe القاهرة الجديدة, DMG al-Qāhira al-Ǧadīda) estas laŭplana urbo en la metropola areo de Kairo kun karaktero de antaŭurbo. La urbo situas ĉe la sudorienta rando de la Provinco Kairo, 25 kilometrojn de Maadi. Maadi aŭ al-Ma'ad (arabe المعادى) estas prospera, verda antaŭurbo sude de Kairo ĉe la orienta bordo de Nilo ĉ. 12 km kontraŭrivere de la centro de Kairo.

Helŭano, laŭ egipta arabe حلوان, kopte ϩⲁⲗⲟⲩⲁⲛ estas antaŭurbo (laŭ nombro de loĝantoj metropolo) de Kairo. Inter 2008-2011 ĝi estis provinca ĉefurbo de jam ne ekzistanta provinco.

La **Kaira metropola regiono**, ankaŭ Granda Kairo (arabe القاهرة الكبرى, *al-Qāhira al-Kubrā*) estas la plej granda metropola regiono en Egiptio , la plej granda urba regiono en Afriko kaj la araba mondo kaj estas la 13-a plej granda metropola regiono en la mondo . Ĝi konsistas el ĉiuj urbegoj en al-Qahira gubernio same kiel Gizo, Madinat al-Shaykh Zayed kaj Madinat as-Sadis min Uktubar en al-Jizah governorato kaj Shubra al-Khaimah kaj al-Ubur en al-Qalyubiyya governorato .

### Klimato

Kairo havas sekan tropikan (dezertan) klimaton. Ŝtormoj estas oftaj, alportanta polvon dum marto kaj aprilo. La temperaturoj estas dum vintro tage 13-19 °C, dum nokto falas ĝis 5 °C. En somero tio estas inter 20-40 °C. Jare pluvas nur malpli, ol 30 mm, nur inter novembro-marto pluvetas.

## Historio

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Historio de Egiptio.
La areo ĉirkaŭ la nuntempa Kairo, speciale Memfiso kiu estis la malnova ĉefurbo Egipto, estis delonge fokusa punkto de Antikva Egipto pro sia strategia loko ĝuste supre la areo de la Nila Delto. Tamen, la originoj de la moderna urbo estas ĝenerale atribuitaj al serio de setlejoj en la unua jarmilo. Ĉirkaŭ la fino de la 4-a jarcento, dum Memfiso plue malgraviĝis, la romianoj establis fortikan urbon laŭlonge de la orienta bordo de Nilo. Tiu fortikaĵo, konata kiel Babilona Fortikaĵo, estis la kerno de la romia kaj poste de la bizanca urbo kaj estas la plej antikva strukturo en la urbo nuntempe. Ĝi estas situa en la kerno de la Kopta Komunumo, kiu separiĝis el la Roma kaj Bizanca eklezioj fine de la 4-a jarcento. Multaj el la plej malnovaj koptaj preĝejoj de Kairo, kiel la Pendo-preĝejo, estas laŭlonge de la fortikaj muregoj en parto de la urbo konata kiel Kopta Kairo.

Bildo de Fustat el la verko de A. S. Rappoport nome *History of Egypt*.
Post la islama konkero en la jaro 640, la konkeristo Amr ibn As setliĝis norde de Babilona Fortikaĵo en areo kiu estis konata kiel al-Fustat. Origine tendumejo (*Fustat* signifas "Urbo de Tendoj") Fustat iĝis permanenta setlejo kaj la unua ĉefurbo de Islama Egipto. En 750, post la elpovigo de la Omajada kaliflando fare de Abasidoj, la novaj regantoj kreis sian propran setlejon en la nordoriento de Fustat kiu iĝis ties ĉefurbo. Tio estis konata kiel al-Askar (nome urbo de partoj, aŭ kantonmentoj) ĉar ĝi estis konstruita kiel militista kampadejo.

Ribelo en 869 fare de Ahmad ibn Tulun kondukis al la abandono de Al Askar kaj al konstruo de alia setlejo, kiu iĝis la sidejo de la registaro. Tiu estis al-Katta'i ("la kvartaloj"), norde de Fustat kaj pli proksime al la rivero. Al Katta'i estis centrita al la palaco kaj al la ceremonia moskeo, nune konata kiel la Moskeo de ibn Tulun. En 905, la Abasidoj reprenis la kontrolon de la lando kaj ties guberniestro revenis al Fustat, detruinte al-Katta'i tute.

### Fondo kaj etendo

En 969, la Fatimidoj konkeris Egiption el sia bazo en Ifrikio kaj nova fortikaĵa urbo nordoriente de Fustat estis establita. Dum kvar jaroj oni konstruis la urbon, dekomence konata kiel al-Manṣūriyyah, kio utilis kiel nova ĉefurbo de la kaliflando. Dum tiu tempo, la konstruo de la Al-Azhar-moskeo estis komisiita laŭ ordono de la kalifo, kiu disvolviĝis en la tria plej antikva universitato en la mondo. Kairo eventuale iĝis centro de lernado, kun la biblioteko de Kairo kiu enhavas centojn da miloj de libroj. Kiam la kalifo al-Mu'izz li Din Allah alvenis el la iama fatimida ĉefurbo Mahdia en Tunizio en 973, li havigis al la urbo ties nuntempan nomon, *Qāhirat al-Mu'izz* ("la venkinto al-Mu'izz").

Dum preskaŭ 200 jaroj post Kairo estis establita, la administracia centro de Egipto restis en Fustat. Tamen, en 1168 la fatimida veziro Ŝaŭar incendiigis Fustat por eviti ties konkeron fare de Amalriko, nome krucmilitista reĝo de Jerusalemo. La ĉefurbo de Egiptio estis porĉiame translokigita al Kairo, kiu eventuale etendiĝis ĝis inkludi la ruinojn de Fustat kaj la iamajn ĉefurbojn al-Askar kaj al-Katta'i. Dum al Kahira etendiĝis tiuj pli fruaj setlejoj estis enkadritaj tie, kaj ekde tiam ili iĝis parto de la urbo Kairo dum ties etendo kaj disvastiĝo; ili estas nuntempe kolektive konata kiel "Malnova Kairo".

La Kaira Citadelo, vidita fine de la 19-a jarcento, estis konstruigita fare de Saladino inter 1176 kaj 1183.
Kvankam la incendio de Fustat sukcese protektis la urbon Kairon, kontinua povolukto inter Ŝaŭar, la reĝo Amalriko kaj la Zengida generalo Ŝirkuh kondukis al la falo de la fatimida setlejo.

En 1169, Saladino estis nomumita nova veziro de Egiptio fare de la fatimidoj kaj du jarojn poste li kaptis la povon el la familio de la lasta fatimida kalifo, nome al-Adid. Kiel unua Sultano de Egipto, Saladino establis la Ajubidan dinastion, kun sidejo en Kairo, kaj aliancigis Egiption kun la Abasidoj, kiuj havis sidejon en Bagdado. Dum sia regado, Saladino konstruigis la Kairan Citadelon, kiu utilis kiel sidejo de la egiptia registaro ĝis la mezo de la 19-a jarcento.

En 1250, slavaj soldatoj, konataj kiel Mamlukoj, ekhavis kontrolon de Egiptio kaj, kiel multaj el ties antaŭuloj, establis Kairon kiel la ĉefurbo de sia nova dinastio. Kontinuante praktikon startitan de Ajubidoj, multo de la lando okupita de iamaj fatimidaj palacoj estis vendita kaj anstataŭita per pli novaj konstruaĵoj. Konstruprojektoj iniciatitaj de Mamlukoj pelis la urbon eksterlimen kaj samtempe oni metis novajn infrastrukturojn centren de la urbo. Dume, Kairo floris kiel centro de islamaj studoj kaj kiel vojkruciĝo de la spickomerco inter civilizoj de Afrik-Eŭrazio. Ĉirkaŭ 1340, Kairo havis loĝantaron de preskaŭ duono de miliono, kio faris ĝin la plej granda urbo okcidente de Ĉinio.

La Kaira Citadelo nuntempe.
La historia veturisto Ibn Batuta veturis milojn da mejloj dum la tuto de sia veturado. Unu el la urboj en kiuj li haltis estis Kairo, Egiptio. Unu grava noto kiun Ibn Batuta faris estas ke Kairo estis la ĉefa distrikto de Egiptio, kio indikis, ke Kairo estis la plej grava kaj influa urbo de Egiptio (Ibn Batuta, 2009). Ibn Batuta agnoskis ankaŭ la gravon de la rivero Nilo por la tuta Egiptio, inklude Kairon, ĉar li ofte veturis perboate por alveni al Kairo kaj por eliri pluigi sian veturadon. Nilo ne estis nur transportrimedo, ĝi estis ankaŭ la fonto de enorma riĉeco. La plej grava havigo de Nilo estis la kapablo elteni riĉan grundon por agrikulturo. Parto de la Agrikultura Revolucio okazis en Egiptio, ĉefe ĉe Nilo. Nilo ankaŭ utilis kiel nutrofonto kaj komercvojo. Sen tiu nek Egiptio nek Kairo, kiel oni konas ilin nuntempe, estus estintaj la samaj. Unu el la plej detalhavaj rakontoj fare de Ibn Batuta pri Kairo temas pri plago kiu ruinigis la urbon. Nuntempe, tiu plago estas konata kiel Bubona pesto, aŭ Nigra Morto. Oni supozas, ke ĝi alvenis en Egipton en 1347, kaj kiel Ibn Batuta rememoras, la Bubona pesto estis responsa pri la morto de inter 1 kaj 20 000 personoj tage en Kairo Tiu plago originiĝis en Azio kaj etendiĝis per puloj en roduloj, kiel ratoj.

### Otomana regado

Bildo de Kairo en la 19-a jarcento.
Kvankam Kairo evitis la stagnadon kiu okazis ekzemple en Eŭropo dum la Fina Mezepoko, ĝi ne povis eviti la Nigran morton, kiu frapegis la urbon pli ol kvin dek fojojn inter 1348 kaj 1517. Dum ties dekomencaj, kaj plej mortigaj tajdoj, proksimume 200 000 personoj estis mortigitaj de la plago, kaj, je la 15-a jarcento, la loĝantaro de Kairo estis malpliigita al inter 150 000 kaj 300 000. La graveco de la urbo ege malpliiĝis post Vasco da Gama malkovris marvojon ĉirkaŭ la Kabo de Bona Espero inter 1497 kaj 1499, kio ebligis, ke la spickomercistoj ne venis al Kairo.

Ankaŭ la politika influo de Kairo ege malpliiĝis post la Otomanoj anstataŭis la mamlukan povon super Egiptio en 1517. Regante el Konstantinopolo, Sultano Selim la 1-a malaltigis Egiption al statuso de simpla provinco "ejalet", kun precize Kairo kiel ties ĉefurbo. Pro tiu tialo, la historio de Kairo en la otomanaj tempoj estis ofte priskribita kiel malgraviga, speciale kompare kun aliaj tempoperiodoj. Tamen, dum la 16a kaj 17a jarcentoj, Kairo restis grava ekonomia kaj kultura centro. Kvankam jam ne plu sur la spickomerca vojo, la urbo faciligis la transportadon de kafo el Jemeno kaj de tekstiloj el Hindio, ĉefe al Anatolio, Nordafriko, kaj la Balkanoj. Kairanaj komercistoj ludis gravan rolon en la alporto de varoj al la okcidenta araba regiono Heĝazo, speciale dum la ĉiujara Haĝo al Mekko. Estis dum tiu sama periodo kiam la Universitato al-Azhar atingis hegemonion inter la islamaj lernejoj kiu pluas ĝis nuntempe; pilgrimantoj survoje al Haĝo ofte atestis la superecon de tiu institucio, kiu asociiĝis kun la aro de egiptaj islamaj fakuloj. Ĉirkaŭ la 16-a jarcento, Kairo jam havis altajn apartamentarojn en kiuj la du plej malaltaj etaĝoj estis planitaj por komercaj kaj stokejaj celoj dum multaj etaĝoj super ili estis luitaj al loĝantoj.

Louis Comfort Tiffany (1848–1933). *Survoje inter Malnova kaj Nova Kairo, Citadela Moskeo de Mohammed Ali, kaj Tomboj de Mamlukoj,* 1872. Oleo surtola. Broklina Muzeo.
Dum regado de Otomanoj, Kairo etendiĝis suden kaj okcidenten el sia kerno ĉirkaŭ la Citadelo. La urbo estis la dua plej granda en la imperio, malantaŭ Konstantinopolo, kaj, kvankam migrado ne estis la plej grava fonto de la kresko de Kairo, du dek procento de ties loĝantaro fine de la 18a jarcento konsistis el religiaj minoritatoj kaj eksterlandanoj el la tuta Mediteraneo. Kiam Napoleono alvenis en Kairon en 1798, la loĝantaro de la urbo estis de malpli ol 300 000, kvar dek procento pli malalta ol tiu de la pinto de la epoko de la Mamlukoj meze de la 14-a jarcento.

La franca okupacio estis mallongdaŭra ĉar Britaj kaj Otomanaj fortoj, inklude grandan soldataron de Albanoj, rekonkeris la landon en 1801. Kairo mem estis sieĝita de brit-otomana forto kio finis per la franca kapitulaco de la 22a de Junio 1801. La britoj foriris el Egiptio du jarojn poste, lasante Otomanojn, Albanojn kaj delonge malfortigitajn Mamlukojn baraktantaj por akiri kontrolon de la lando. Kontinua enlanda milito ebligis, ke albano nomita Muhammad Ali Paŝao ascendu al la rolo de komandanto kaj finfine, kun la aprobo de la religia hierarkio, vicreĝo de Egiptio en 1805.

### Moderna epoko

Ponto Kasr El Nil.
Ĝis sia morto en 1848, Muhammad Ali Paŝao instituciigis nombrajn socialajn kaj ekonomiajn reformojn kiuj havigis al li la titolon de fondinto de moderna Egiptio. Tamen, kvankam Muhammad Ali iniciatis la konstruadon de publikaj konstruaĵoj en la urbo, tiuj reformoj havis minimuman efikon dur la Kaira pejzaĝo. Pli grandaj ŝanĝoj okazis en Kairo dum la regado de Ismail-Paŝao (r. 1863–1879), kiu pluigis la modernigajn procezojn startitajn fare de sia avo. Uzante inspiradon el Parizo, Ismail imagis urbon de placoj kaj larĝaj avenuoj; pro financaj limigoj, nur kelkaj el ili, en la areo kiu nuntempe komponas la areon de la Kaira Urbocentro, estis kompletigitaj. Ismail klopodis ankaŭ modernigi la urbon, kiu estis jam arigante najbarajn setlejojn, establante ministerion por publikaj vorkoj, metante gason kaj lumigon en la urbon, kaj malfermante teatron kaj operejon.

La enorma ŝuldo rezultanta el la projektoj de Ismail havigis pretekston por pliigi la kontrolon fare de eŭropanoj, kio rezultis en la brita invado de 1882. La ekonomia urbocentro tuj translokiĝis okcidenten al Nilo, for el la historia Islama Kairo kaj al la nuntempecaj, eŭrop-stilaj areoj konstruitaj de Ismail. Eŭropanoj estis kvin procento de la loĝantaro de Kairo fine de la 19-a jarcento, ĉar tiam ili havis plej el la pintaj registaraj postenoj.

En 1905 la entrepreno *Heliopolis Oasis Company* estrita de la belga industriisto Édouard Empain kaj de Boghos Nubar, filo de la egiptia ĉefministro Nubar Paŝao konstruis ĉeurbon nomitan Heliopolis, dek kilometrojn el la centro de Kairo. Tiu estis la unua grandskala klopodo promocii sian propran arkitekturon, konata nuntempe kiel la Heliopolisa stilo.

Elaera vido de 1904 farita el balono kie la Egipta Muzeo aperas dekstre.
La brita okupacio estis intencita por esti portempa, sed ĝi daŭris ĝis la 20-a jarcento. Naciistoj organizis grandskalajn manifestaciojn en Kairo en 1919, kvin jarojn post Egiptio estis deklarita brita protektorato. Ĉiuokaze, tio kondukis al Unuflanka Deklaracio de Egiptia Sendependigo en 1922.

#### La Kaira Korano de 1924

La eldono de la reĝo Fuad la 1-a de la Korano estis por la unua fojo publikigita la 10-an de julio 1924 en Kairo sub patronado de la reĝo Fuad la 1-a. La celo de la registaro de la ĵus formita Egipta Reĝlando ne estis mallegitimi la aliajn variantajn tekstojn de la Korano ("kira'at"), sed elimini erarojn trovitajn en Koranaj tekstoj uzataj en ŝtataj lernejoj. Komitato de instruistoj elektis konservi unusolan el la kanonaj kira’at "legaĵoj", nome tiu de la versio "Ḥafṣ", nome kufa deklamado el la 8-a jarcento. Tiu eldono iĝis la normigo por modernaj presaĵoj de la Korano por multo de la Islama mondo. La publikaĵo estis nomita "terura sukceso", kaj la eldono estis priskribita kiel versio "nune amplekse vidata kiel la oficiala teksto de la Korano", tiom populara inter kaj Sunaistoj kaj Ŝijaistoj ke la komuna kredo inter malpli bone informitaj islamanoj estas "ke la Korano havas unusolan, neambiguan interpretadon". Minoraj amendoj estis faritaj poste en 1924 kaj en 1936 - nome "Faruka eldono" honore al la tiama reganto, la reĝo Faruk la 1-a.

#### Brita okupacio ĝis 1956

Britaj trupoj restis en la lando ĝis 1956. Dum tiu epoko, urba Kairo, dotita per novaj pontoj kaj transportrimedoj, plue etendiĝis ĝis inkludi kvartalojn Ĝardenurbo, Zamalek kaj Heliopolis. Inter 1882 kaj 1937, la loĝantaro de Kairo pli ol triobliĝis el 347 000 ĝis 1.3 milionoj—kaj ties areo pliiĝis el 10 ĝis 163 km².

 Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj Konferenco de Kairo kaj Dua Konferenco de Kairo.
Ĉiang Kai-ŝek, Franklin Roosevelt kaj Winston Churchill en la konferenco de Kairo, la 25an de novembro 1943.
La **Konferenco de Kairo** (nomita ankaŭ "SEXTANT") okazis en la egipta ĉefurbo Kairo de la 22a al la 26a de novembro 1943. En tiu oni difinis la aliancan sintenon kontraŭ Japanio dum la Dua Mondmilito kaj oni faris decidojn pri la estonteco de Azio en la postmilito. Al tiu kunsido alvenis la prezidento Franklin Roosevelt de la konto de Usono, la ĉefministro Winston Churchill de la konto de Unuiĝinta Reĝlando, kaj Ĉiang Kai-ŝek de la konto de la Respubliko Ĉinio.

La **Dua Konferenco de Kairo** de 4a al 6a de decembro 1943 okazis en Kairo, Egiptio, kaj celis la eblan kontribuon de Turkio al la flanko de la Aliancanoj en la Dua Mondmilito. Partoprenis la Usona Prezidento Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill, Ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando, kaj la Prezidento İsmet İnönü de la Respubliko Turkio.

Vido de la Ponto 6a de Oktobro kaj konturo de Kairo.
Nila vidaĵo el la Hotelo Cairo Marriott.
La urbo estis ruinigita dum la tumultoj de 1952 konataj kiel Kaira Incendio aŭ Nigra Sabato proteste pro la mortigo de 50 egiptaj policaoj fare de la britaj okupaciaj fortoj, dum kiuj oni detruis preskaŭ 700 vendejojn, kinejojn, kazinojn kaj hotelojn en la Kaira Urbocentro. La britoj foriris el Kairo post la Egipta Revolucio de 1952, sed la rapida kresko de la urbo tute ne montris de signojn de malpliigo. Klopode al loĝigo de la pliiĝanta loĝantaro, la Prezidento Gamal Abdel Nasser redisvolvigis Maidan Tahrir kaj la Nilaj Kornicon, kaj plibonigis la urban reton de pontoj kaj aŭtoŝoseoj. Dume, aldonaj kontroloj de Nilo helpis disvolvigon ene de la Gezira Insulo kaj laŭlonge de la urba akvobordo. La metropolo eketendiĝis al la fekunda Nila Delto, kio kondukis la registaron al konstruigo de endezertaj sateliturboj kaj starigi spronojn por ke urbanoj translokiĝu tien.

#### 1960-aj jaroj

La loĝantaro de Kairo duobliĝis el la 1960-aj jaroj, atingante preskaŭ sep milionojn (kun aldonaj dek milionoj en ties urba areo). Krome, Kairo establiĝis kiel politika kaj ekonomia kerno por Nordafriko kaj la Araba mondo, kaj multaj multnaciaj negocoj kaj organizoj, kiel la Araba Ligo, funkciantaj el la urbo.

En 1992, Kairo estis frapita per tertremo kiu okazigis 545 mortojn, kaj vundis 6 512 kaj senhejmigis ĉirkaŭ 50 000 personojn.

#### Egipta revolucio de 2011

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Egipta revolucio de 2011.
Protestanto svingante la flagon de Egiptio dum la protestoj kiuj startis la 25an de Januaro 2011.
La Kaira placo Tahrir estis la kerna loko de la Egipta revolucio de 2011 kontraŭ la tiama prezidento Hosni Mubarak. Ĉirkaŭ 2 milionoj da protestantoj estis en la Kaira placo Tahrir. Pli ol 50 000 protestantoj por la unua fojo okupis la placon la 25an de Januaro, dum kiu la senkablaj servoj de la areo ŝajne estis paneiigitaj. En la postaj tagoj la placo Tahrir plue estis la unuaranga celo por protestantoj en Kairo ĉar ĝi okazis post popola ribelo kiu startis la 25an de Januaro 2011 kaj pluis ĝis Junio 2013. La insurekcio konsistis ĉefe el kampanjo de ne-violenta civila rezistado, de serio de manifestacioj, marŝoj, agoj de civila malobeo, kaj labor-strikoj. Milionoj de protestantoj el vario de soci-ekonomiaj kaj religiaj devenoj postulis la elpostenigon de la reĝimo de la egipta prezidento Hosni Mubarak. Spite la fakton, ke temas pri ĉefe paca nature, la revolucio rezultis en violentaj perfortoj inter sekurecaj fortoj kaj protestantoj, kaj en almenaŭ 846 personoj mortintaj kaj ĉirkaŭ 6000 vunditaj. La ribelo fakte okazis en Kairo, sed ankaŭ en Aleksandrio kaj en aliaj urboj de Egiptio, post la Tunizia revolucio kiu rezultis en la elpostenigo de la longdaŭra Prezidento de Tunizio Zine El Abidine Ben Ali. La 11an de Februaro, post semajnoj de kuraĝa popolaj protestoj kaj premo Hosni Mubarak rezignis el la posteno.

#### Post-revolucia Kairo

Dum la regado de la Prezidento el-Sisi, en Marto 2015 planoj estis anoncitaj por la starigo de alia ankoraŭ nenomita planita urbo konstruota oriente de la satelita urbo Nova Kairo, intence por servi kiel nova ĉefurbo de Egiptio. El 2016 estis ekkonstruita la Nova egipta ĉefurbo.

## Vidindaĵoj

Egipta Muzeo.
Ĥan al-Ĥalili.
* Piramidoj de Gizo (la ununura de la sep mondmirakloj, ankoraŭ ekzistanta)
* Egipta Muzeo (unu el la plej gravaj muzeoj en la mondo Arkivigite je 2008-11-21 per la retarkivo Wayback Machine)
* Moskeo al-Azhar kaj samnoma universitato (inter la plej prestiĝaj en islamaj landoj kaj la plej malnova universitato de la mondo). La **Al-Azhar-moskeo** (arabe الجامع الأزهر‎, latinliterigo laŭ sistemo DMG *al-Gāmi' al-Azhar*) troviĝas en Kairo. *Al-Mu'izz li-Din Allah*, la kvara kalifo de la fatima kaliflando, komisiis ĝian konstruon por la nove establita ĉefurbo de la regno en 970. La moskea nomo aludas al Fatima bint Muhamad, la plej juna filino de la islama profeto Mohamedo, respektata persono en islamo kiu ricevis la titolon *az-Zahra* ("la brila aŭ brilega"). Temis pri la unua moskeo establita en Kairo, urbo kiu poste gajnis la kromnomon "la Urbo de Mil Minaretoj."
* Moskeo de Ibn Tulun en Malnova Kairo
* Pendo-preĝejo
* Kaira Citadelo
* Placo Tahrir
* Universitato de Kairo kun ĉefa kampuso en Gizo, tuj trans la Nilo el Kairo
* Ĥan al-Ĥalili (unu el la plej famaj kaj la plej grandaj tradiciaj islamkulturaj bazaroj en la mondo)
* Nacia biblioteko kaj nacia arkivo de Egiptio
* Urbo de la Mortintoj
* Kairo Arkivigite je 2007-02-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Egipta Informaro

## Servoj

* Al-Azhar-universitato
* Instituto de Egipto
* Kaira Internacia Stadiono
* Universitato Ain Ŝams
* Universitato de Kairo
* Usona universitato en Kairo

## Amaskomunikiloj

* *Al-Masry Al-Youm*

## Transporto

La Internacia Flughaveno Kairo (arabe مطار القاحرة الدولي, Maṭār al-Qāhira ad-duwalī‎, angle *Cairo International Airport*, IATA: CAI, ICAO: HECA) estas la plej granda kaj plej grava flughaveno en Egiptio, kaj funkcias kiel ĝia ĉefa aerpordego. Ĝi estas la hejmbazo de la ŝtata aviadkompanio Egypt Air kaj de pluraj aliaj malgrandaj aviadkompanioj. La flughaveno estas proksimume 15 kilometrojn nordoriente de Kairo, kaj estas la dua plej granda en Afriko. En 2009, pli ol 14 milionoj da pasaĝeroj estis pritraktitaj en preskaŭ 150 000 flugoj.

## Rilataj temoj

Naguib Mahfouz estas unu el plej tutmonde konataj kairanoj kaj certe unu el plej "kairaj" el egiptaj verkistoj, kiuj majstre priskribis la vivon de popolaj kairanoj.
* Fatima kaliflando
* Kaira kvinlatera kahelaro

## Personoj

* Al-Hakim bi-Amr Allah
* Al-Mansur Ali
* Al-Mustansir Billah
* Jaser Arafat
* Bassem Youssef
* Butros Butros-Gali
* Dalida
* Faruk la 1-a
* Artúr Horn
* Ismail-Paŝao
* Naguib Mahfouz

## Referencoj

## Literaturo

* Abu-Lughod, Janet (Julio 1965). "Tale of Two Cities: The Origins of Modern Cairo". Comparative Studies in Society and History 7 (4). Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISSN 0010-4175.
* Afaf Lutfi Sayyid-Marsot (1984). Egypt in the Reign of Muhammad Ali (illustrated, reprint ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-28968-8.
* Beattie, Andrew (2005). Cairo: A Cultural History (illustrated ed.). New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-517893-9.
* Butler, Alfred J. (2008). The Arab Conquest of Egypt—And the Last Thirty Years of the Roman Dominion. Portland, Ore: Butler Press. ISBN 1-4437-2783-0.
* Behrens-Abouseif, Doris (1992). Islamic Architecture in Cairo (2nd ed.). Brill. ISBN 978-90-04-09626-4.
* Byrne, Joseph Patrick (2004). The Black Death (illustrated, annotated ed.). Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-32492-1.
* Collins, Robert O. (2002). The Nile (ilustrita eld.). New Haven, Conn.: Yale University Press. ISBN 0-300-09764-6.
* Daly, M. W.; Petry, Carl F. (1998). The Cambridge History of Egypt: Islamic Egypt, 640-1517. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-47137-0.
* Glassé, Cyril; Smith, Huston (2003). The New Encyclopedia of Islam (2nd revised ed.). Singapore: Tien Wah Press. ISBN 0-7591-0190-6.
* Golia, Maria (2004). Cairo: city of sand. Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-187-7.
* Hawass, Zahi A.; Brock, Lyla Pinch (2003). Egyptology at the Dawn of the Twenty-First Century: Archaeology (2nd ed.). Cairo: American University in Cairo. ISBN 977-424-674-8.
* Hourani, Albert Habib; Khoury, Philip Shukry; Wilson, Mary Christina (2004). The Modern Middle East: A Reader (2nd ed.). London: I.B. Tauris. ISBN 1-86064-963-7.
* İnalcık, Halil; Faroqhi, Suraiya; Quataert, Donald; McGowan, Bruce; Pamuk, Sevket (1997). An Economic and Social History of the Ottoman Empire. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-57455-2.
* McGregor, Andrew James (2006). A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-275-98601-2.
* Meri, Josef W.; Bacharach, Jere L. (2006). Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia. New York: Taylor & Francis. ISBN 0-415-96692-2.
* Raymond, André (2000). Cairo. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ISBN 0-674-00316-0.
* Sanders, Paula (2008). Creating Medieval Cairo: Empire, Religion, and Architectural Preservation in Nineteenth-Century Egypt. Cairo: American University in Cairo. ISBN 977-416-095-9.
* Shillington, Kevin (2005). Encyclopedia of African History. New York: Taylor & Francis. ISBN 1-57958-453-5.
* Shoshan, Boaz (2002). David Morgan, ed. Popular Culture in Medieval Cairo. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-89429-8.
* Sicker, Martin (2001). The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire. Westport, Conn.: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-275-96891-X.
* Winter, Michael (1992). Egyptian Society Under Ottoman Rule, 1517–1798. London: Routledge. ISBN 0-415-02403-X.
* Winter, Michael (2004). Egyptian Society Under Ottoman Rule, 1517–1798. London: Routledge. ISBN 0-203-16923-9.

## Vidu ankaŭ

* Plej grandaj urboj (laŭ loĝantaro)
* Nova egipta ĉefurbo (neoficiale Wedian aŭ Al-Masa)
* Metroo de Kairo
* Tramtransporto en Kairo

## Eksteraj ligiloj

* Kaira Urbestraro
* Koptaj preĝejoj de Kairo
* Mapo de Kairo, 1914. Arkivigite je 2019-07-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Mapoj de Kairo. Arkivigite je 2021-10-18 per la retarkivo Wayback Machine
* Historic Cities Research Project. Arkivigite je 2022-03-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Kairaj 360-gradaj bildoj
* Fotoj de Kairo publikigitaj laŭ Creative Commons License

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el vikipedia artikolo Cairo angle.*