Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lŭojan

| Lŭojan |
| --- |
|

Fotomuntaĵo: Grutas de Longmen, Templo do Cavalo Branco, Paeonia suffruticosa, Templo Guanlin, Templo Shaolin, visão noturna de Luoyang |
| departemento-ranga urbo  urbego  eksa ĉefurbo   vd |
| Administrado |
| **Statuso** | Urbo |
| **Lando** | Ĉinio |
| **Ŝtato** | Ĉinio |
| **Provinco** | Henano |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Toljatti (2000–) Sukagawa (1993–) Tours (1982–) Plovdiv  Okajamo  Leskovac   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 471000 |
| **Telefonkodo** | 0379 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 1 892 500  (2018) |
| - Metropola regiono | 7 056 699  (2020) |
| **Loĝdenso** | 2 336,4 loĝ./km² |
| - Metropola regiono | 463,3 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 34° 39′ N, 112° 26′ O (mapo)34.65112.43333333333
 |
| **Alto** | 144 m |
| **Areo** | 810 km² (81 000 ha) |
| - Metropola regiono | 15 230 km² (1 523 000 ha) |
| **Horzono** | UTC +8 |
|  |
| Loko de Luoyang en Henano, Ĉinio |
|

|  |
| --- |
| Lŭojan (Ĉinio)DEC |
| Situo de Lŭojan |

 |
|

|  |
| --- |
| [[Dosiero:Ŝablono:Situo sur mapo Luoyang|class=noviewer notpageimage|260px|center|Lŭojan (Ŝablono:Situo sur mapo Luoyang)]]DEC |
| Situa mapo de Luoyang |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Luoyang [+] |
|  |

**Luoyang** estas prefektujnivela milionurbo kaj universitata urbo en la provinco Henano en Ĉina Popola Respubliko. Ĝi estas unu el la luliloj de la ĉina civilizo, apartenanta al la 4 grandaj antikvaj sidejoj de Ĉinio.

Enirejo de templo Blanka Ĉevalo ĉe Luoyang
## Geografio

Luoyang situas sur la centra ebenaĵo de Ĉinio, laŭ rivero.

## Historio

Luoyang estis loĝata jam dum la neolitiko. Ĉirkaŭ dum komenco de kristana erao tiu loko estis sidejo de Han-dinastio. Tiutempe pretiĝis ekzemple templo pri Blanka Ĉevalo. En 184 ribelo de Flavaj Turbanoj okazis, kiu malfortigis la ŝtaton.

## Vidindaĵoj

* kavernoj apartenantaj al Monda Heredaĵo
* templo Blanka Ĉevalo situanta rande de la urbo
* muzeo pri tomboj

## Ĝemelurboj

* Okajamo, Japanio
* Tours, Francio
* Bujeo, Sud-Koreio
* La Crosse, Usono
* Plovdiv, Bulgario
* Toljatti, Rusio

## Bildaro

* Panoramo de Luoyang
* Strato en Luoyang
* Ponto ĉe Luoyang

## Vidu ankaŭ

* Listo de urboj de Ĉinio
* Listo de milionurboj
* Metroo de Luoyang
# Nordo

| **Kompasdirektoj** |
| --- |
|
**NordoNordorientoOrientoSudorientoSudoSudokcidentoOkcidentoNordokcidento** |

**Nordo** estas la mala direkto de sudo, kaj orte al la oriento kaj okcidento, la parto de la terglobo, kiu situas en la direkto de la Norda Poluso kaj la Polusa stelo.

En okcidenta kulturo, la nordo estas konsiderata kiel la ĉefa direkto kaj estas uzata por difini la aliajn direktojn. La nordo estas en azimuto 0 gradoj.

La geografia difino de nordo (kontraste al sudo) baziĝas sur la difino de oriento (eosto):
Oriento sur iu astro estas la direkto, al kiu turniĝas la astro.
Nordo estas la direkto je 90° maldekstre de oriento.
Por difini nordon do necesas unue distingi inter dekstro kaj maldekstro.

La astronomia difino de nordo baziĝas sur la nordo de Tero.

Estas tri ĉefaj nordaj tipoj:

1. La reala nordo - estas rekta daŭrigo de ajna punkto sur la terglobo paralele al la rotacia akso de la Tero ĉe la Norda Poluso.
2. La arkta magnetpoluso - estas la direkto, en kiu indikas la kompaso. Tiu ĉi nordo ne estas la sama kiel la reala nordo kaj devias de ĝi je kelkaj gradoj (depende de la loko sur la Tero).
3. Reta nordo - La tria nordo rilatas al maplegado. La reto de koordinatoj en mapoj estas esence vicigo de sekcio de la terglobo, kaj la nordo de reto indikas la direkton de longitudo. ĉar la mapo estas surfaca rektigita projekcio de sfera peco de la terglobo, estas devio inter la nordo de la reto kaj la aliaj nordaj tipoj, ankaŭ je kelkaj gradoj.

## Vidu ankaŭ

* Norda duonsfero
* norda poluso
* Nordio
* Arkto
* Arkta cirklo
* Norda Brilo
* Kompasdirektoj
* Norda Stelo

* Direktoj de kompaso
* Ventorozo kun 16 direktoj
* Kvar ĉefaj kompasdirektoj
* Nordo (Maĝango)
# Kaprenoj

| Kiel legi la taksonomion**Kaprenoj** |
| --- |
|  |
|  Ibekso, *Capra ibex* |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno: | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia*  |
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla*  |
| Familio: | Bovedoj *Bovidae*  |
| Subfamilio: | Kaprenoj *Caprinae* Gray, 1821 **Pantholopinae**  |

 |
| Genroj |
|
Subfamilio **KaprenojCaprinae*
  *Nemorhaedus*
  *Rupicapra*
  Oreamno *Oreamnos*
  Takino *Budorcas*
  *Ovibos*
  *Hemitragus*
  *Ammotragus*
  *Pseudois*
  Kapro *Capra*
  Ovio *Ovis*
Subfamily **Pantholopinae**
  Tibeta antilopo *Pantholops* |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kaprenoj  |

 |
|  |

**Kaprenoj** (*Caprinae*) apartenas kiel subfamilio al la besta familio de bovedoj. Ili estas mezgrandaj, montaraj bestoj. Ilia korno staras supren kaj kurbiĝas malantaŭen, ofte plata deflanke. Ili vivas kiel sovaĝaj bestoj en la montaroj de Nord-Afriko, Eŭropo, Mez-Azio.

## Taksonoj

* *Capra*
	+ *Capra ibex*
	+ *Capra hircus* (hejma kapro)
* *Hemitragus*
	+ Himalaja kaprikorno (*Capricornis thar*)
	+ Nauro aŭ "bharal" (*Pseudois nayaur*)

## Bildaro

* Antilopa kapro (*Ammotragus lervia*)
*
* Ŝafo de Yorkshire
# 5-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo a.K. |
**1-a jarmilo**
| 2-a jarmilo
| ►

◄ |
3-a jarcento |
4-a jarcento |
**5-a jarcento**
| 6-a jarcento
| 7-a jarcento
| ►
400-aj jaroj |
410-aj jaroj |
420-aj jaroj |
430-aj jaroj |
440-aj jaroj |
450-aj jaroj |
460-aj jaroj |
470-aj jaroj |
480-aj jaroj |
490-aj jaroj

la rabado de Romo en 410 fare de la Visigotoj en 19-jarcenta pentraĵo
La **5-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 401 kaj finiĝis la 31-an de decembro 500. La 5-a jarcento estas konata por esti periodo de migrado kaj politika malstabileco ĉie en Eŭrazio.

En la jarcento okazis la kolapso de la Okcidenta Romia Imperio, kiu finiĝis en 476 p.K. Ĉi tiu imperio estis regita de sinsekvo de malfortaj imperiestroj, dum la reala politika povo estas ĉiam pli koncentrita inter armeaj gvidantoj. Interna malstabileco permesis al armeo de la Visigotoj atingi kaj prirabi Romon en 410. Iu resaniĝo okazis dum la sekvaj jardekoj, sed la Okcidenta Imperio ricevis alian seriozan baton kiam dua eksterlanda grupo, la vandaloj, okupis Kartagon, la ĉefurbon de la imperie ekstreme grava romia provinco Africa Proconsularis.

pentraĵo: *La Hunoj invadas Italion*
Provoj repreni la provincon estis interrompitaj per la invado de la hunoj sub Atilo. Post la malvenko de Atilo, kaj orientaj kaj okcidentaj imperioj interligis fortojn por fina atako kontraŭ la vandaloj Nordafriko, sed tiu kampanjo estis sensacia fiasko.

En Ĉinio, la periodo de la dek ses regnoj daŭris. Tio estis karakterizita per la formado kaj kolapso de malgrandaj subregnoj, regitaj fare de militantaj etnoj.

Je la fino de la 5-a jarcento, la Gupta Imperio de Hindio estis invadita el Centra Azio kaj okupita de la hunaoj. Tiuj popoloj eble estis parencaj al la hunoj kiuj detruis Romon dum la sama periodo.

| EtendiUnuopaj jaroj |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 401 | 402 | 403 | 404 | 405 | 406 | 407 | 408 | 409 | 410 |
| 411 | 412 | 413 | 414 | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 | 420 |
| 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 | 428 | 429 | 430 |
| 431 | 432 | 433 | 434 | 435 | 436 | 437 | 438 | 439 | 440 |
| 441 | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 | 450 |
| 451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 | 460 |
| 461 | 462 | 463 | 464 | 465 | 466 | 467 | 468 | 469 | 470 |
| 471 | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 | 480 |
| 481 | 482 | 483 | 484 | 485 | 486 | 487 | 488 | 489 | 490 |
| 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 | 500 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento