Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Epigrafio

| Epigrafio |
| --- |
|  |
| **arkeologia studfako**  |
| **helpaj historiaj sciencoj • filologio** |
|  |

La **epigrafio** (de la greka επιγραφή: surskribo) estas aparta scienco kaj helpa fako de historio, pere de kiu oni studas la surskribojn faritajn sur malmolaj materialoj, establante metodologiojn por legi kaj interpreti ilin.

La celo de la epigrafio estas la deĉifrado, legado kaj interpretado de la surskriboj, cele al akiro de plej eble pli granda kvanto de informaro el tiuj. Laŭ la internaciaj konvencioj (ĉefe ĉe Unesko), la ekzisto de propra epigrafio estas la markilo kiu indikas la pason de prahistoria al historia kulturo, ĉefe kiam inter ĝiaj surskriboj estas analoj kaj kronikoj.

Laŭ Francisko Azorín **epigrafio** estas *Scienca studo pri la surskriboj sur malmola materio.* Li indikas etimologion el greka *epi + grafein* (sur + skribi), kaj de tie la latina *epigraphia*. Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **Epigrafo**, por devizo, surskribo sur malmola materio; sakra epigrafio, dediĉita al dioj; jura epigrafio, por prileĝa dispono; monumenta epigrafio, ornamanta monumentojn; historia epigrafio, memoranta indan faron; honora epigrafio, dediĉita gloran personon; funebra epigrafio, por honori mortintojn.

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Filologio
* Paleografio
# Bai Xingjian

| **Bai Xingjian (ĉine: 白行簡 (tradicia) 白行简 (simpligita)** |
| --- |
|  Statuoj de Bai Xingjian, Bai Juyi kaj Yuan Zhen en Jiĉang, Hubejo, Ĉinio. |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 776 |
| **Morto** | 826 |
| **Nacieco** | ĉina |
| **Ŝtataneco** | Dinastio Tang   vd |
| Familio |
| **Patro** | Bai Jigeng (en)   vd |
| **Infanoj** | Bai Weidao (en)   vd |
| Profesio |
| **Okupo** | verkisto, registara oficialulo |
| Verkado |
| **Verkoj** | *La rakonto de Li Wa*, *La diro de tri revoj* |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Bai Xingjian** (ĉine: 白行簡 (tradicia) 白行简 (simpligita); pinjine: Bái Xíngjiǎn aŭ Bó Xíngjiǎn; Wade-Giles: Pai Hsing-chien aŭ Po Hsing-chien; Esperante: Baj Ŝjingĝjan, 776–826) estis verkisto de fikciaj rakontoj kaj poeto en Imperia Ĉinio. Li estis pli juna frato de la fama poeto Bai Juyi

Li trapasis siajn oficialajn ekzamenojn en 807, kaj poste fariĝis registara funkciulo.

Malmultaj el liaj verkoj restas, krom du verkoj, kiuj troviĝas inter la plej famaj de la Tang-dinastio: *La rakonto de Li Wa* (ĉine: 李娃傳, Li Wa zhuan), kaj *La diro de tri revoj (Sanmeng ji)*.

Baj ankaŭ povas esti la verkinto de *fu* (proza poemo) erotika, kiu retroviĝis ĉe Dunhŭango, sed tiu atribuo estas dubinda.

Tradukoj de Li Wa Zhuan:
En la anglan:

* de Arthur Waley en *More Translations from the Chinese* (1919) — kiel "The Story of Miss Li".
* de Yang Xianyi kaj Gladys Yang en *The Dragon King's Daughter: Ten T'ang Dynasty Stories* (1962) — kiel "Story of a Singsong Girl".
* de Glen Dudbridge en *The Tale of Li Wa: Study and Critical Edition of a Chinese Story from the Ninth Century* (1983).

En la francan de André Lévy.

En la germanan de Franz Kuhn.

## Eksteraj ligiloj

* Bai Xingjian ĉe la ĉin-lingva Vikifontaro

## Literaturo

* Zhongguo gudian xiaoshuo yanjiu zilao (T: 中國古典小說研究資料), ed., *Bo Xingjian yu "Li Wa zhuan"* (T: 白行簡與李娃傳). Taipei: Tianyi chubanshe, 1982.

## Referencoj
# Wellen (Belgio)

| Wellen |
| --- |
| municipo |
|  |
| municipo en Belgio   vd |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| Administrado |
| **Lando** |  Belgio |
| **Regiono** |  Flandrio |
| **Provinco** |  Limburgo |
| **Poŝtkodo** | 3830 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Els Robeyns |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 7 402  (2018) [+] |
| **Loĝdenso** | 254 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 50° 50′ N, 5° 20′ O (mapo)50.83945.3394
  [+] |
| **Areo** | 26,72 km² (2 672 ha) |
| **Horzono** | GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro) |
|  |
|

|  |
| --- |
| Wellen (Belgio)DEC |
| Situo de Wellen en Belgio |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Wellen [+] |
|  |

**Wellen** (nederlande, proksimuma prononco [VEL'n]) estas municipo en Belgio. Komence de januaro 2016 ĝi havis 7 374 loĝantojn, kaj laŭ la stato de 2018 tie vivis 7 402 loĝantoj sur areo de 26,72 kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de 277 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun Kortessem, Borgloon, Sint-Truiden, Haselto kaj Alken. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Tungro.

Ekde 1977 la municipoj Berlingen, Herten kaj Ulbeek apartenas al Wellen, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo de la municipo
# Tangutoj

| **Tangutoj** |
| --- |
| Dinastio |
|  |
| **popolo • etno** |
| **Lando** | Okcidenta Xia vd |
| **Religio** | budhismo vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

Tanguta Imperio (1038–1227).
**Tangutoj** (en tanguta lingvo: *mjɨ nja̱* aŭ *mji dzjwo*; en ĉina: 党項, dǎngxiàng) estis Tibet-Birma triba unio kiu loĝis en Okcidenta Xia. Tiu grupo vivis sub regado de la regno Tuĝuhun kaj translokiĝis al Nordokcidenta Ĉinio iam antaŭ la 10a jarcento kaj trafi la teritorion de Okcidenta Xia tiam Tanguta Imperio (1038–1227). Ili parolis la tangutan lingvon, nome unu el la Cjang lingvaro kiu apartenas al la tibetbirma familio.

## Referencoj

## Literaturo

* Sima, Guang (2015), Bóyángbǎn Zīzhìtōngjiàn 54 huánghòu shīzōng 柏楊版資治通鑑54皇后失蹤, Yuǎnliú chūbǎnshìyè gǔfèn yǒuxiàn gōngsī, ISBN 957-32-0876-8
* Skaff, Jonathan Karam (2012), Sui-Tang China and Its Turko-Mongol Neighbors: Culture, Power, and Connections, 580-800 (Oxford Studies in Early Empires), Oxford University Press
* Wang, Zhenping (2013), Tang China in Multi-Polar Asia: A History of Diplomacy and War, University of Hawaii Press
* Wilkinson, Endymion (2015). Chinese History: A New Manual, 4th edition. Cambridge, MA: Harvard University Asia Center distributed by Harvard University Press. ISBN 9780674088467.
* Yuan, Shu (2001), Bóyángbǎn Tōngjiàn jìshìběnmò 28 dìèrcìhuànguánshídài 柏楊版通鑑記事本末28第二次宦官時代, Yuǎnliú chūbǎnshìyè gǔfèn yǒuxiàn gōngsī, ISBN 957-32-4273-7
* Xiong, Victor Cunrui (2000), Sui-Tang Chang'an: A Study in the Urban History of Late Medieval China (Michigan Monographs in Chinese Studies), U OF M CENTER FOR CHINESE STUDIES, ISBN 0892641371
* Xiong, Victor Cunrui (2009), Historical Dictionary of Medieval China, United States of America: Scarecrow Press, Inc., ISBN 0810860538
* Xue, Zongzheng (1992), Turkic peoples, 中国社会科学出版社
# Analoj de Printempo kaj Aŭtuno

| 春秋 |
| --- |
|  |
| **literatura verko • libro de historio** |
| Aŭtoroj |
| Aŭtoro | Konfuceo |
| Lingvoj |
| Lingvo | ĉina lingvo |
| Eldonado |
| Ĝenro | orient-Azia kronologia historio |
|  |

La **Analoj de Printempo kaj Aŭtuno** (ĉine tradicie 春秋, pinjine *Chūnqiū*) estas antikva ĉina kroniko kiu estis unu el la kernaj klasikaj tekstoj de la ĉina kulturo ekde antikvaj tempoj. La *Analoj* estas la oficiala kroniko de la ŝtato Lu, kaj kovras 241-jaran periodon inter la jaroj 722 kaj 481 antaŭ nia erao. Ĝi estas la plej frua konservita ĉina historia teksto kiu estis aranĝita en anala formo. Ĉar ĝi estas tradicie konsiderata esti kompilita de Konfuceo (post kiam tiun opinion publikigis Menceo), ĝi estis konsiderata kiel unu el la Kvin Klasikaĵoj de ĉina literaturo.

La *Analoj* dokumentigas la ĉefajn okazaĵojn kiuj okazis en Lu dum ĉiu jaro, kiel ekzemple la akirojn de novaj teritorioj, nuptojn, mortojn kaj entombigojn de regantoj, batalojn, oferajn ritojn observatajn, astronomiajn fenomenojn konsiderataj rite gravaj kaj naturajn katastrofojn.

Dum la periodo de Militantaj Regnoj, kelkaj komentoj al la *Analoj* estis kreitaj kiuj provis ellabori aŭ trovi pli profundan signifon en la mallongaj tekstopartoj de la *Analoj*. La Komento de Zuo (左傳, *Zuozhuan*, la plej konata de tiuj komentoj, mem fariĝis klasikaĵo ĉina literaturo, kaj estas la fonto de pli da ĉinaj diraĵoj kaj idiomaĵoj ol iu ajn alia klasika verkaĵo.

La periodo de Printempo kaj Aŭtuno en la historio de Ĉinio estas nomata laŭ la analoj.
# Qu Yuan

| **Qu Yuan** |
| --- |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** |  en Zigui County |
| **Morto** | 2-an de januaro 2008 (2008-01-02) en Miluo Jiang |
| **Mortokialo** | drono  |
| **Tombo** | Tomb of Qu Yuan (en)    |
| **Lingvoj** | ĉina |
| **Ŝtataneco** | Ĉu (ŝtato)   |
| Okupo |
| **Okupo** | poeto  verkisto  politikisto   |
| **Verkoj** | Suferi bedaŭron |
|  |

**Qu Yuan** (屈原, Wade-Giles: Ch'ü Yüan, Esperante: Ĉju Jŭan), (ĉ. 340 - 278 a. K.) estis ĉina poeto kaj ministro. Li vivis en la Ĉu-regno dum la Militŝtata periodo de antikva Ĉinio. Li konatiĝas pro sia patriotismo, kaj pro siaj kontribuoj al klasika poezio. La poemoj en la fama antologio *Ĉu Ci* (*Kantoj de la Sudo* aŭ *Kantoj de Ĉu*) estis inspiritaj de liaj verkoj. Oni supozas, ke li verkis la plej faman poemon el tiu kolekto, *Li Saŭ*.

Laŭlegende, la Drakboata Festivalo memorigas pri lia morto. Li loĝis en la tiama regno de Ĉu. Post kiam li aŭdis, ke la Ĉjin-regno kaptis la kapitalon de la Ĉu-regno, li saltis en riveron por sin droni. La lokaj homoj ege admiris lin. Ili rapidis en iliaj boatoj por provi savi lin. Ili ne povis trovi lian korpon, do ili faligis rizbulojn en la akvo. Ili deziris, ke la fiŝoj manĝu la rizon, anstataŭ ol manĝi la korpon de Qu Yuan.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Ĉina tradicia religio
# -720

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
9-a jarcento a.K. |
**8-a jarcento a.K.** |
7-a jarcento a.K. |
►

◄ | 740-aj jaroj a.K. | 730-aj jaroj a.K. | **720-aj jaroj a.K.** | 710-aj jaroj a.K. |
700-aj jaroj a.K. |
►

◄◄ | ◄ | -723 | -722 | -721 | **-720** |
-719 |
-718 |
-717 |
► |
►►

| **720 a.K. en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro | 720 a.K. |
| Ab urbe condita | 34 |
| Armena kalendaro | *N/A* |
| Bahaa kalendaro | -2563 – -2562 |
| Barataj kalendaroj |  |
|  - *Vikram Samvat* | -664 – -663 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat) | *N/A* |
|  - *Kalijugo* | 2382 – 2383 |
| Budhisma kalendaro | -175 |
| Ĉina kalendaro | 1917 / 1977 – 1918 / 1978 庚申 –  |
| Etiopa kalendaro | -727 – -726 |
| Franca respublika kalendaro | -2511 - -2510 |
| Hebrea kalendaro | 3041 – 3042 |
| Holocena kalendaro | 9281 |
| Irana kalendaro | 1341 BP – 1340 BP |
| Islama kalendaro | 1382 BH – 1381 BH |
|  - *Imperia jaro* | Kōki -59 (皇紀-59年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon) | 9281 |
| Juliana kalendaro | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo |
| Korea kalendaro | 1614 |
| Tajlanda suna kalendaro | -176 |

La jaro **720 a.K.** estis jaro de antaŭ la Julia kalendaro. En la Romia Imperio, ĝi estis konata kiel jaro 34 ekde la fondiĝo de Romo *("ab urbe condita")*. La nomigo 720 a.K. (antaŭ Kristo) por tiu jaro estis uzata ekde la frumezepoka periodo, kiam la kalendara epoko de *Anno Domini* (post Kristo) iĝis la hegemonia metodo en Eŭropo por nomigi la jarojn. Nun oni ofte pli neŭtrale nomas la jaron 720 antaŭ nia erao.

En la jaro **720 antaŭ nia erao** okazis, interalie:

---

triumfa arko en Tiro
## Eventoj

* Fino de la asiria sieĝo de la antikva urbo Tiro.

## Naskiĝoj

## Mortoj

## Vidu ankaŭ

* 8-a jarcento antaŭ nia erao
# -314

◄ |
5-a jarcento a.K. |
**4-a jarcento a.K.** |
3-a jarcento a.K. |
►

| **314 a.K. en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro | 314 a.K. |
| Ab urbe condita | 440 |
| Armena kalendaro | *N/A* |
| Bahaa kalendaro | -2157 – -2156 |
| Barataj kalendaroj |  |
|  - *Vikram Samvat* | -258 – -257 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat) | *N/A* |
|  - *Kalijugo* | 2788 – 2789 |
| Budhisma kalendaro | 231 |
| Ĉina kalendaro | 2323 / 2383 – 2324 / 2384 –  |
| Etiopa kalendaro | -321 – -320 |
| Franca respublika kalendaro | -2105 - -2104 |
| Hebrea kalendaro | 3447 – 3448 |
| Holocena kalendaro | 9687 |
| Irana kalendaro | 935 BP – 934 BP |
| Islama kalendaro | 964 BH – 963 BH |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 347 (皇紀347年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon) | 9687 |
| Juliana kalendaro | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo |
| Korea kalendaro | 2020 |
| Tajlanda suna kalendaro | 230 |

En la jaro **314 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj

* Romio: M. Poetelius M.f. Libo kaj C. Sulpicius Ser.f. Longus iĝis konsuloj.
* Ateno: Polemono iĝis estro de Akademio de Platono.

## Naskiĝoj

## Mortoj

* Ksenokrato (n. ĉ. en -396)

* Ksenokrato
# Jing Ke

| **Jing Ke** |
| --- |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | nekonata en Wei |
| **Morto** |  en Ŝiano |
| **Lingvoj** | ĉina |
| Okupo |
| **Okupo** | politikisto  atencanto  Youxia (en)    |
|  |

**Jing Ke** (? – 227 a.n.e.) estis servisto de la Kronprinco Dan de la ŝtato Ĝan kaj fama pro sia malsukcesa murdoklopodo de la reĝo Ĝeng de la ŝtato Qin, kiu poste iĝos Qin Shi Huang, nome unua imperiestro de Ĉinio (rege el 221 a.n.e. ĝis 210 a.n.e.). Lia historio estas rakontata en la ĉapitro titolita Biografioj de Murdistoj (刺客列傳) de la Registroj de la Granda Historiisto de Sima Qian.

## Murdoklopodo

Murdoklopodo fare de Jing Ke al Qin Shihuangdi; Jing Ke (maldekstre) estas retenita de unu el la kuracistoj de Qin Shihuangdi (maldekstre, fone). La ponardo uzita en la murdoklopodo videblas enmetita en la piliero. Qin Shi Huang (dekstre) videblas tenante imperian jadodiskon. Unu el liaj soldatoj (for dekstre) urĝas veni savi sian imperiestron. Ŝtongravurado; 3a jarcento, Orienta Han.
La reĝo Ĝeng kaj liaj trupoj konkeris diversajn ŝtatojn en la lasta epoko de la Militŝtata periodo. La ŝtato Ĝan estis malgranda, malforta kaj ofte atakita de soldatoj. Ne estis rivalo por la ŝtato Qin. Tiel la Kronprinco Dan de Ĝan komplotis murdoklopodon por liberiĝi el la reĝo Ĝeng, petante al Jing Ke iri misie en la jaro 227 a.n.e. Jing Ke estis akompanita de Qin Wuyang en la komploto. Oni supozis, ke ili ambaŭ proponis donacon al la reĝo Ĝeng: nome mapo de Dukang kaj la distranĉita kapo de Fan Ŭuji.

Qin Wuyang la unua klopodis prezenti la donacotan mapon, sed pro timo mantremis kaj ne moviĝis plue al la reĝo. Jing Ke plue antaŭeniris al la reĝo, dum klarigis, ke lia partnero "neniam rigardis al la Filo de la Ĉielo", kaj nur pro tio li tremis. Jing Ke devis prezenti ambaŭ donacojn li mem. Dum li senruligis la mapon, aperis ponardo. La reĝo retiriĝis, staris, kaj baraktis elingigi la glavon por defendi sin. Tiam, aliaj palacanoj ne rajtis porti armilojn. Jing Ke persekutis la reĝon, klopodante kapti lin, sed li malsukcesis. La reĝo Ĝeng svingis sian glavon kaj tranĉis la femuron de Jing Ke. Tiu tiam lanĉis la ponardon, sed malsukcesis denove. Suferinte ok vundojn el la reĝa glavo, Jing Ke komprenis, ke lia klopodo estas malsukcesa kaj eksciis, ke ambaŭ el ili estos mortigitaj poste. La ŝtato Ĝan estis konkerita de la ŝtato Qin kvin jarojn poste.

## Notoj
# Ribelo

| Ribelo |
| --- |
|  |
| **speco de krimo**  |
| **socia konflikto • historia evento • milita konflikto** |
|  |

Ribeluloj dum Slovaka nacia ribelo
**Ribelo** estas nekaŝita perforta rezista agado fare de pluraj personoj, kaŭzita de subpremo kaj ekspluatado, kontraŭ (ofte ŝtata) potenco. Ribelantoj rifuzas obei al la registaro, al okupanto aŭ al alia aŭtoritata instanco kaj klopodas perforte forigi ĝin. Ofte ili tiucele batalas per armiloj.
Ribeloj ofte celas ŝtatan sendependecon, aŭtonomion de teritorio aŭ aligon de la teritorio al alia ŝtato. Okazas ankaŭ ribeloj celantaj nur proteston kontraŭ regantoj aŭ sociaj klasoj.
Ribelo ligita kun ŝanĝo de ekonomia kaj proprieta strukturo estas revolucio.

## Ekzemploj de ribeloj

* Ribelo Nika
* Sicilia vespro
* Ciompi-ribelo
* Liberecbatalo de Rákóczi
* Ribelo sur la Bounty
* Hindia ribelo de 1857
* Januara ribelo
* Boksera ribelo
* Tajpinga ribelo
* Kamparana ribelo
* Paska Ribelo
* Ribelo de Kronŝtadto
* Novembra ribelo
* Slovaka nacia ribelo
* Ribelo de la Kanusoj
* Ribelo de la varsovia geto
* Ribelo de Varsovio
* La ribelo de poznana junio
* Maŭ Maŭ
* Tunizia ribelo en 2010-2011

## Historie famaj ribelestroj

* Spartacus
* Tupak-Amaru la 2-a
* William Wallace
* José Martí
* Louis Riel
* José Rizal
* Sándor Petőfi

## Vidu ankaŭ

* Anarkiismo
* Civila malobeo
* Insurekcia anarkiismo
* Intifado
* Puĉo
* Revolucio
# Ĵang Kjan

| **Ĵang Kjan** |
| --- |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** |  en Chenggu County, Hanzhong Commandery, Dinastio Han |
| **Morto** |  en Ĉinio |
| **Lingvoj** | malnova ĉina |
| **Ŝtataneco** | Dinastio Han   |
| Okupo |
| **Okupo** | esploristo  diplomato  politikisto   |
|  |

**Ĵang Kjan** aŭ **Zhang Qian** (en ĉina: 張騫; m. 113 a.K.) estis ĉina funkciulo kaj diplomato kiu servis kiel imperia sendito al la mondo ekster Ĉinio en la fino de la 2a jarcento a.K. dum la dinastio Han. Li estis la unua oficiala diplomato kiu reportis fidindan informon pri Centra Azio al la ĉina imperia kortego, tiam sub la imperiestro Wu Di, kaj ludis gravan rolon pioniran en la ĉinaj koloniigo kaj konkero de la regiono nune konata kiel Ŝinĝango.

Nuntempe la veturoj de Ĵang Kjan estas asociaj kun la ĉefa vojo de transkontinenta komerco, nome la Silka Vojo. Esence, liaj misioj malfermis Ĉinion al multaj regnoj kaj produktoj de parto de la mondo tiam nekonataj al ĉinoj. La rakontoj de liaj esploroj tra Centra Azio estas detalaj en la fruaj historiaj kronikoj, nome Registroj de la Granda Historiisto, kompilitaj de Sima Qian en la 1a jarcento a.K. La Centraziaj sekcioj de la vojoj de la Silka Vojo etendiĝis ĉirkaŭ la jaro 114 a.K. ĉefe pere de la misioj kaj esploroj de Ĵang Kjan. Nuntempe Kjan estas konsiderata nacia heroo kaj adorata pro la ŝlosila rolo kiun li ludis por malfermi Ĉinion al la komerca mondo.

## Notoj

## Bibliografio

* Hulsewé, A. F. P. kaj Loewe, M. A. N., (1979). China in Central Asia: The Early Stage 125 BC – AD 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty. Leiden: E. J. Brill.
* Loewe, Michael (2000). "Zhang Qian 張騫". A Biographical Dictionary of the Qin, Former Han, and Xin Periods (220 BC – AD 24). Leiden: Brill. pp. 687–9. ISBN 90-04-10364-3.
* Yü, Ying-shih (1986). "Han Foreign Relations". In Twitchett, Denis; Fairbank, John K. The Cambridge History of China, Volume 1: The Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 377–462.
# Glavarto

Prezentado de ĉina glavartisto (glavbatalanto) svinganta ununuran-ĉirkaŭtranĉita glavon, de la *Dan Dao Fa Xuan*, c. 1626**Glavarto** estas la tekniko de glavobatalado kontraŭ unu aŭ pluraj kontraŭuloj, kiuj ankaŭ havas glavon kaj/aŭ alian armilon, en pieda aŭ rajdanta batalo.

Moderna skermado havas siajn radikojn en antikva civila glavbatalado por duelado kaj memdefendo, sed glavobatalado ankaŭ estis ofta milita okazo.

## Historio

Re-enaktorado kun roma *gladius*
Oni supozas, ke batalado per nudmanaj armiloj unue estis praktikata en Orienta Azio, kaj 4.000-jaraĝaj pentraĵoj en la tomboj de la faraonoj en Egiptujo atestas, ke glavorado estis praktikata kiel sporto aŭ kiel parto de religiaj ceremonioj. En la Romia Imperio, glavbatalado estis reprezentita de gladiatoroj, kiuj duelis ĝismorte dum publikaj festivaloj. La glavbatalarto en Eŭropo ankaŭ havas longan tradicion, kaj ekzistas granda nombro da manlibroj konservitaj el la Mezepoko kaj Renesanco. Dum la Mezepoko, glavbatalado inkluzivis grandan nombron da armiloj, kiel longoglavoj, diversaj specoj de unu-manaj glavoj, ponardoj, stangoarmiloj kaj pli, sed ankaŭ luktado, ĉevalbatalo kaj similaj estis inkluditaj en la glavbatalarto.

Eble plej grave, la longoglavo longe estis konsiderata la ĉefa armilo de la glavbatalisto, kaj multaj glavbatallernejoj instruis longoglava glavbataladon ĝis la 18-a jarcento, kiel pruvas dokumentoj de glavbatallernejoj el la periodo (kelkaj el kiuj ankoraŭ ekzistas). La enkonduko de la rapiro estis laŭgrada kaj praktikita paralele kun la pli frua glavbatalado.

Historia eŭropa glavbatalado ofte estas ampleksita de la koncepto de historia eŭropa luktosporto.

Por glavbataladotrejnado, diversaj specoj de protekta vestaĵo estis uzataj, de plenaj kiraso-kompletoj ĝis pli malgrandaj pecoj de protekta ekipaĵo. Eroj kiuj estis uzitaj inkluzivas kruro- kaj brakoprotektantojn, genuo- kaj kubutprotektantojn, gantojn, ĉenmaŝĉemizojn, kaj remburitajn brustoprotektantojn sube, nomitajn plastronoj.

## Vidu ankaŭ

* ambaŭmaneco

## Eksteraj ligiloj

* Alianco de historia eŭropaj militartoj
* La brita federacio por historia glavludado
* Koryu.com
# Renmin Ribao

|  |
| --- |
| Renmin Ribao 人民日报 |
|  |
|  |
| **taggazeto • communist newspaper • party newspaper • gazeto** |
| Speco | ĉiutaga gazeto |
|

---

 |
| Posedanto | Komunista Partio de Ĉinio |
| Establodato | la 15-an de junio 1948 |
| Posedata de | Centra Komitato de Komunista Partio de Ĉinio • Komunista Partio de Ĉinio vd |
|

---

 |
| Retejo | jen ĉine kaj ankaŭ angle |
|  |

**Renmin Ribao** - ĉine 人民日报, laŭvorte "popola ĉiutaga", angle: *People’s Daily* - estas influa ĉinlingva taggazeto, aperanta en Pekino. Ĝi estas unu el la organoj de la Komunista Partio de Ĉinio, kaj ties centra komitato estas la eldonisto. Aparte en la 1960-aj jaroj, iuj ĉefartikoloj de la gazeto pere de la Fremdlingva Eldonejo Pekino aperis ankaŭ libroforme en Esperanto, iujn politikajn publikaĵojn kune verkis la redakcioj de la taggazeto kaj de la sampartia periodaĵo Ruĝa Flago, kaj ankaŭ nun en la centraj esperantlingvaj periodaĵoj kaj retejoj de Ĉinio tekstoj de la gazeto *Renmin Ribao* estas foje citataj aŭ republikigataj en traduko al Esperanto.

## Eksteraj ligiloj

* oficiala retejo de la gazeto jen ĉine kaj ankaŭ angle
# Palaco

| Palaco |
| --- |
|  |
| **architectural typology (en)  tipo de konstruaĵo**  |
| **konstruaĵo • domo • arkitektura strukturo** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | kastelparko  vd |

 |
|  |

Palaco de la hungaraj reĝoj en Visegrád
**Palaco** estas granda luksa domego de reĝo, regnestro, nobelo, riĉulo aŭ grava administracio.

La palaco estis en la mezepoko loĝa parto kaj reprezentejo de fortikaĵo.

Palaceto estas konsiderinde granda kaj impona urba domo de nobelo aŭ riĉulo.

En Francio (17a-19a jc) tia urba, vasta kaj luksa domo, posedata de riĉa burĝo aŭ nobelo nomiĝas (privata) "hotelo".

En Italio populariĝis el urboj de fina mezepoko la tipaj palacoj nomita *palazzo* kiu vorto poste populariĝis ankaŭ internacie.

Borsa Palaco de Budapeŝto en 1905
## Terminoj

La uzo de la vorto "palaco" por priskribi la reĝan loĝejon venas de unu el la sep montetoj en Romo, Palatine monteto, kie la primara reganta potencocentro de la Romia Imperio sidis en siaj fruaj tagoj.

PIV ne faras grandan diferencon inter kastelo kaj palaco. En moderna senco **kastelo** estas luksa konstruaĵo en kamparo aŭ en parko. En tiu okazo la kastelo aspektas iomete historieca.

La simila konstruaĵo **palaco** dum la historio estis luksa domego (konstruaĵo) ĉefe por la reĝo. Laŭ pli moderna senco ĝi estas ornama impona konstruaĵo en urbo.

Laŭ Francisko Azorín **palaco** estas *Granda, luksa edifico; loĝloko de altrangulo, de riĉulo.* Li indikas etimologion el *Palateno*, propra nomo de unu el la 7 romaj montoj, kie Aŭgusto starigis sian loĝejon kaj de tie la latina *palatium*.

## Proverbo

Ekzistas 3 proverboj pri palaco en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Rano eĉ en palaco sopiras pri marĉo.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Ĝi estas malpaco pri la reĝa palaco.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Geedzoj en paco vivas en reĝa palaco.* **”** |

 |

## Palacoj

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Faiz Mahal, Panĝabo, Pakistano | Palaco Udaipur, Barato | Toskana palaco en Prago | Foira palaco en Prago |  |

## Vidu ankaŭ

* Kastelo
* Burgo

## Referencoj