Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Panamurbo

Panoramo de Panamurbo el Monteto Ancón je 2009

|  |
| --- |
| Panamurbo |
| hispane Panamá |
| mondurbo |
|

Fotomuntaĵo  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Flago |   Blazono |

 |
| **Oficiala nomo:** Panamá |
|  |
| Lando |  Panamo |
| Golfo | Panama golfo |
| Provinco | Provinco Panama |
| Historia regiono | Vicreĝlando Nov-Granado |
|  |
| Kanalo | Panama kanalo |
| Konata loko | Historia centro de Panamurbo |
| Ponto | Ponto de Amerikoj |
| Oceano | Pacifiko |
|  |
| Situo | Panamurbo |
|  - alteco | 2 m s. m. |
|  - koordinatoj | ﻿ / ﻿ (mapo) |
|  |
| Areo | 275,0 km² (27 500 ha) |
|  - de metropolo | 2 560,8 km² (256 080 ha) |
|  |
| Loĝantaro | 880 691 (*2010*) |
|  - de metropolo | 1 272 672 |
| Denseco | 3 202,51 loĝ./km² |
|  |
| Istmo | Istmo de Panamo |
|  |
| Fondita | 15-a de aŭgusto 1519 |
|  - fondinto | Pedro Arias Dávila |
|  |
| Horzono | UTC (UTC-5) |
| Poŝtkodo |  |
| Telefona antaŭkodo | 507 |
|  |
| **Loko de Monda heredaĵo de UNESKO** |
| Nomo | Malnova Panamurbo kaj Historia centro de Panamurbo |
| Tipo de heredaĵo |  kultura heredaĵo  |
| Jaro | 1997 (#21) |
| Numero | 790 |
| Regiono | Latina Ameriko |
| Kriterioj | ii, iv, vi |
|  |
|  Situa mapo de Panamurbo
Situa mapo de Panamurbo |
|  Situo enkadre de Panamo

 Situo enkadre de Panamo

 |
|  Situo enkadre de Centra Ameriko

 Situo enkadre de Centra Ameriko
 |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Panama City |
| **Retpaĝo:**  www.municipio.gob.pa |
|  |
|  |

Urbocentro el jaĥta klubo
Malnova Urbo (*Casco Viejo*)
Placo de Sendependeco
Placo Panamo
**Panamurbo** (hispane kaj oficiale *Panamá*) estas la ĉefurbo de Panamo, lando en Centra Ameriko. Ĝi situas ĉe la Golfo de Panamo en la Pacifika Oceano. En ĝi troviĝas la sidejo de la nacia registaro. Temas pri haveno sur la Pacifiko. Tie loĝas 828 560 homoj.

## Historio

La urbo estis fondita de *Pedro Arias Dávila* la 15-an de aŭgusto 1519, kiel unua urbo fondita de hispanoj en la kontinenta Ameriko. En 1521 ĝi ricevis la titolon de urbo.

En 1671 ĝi estis prirabita kaj detruita de pirato Henry Morgan, kaj devis translokiĝi al la loko kiun nun okupas la Malnova Kvartalo.

Panamurbo estis tradicie la politika, ekonomia, administra kaj kultura centro de la lando. Gravan influon havis la konstruado kaj uzado de la Panama Kanalo.

## Servoj

* Malferma kaj Distanca Universitato de Panamo

## Amaskomunikiloj

* La Prensa (ĵurnalo)

## Administracio

* Monteto Ancón
* San Miguelito (Panamo)
* Historia centro de Panamurbo

## Vidu ankaŭ

* Metroo de Panamo

 **Panamurbo**
 Kolonurbo
 *lago Gatuno*
 *lago Bajano*
 vulkano Baruo
**KOSTA-
 RIKOKOLOMBIOATLANTIKOKARIBA MAROGOLFO DE
 PANAMOPACIFIKOKojbo*
*Perlinsuloj*
# 16-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
14-a jarcento |
15-a jarcento |
**16-a jarcento**
| 17-a jarcento
| 18-a jarcento
| ►
1500-aj jaroj |
1510-aj jaroj |
1520-aj jaroj |
1530-aj jaroj |
1540-aj jaroj |
1550-aj jaroj |
1560-aj jaroj |
1570-aj jaroj |
1580-aj jaroj |
1590-aj jaroj

La mondmapo de la itala Amerigo Vespucci (de kies nomo devenas la vorto Ameriko) kaj belga Gerardus Mercator montras (krom la klasikaj kontinentoj Eŭropo, Afriko kaj Azio) La Amerikoj kiel *America sive India Nova*, Nov-Gvineo, kaj aliaj insuloj de Sudorienta Azio, same kiel hipoteza arkta kontinento kaj ankoraŭ nedeterminita *Terra Australis*.
La **16-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 1501 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1600.

| Unuopaj jaroj |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 |
| 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 |
| 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 |
| 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 |
| 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 |
| 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 |
| 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 |
| 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 |
| 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 |
| 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 | 1600 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento
# Granda Kolombio

|  |
| --- |
| **Granda Kolombio** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **1819 – 1831** |  |

 |
|  |  |
| **historia lando • suverena ŝtato** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Bogoto |
| **Loĝantaro** |
| Kvanto de loĝantoj: | 2 583 799 |
| Lingvoj: | hispana lingvo |
| Religioj: | katolikismo |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: | respubliko • federacia respubliko • prezidenta respubliko |
| Monunuo: | piastro • Colombian real |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

**Granda Kolombio** (formale **Respubliko de Kolombio**) (1822–1830) estis mallongviva ŝtato sur loko de la iama vicreĝlando de Nova Granado. Ĝi etendiĝis sur la hodiaŭaj teritorioj de Kolombio, Panamo, Venezuelo kaj Ekvadoro. Dum la sendependeca milito kontraŭ Hispanio, revoluciaj fortoj de Simón Bolívar fondis propran registaron en 1819, en Angostura (hodiaŭ Ciudad Bolívar, Venezuelo) dum la konstituciuma kongreso. Ili difinis la finan formon de la Respubliko en 1821 dum la kongreso de Cúcuta. La ĉefurbo iĝis Bogoto, prezidento Bolívar, vicprezidento Francisco de Paula Santander. La forta, centrigita, militara registaro direktis tra regionaj vicprezidentoj, dum la prezidento Bolívar daŭrigis la militiron. Oni transformis la ŝtaton al centrigita, reprezent-sistema respubliko. La konstitucio antaŭskribis duĉambran parlamenton el la tri regionoj de la respubliko.

En 1826 okazis regionaj tumultoj en Venezuelo, pro konkuroj por la civitaj kaj militaraj oficoj. Bolívar regis ekde 1828 ĝis 1830 kiel diktatoro poste kunvokis la *Nacian Konvencion* por redifini la novan konstitucion. Tiun novan konstitucion rekonis nur Respubliko de Nova Granado (Kolombio kaj Panamo), pro tio Bolívar abdikis kaj translokiĝis al la norda parto, kie li mortis la 17-an de marto 1830, proksime al Santa Marta. Tiam Venezuelo kaj Ekvadoro jam eliĝis el la nevivkapabla ŝtatformo.
# Vicreĝlando de Nova Granado

|  |
| --- |
| **Vicreĝlando de Nova Granado** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **12-a de oktobro 1717 – 27-a de septembro 1819** |  |

 |
| **viceroyalty of the Spanish Empire • eksa administra unuo** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  la teritorio de Nova Granado 1723 kun la postulata Miskita Marbordo |

 |
| Ĉefurbo: | Bogoto |
| **Loĝantaro** |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: |  |
| Monunuo: | Hispania realo |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

La **vicreĝlando de Nova Granado** (hispane *Virreinato de Nueva Granada*) estis vicreĝlando de la Hispana Reĝlando en Sudameriko: la vicreĝlando ampleksis la teritoriojn de la nuntempaj ŝtatoj Venezuelo, Kolombio, Panamo kaj Ekvadoro. Krome ĝi postulis la Miskitan Marbordon kontrolitan fare de la Reĝlando Anglio respektive Reĝlando Britio. Ĉefurbo de la vicreĝlando komence estis Cartagena de Indias kaj poste Santa Fé de Bogotá (nuntempa Kolombio). La teritorio konstruiĝis el partoj de la jam antaŭe ekzistintaj vicreĝlandoj Nova Hispanio kaj Peruo: ĝi la 29-an de majo 1717 fondiĝis je la *Virreinato de Santa Fé del Nuevo Reino de Granada*. Post malfondo en 1723, ĝi en 1739 refondiĝis je la nomo *Virreinato de Nueva Granada* (Nova Granado).
La teritorio estis la tria vicreĝlando de la Hispana Reĝlando en Ameriko: Nova Hispanio konsistis el granda parto de la nuntempa ŝtato Usono, el Meksiko, la karibia insularo, el Centra Ameriko escepte de Panamo, kaj el la Filipinoj, el Norda Borneo kaj el iuj insuloj de la Pacifika Oceano. Krome ĝi ĝis la fondo de aparta vicreĝlando de Nova Granado ankaŭ ampleksis Venezuelon. Peruo origine escepte de Venezuelo ampleksis la tutan parton de Sudameriko, kiun laŭ la traktato de Tordesillas ricevis la Hispana Reĝlando, krome al ĝi apartenis ankaŭ Panama kaj la Miskita Marbordo, kiu en 1655 estis cedita al Anglio respektive Britio.

la Miskita Marbordo (ruĝe)
Necesis fondo de plia vicreĝlando, post kiam montriĝis ke tiom vastega teritorio kolonie ne bone regeblis. Ekzemple ĉiuj varoj sendindaj al Hispanio devis esti transportataj tra la istmo de Panamo al la vicreĝlanda ĉefurbo Limo, kie necesis pagi impostojn kaj nur poste la varoj povis pluvoji al Eŭropo. Tiu centrisma sistemo tre favorigis koruptecon.

La nova vicreĝlanda ĉefurbo Bogoto tamen rapide montriĝis trafike malfervora: la urbo en alteco de 2600 metroj super la marnivelo nur pene atingeblis ŝipe per la rivero *Río Magdalena*, aŭ simile malfacile atingeblis je malakva vojo ekde la urbo Honda.

Pli poste, en 1776, fondiĝis ankoraŭ kvara vicreĝlando, Río de la Plata, kiu ampleksis la teritoriojn de la nuntempaj ŝtatoj Argentino, Bolivio, Urugvajo kaj Paragvajo.

Post la ŝtata sendependiĝo de la vicreĝlando ekde la jaro 1810 la nuntempa respubliko Kolombio unue adoptis la nomon de Nova Granado, ĝis en 1819 ĝi iĝis parto de Granda Kolombio. Post la malfondo de tiu ŝtato per la disbranĉiĝo de la nunaj ŝtatoj Venezuelo kaj Ekvadoro, la ŝtato Kolombio ankoraŭ ĝis la jaro 1861 havis la nomon de la eksa vicreĝlando.

## Vidu ankaŭ

* Ekspedicio Balmis
# 1831

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
18-a jarcento |
**19-a jarcento**
| 20-a jarcento
| ►

◄ |
1800-aj jaroj |
1810-aj jaroj |
1820-aj jaroj |
**1830-aj jaroj**
| 1840-aj jaroj
| 1850-aj jaroj
| 1860-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1827 |
1828 |
1829 |
1830 |
**1831**
| 1832
| 1833
| 1834
| 1835
| ►
| ►►

| **1831 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro | 1831 *MDCCCXXXI* |
| Ab urbe condita | 2584 |
| Armena kalendaro | 1280 ԹՎ ՌՄՁ |
| Bahaa kalendaro | -13 – -12 |
| Barataj kalendaroj |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1886 – 1887 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat) | 1753 – 1754 |
|  - *Kalijugo* | 4932 – 4933 |
| Budhisma kalendaro | 2375 |
| Ĉina kalendaro | 4467 / 4527 – 4468 / 4528 庚寅 – 辛卯 |
| Etiopa kalendaro | 1823 – 1824 |
| Franca respublika kalendaro | 39 - 40 *XXXIX -XL* |
| Hebrea kalendaro | 5591 – 5592 |
| Holocena kalendaro | 11831 |
| Irana kalendaro | 1209 – 1210 |
| Islama kalendaro | 1246 – 1247 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2491 (皇紀2491年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon) | 11831 |
| Juliana kalendaro | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo |
| Korea kalendaro | 4164 |
| Tajlanda suna kalendaro | 2374 |

**1831** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1831 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* Darvino ekvojaĝas ĉirkaŭ la mondo en la *HMS Beagle*.
* Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo) eltroniĝis.
* Gregorio la 16-a iĝis papo.
* Leopoldo la 1-a (Belgio) surtroniĝis.

## Naskiĝoj

* 20-a de marto: Theodor Aman, rumana pentristo (m. 1891)
* 23-a de marto: Wilhelm Sauer, germana orgenkonstruisto
* 18-a de julio: Johann Martin Schleyer, kreinto de la lingvo Volapük (m. 1912)
* 22-a de julio: Komei, imperiestro de Japanio (m. 1867)
* 28-a de julio: Vasilij Kuroĉkin, rusia verkisto (m. 1875)
* 8-a de septembro: Wilhelm Raabe, germana verkisto (m. 1910)
* 12-a de septembro: Álvares de Azevedo, brazila verkisto (m. 1852)
* 19-a de novembro: James A. Garfield, prezidento de Usono (m. 1881)
* Walter John Clark, brita esperantisto (m. 1911)

## Mortoj

* 21-a de januaro: Achim von Arnim, germana poeto (n. 1781)
* 4-a de julio: James Monroe, prezidento de Usono (n. 1758)
* 14-a de novembro: Hegelo, germana profesoro kaj filozofo (n. 1770)
* 16-a de novembro: Carl von Clausewitz, prusa generalo (n. 1780)
* 23-a de decembro: Emilia Plater, pola soldatino kaj nacia heroino (n. 1806)
# Respubliko de Nova Granado

|  |
| --- |
| **Respubliko de Nova Granado** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **28-a de aprilo 1831 – 22-a de majo 1858** |  |

 |
|  |  |
| **historia lando • postrestaĵa ŝtato** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Bogoto |
| **Loĝantaro** |
| Lingvoj: | hispana lingvo |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: | respubliko |
| Monunuo: | kolombia peso |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

**Respubliko de Nova Granado** (hispane *Nueva Granada*), post **Granada Konfederacio** (*Confederación Granadina*) kaj post **Unuiĝintaj Ŝtatoj de Kolombio** (*Estados Unidos de Colombia*) kaj **Republika de Kolombio** (Republica de Colombia) estis ŝtato (1831-1903) kiu inkluzivis la nunajn Kolombion kaj Panamon.

En 1826 okazis interna milito en tiama Granda Kolombio, pro konkuroj por la civitaj kaj militaraj oficoj kaj Venezuelo kaj Ekvadoro sendependiĝis. Simón Bolívar regis Grandan Kolombion ekde 1828 ĝis 1830 kiel diktatoro poste kunvokis la Nacian Konvencion por redifini la novan konstitucion. Tiun novan konstitucion rekonis nur la "Departamento de Cundinamarca" (Kolombio kaj Panamo), pro tio Bolívar abdikis kaj translokiĝis al la norda parto de Kolombio, kie li mortis la 17-an de marto 1830, proksime al Santa Marta. Tiam Granda Kolombio jam tute ne ekzistis.

En 1831 oni jure rekonis la disigon de Granda Kolombio kaj elstarigon de novaj ŝtatoj **Nova Granado** (antaŭa Cundinamarca), Ekvadoro, kaj Venezuelo.

La nomo Nova Granado restis ĝis 1856 kiam oni ŝanĝi ĝin al **Granada Konfederacio**. La centrigo de burokatio en Bogoto igis onin ŝanĝi denove la nomon al **Unuiĝintaj Ŝtatoj de Kolombio** kaj, fine, en 1886 al **Respubliko de Kolombio**, sed la internaj konfliktoj pligrandiĝis, kaj provokis internajn militojn inter la regionoj de la lando, ĉefe en Panamo. En 1903, sub la premo de Usono, kiu planis konstrui la Panaman Kanalon, la kaŭdiloj de Panamo decidis sendependigi ĝin de Kolombio kaj ekestis unuopa lando.

## Vidu ankaŭ

* Ĥorografia Komisiono
# Atilo la Huno

| **Atilo la Huno** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 406 |
| **Morto** | 453 en Panonio |
| **Mortis pro** | akcidenta morto  vd |
| **Mortis per** | nekonata valoro kaj sufokiĝo  vd |
| **Ŝtataneco** | Huna imperio   vd |
| Familio |
| **Patro** | Mundzuk (en)   vd |
| **Gefratoj** | Bleda (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Kreka (en)   Ildico (en)   Eskam's daughter (en)    vd |
| **Infanoj** | princo Elak  ( Kreka (en) ) princo Dengiziĉ  ( ) princo Ernaĥo  ( )  vd |
| Profesio |
| **Okupo** | gentestro   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj | reĝo de la huna imperio (435–453)  vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

Atila la Huno, gravuraĵo de Tancredi Scarpelli (1866-1937).
**Atilo la Huno** (ĉ. 406–453), lasta kaj plej potenca reĝo de la eŭropaj hunoj, reĝis de 434 ĝis sia morto, super la tiama plej granda imperio en Eŭropo, kiu estis de Mez-Eŭropo ĝis la Nigra maro kaj de Danubo ĝis la Balta maro. Dum sia regado, li estis inter la plej gravaj malamikoj de la okcidenta kaj orienta Romia imperio: li dufoje invadis la Balkanojn, encirkliganta Konstantinoplon dum la dua invado; li marŝis tra Flandrio (449) kaj Francio ĝis Orleano antaŭ esti returnita ĉe Chalons en 451; kaj li forpelis la okcidentan imperiestron Valentiniano la 3-a de lia ĉefurbo ĉe Ravenna en 452.

pentraĵo: *La Hunoj invadas Italion*
Kvankam lia imperio mortis kun li, kaj li ne postlasis rimarkindan legacon, li fariĝis legenda figuro en eŭropa historio: en la plejparto de okcidenta Eŭropo, oni memoris lin kiel la ekzemplo de krueleco kaj rabemeco; iuj historioj prezentas lin kiel granda reĝo; li ludas gravajn rolojn en du norenaj sagaoj. En la Kanto de la Nibelungoj li iĝis la dua edzo de Krimhildo, vidvino de Sigfrido.

Li mortis sur la teritorio de la nuna Hungario (ie inter la du grandaj riveroj Danubo kaj Tiso) kaj havis tie lignan palacon, kiun priskribis Priscos. En 2004 multaj hungaroj komunumoj (urbetoj, vilaĝoj, i.a. Tápiószentmárton) ekkonkursis por rekonstruado de la palaco. Tiu kostus 30–40 milionojn da eŭroj kaj alportos – laŭ esperoj de komunumaj estroj – monon.

## Vidu ankaŭ

* Historio de Eŭropo
* Atilo

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2001-02-04 per la retarkivo Wayback Machine
*
*  Arkivigite je 2014-02-21 per la retarkivo Wayback Machine
*
# Monarko

| Monarko |
| --- |
|  |
| **pozicio nobela rango**  |
| **suvereno** |
| Informoj |
| Eble sama | wali • caro |
| Ekipita per | reĝa privilegio |
|  |

**Monarko** aŭ **monarĥo** estas regnestro, kiu havas la titolon reĝ(in)o, imperiestro, princ(in)o aŭ simila. Monarko povas ekzerci la plej altan aŭtoritaton kaj potencon en la ŝtato, aŭ aliaj povas manipuli tiun potencon nome de la monarko. Tipe monarko ĉu persone heredas la laŭleĝan rajton praktiki la ŝtatajn suverenajn rajtojn aŭ estas elektata de solida procedo de familio aŭ kohorto elektebla provizi la nacian monarkon.

Prezidanto estas regnestro (ŝtatestro) sed ne monarko. Ŝtatformo kie la ŝtatestro estas monarko estas monarkio.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Kronado
# Tradicia ĉina skribo

| Tradicia ĉina skribo |
| --- |
|  |
| **vorterosigna skribsistemo natura skribsistemo senuskla alfabeto**  |
| **ĉina skribo** |
| Komenco | 5-a jarcento vd |
| Lando*j* | Tajvano • Ĉinio • Filipinoj • Usono • Singapuro vd |
|  |

Maldekstre kaj nigre, signoj por "ĉina signo" en la tradicia ĉina skribo; dekstre kaj ruĝe, "ĉina signo" en la simpligita ĉina skribo.
Ekzemplo de ĉina kaligrafio.
La **tradicia ĉina skribo** aŭ **tradiciaj ĉinaj signoj** (ĉine tradicie 正體字/繁體字; simpligite 正体字/繁体字; pinjine *Zhèngtǐzì/Fántĭzì*) estas ĉina signoj en ajna signaro, kiuj ne enhavas signojn aŭ signo-anstataŭaĵojn nove kreitajn post 1946. Ili estas plej ofte la signoj en la normigitaj signaroj de Tajvano, Honkongo kaj Makao aŭ en la Kangxi-Vortaro. La modernaj formoj de tradiciaj ĉinaj signoj unue aperis kun la apero de la klerika skribo (ĉine 隸書; pinjine lìshū; japane 隷書体, *Reiŝotai*) dum la Han-dinastio kaj estis pli-malpli stabilaj ekde la 5-a jarcento de nia erao (dum la Sudaj kaj Nordaj Dinastioj regintaj inter la jaroj 420 kaj 589.) La termino "tradicia ĉina" estas uzata por kontrastigi tradiciajn signojn kun la simpligita ĉina skribo, normigita litertiparo enkondukita de la registaro de la Popola Respubliko Ĉinio en la kontinenta Ĉinio en la 1950-aj jaroj.
# Kodnomo

**Kodnomo** estas nomo uzata por malklarigi kaj kaŝi la nomon de persono aŭ de grupo, respektive la nomon de kampanjo aŭ projekto. Kodnomo elektiĝas tiel ke el ĝi laŭdezire ne eblu dedukti la veran signifon.

Ofte kodnomoj uzatas en armeoj kaj en sekretaj servoj, sed foje ili aplikatas ankaŭ en industriaj entreprenoj, por sekretigi kaj kaŝi projektojn for de la atingo de ĵurnalistoj kaj de nedezirata publikigo en la amaskomunikiloj, kaj eĉ pli por sekretigi kaj kaŝi ilin de la konkurenco. Plia tereno de aktuala evoluo estas la anonimeco en la interreto.

Ekzistas pluraj diferencoj al la termino de pseŭdonimo. Esence, unue kutime pseŭdonimoj nur uzatas por personoj en publika vivo, ne por grupoj aŭ projektoj, kaj due la vera identeco de persono uzanta la publikan pseŭdonimon povas esti pli aŭ malpli konata, dum kodnomo aŭ kriptonimo ekskluzive celas la sekretecon de la celato kaj la perfektan malinformon.

## Vidu ankaŭ

* Pseŭdonimo
* Kromnomo
* Alter ego
* Artistnomo
* Heteronimo
* Batalnomo
# Jorkoj

| **Jorkoj** |
| --- |
| Dinastio |
|  |
| Blanka rozo de *York*, simbolo de la Jorkoj |
| **nobela familio** |
| **Apero** | 1385 vd |
| **Fino** | 22-a de aŭgusto 1485 vd |
| **Lando** | Reĝlando Anglio vd |
| Dinastiaj rilatoj |
| **Fondinto** | Edmundo el Langley, la 1-a Duko de Jorko vd |
| **Branĉo de** | Plantaĝenetoj vd |
| **Branĉoj** | Tudoroj vd |
| Regadoj |
| Reĝoj de Anglio  |
| **Dum** | 1461-1470 |
| **Antaŭulo** | Lankastroj |
| **Sekvanto** | Lankastroj |
| *2-a periodo* |
| **Dum** | 1471-1485 |
| **Antaŭulo** | Lankastroj |
| **Sekvanto** | Tudoroj |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Jorkoj**, angle *York*, reĝa dinastio en Anglio en 1461-85, branĉo de Plantaĝenetoj,
devenanta el la urbo York.

Ili militis en la rozaj militoj kontraŭ la Lankastroj.

Gravaj dinastianoj:

* Eduardo la 4-a (1461-1470 kaj 1471-1483)
* Eduardo la 5-a (1483)
* Rikardo la 3-a (1483-1485)
# Bernicia

|  |
| --- |
| **Bernicia** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **420-aj jaroj – 634** |  |

 |
| **historia lando** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Bamburgh |
| **Loĝantaro** |
| Lingvoj: | anglosaksa lingvo • kumbria lingvo |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: | monarĥio |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

**Bernicia** estis anglosaksa reglando enhavanta la nunan sudorientan Skotlandon kaj nordorientan Anglion. La reglando konsistis el, proksimume, *Northumberland* kaj *County Durham* en Anglio kaj Berwickshire (parto de la regiono Skotaj Limoj) kaj *East Lothian* en Skotlando.

## Antaŭa kelta regno

Eblas ke estis antaŭa kelta regno. En antikva kimraj poemoj kaj en la verkoj de Nennius estas aludoj al *Bryneich* or *Brynaich*. La nomo *Bernicia* verŝajne devenas de la kelta vorto *Bryneich* aŭ *Brynaich*, kiu signifus "lando de montopasejoj".

## Historio

La anglosaksa regno fondiĝis ne post 547, kiam ekregis la unua reĝo (Ida pri kiu estas informoj. Ties nepo, *Aethelfrith*, unuigis Bernicia kaj la apudan regnon *Deira* en 604, tiel estigante la regnon *Northumbria*. Tre mallonge, de la aŭtuno de 633 ĝis 634, la du regnoj disiĝis kaj *Eanfrith*, kiu la antaŭan jaron heredis Northumbria, regis Bernicia.

## Reĝoj de Bernicia

* 547-559: Ida
* 559-560: Glappa
* 560-568: Adda
* 568-572: Aethelric
* 572-579: Theodric
* 579: Paents
* 579: Inse
* 579: Wheltur
* 579-585: Frithuwald
* 585: Haeren
* 585-593: Hussa
* 593-604: Aethelfrith

De 604 al 616 Aethelfrith estis reĝo de la unuigita regno Northumbria.

## Vidu ankaŭ

* Lothian