Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Universala Tempo Kunordigita

Horzonoj en Eŭropo (UTC, UTC+1, UTC+2, UTC+3)
Hipotezaj horozonoj en Eŭropo kaze ke ĉiu lando sisteme apliku la mezan sunan tempon de tie, kie troviĝas la ĉefa parto de la lando (UTC-1, UTC, UTC+1, UTC+2, UTC+3).
Horzonoj en la Mondo

Estas **2026-07-16 *T* 00:58 en UTC**

(vidu W3C Formoj de dato kaj tempo)

**Universala Tempo Kunordigita** (**UTK**, konata kiel **UTC** ekster Esperantujo) estas la tempo ĉe la nula longitudo de 0° (UTC+0) kaj estis antaŭe nomita GMT. UTC estas *kunordigita* kun GMT per la iafoja aldono de supersekundo tiel, ke:

>
> UTC - GMT < 0.9 s
>
>
>

La supersekundo estas necesa ĉar la rapideco de la tera rotacio variadas.

La internacia mallongigo "UTC" venas el kompromiso inter *CUT*, el anglalingva *Coordinated Universal Time* kaj *TUC*, el francalingva *Temps universel coordonné* kaj estas neŭtrala por ambaŭ.

GMT ankaŭ estas la tempo de la nula longitudo, sed estas malsamo inter GMT kaj UTC: GMT sekvas la movadon de la Suno (aŭ, alivorte, la rotacion de la tero), dum UTC sekvas la Tempon Atoman Internacian (TAI -- la mezan tempon de 200 precizaj atomaj horloĝoj tra la mondo).
UTC kiel referenca nulo por la longitudo, estas ankaŭ kelkfoje nomita Zulua tempo (**Z**). La UTC de +1 al +12 oriente de Grenviĉo ricevas la literojn A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M. Same, Okcidente de Grenviĉo en UTC de -1 al -12 la horzonoj ricevas la literojn de N ĝis Y. Do ekz. UTC+2 ricevas la literon **B** (Bravo) kaj korespondas al la Orienteŭropa Tempo (EET); same UTC-7 ricevas la literon **T** (Tango) kaj korespondas al la Usona kaj Kanada Montara Norma Tempo (MST).

Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, universala tempo. En normala praktiko ne gravas la supersekundo, aŭ ono de ĝi.

## Vidu ankaŭ

* La nuna tempo de UTC laŭ la *Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj*
* sekundo
* SI
* BIPM
* horzono
* somera tempo
* Horzonoj en Eŭropo
* Horzonoj en Eŭropo dum Somero

## Eksteraj ligiloj

* Tempozonoj de UTC de A ĝis Z
* Formo de dato kaj tempo de W3C.
# Dinastio Sui

| History of China **Historio de Ĉinio** |
| --- |
| **ANTIKVA** |
| **3 Suverenoj kaj 5 Imperiestroj** |
| **Dinastio Xia** 2070–1600 a.K. |
| **Dinastio Shang** 1600–1046 a.K. |
| **Dinastio Zhou** 1045–256 a.K. |
|  **Okcidenta Zhou** |
|  **Orienta Zhou** |
|    Periodo de Printempo kaj Aŭtuno |
|    Periodo de Militantaj Regnoj |
| **IMPERIA** |
| **Dinastio Qin** 221 a.K.–206 a.K. |
| **Dinastio Han** 206 a.K.–220 K.E. |
|   **Okcidenta Han** |
|   **Dinastio Xin** |
|   **Orienta Han** |
| **Tri Reĝlandoj** 220–280 |
|   **Wei, Shu Han & Wu** |
| **Dinastio Jin** 265–420 |
|   **Okcidenta Jin** | **Dek ses regnoj** 304–439 |
|   **Orienta Jin** |
| **Sudaj kaj Nordaj Dinastioj** 420–589 |
| **Dinastio Sui** 581–618 |
| **Dinastio Tang** 618–907 |
|   (  **Dua Zhou** 690–705 ) |
| **5 Dinastioj k 10 Regnoj** 907–960 | **Dinastio Liao** 907–1125 |
| **Dinastio Song** 960–1279 |  |
|   **Norda Song** |  | **Okc. Xia** |
|   **Suda Song** | **Jin** |  |
| **Dinastio Yuan** 1271–1368 |
| **Dinastio Ming** 1368–1644 |
| **Dinastio Qing** 1644–1911 |
| **MODERNA** |
| **Respubliko Ĉinio** 1912–1949 |
| **Ĉina Popola Respubliko**  1949–nun | **Respubliko Ĉinio** (Tajvano) 1945–nun |
| **Rilataj artikoloj**

Historio de Ĉinio
Templinio de Ĉinia historio
Ĉinaj dinastioj
 |
| Ĉi tiu kesto: vidi • diskuti • redakti |

Etendiĝo de la dinastio Sui.
La **dinastio Sui (**ĉine:隋) fondiĝis en la jaro 581 kaj daŭris 37 jarojn, tipa mallonga dinastio. La fondinto de la dinastio, imperiestro Wendi, donis tre grandan kontribuon. Li abolis la sistemon pri ses korteganoj, fondis la sistemon de tri provincoj kaj ses ministerioj. La imperiestro Wendi ankaŭ ellaboris novajn leĝojn kaj la krimina kodo ne estis tiel kruela kiel en la tempo de la Suda kaj Norda Dinastio. Krome li fondis ekzamenan sistemon, kreis novan promocian manieron de oficistoj. Tamen lia filo, la imperiestro Yangdi estis tre fama en la historio pro sia krueleco. Pro liaj troega impostado kaj kruela kolektado, ardis la plendoj de la popolanoj; li mem do estis pendigitaj kaj la **dinastio Sui** pereis.

Ĝin sekvis Dinastio Tang
# Ĝjangsuo

|  |
| --- |
| **Ĝjangsuo** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Norma ĉine : | **江苏省** |
|  | Jiāngsū Shěng |

 |
| Mallongigo: 苏 (Sū) |
| **provinco de Popola Respubliko Ĉinio** |
| Ĉinio kun Ĝjangsuo montrataĈinio kun Ĝjangsuo montrata |
| **Signifo de nomo** | 江 jiāng—Jiangning (Nankino) 苏 sū—Suĝoŭo |
| **Administra speco** | Provinco |
| **Ĉefurbo** (kaj plejgranda urbo) | Nankino |
| **Provincestro** | Xu Kunlin
(ekde 19-a de oktobro 2021) |
| **Areo** | 102 600 km² |
|  - Latitudo | 30° 46' N al 35° 07' N |
|  - Longitudo | 116° 22' E al 121° 55' E |
| **Loĝantaro** | (2020) |
|  - Ĉirkaŭ | 84 748 016  |
|  - Loĝdenso | 862/km² |
| **Ekonomio** | (2009) |
|  -  MEP | CNY 4,05 triliono |
|  -  MEP po kapo | CNY 44 232 |
| **HDI** | 0,837 (alta) (2008) |
| **Etnoj** | hanoj—99,6% hujoj—0,2% |
| **ISO 3166-2** | CN-32 |
| **Oficiala retejo**  |
|   |
|

---

 |
| Lando | Ĉinio |
|

---

 |
| Koordinatoj | 33° N, 120° O (mapo)33120
  |
| Ĉefurbo | Nankino |
|  - koordinatoj | 33° N, 120° O (mapo)33120
  [+] |
| Plej alta punkto | Mounts Yuntai [+] |
| Akvokolektejo | 98 285 km² (9 828 500 ha) [+] |
| Areo | 98 285 km² (9 828 500 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 84 748 016 [+] (2020) |
| Denseco | 862,27 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| Guberniestro | Xu Kunlin |
|

---

 |
| Horzono | UTC+08:00 [+] |
| ISO 3166-2 | CN-JS |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ĝjangsuo (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Ĝjangsuo (Ĝjangsuo)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Ĝjangsuo |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Jiangsu** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Ĝjangsuo** (ĉine 江蘇/江苏, pinjine: *Jiāngsū*) estas provinco en la oriento de Ĉinio.

Laŭ la stato de 2020 en la provinco vivis 84 748 016 loĝantoj sur areo de 98 285 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 862 loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Nankino, pliajn urbojn vidu pli malsupren.

## Historio

Vu (吳), aludita ankaŭ kiel **Huainan** (淮南), **Hongnong** (弘農), **Suda Vu** (南吳), aŭ **Jang Vu** (楊吳), estis unu el la Dek Regnoj en sud-centra Ĉinio kiu ekzistis inter la jaroj 907 kaj 937. Ties ĉefurbo estis Jiangdu (江都) (nuntempa Janĉĵou) en la provinco Ĝjangsuo.

## Geografio

## Urboj, kuntiritaj areoj

* Nankino (ĉefurbo, prefektujnivela)
* Beihai (prefektujnivela)
* Ĉangĝoŭo (prefektujnivela)
* Gujgan (prefektujnivela)
* Gujlin (prefektujnivela)
* Huajan (prefektujnivela)
* Janĉengo (prefektujnivela)
* Lienjunan (prefektujnivela)
* Ljuĝou (prefektujnivela)
* Vuĝou (prefektujnivela)

## Fontoj

* WikiTrans
# Ĝeĝjango

|  |
| --- |
| **Ĝeĝjango** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Norma ĉine : | **浙江省** |
|  | Zhèjiāng Shěng |

 |
| Mallongigo: 浙(Zhè) |
| **provinco de Popola Respubliko Ĉinio** |
| Ĉinio kun Ĝeĝjango montrataĈinio kun Ĝeĝjango montrata |
| **Signifo de nomo** | 浙 zhè—kurba 江 jiāng—rivero (Rivero Qiantang) |
| **Administra speco** | Provinco |
| **Ĉefurbo** (kaj plejgranda urbo) | Hangĝoŭo |
| **Provincestro** | Yuan Jiajun
(ekde 28-a de aprilo 2017) |
| **Areo** | 101 800 km² |
|  - Latitudo | 27° 09' N al 31° 11' N |
|  - Longitudo | 118° 02' E al 122° 57' E |
| **Loĝantaro** | (2010) |
|  - Ĉirkaŭ | 54 426 891 |
|  - Loĝdenso | 535/km² |
| **Ekonomio** | (2009) |
|  -  MEP | CNY 2,28 triliono |
|  -  MEP po kapo | CNY 44 335 |
| **HDI** | 0,841 (alta) (2008) |
| **Etnoj** | hanoj-99,2% ŝeoj-0,4% |
| **ISO 3166-2** | CN-33 |
| **Oficiala retejo**  |
|   |
|

---

 |
| Lando | Ĉinio |
|

---

 |
| Koordinatoj | 30° N, 120° O (mapo)30.266666666667120.15
  |
| Ĉefurbo | Hangĝoŭo |
|  - koordinatoj | 30° N, 120° O (mapo)30.266666666667120.15
  [+] |
| Plej alta punkto | Huangmaojian Peak [+] |
|  - alteco | 1 929 m [+] |
| Akvokolektejo | 101 800 km² (10 180 000 ha) [+] |
| Areo | 101 800 km² (10 180 000 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 54 426 891 [+] (2010) |
| Denseco | 534,65 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| Guberniestro | Yuan Jiajun |
|

---

 |
| Horzono | UTC+08:00 [+] |
| ISO 3166-2 | CN-ZJ |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ĝeĝjango (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Ĝeĝjango (Ĝeĝjango)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Ĝeĝjango |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Zhejiang** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Ĝeĝjango** (ĉine 浙江, pinjine: *Zhèjiāng*) estas provinco en la oriento de Ĉinio.

Laŭ la stato de 2010 en la provinco vivis 54 426 891 loĝantoj sur areo de 101 800 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 535 loĝantoj/km².

## Urboj

* Hangĝoŭo (ĉefurbo, subprovincnivela kaj prefektujnivela)
* Ningbo (subprovincnivela kaj prefektujnivela)
* Cjuĝou (prefektujnivela)
* Czinhua (prefektujnivela)
* Ĝoŭŝan (prefektujnivela)
* Huĝou (prefektujnivela)
* Kaŝing (prefektujnivela)
* Liŝuj (prefektujnivela)
* Tajĝou (Ĝeĝjango) (prefektujnivela)
* Venĝou (prefektujnivela)
* Jujao (distriknivela)
* Fudin (distriknivela)

## Vidindaĵoj

Monto Mŭogan
* Monto Mŭogan

## Ĝemela provinco

* Malsupra Aŭstrio (germane *Niederösterreich* [*Nideresterajĥ*]), federacia lando en Aŭstrio kun ĉefurbo St. Pölten. La oficiala partnereco estis subskribita en la jaro 1998. La kunlaborado kun Ĝeĝjango okazas pere de projektoj de diversaj translimaj celoj (klerigo, esplorado, evoluo de la turismo, agrokulturo k.a.).

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (ĉine)
# Ĉangano

**Ĉangan** (en tradicia ĉina: 長安, en simpligita ĉina skribo: 长安, pinjina: Cháng'ān, en Wade-Giles: Ch'ang-an), antikva ĉefurbo de Ĉinio, en sia plej hegemonia momento atingis eĉ 2 milionojn da loĝantoj, ĉe la loko de la aktuala Ŝjiano.

Liu Bang, fondinto de la dinastio Han establis en Ĉang'an la ĉefurbon de la imperio post elpovigi la dinastion Qin en 202 a. K. Ĉang'an pluestis la ĉefurbo post la truda surtronigo de Ŭang Mang ĝis la fino de la regado de tiu en la jaro 24. Post la restaŭrado de la dinastio Han, la ĉefurbo estis translokigita al la urbo Lŭojango, kio markas la komencon de la epoko konata kiel Orienta Han, kaj Ĉang'an ekiĝis konata, simbole, kiel Ksījīng (西京, "okcidenta ĉefurbo").

## Eksteraj ligiloj

* Xi'an/Chang'an Arkivigite je 2005-11-05 per la retarkivo Wayback Machine angle