# Barejno

|  |
| --- |
| Barejno |
| **Reĝlando Barejno** |
| **مملكة البحرين** |
| **Mamlakat al-Bahrajn** |
|  |  |
| Detaloj | Detaloj |
| **Nacia himno**: *بحريننا Nia Barejno* |
|  |
| suverena ŝtato  lando  insula lando  insularo   vd |
| Bazaj informoj |
| **Ĉefurbo** | Manamo |
| **Oficiala(j) lingvo(j)** | araba angla |
| **Uzata(j) lingvo(j)** | moderna norma araba lingvo, barejna araba lingvo, angla lingvo, malaja lingvo |
| **Plej ofta(j) religio(j)** | islamo |
| **Areo** | 750 km² |
| - % de akvo | 0 % |
| **Loĝantaro** | 1 046 814  (2007) |
| **Loĝdenso** | 1 454 loĝ./km² |
| **Loĝantoj** | Barejnanoj |
| **Horzono** | +3 |
| **Interreta domajno** | bh |
| **Landokodo** | BH |
| **Telefona kodo** | 973 |
| **Plej alta punkto** | Monto de Fumo |
| **Plej malalta punkto** | Persa Golfo |
| Politiko |
| **Politika sistemo** | Konstitucia monarkio |
| **Ŝtatestro** | Reĝo Hamad bin Isa Al Ĥalifa |
| **Ĉefministro** | Ĥalifa bin Salman Al Ĥalifa |
| **Nacia tago** | 16-a de decembro |
| **Sendependiĝo** disde Unuiĝinta Reĝlando
 | 16-a de decembro 1971 |
| Ekonomio |
| **Valuto** | dinaro (BHD) |
| **MEP** | laŭ 2007
  |
| – suma
  | $ 24,373 mlrd
  |
| – pokapa
  | $ 31 898 |
|

| [Montri]  Membro de |
| --- |
|  | Tutmonda Organizaĵo pri Doganoj (2001–) Organizaĵo por malpermeso de ĥemiaj armiloj (1997–) Internacia Centro por Aranĝo de Investaj Disputoj (1996–) Internacia Financa Korporacio (1995–) Internacia Civildefenda Organizaĵo (1990–) Multflanka Investo-Garantia Agentejo (1988–) Monda Organizaĵo pri Meteologio (1980–) Internacia Telekomunika Unio (1975–) Universala Poŝta Unio (1973–) Interpol (1972–) Internacia Banko por Rekonstruo kaj Disvolvigo (1972–) Unesko (1972–) Organizaĵo de Islama Kunlaboro (1972–) Unuiĝintaj Nacioj (1971–) Ligo de Arabaj Ŝtatoj (1971–) Araba Monunua Fonduso  Monda Organizaĵo pri Komerco  Monda Organizaĵo pri Sano  Internacia Hidrografia Organizo  Arab Bank for Economic Development in Africa (en)   Kunlabora Konsilio de Arabaj Ŝtatoj de la Golfo  Araba Fonduso por Ekonomia kaj Socia Disvolviĝo  Grupo pri Teraj Observoj  Traktato pri Atoma Nedisvastigo   vd |

 |
|  |
|  |
|

---

 |
| Akvejo | Persa golfo |
|

---

 |
| Koordinatoj | 26° 4′ N, 50° 33′ O (mapo)26.067550.551111
  |
| Plej alta punkto | Monto de Fumo [+] |
|  - alteco | 134 m [+] |
| Plej malalta punkto | Persa Golfo [+] |
|  - malalteco | 0 m [+] |
| Akvokolektejo | 786,5 km² (78 650 ha) [+] |
| Areo | 786,5 km² (78 650 ha) [+] |
| Loĝantaro | 1 569 666 [+] (2023) |
| Horzono | UTC+03:00, Azio/Barejno [+] |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Barejno (Barejno)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Barejno (Persa Golfo)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Barejno |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Bahrain** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

La **Reĝlando Barejno** (arabe مملكة البحرين‎, *Mamlakat al-Baḥrajn*) estas insularo en la Persa golfo en sudokcidenta Azio, apud Sauda Arabio kaj Kataro. Estas la plej malgranda araba lando. Ĝi estas formata de kvin insuloj, el kiuj la plej granda estas Barejno, ankaŭ posedas inter 25 kaj 28 insuletojn. La nomo de la lando en la araba *Mamlakat al-Bahrajn*, laŭlitere signifas «Reĝlando de la du maroj».

## Historio

Barejno estis loĝita ekde la prahistorio. Ĝia strategia pozicio en la Persa Golfo konvertis ĝin en kontrolo de la asiroj, babilonoj, grekoj, persoj kaj finfine de la araboj, pro kio la insulo islamiĝis. Barejno estis konata en antikvaj tempoj kiel Dilmun, Tilos (nomata de la grekoj), Aŭal aŭ Miŝmahig kiam ĝi estis membro de la Persa Imperio.

En la komenco la ĉefa insulo de la teritorio estis rifuĝejo de la karmataj islamanoj. En 1507 Portugalio okupis ĝin, kaj en la periodo de 1602 ĝis 1783 ĝi transiris al la dependenco de Persio kiel teritorio kun porokaza registaro. En 1783 ĝi estis regata de la araba dinastio de la familio Al Ĥalifa kiel sendependa ŝejklando disde Persio. Pro la intencoj de Persio rekapti la insularon, ĝi en 1861 submetiĝis sub brita protektorato, kiel parto de la Ŝtatoj de Batalhalto, interŝanĝe de protektado kaj tiu stato estis ratifita per traktatoj de 1880, 1892 kaj 1913. Malgraŭ tio, Irano reklamis por si la regadon sur la insularon, sed rezignis siajn intencojn en 1970 kaj en 1980.

En 1932 komenciĝis la elfosado de nafto en la regiono. En la 1950-aj jaroj naciismaj movadoj naskiĝis kiuj postulis la sendependiĝon.

En 1968 Barejno integriĝis en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, sed disiĝis de la organizaĵo post tri jaroj kiam ĝi sendependiĝis de Britio kun kiu ĝi subskribis priamikecan traktaton. La dinastio de Al Ĥalifa estas la ŝtatkapo kaj la ŝejko ricevas la titolon de emiro.

En junio 1973 estis oficialigata nova konstitucio kiu elektigis la unuan demokratian parlamenton elektita per universala balotrajto en decembro. Sed, post konflikto inter la asembleo kaj la Emiro Isa bin Salman Al Ĥalifa ĝi ĝuste post unu jaro, estis nuligita la nacia asembleo. La konstitucio estis forigita kaj ĉiuj povoj estis prenitaj de la emiro Isa bin Salman Al Ĥalifa.

La irana revolucio iniciatinta en 1979 eĥis en la lando dum la 1980-aj jaroj pro la efekto de sunaisma regado sur loĝantaro plimulte ŝijaista, kiel konsekvenco de tiu fakto, en 1981 estis klandestine kreata la Fronto por Nacia Liberigo kaj Irano denove reklamis kelkajn insulojn de la emirlando. Barejno subskribis defendakordon kun Sauda Arabio kaj aniĝis en la Konsilio por Kunlaborado en la Persa Golfo. En 1983 estis permesata la formado de parasindikata organizaĵo de la Laboristoj de la Petrolo.

En la 1990-aj jaroj kreskis la premo pro politikaj reformoj, per protestoj dum 1994 kaj 1995, la registaro en 1996 arestis 29 personojn akuzitajn je konspirado por malvenkigi la monarkion kaj starigi islaman respublikon, Irano estis akuzita pro tiu konspiraĵo.

En 1999 la emiro Isa bin Salman Al Ĥalifa forpasis kaj lia filo Hamad bin Isa Al Ĥalifa heredis la tronon, permesante la demokratian transiron en la lando. En 2002 la emiro entroniĝis.

En 2004 okazis en Barejno la unua kurado de Formulo 1 en la konkursejo *Bahrain International Circuit*.

## Politiko

Barejno estas hereda monarkio sub la regado de la familio Al Ĥalifa. La reĝo estas la ŝtatestro kaj la ĉefministro estas la estro de la registaro. Ambaŭ postenoj estas okupataj de la familio Al Ĥalifa, kun la reĝo Hamad bin Isa Al Ĥalifa kaj la ĉefministro, lia onklo Ĥalifa bin Salman Al Ĥalifa. Ili regas sub la konsilado de siaj ministroj. La jura sistemo estas relative sendependa de la registaro kaj baziĝas sur diversaj leĝofontoj, inkluzive de la sunaistaj kaj ŝijaistaj islamaj leĝoj. La nova reĝo laboras por pliigi la civitajn rajtojn kaj demokratiajn reformojn.

### Administra organizado

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Barejno dividiĝas en kvar guberniojn.

* Ĉefurba gubernio (en la dekstra mapo helflave)
* Suda gubernio (en la dekstra mapo helruĝe)
* gubernio Muharrako (en la dekstra mapo helbrune)
* Norda gubernio (en la dekstra mapo helblue)
 | Gubernioj de Barejno |

## Loĝantaro

En la jaro 2007, Barejno havis 708.500 loĝantojn. La 62,4% naskiĝis en tiu ĉi lando kaj la restanta 37,6% estas elmigrantoj ĉefe afrikanoj kaj azianoj. La oficiala lingvo estas la araba. La vivatendo ĉe naskiĝo estas 74 jaroj. La 89,1% de la loĝantaro estas alfabetigita. La mezumo de gefiloj po virino estas 2,57.

La ŝtata religio de Barejno estas islamo, kun loĝantaro ĉefe kunmetita el ŝijaistoj kaj sunaistoj sed ekzistas malgrandaj komunumoj de judoj, kristanoj kaj bahaanoj. Multaj barejnanoj estas araboj kvankam kelkaj triboj estas persdevenaj ("*Bahaareyneh-gaan*").

La nuntempaj komunumoj povas esti klasifikitaj kiel la Al Ĥalifa, arabaj triboj aliancita al la familio Al Ĥalifa, la Baharnah (ŝiajistaj araboj), la Howilla (sunaistaj araboj de Persio), sunaistaj araboj (de Arabio), Ajam (ŝijaistaj persoj), hindoj kiuj estis alportita al Barejno dum la petrol-epoko (nomataj Banyan) kaj malgranda juda komunumo, inter aliaj grupoj.

## Geografio

Mapo de Barejno
Barejno estas emirlando ĉe la orienta marbordo de la araba duoninsulo, en la Persa golfo situanta inter la paraleloj 25º 32" kaj 26º 20" norda latitudo kaj la meridianoj 50º 20" kaj 50º 50" orienta longitudo.

Ĝi estas arkipelago el 33 insuloj el kiuj la ĉefaj estas: la insulo Barejno, kie troviĝas la ĉefurbo, Manamo, kun areo de 48 km de nordo ĝis sudo kaj 16 km de oriento ĝis okcidento konsistigante la 85% de la tuta areo de la ŝtato; kaj la proksima Muharraka Insulo (18 km²) kunligita al la antaŭa insulo per ŝoseo levita ondrompilo antaŭ Manamo.

Durrat al-Bahrajn (arabe درة البحرين ‎- signifante "Perlo de Barejno") estas artefarita insularo en la Persa golfo. Administre, ĝi apartenas al la Suda gubernio (Barejno). La Insuloj Amwaj (arabe جزر أمواج, *Ĝuzur Amŭāĝ*) estas artefarita insularo en la Persa golfo, nordoriente de Barejno.

La Golfo de Barejno (arabe خليج البحرين, *Ĥalīĝ al-Baḥrajn*) estas golfo en la sudo de Persa golfo, limigita de Barejno norde, Kataro oriente, kaj Sauda Arabio sude kaj okcidente.

Barejno ne havas gravan montaron escepte de *Ĝabal ad-Duĥan* aŭ *Fummonto* (pro ĝia aspekto dum la varmaj kaj humidaj tagoj). Tiu ĉi pinto estas la plej supra altaĵo de la arkipelago kun 137 m kaj situas en la centro de la insulo Barejo.

### Ĉefaj urboj

En 2023, 90 procentoj de la loĝantaro de Barejno loĝis en urboj.  La plej grandaj urboj en Barejno estas (je la 1-a de januaro 2011):

* Manamo (158 000 loĝantoj)
* ar-Rifāʿ al-gharbī (117 000 loĝantoj)
* al-Muharraq (loĝantaro 109 000)
* Madīnat Hamad (85 000 loĝantoj)
* ʿĀlī (66 000 loĝantoj)
* Sitra (42 000 loĝantoj)
* Madinat Isa (41 000 loĝantoj)
* al-Budayyiʿ (38 000 loĝantoj)

## Ekonomio

Barejno estas inter la plej riĉaj landoj en la araba mondo. En 2023, ĝi rangis 26-a en la listo de landoj rangigitaj laŭ malneta enlanda produkto (MEP-PPP) pokape. La Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolviĝo klasifikas Barejnon kiel landon kun tre alta homa disvolviĝo.

La ekonomio de Barejno baziĝas sur la nafto. En 1932 komenciĝis la elfosado de la unua el la putoj de la regiono, kiuj kvankam ili havis modestan grandon, post tempo igis la jaran produktadon tre alta, kio permesis la modernigon de la ŝtato.

Malgraŭ tio, ekzistas gravaj rezervoj de natura gaso (180.000 milionoj m³) kaj aliaj industriaj aktivecoj: naftorafinado; aluminifandado (120.000 t/jare) kiu importas la mineralon baŭksito el transmaro kaj cementfabriko.

Rilate al aliaj ekonomiaj aktivecoj, la serv-sektoro ĉiufoje multe pli gravas en la ekonomio de la arkipelago, pro la internacia financa centro kiu estas Barejno. Ĝi estas la sidejo de multaj bankoj, havas "neŭtralan zonon" kaj disvolvigis gravan havenan infrastrukturon kaj komunikadon tra ŝoseoj.

Malgraŭ ĉio, la meza enspezo estas la plej malalta el ĉiuj malgrandaj nafto-ŝtatoj ĉe la Persa golfo.

Internacia Flughaveno Barejno

## Turismo

La Regno kombinas araban kulturon, la gloran Golfon, kaj la arkeologian heredaĵon de kvin mil jaroj da civilizo. La insulo gastigas plurajn fortikaĵojn, inkluzive de Qal'at al-Bahrain, Monda Heredaĵo de UNESKO. La Nacia Muzeo de Barejno gastigas artefaktojn devenantajn de la unua homa setlejo sur la insulo antaŭ 9 000 jaroj.

Barejno estas hejmo de la plej granda kolekto de prahistoriaj tumuloj en la mondo. Miloj da tumuloj etendiĝas trans 30 kvadratajn kilometrojn laŭlonge de la vojoj, kiuj ligas malsamajn kvartalojn. Ilia nombro estas taksita je 170 000. La tomboj trovitaj en al-A'ali estas konataj kiel reĝaj tomboj. Ilia grandeco estas impona, kelkaj mezuras 40 metrojn en diametro kaj 24 metrojn en alteco.

### Muzeoj

Manamo estis la kultura ĉefurbo de la araba mondo en 2012. Inter la muzeoj troviĝas ankaŭ la La Domo de la Korano (Bait al-Qur'ān) kiu estas muzeo pri la korano.

### Butikoj

Manamo, ĉefurbo de Barejno*The Avenues*, butikcentro kontraŭ la *Hotelo Four Seasons* rekte ĉe la marbordo, estas precipe rimarkinda. Ĝi havas subĉielajn sidlokojn kaj promenadejojn. La elekto de varoj estas sufiĉe simila en ĉiuj butikcentroj.

### Vidindaĵoj en Manamo

Dum Manamo estas financa centro kun vitraj turoj kaj nubskrapuloj en la Diplomatia Areo kaj en *Seef*, ekzistas ankaŭ tradiciaj, orientaj kvartaloj kun ventoturoj.

La bazaro, atingebla tra la Barejna Pordego (*Bab al-Bahrain*) kaj trairata de ĝia Ora Strato, origine situis rekte ĉe la marbordo. Tamen, terakirado iom post iom ŝovis domojn kaj placojn pli for de la akvo. Granda hindutemplo ankaŭ troviĝas ene de la bazaro. Pluraj komercistaj domoj, kies ornamado reflektas la antaŭan riĉecon de iliaj posedantoj, troviĝas proksime.

## Flaŭro kaj faŭno

La *Shajarat al-Haya* (araba por Arbo de la vivo), 400-jaraĝa arbo de la specio *Prosopis cineraria* (Khejri-arbo), kiu estas konsiderata natura mirindaĵo.
Dezerta vegetaĵaro superregas sur la ĉefa insulo, escepte de la agrikultura zono. La maldensa faŭno konsistas ĉefe el lacertoj, ĝerbosoj (Dipodidae) kaj mungotedoj. Gazeloj kaj leporoj estas preskaŭ formortintaj. La Naturparko kaj Rezervejo Al-Aree protektas diversajn bestogrupojn kaj sukcese reenkondukis endanĝerigitajn antilopspeciojn kiel la araban sablogazelon (*Gazella subgutturosa).* La arbara areo de Barejno montras la plej grandan procentan kreskon en la mondo, altiĝante je 14.9% inter 1990 kaj 2000. La *Shajarat al-Haya* *(Arbo de Vivo),* jarcentaĝa giganta arbo en la dezerto, estas fama orientilo.

Barejno subskribis la Konvencion pri Biologia Diverseco (CBD) en 1996, sed ne la Protokolon de Nagojo, kiu reguligas la justan dividadon de profitoj inter riĉaj kaj malriĉaj ŝtatoj rilate al naturkonservado (Aliro kaj fividado de profitoj).

## Kulturo

Kelkfoje Barejno estas priskribata kiel "malferma Meza Oriento": lando kiu miksas infrastrukturon de ekstrema moderneco kun definitiva persa identeco, sed ĝia riĉeco ne estas nur reflekso de la grandeco de ĝia nafta riĉeco, sed kuniĝas al la ekonomia interŝanĝo kun Saud-Arabio kaj la kreado de aŭtoktona mezklasa loĝantaro. Tiu ĉi diferencigaĵo kaj unikaĵo en la Persa Golfo signifas ke Barejno estas multe pli liberala ol ĝiaj najbaroj. Islamo estas la plimulta religio 65/70 ŝijaistoj kaj 15% sunaistoj), sed ankaŭ ekzistas malgrandaj komunumoj de malsamaj religioj, (10% katolikoj kaj ĉirkaŭ 40 judoj).

La barejnanoj rimarkindas pro sia toleremo, kio ebligas vidi moskeojn kaj du kristanajn preĝejojn (Barejno estis la unua ŝtato en la Persa Golfo kiu permesis la konstruadon de katolika templo en sia teritorio dum Kristnasko 1939, kaj en 2009 la reĝo donacis terenon por konstruado de dua preĝejo), juda sinagogo (Irak-devenaj, lando kie ekzistis ampleksa juda komunumo ĝis la fondiĝo de la Israela Ŝtato, kelkaj judoj translokiĝis al Barejno komence de la 20a jarcento kune kun aliaj familioj el Bagdado, fondante komunumon de pli ol 1.500 personojn. Plejparto el ili poste translokiĝis al Israelo kaj nur ĉirkaŭ 40 judoj restas kiuj povas praktiki sian religion tute libere kaj eĉ posedas propran sinagogon kaj tombejon, kvankam ili ne povas vojaĝi al Israelo ĉar Barejno ne havas oficialajn rilatojn kun ĝi) ekzistas hindaj temploj kaj aliaj...

Barejno estas la araba lando kiu plej eldonas librojn, kun 132 titoloj eldonitaj en 2005 por 700.000-a loĝantaro.

La Universitato de Barejno (arabe جامعة البحرين‎, *Ĝāmiʿat al-Baḥrajn*, akronime UOB) kun kampusoj en Saĥir, Madinat Isa kaj Manamo, havas pli ol 20 000 registritajn studentojn kaj pli ol 2 000 dungitojn.

## Lingvoj

La araba estas la oficiala lingvo, sed la angla ankaŭ estas vaste uzata kaj estas deviga dua lingvo en ĉiuj lernejoj. La persa ankaŭ estas parolata, sed ĉefe endome. Kelkaj aliaj lingvoj estas parolataj inter elmigrintoj, inkluzive de urduo, la hinda kaj la tagaloga.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* (eo) Bazaj informoj pri Barejno en la vikio de UEA
* (en) CIA World Factbook: Barejno Arkivigite je 2023-12-10 per la retarkivo Wayback Machine
* (ar, en) Retejo de la Registaro de Barejno
* (en) *Spring of Culture Arkivigite je 2021-04-29 per la retarkivo Wayback Machine* (Printempo de kulturo) en Barejno