Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Norman

| Norman |
| --- |
|  |
| urbo en Usono  urbego  kantona sidejo   vd |
|  |
| Flago |
| Administrado |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Areco (2011–) Colima  Clermont-Ferrand  Seika (en)    vd |

 |
|

|  Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 73019 • 73026 • 73069 • 73070 • 73071 • 73072 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Larry Heikkila |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 128 026  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 261 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 35° 13′ N, 97° 27′ U (mapo)35.220833333333-97.443611111111
  [+] |
| **Alto** | 357 m [+] |
| **Areo** | 490,588311 km² (4 905 8.8 311 ha) [+] |
| **Horzono** | centra horzono de Nordameriko [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Norman (Oklahomo)DEC |
| Situo de Norman |

 |
|

|  |
| --- |
| Norman (Usono)DEC |
| Situo de Norman |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Norman, Oklahoma [+] |
|  |

**Norman** estas grandurbo en Usono, en subŝtato Oklahomo, en distrikto Cleveland. La urbego apartenas al aglomeraĵo de Oklahomaurbo (Oklahomo). La urbestro laŭ 2021 estas Breea Clark.

Situo de Norman en Arizono kaj en la distrikto
## Bazaj informoj

* Koordinatoj: 35° 13′ N, 97° 25′ U (mapo)35.216666666667-97.416666666667
* Areo: 491 km²
* Loĝantaro: 110.925 (en 2010)
* Supermara alteco: 357 m (296-379 m)
* Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h )
* Poŝtkodoj: 73000-73099
* Telefonkodoj: 405

## Geografio

Norman situas sur montetaro en la meza landparto de Usono, same en la meza parto de Oklahomo. Oklahomaurbo troviĝas 30 km.

Panoramo kun metodista preĝejo en Norman
Panoramo ĉe la universitato en Norman
## Historio

Tiu regiono vendiĝis kiel parto de Luiziano en 1803. En la 1870-aj jaroj la loko estis nomita pri 23-jaraĝa *Abner Norman*, kiu havis tie tendaron. En 1887 la trajno jam haltis tie. La urbeto mem fondiĝis en 1889. La universitato frue komencis funkcii en la urbo. Dum la 2-a mondmilito grava armea bazo fondiĝis. En 1959 Norman iĝis dormourbo de Oklahomaurbo.

## Ekonomio

La universitato mem estas la plej granda labordonanto de Norman kaj ĝi estas centro por scienca kaj teknologia esplorado. Diversaj universitataj filioj funkcias en la urbego.

## Trafiko

Norman havas malgrandan flughavenon. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn. El Norman kuras fervojoj kaj aŭtoŝoseoj al Oklahomaurbo kaj Fort Worth.

## Klimato

En Norman la temperaturo averaĝe varias inter 10-22 °C. La varmo kulminas en aŭgusto kun rekordo 47 °C, la malvarmo kulminas en februaro kun rekordo -27 °C. Jare pluvas po 981 mm. En ĉiuj monatoj pluvas (aŭ neĝas). La pluvo kulminas en junio, malkulminas en januaro.

Strato en Norman
Hotelo en Norman
Biblioteko en Norman
## Vidindaĵoj

* metodista preĝejo
* muzeo pri artoj, ekzemple estas videblaj pentraĵoj de Claude Monet, Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Pierre-Auguste Renoir, Camille Pissarro.
* naturhistoria muzeo
* historia muzeo
* biblioteko
* muzika centro

## Famuloj

* David Salle

## Ĝemelurboj

* Arezzo, Italio
* Clermont-Ferrand, Francio
* Colima, Meksiko
* Seika, Japanio

## Fontoj

* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Anglalingva Vikipedio

Mapo pri Oklahomo, kie estas trovebla Norman meze ĉe Oklahomaurbo
# Mangifero

| Kiel legi la taksonomion**Mango** |
| --- |
|  |
|  nematuraj mangoj |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno: | Plantoj *Plantae*  |
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta*  |
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida*  |
| Ordo: | Sapindaloj *Sapindales*  |
| Familio: | Anakardiacoj *Anacardiaceae*  |
| Genro: | **MangiferoMangifera* L. |

 |
| Specioj |
|
Ĉ. 35 specioj, inter ili:
*Mangifera altissima*
*Mangifera applanata*
*Mangifera caesia*
*Mangifera camptosperma*
*Mangifera casturi*
*Mangifera decandra*
*Mangifera foetida*
*Mangifera gedebe*
*Mangifera griffithii*
*Mangifera indica* - Mangujo
*Mangifera kemanga*
*Mangifera laurina*
*Mangifera longipes*
*Mangifera macrocarpa*
*Mangifera mekongensis*
*Mangifera odorata*
*Mangifera pajang*
*Mangifera pentandra*
*Mangifera persiciformis*
*Mangifera quadrifida*
*Mangifera siamensis*
*Mangifera similis*
*Mangifera swintonioides*
*Mangifera sylvatica*
*Mangifera torquenda*
*Mangifera zeylanica* |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Mango  |

 |
|  |

La **mangifero** (*Mangifera*) estas orientalisa genro de 35 specioj en la familio de anakardiacoj. Ili estas indiĝenaj al suda kaj sudorienta Azio, kaj en la Filipinoj. La plej grava komerca specio estas la mangujo (*M. indica*). La nomo devenas el la malajala.
# Paroĥo Washington

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon kantono Washington. |

|  |
| --- |
| **paroĥo Washington (Luiziano)** |
|  |
| **Mapo** |
|  Situo en Luiziano |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita | 1819 |
| Ŝtato |  Usono |
| Subŝtato             |  Luiziano |
| Ĉefurbo | *Franklinton* |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo |   1751 km² 1734 km² 17 km² |
| Loĝantaro  - 2020 (censo):  - Loĝdenso: | 45 463 26 / km² |
|  |

La **paroĥo Washington** (angle *Washington parish*, france *Paroisse de Washington*) estas civila paroĥo de Usono en la subŝtato Luiziano, komparebla al usona kantono. La administra centro estas la urbo *Franklinton*. La paroĥo estis fondita la 30-an de novembro 1818. Kiel ĉiuj samnomaj kantonoj de Usono ĝi estas nomata laŭ *George Washington* [ĝorĝ ŬA-ŝi*ng*-ton], aŭ laŭ PIV esperantigite Georgo Vaŝingtono, la unua prezidanto de Usono (1789–1797).

Laŭ la stato de la jaro 2020 en la paroĥo vivis 45 463 personoj sur areo de 1 751 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 26 loĝantoj/km².

## Vidu ankaŭ

* paroĥoj de Luiziano

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Biotopo

| Biotopo |
| --- |
|  |
| **Arealo • natura geografia unuo** |
| Antaŭe | habitato vd |
| Poste | biokoro vd |
|  |

En ekologio, **biotopo** aŭ **vivloko** estas areo de similaj vivkondiĉoj kiuj formas la lokon favoran por certa flaŭro kaj faŭno (biocenozo). En tiu ĉi senco, biotopo estas la samo, kiel ekocenozo. Tamen kelkaj ekologoj limigas tiun terminon nur al la aro de fizikaj kondiĉoj, formantaj la certan vivlokon por certa vivkomunumo.

Biotopo estas areo de unuformaj vivmediaj cirkonstancoj liveranta apartan lokon por specifa asocio de flaŭro kaj faŭno. Biotopo estas preskaŭ sinonima kun la termino habitato. Sed la objekto de habitato estas populacio de specio, tiu de biotopo estas biocenozo aŭ vivkomunumo.

## Ekologio

Tre simpligita ilustraĵo de biotopo.
La nocio de biotopo unue estis proparolata fare de Ernst Haeckel (1834-1919), germana zoologisto. En lia libro *Generelle Morphologie der Organismen (Ĝenerala morfologio de la organismoj)* (1866), kiu difinas la terminon *ekologio*, li emfazis la gravecon de la nocio *vivloko* kiel primara postulaĵo por la ekzistado de organismo. Haeckel ankaŭ eksplikis ke kun unu ekosistemo, ĝia bioto estas determinita de mediaj faktoroj (kiel akvo, grundo, kaj geografiaj karakterizoj) kaj de reciprokaj influoj inter vivuloj; la origina ideo de biotopo estis altgrade rilatita al Teorio de Evoluismo. Poste, F. Dahl, profesoro ĉe la Zoologia Muzeo de Berlino, pli rilatigis la terminon "biotopo" al ekosistemoj (1908).

## Akvariuma biotopo

La vorto biotopo estas ankaŭ uzata de akvariumistoj por nomi akvariumon kun aeriza sistemo, kiu simulas en la akvariumo certan vivlokon, cele bridi la fiŝojn, kiuj kutime vivas en tiu biotopo.
# Molo (kemio)

Pri gasoj konsideratas la molvolumeno, pri ne gasaj substancoj konsideratas la molmaso
**Molo** (aŭ evitinde **molumo**, simbolo: mol) en kemio estas mezurunuo de kvanto da substanco en la internacia sistemo de unuoj. Molo estas difinata fiksante la nombran valoron de konstanto de Avogadro egali ekzakte 6,02214076·1023, kiam ĝin esprimas en mol−1.

Kiam oni uzas la molon, oni specifu ankaŭ la strukturajn elementojn, kiuj povas esti atomoj, molekuloj, jonoj, elektronoj aŭ aliaj partikloj aŭ difinitaj grupoj de tiaj partikloj. (La nombro estas la konstanto de Avogadro).

Antaŭe molo estis difinita kiel sistemo, kiu enhavas tiom da strukturaj elementoj, kiom da atomoj estas en 0,012 kilogramoj da karbono-12.

La molmaso (false ankaŭ nomata: "molekula maso" ) de substanco estas tiu maso, kiu egalas precize al 1 molo de la substanco. Oni ofte donas ĝin kiel **molmaso** en (g/mol) anstataŭ (kg/mol).

1 molo (grammolekulo) de substanco estas tiu materialkvanto, kiu entenas samnombran korpusklon kiom entenas 12 g da karbon-izotopoj 12C.
Tio estas 6,022x1023 korpuskloj.

En fiziko, oni uzas anstataŭ tio la konstanton 6,022x1026 por ricevi unuojn je kg, ekz.:

* 6,022x1023 12C-atomoj pezas 12 g.
* 6,022x1026 12C-atomoj pezas 12 kg.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

|  |  |
| --- | --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  | molmaso (en (kg/mol)) |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  | maso (en kg) |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  | materikvanto (en mol) |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  | nombro de Avogadro (en mol−1) |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  | maso de la korpuskloj (en kg) |

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Atomomaso
* Daltono
* Molekula maso
* Molmaso
* Molvolumeno
* Fizika konstanto
* Listo de partikloj

## Eksteraj ligiloj

* Molmasa kalkulo
# Prezidanto de Ĉina Popola Respubliko

| Prezidanto de Ĉina Popola Respubliko |
| --- |
| 中华人民共和国主席 |
|  |
|  |
| Xi Jinping |
| **pozicio**  |
| **prezidento de la respubliko • chief at the national level • ceremonia ŝtatestro • prufiguro** |
| Komenco | 27-a de septembro 1954 vd |
| Lando*j* | Ĉinio vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Prezidanto de la Popola Respubliko Ĉinio** estas la estro de la Ĉina Popola Respubliko (ĈPR). Laŭ la konstitucio de la ĈPR, la prezidanto estas plejparte ceremonia oficiro kun limigitaj potencoj. Tamen, ekde 1993, kiel konvencio, la prezidanteco estis tenita samtempe fare de la Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Ĉinio, ĉefa gvidanto en unupartia sistemo. La nuna prezidanto estas Xi Jinping, kiu prenis oficecon en marto 2013.

Ekde 1993, aparte de mallongaj periodoj de transiro, la pinta gvidanto de Ĉinio samtempe funkcias kiel la Prezidanto, la estro de la partio, kaj la ĝenerala kapitano de la militistaro. La Prezidanto limigas servi ĝis du regotempoj de po kvin jaroj.

* Prezidantoj –

* Mao Zedong, Prezidanto (1949–1959)
* Liu Shaoqi, Prezidanto (1959–1968)
* Soong Ching-ling, Aktiva Prezidanto (1968–1972)
* Dong Biwu, Aktiva Prezidanto (1968–1975)
* Zhu De, Prezidanto de la Staĝa Komitato de NPC (1975–1976)
* Soong Ching-ling, Aktiva Prezidanto de la Staĝa Komitato de NPC (1976–1978)
* Ye Jianying, Prezidanto de la Staĝa Komitato de NPC (1978–1983)
* Li Xiannian, Prezidanto (1983–1988)
* Yang Shangkun, Prezidanto (1988–1993)
* Jiang Zemin, Prezidanto (1993–2003)
* Hu Jintao, Prezidanto (2003–2013)
* Xi Jinping, Prezidanto (2013–nun)
# Tajvana Markolo

| Tajvana Markolo |
| --- |
|  |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| markolo, landlimo, marlimo, internacia landlimo [+] |

 |
|

---

 |
| Akvejo | Orientĉina maro, Sudĉina maro |
| Koordinatoj | 24° 48′ 40″ N, 119° 55′ 42″ O (mapo)24.811111111111119.92833333333
  |
|

---

 |
| Minimuma larĝo | 180 km (112 mi) |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Tajvana Markolo (Ĉinio)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Tajvana Markolo (Tajvano)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Tajvana Markolo (Pacifika oceano)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Tajvana Markolo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Taiwan Strait** [+] |
|  |

lokiĝo (blanka kruco centre de la mapo)
La **Tajvana Markolo** aŭ **Formoza Markolo** (en tradicia ĉina 臺灣海峽 aŭ 台灣海峽, en simpligita ĉina 台湾海峡) estas mezume 180 kilometrojn larĝa markolo disigante la insulon Tajvano (Respubliko de Ĉinio) de kontinenta Ĉinio (Popola Respubliko Ĉinio). La markolo estas parto de la Sudĉina Maro
kaj ĝi konektiĝas al la Orientĉina Maro norde. La plej malvasta parto larĝas 130 kilometrojn.

La marbordo de kontinenta Ĉinio okcidente de la markolo apartenas grandparte al la provinco Fuĝjano; aparte menciindas la insula urbo Sjamen ĉe la marbordo, kaj la pliaj insuloj *Kinmen*, *Pingtan* kaj *Matsu*. La Penghua insularo kuŝas en la oriento de la markolo. La markolo amplekse uzatas por fiŝkaptado.
# Izolinio

**Izolinio** estas aro da punktoj sur mapo, kie certa eco havas la saman valoron. Ekzemplo estas nivellinioj, kiuj markas punktojn kun egala altitudo.

Depende de la mezurata eco, izolinioj povas havi precizigajn nomojn, kiuj kutime havas helenan devenon:

* *Izobaro* estas linio de egala (aer)premo.
* *Izobato* estas linio de egala profundeco en akvo, speciala sub mara nivelo.
* *Izodinamo* estas linio, kie iu fizika kampo (magneta, gravita, elektra) havas egalan fortecon.
* *Izogono* estas linio de egala magneta deklinacio.
* *Izohipso* estas linio de egala altitudo super akvo.
* *Izoklino* estas linio de egala magneta inklinacio (klinangulo).
* *Izotermo* estas linio de egala temperaturo.

Izolinio de kontinua eco estas ĉiam fermita, escepte se ĝi transiras la mapan randon.

Izolinioj estas diskreta prezento-metodo; la valoron por punktoj inter du linioj eblas nur proksimume determini per polado. Kontinua, sed malpli precize legebla metodo estas la prezentado de la valoroj per malsamaj koloroj, inter kiuj eblas kontinue transiri.
# Subdukcio

Detale zono de subdukcio.
La **subdukcio** de platoj estas la procezo de sinkiĝo de oceana zono de litosfera plato sub la bordo de alia plato en konverĝa limo, laŭ la teorio de Platotektoniko. La subdukcio okazas laŭlonge de ampleksaj **zonoj de subdukcio** kiuj nuntempe koncentriĝas speciale en la medio de la Pacifika Oceano, en la nomata Pacifika fajra rondo, sed estas ankaŭ zonoj de subdukcio en areoj de la Mediteraneo, la Antiloj, la Sudaj Antiloj kaj la marbordo al la Hinda Oceano de Indonezio.

## Vidu ankaŭ

* Kontinenta kolizio

## Referencoj

## Literaturo

* Ĉu vi konas la teron?, Endre Dudich, publikigita en 1983 ĉe Scienca Eldona Centro de Universala Esperanto-Asocio en Budapeŝto
* Artimeva, I. (2011) (angle). *The Lithosphere: An Interdisciplinary Approach*. Cambridge University Press.
# Nova Mondo

**Nova Mondo** – difino enkondukita en periodo de Grandaj geografiaj malkovroj por nova malkovrita ĉeflando de Ameriko. Samtempe konataj de eŭropanoj ekde antikveco, kontinentoj de Eŭropo, Azio kaj Afriko oni komencis nomi ilin *Malnova Mondo*.

Pri la subjektiva termino *Nova Mondo*, uzita kaj uzata de kelkaj eŭropanoj pri Ameriko kaj Oceanio.

## Vidu ankaŭ

* Afrik-Eŭrazio.

* Mapo de "konata mondo" (1472)
* Mapo de Ameriko laŭ Guillaume Delisle
(ĉirkaŭ. 1774)
* Nova mondo
(18-a jarcento)
* Mapo de la du mondoj :
Nova mondo (verda), Malnova mondo (griza)